Тәңкелгіш аспаптар

Кіріспе

Нысаналау құрылғысы

Темір нысаналар – физикалық сәйкестендіру белгілерінің жүйесі (әдетте металлдан жасалған), қашықтықтан атуға арналған қаруды (оқ ату қаруы, пневматикалық қару, арбалет және садақ сияқты) дәл нысаналауға көмектесетін құрылғы, сондай-ақ оптикалық телескоптар үшін қарапайым нысана ретінде қолданылады. Темір нысаналар – нысаналау құрылғысының ең ерте түрі, себебі ол көрерменнің қанағаттандырылған көзіне (көбінесе сыртқы жарықта) толығымен сүйенеді және телескоптық, рефлекторлық (көпіршік), голографиялық және лазерлік нысаналар сияқты оптикалық нысаналардан өзгеше, олар оптикалық манипуляцияға және/немесе белсенді жарықтандыруға тәуелді. Темір нысаналар әдетте қарудың осінен тік орнатылған екі бөліктен тұрады: артқы нысана атушының көзіне жақын (немесе алдында), ал алдыңғы нысана қарудың ұшына жақын (немесе артта). Нысанаға алу кезінде атушы көзін артқы нысананың ортасындағы саңылау арқылы алдыңғы нысананың үстіңгі жиегіне (әдетте кішкентай тірек, дөңгелек, пандус немесе кейде сақина пішіндес) бағыттайды, соның нәтижесінде нысанаға тура бағыттайтын нысана сызығы пайда болады. Ашық нысаналар – артқы нысанасында ойық бар темір нысаналар, ал диафрагмалық нысаналар – дөңгелек тесіктерді пайдаланады. Көптеген азаматтық, аңшылық және полициялық ұзын қаруларында, сондай-ақ дерлік барлық қол қаруларында ашық нысаналар орнатылған, ал көптеген әскери шайқас мылтықтарында диафрагмалық нысаналар қолданылады. Ең ерте және қарапайым темір нысаналар бекітілген және оларды оңай реттеуге болмайтын. Көптеген заманауи темір нысаналар қаруды нысанаға келтіру үшін биіктікке немесе желге қарай реттеуге мүмкіндік береді. Көптеген қаруларда артқы нысана реттеледі. Дәлдікпен ату үшін, мысалы, жануарларды аулау немесе снайперлік ату кезінде, темір нысаналар көбінесе телескоптық нысанамен ауыстырылады. Егер негізгі нысаналар зақымдалған немесе жоғалған жағдайда, темір нысаналар қосымша нысана ретінде басқа нысана құрылғыларымен бірге (немесе кейбір оптикалық модельдерде біріктірілген) орнатылуы мүмкін.

Iron sights are a system of physical alignment markers (usually made of metallic material) used as a sighting device to assist the accurate aiming of ranged weapons (such as a firearms, airguns, crossbows, and bows (mainly found on recurve bows and compound bows), or less commonly as a primitive finder sight for optical telescopes. Iron sights are the earliest type of sighting device, as it relies completely on the viewer's naked eye (mostly under ambient lighting), and is distinctly different to optical sights such as telescopic sights, reflector (reflex) sights, holographic sights, and laser sights, which make use of optical manipulation and/or active illumination. Iron sights are typically composed of two components mounted perpendicularly above the weapon's bore axis: a rear sight nearer (or proximally) to the shooter's eye, and a front sight farther forward (or distally) near the muzzle. During aiming, the shooter aligns their line of sight past a gap at the rear sight's center towards the top edge of the front sight (which is usually shaped as a small post, bead, ramp, or occasionally, a ring), forming a line of aim that points straight at the desired target. Open sights are iron sights whose rear sight uses a notch of some sort, while aperture sights use some form of a circular hole. Most civilian, hunting, and police long guns and nearly all handguns feature open sights, while many military battle rifles usually employ aperture sights. The earliest and simplest iron sights were fixed and could not be easily readjusted. Many modern iron sights are designed to be adjustable for sighting in firearms by adjusting the sights for elevation or windage. On many firearms it is the rear sight that is adjustable. For precision shooting applications such as varminting or sniping, the iron sights are usually replaced by a telescopic sight. Iron sights may still be fitted alongside other sighting devices (or in the case of some models of optics, incorporated integrally) for back up usage, if the primary sights are damaged or lost.

Негізгі қағидалар

Атыс қаруларында, оқ траекториясы осьтен төмен қисық баллистикалық жолмен жүрген жағдайда, оның мақсатты нысанаға тиетініне кепілдік берудің жалғыз жолы – сол нысананың қашықтығында траекторияның нақты нүктесіне бағыттау. Мұны істеу үшін атушы көздерін алдыңғы және артқы көздегіштерге келтіріп, тұрақты бағыт сызығын (көз осі деп аталады) құрайды, одан кейін өзінің көріс аумағында мақсат нүктесін (POA) қалыптастырады, содан кейін тікелей (яғни, мақсатқа) бағыттайды. Алдыңғы және артқы көздегіштер арасындағы физикалық қашықтық – көріс радиусы, оның ұзындығы қанша үлкен болса, бағыттау кезіндегі бұрыштық қателер сонша азайды. "Көздеуге келтіру" – бұл көз осін белгілі бір қашықтықта (әдетте 100 ярд/метр) оқтың траекториясымен қиыстыруға бейімдеу процесі, соның нәтижесінде сол қашықтықта алдын ала анықталған соққы нүктесін (POI) – "нөлдік" нүктені алуға болады. Сол "нөлдік" нүктені стандартты анықтама ретінде пайдаланып, мақсат нүктесін әртүрлі қашықтықта ату кезінде оқтың соққы нүктесімен сәйкестендіруге болады. Қазіргі заманғы ашық көздегіштер көздеуге келтіру үшін көлденең және тік түзетулерді қамтамасыз ете алады, көбінесе атушыға ұзын қашықтықта оқтың түсуін өтеуге мүмкіндік беретін биіктік белгілерімен жабдықталған (бірақ бұл шектеулі дәлдікпен). Көз радиусын арттыру ықтимал бұрыштық қателерді азайтуға көмектеседі және егер көздегіште инкременттік реттеу механизмі болса, одан әрі қысқа көздеу сызығына қарағанда кішігірім қадамдармен реттеледі. Алдыңғы көздегіш оқтың алдыңғы бөлігінде орналасқан болса, артқы көздегішті оқтан қабылдағышқа немесе тұғырға жылжыту арқылы көріс радиусын арттыруға болады. Ұсақ, жылдам қозғалатын нысаналарды атуға қолданылатын мылтықтардың көздегіштері (мысалы, шкит, тұзақ және сазды қаз ату) мүлдем басқаша жұмыс істейді. Артқы көздегіш толығымен алынып тасталады, ал артқы анықтама нүктесі атушының басын дұрыс және тұрақты ұстауы арқылы қамтамасыз етіледі. Оқтың соңына жарқыраған түсті (әдетте, жылтыратылған мыс немесе күміс, немесе жасыл және қызғылт сары сияқты пластикалық люминесцентті материалдан жасалған) дөңгелек бұранда орналастырылады. Көбінесе бұл бұранда жоғары, жалпақ тіреуге орналастырылады, ол әдетте салқындап тұру үшін желдетіледі және ыстық оқтың көзбен шолу әсерін азайтады. Мылтықпен, мылтық немесе тапанша сияқты бағыттамай, нысанаға бағытталған, ал оқтың және бұранданың фокуссыз бейнесі нысананың астына орналастырылады (төмендегі мөлшері нысананың көтерілуіне немесе түсуіне байланысты) және егер бүйірлік қозғалыс болса, нысананың алдына. Бұл бағыттау әдісі алдыңғы және артқы көздегіштердің комбинациясы сияқты дәл емес, бірақ ол әлдеқайда жылдам, ал оқтың кең таралуы, тіпті бағыттау қатесі болса да, тиімді соққыға мүмкіндік береді. Кейбір мылтықтар ортаңғы бұрандамен де жабдықталған, ол тіреудің ортасында орналасқан кішкентай бұранда, бұл оқтың бағыты туралы қосымша ақпарат береді. Кейбір мылтықтар винтовкаға ұқсас көздегіштермен жабдықталған болуы мүмкін. Бұл типтегі көздегіштер әдетте түрік аң аулауға арналған мылтықтарда кездеседі.

In the case of firearms, where the projectile follows a curved ballistic trajectory below the bore axis, the only way to ensure it will hit an intended target is by aiming at the precise point on the trajectory at that target's intended distance. To do that, the shooter aligns their line of sight with the front and rear sights, forming a consistent line of aim (known as the sight axis) and in turn producing what is known as the point of aim (POA) within their own field of view, which then gets pointed directly (i. e. aimed) at the target. The physical distance between the front and rear sights is known as the sight radius, the longer of which produces smaller angular errors when aiming. "Sighting in" is a process in which the sight axis is adjusted to intersect the trajectory of the bullet at a designated distance (typically at 100 yards/meters), in order to produce a pre determined point of impact (POI) at that distance, known as a "zero". Using that "zero" as a default reference, the point of aim can be readily re calibrated to superimpose with the bullet's point of impact when shooting at different distances. Modern iron sights can all provide some horizontal and vertical adjustments for sighting in, and often have elevation markings that allow the shooter to quickly compensate (though with rather limited precision) for increasing bullet drops at extended distances. Increasing the sight radius helps to reduce eventual angular errors and will, in case the sight has an incremental adjustment mechanism, adjust in smaller increments when compared to a further identical shorter sighting line. With the front sight on the front end of the barrel, sight radius may be increased by moving the rear sight from the barrel onto the receiver or tang. Sights for shotguns used for shooting small, moving targets (such as skeet shooting, trap shooting, and clay pigeon shooting) work quite differently. The rear sight is completely discarded, and the rear reference point is provided by the correct and consistent positioning of the shooter's head. A brightly colored (generally the bead is made of a polished metal such as brass and silver, or a plastic fluorescent material, such as green and orange) round bead is placed at the end of the barrel. Often, this bead will be placed along a raised, flat rib, which is usually ventilated to keep it cool and reduce mirage effects from a hot barrel. Rather than being aimed like a rifle or handgun, the shotgun is pointed with the focus always on the target, and the unfocused image of the barrel and bead are placed below the target (the amount below depends on whether the target is rising or falling) and slightly ahead of the target if there is lateral movement. This method of aiming is not as precise as that of a front sight/rear sight combination, but it is much faster, and the wide spread of shots can allow an effective hit even if there is some aiming error. Some shotguns also provide a mid bead, which is a smaller bead located halfway down the rib, which allows more feedback on barrel alignment. Some shotguns may also come equipped with rifle style sights. These types of sights are typically found on shotguns intended for turkey hunting.

Ашық нысаналар

Ашық нысаналар көбінесе артқы нысана атушының көзінен қашықтықта орналасқанда қолданылады. Олар атушының көру аумағын ең аз бөгеп, бірақ дәлдіктің төмендеуіне себеп болады. Ашық нысаналарда әдетте алдыңғы нысана ретінде шаршы тіреу немесе тіреу үстіндегі бұршақ қолданылады. Нысананы пайдалану үшін тіреу немесе бұршақ артқы нысананың ортасына тік және көлденең орналастырылады. Орталық ұстау кезінде алдыңғы нысана нысананың ортасына орналастырылып, нысананы тік және көлденең бөледі. «Алты сағатта» ұстау үшін алдыңғы нысана нысананың астына, көлденең ортасына орналастырылады. «Алты сағатта» ұстау белгілі бір қашықтықтағы белгілі нысананың мөлшері үшін ғана тиімді, ал бұл факторлар өзгерсе, пайдаланушы реттеме жасамайынша нөлдік көрсеткішті сақтап қала алмайды. Атушының көзқарасынан қарағанда, алдыңғы нысананың әр жағы мен артқы ойықтың жиектері арасында көзге көрінетін бос орын болуы керек; бұл орындар «жарық жолақтары» деп аталады, ал жарық жолақтарының жарықтығы нысананың ойықтағы тіреудің дұрыс орналасуын атушыға көрсетеді. Тік орналасу алдыңғы тіреудің жоғарғы бөлігін артқы нысананың жоғарғы бөлігімен қатарластыру арқылы немесе бұршақты V немесе U тәрізді ойықтың төменгі бөлігінің үстіне қою арқылы жасалады. Егер тіреу V немесе U ойығының ортасында болмаса, ату дәл болмайды. Егер тіреу V немесе U ойығынан жоғары көтерілсе, оқ жоғары бағытта болады. Егер тіреу V немесе U ойығының жоғарғы бөлігіне жетпесе, оқ төмен бағытта болады. Патридж нысаналары, 19 ғасырдағы американдық спортшы және өнертапқыш Э.Э. Патриджтің есімімен аталады, шаршы немесе тіктөртбұрышты тіреуден және жазық түбі бар шаршы ойықтан тұрады және ашық нысаналардың ең көп таралған түрі болып табылады, өйткені олар нысанаға ату үшін артықшылықты ұсынады. Кейбіреулер тіпті «мақсаттану» ұғымын мүлдем жоққа шығаратын көзқарасқа ие. Көптеген мылтық атулар қозғалатын нысаналардың жолына шашыраңқы үлгі түсіруді қамтиды, сондықтан нысананың болуы санадан тыс көмек ретінде қарастырылады. Мылтықтың алдыңғы нысанасы – тұмсығына бекітілген кішкентай шар тәрізді «бұршақ», ол анықтама ретінде қызмет етеді, ал «артқы нысана» – қабылдағыш пен оқпанның жоғарғы бөлігіндегі тар бойлық ойықтан басқа ештеңе емес. Ату кезінде артқы ойықты алдыңғы бұршақпен қатарластыруды саналы түрде қарастырудың қажеті жоқ, өйткені ол тек атушының табиғи мақсатын пайдалануға мүмкіндік беретін шамамен анықтамадан тұрады. Тактикалық жағдайда, нысаналар көз алдында жылдам қозғалмайтын болса, нысананың ролі бар. Көптеген атушылар үшін оптикалық талшықты алдыңғы нысана артқы жапырақпен бірге қолданылатын ең жақсы анықтама болып табылады. Бұл жағдайда мылтық мылтық сияқты қолданылады, бұл мақсатты атуға мүмкіндік береді. Кейбіреулер тіпті мылтықтарын мылтыққа ұқсас ашық немесе диафрагмалық нысаналармен жабдықтайды. Көптеген мылтық бұршақтары «сегіздік» конфигурациясы үшін жасалған, онда дұрыс нысана суреті тұмсыққа қарай орнатылған алдыңғы бұршақпен бірге, оқтың ортасына орнатылған бұршақты пайдаланады. Көптеген мылтық өндірушілер, мысалы, Браунинг, осы нысана жүйелерін калибрлейді, ал алдыңғы бұршақ ортаңғы бұршақтың үстіне қойылғанда «нөлдік» үлгі шығады, бұл сегіздік нысана суретін құрайды.

Open sights generally are used where the rear sight is at significant distance from the shooter's eye. They provide minimum occlusion of the shooter's view, but at the expense of precision. Open sights generally use either a square post or a bead on a post for a front sight. To use the sight, the post or bead is positioned both vertically and horizontally in the center of the rear sight notch. For a center hold, the front sight is positioned on the center of the target, bisecting the target vertically and horizontally. For a 6 o'clock hold, the front sight is positioned just below the target and centered horizontally. A 6 o'clock hold is only good for a known target size at a known distance and will not hold zero without user adjustment if these factors are varied. From the shooter's point of view, there should be a noticeable space between each side of the front sight and the edges of the notch; the spaces are called light bars, and the brightness of the light bars provides the shooter feedback as to the alignment of the post in the notch. Vertical alignment is done by lining up the top of the front post with the top of the rear sight, or by placing the bead just above the bottom of the V or U notch. If the post is not centered in the V or U notch, the shot will not be accurate. If the post extends over the V or U notch it will result in a high shot. If the post does not reach the top of the V or U notch it will result in a low shot. Patridge sights, named after inventor E. E. Patridge, a 19th century American sportsman, consist of a square or rectangular post and a flat bottomed square notch and are the most common form of open sights, being preferred for target shooting, as the majority of shooters find the vertical alignment is more precise than other open sights. V notch and U notch sights are a variant of the patridge which substitute a V or U shaped rear notch. Some even espouse a mentality that eliminates the concept of "aim" altogether. Because much of shotgunning involves putting a scatter pattern in the path of moving targets, the concept of a sight is considered a subconscious aid. The front sight of a shotgun is a small spherical "bead" attached to the muzzle, acts as a reference, while the "rear sight" is nothing more than a narrow longitudinal groove on the receiver and barrel rib. When shooting, aligning the rear groove with the front bead is not to be consciously considered, as it comprises only a rough reference allowing the shooter to use their natural point of aim to make the shot. In the tactical environment, where targets aren't moving across the visual field as quickly, sights do have a role. For many, a fiberoptic front sight is the preferred sighting reference in conjunction with a rear leaf. In this instance, the shotgun is used more like a rifle, allowing intentionally aimed shots. Some even equip their shotguns with open or aperture sights akin to a rifle. Many shotgun bead sights are designed for a "figure 8" configuration, where a proper sight picture uses a bead mounted at the midpoint of the barrel in conjunction with a front bead mounted toward the muzzle. Many shotgun manufacturers, such as Browning, calibrate these sighting systems to produce a shotgun pattern that is "dead on" when the front bead is stacked just above the mid bead, producing the figure 8 sight picture.

Апертуралық нысаналар

Апертуралық көздегіштер, сондай-ақ "көзек көздегіштер" деп те аталады, "көлеңке сақинасы" көздегіштерінен басталады, оның жұқа сақинасы көрінбей кетеді (сондықтан "көлеңке"), және нысанаға арналған апертуралық көздегіштерге дейін, олар үлкен дискілерді немесе кішкентай тесікшелермен жабдықталған басқа да жабатындарды пайдаланады. Жалпы алғанда, сақина неғұрлым қалың болса, көздегіш соғұрлым дәл, ал сақина неғұрлым жіңішке болса, соғұрлым жылдам. Бұл себебі, егер апертура көздің қарамағының диаметрінен кіші болса, апертураның өзі нысананың, алдыңғы көздегіштің, артқы апертураның және көздің барлық оптикалық жүйесі үшін кіретін қарамаққа айналады. Апертураның диаметрі көздің қарамағының диаметріне толығымен сыйып тұрса, алдыңғы көздегіштің артқы апертура сақинасы ішіндегі дәл орналасуы дәлдікке әсер етпейді, ал дәлдік тек апертураның диаметрі көздің қарамағының диаметрінің сыртына жақындағанда параллаксқа байланысты сәл төмендеуі мүмкін. Апертуралық көздегіштердің қосымша артықшылығы – кішкентай апертуралар көру тереңдігін арттырады, алдыңғы көздегішке назар аударғанда нысананың бұлыңғыр болып көрінуін азайтады. Аз жарық жағдайында параллаксты жою әсері айқын жақсарады. Көзбен көретін тереңдік жарық жағдайындағыдай болып қалады.

Жұлдыздар сақинасы

Кейбіреулер "көру сақинасын" ең жылдам түрдегі диафрагмалық көз деп санайды. Ол жеткілікті дәл, пайдалануға оңай және басқа оптикалық емес көздерге қарағанда нысананы аз жасырады. Осы себепті, "көру сақиналары" көбінесе тәртіпсіздікке қарсы және жауынгерлік мылтықтарға, сондай-ақ жеке қолданылатын тапаншаларға орнатылады, және олар мылтықтарда қосымша көру жүйесі ретінде де танымал болып келеді. "Көру сақинасы" - бұл салыстырмалы түрде жаңа өнертабыс, және ол дәстүрлі диафрагмалық көздерден артқы сақинаның өте жұқа болуымен және алдыңғы нысананың сәл қалыңдығымен ерекшеленеді. Жұқа сақина нысананың көрінісін азайтады, ал қалың алдыңғы тіреу оны жылдам табуға көмектеседі. Зауыттық Mossberg "көру сақиналары" өте жұқа сақинаның екі жағында қалың болат пластиналармен жабдықталған. Бұл мылтық құлап, сақинаның пішінін зақымдауы немесе бұрмалауы мүмкін жағдайларда көздің беріктігін сақтау үшін жасалған.

Мақсаттың диафрагмалық нысаналары

Мақсатты апертуралы нысаналар максималды дәлдікке арналған. Артқы көз элементі (көбінесе "диоптер" деп аталады) әдетте ортасында кішкентай тесігі бар үлкен диск (1 дюйм немесе 2,5 см диаметр) болады, шамамен 0,5 мм немесе одан аз, және атушының көзіне жақын орналастырылады. Жоғары деңгейдегі нысана диоптерлері әдетте матч атушы үшін реттелетін диоптерлік диафрагма және оптикалық сүзгі жүйелері сияқты қосымшаларды қабылдайды. Кейбір Халықаралық ату спорты федерациясының (ISSF) (Олимпиадалық) ату шаралары көздеу сызықтары үшін осы дәлдік деңгейін талап етеді, өйткені үздік бәсекелестердің соңғы ату сериясының соңғы ұпайлары ұпай сақинасы ұпайларының оннан бір бөлігінде көрсетіледі. Алдыңғы көз элементі қарапайым бұранда немесе бағана болуы мүмкін, бірақ көбінесе "глобальды" типті нысана болып табылады, ол бұралатын қақпағы бар цилиндрден тұрады, бұл әртүрлі пішінді алмастырылатын алдыңғы көз элементтерін пайдалануға мүмкіндік береді. Ең көп тарағандары – әр түрлі ені мен биіктігі бар бағаналар немесе әр түрлі диаметрлі сақиналар, оларды атысшы қолданатын нысанаға ең жақсы сәйкес келетінін таңдай алады. Ортасында тесігі бар боялған мөлдір пластиктен жасалған элементтерді де қолдануға болады; олар мөлдір емес сақина сияқты жұмыс істейді, бірақ нысананы тосқауылсыз көруге мүмкіндік береді. Жоғары деңгейдегі нысананың алдыңғы көз туннельдері әдетте матч атушылар үшін оптималды көру жағдайын қамтамасыз ету үшін реттелетін диафрагма және оптикалық жүйелер сияқты қосымшаларды қабылдайды. Кейбір жоғары сапалы нысанаға арналған көзқарас желісі өндірушілері интеграцияланған диафрагма механизмдері бар алдыңғы көздерді ұсынады. ISSF матч атуында қолданылатын дөңгелек нысаналарды нысанаға алу үшін дөңгелек артқы және алдыңғы көз элементтерін пайдалану көз бен мидың концентрлі шеңберлерді оңай сәйкестендіруге арналған табиғи қабілетін пайдаланады. Тіпті ең жоғары дәлдікке қол жеткізген жағдайда да, нысананың ортасының айналасында және алдыңғы және артқы көз сақиналарының арасында (егер алдыңғы сақина қолданылса) ақ түстің елеулі бөлігі көрінуі тиіс. Ортаны анықтаудың ең жақсы кілті – диафрагмалардан өтетін жарық мөлшері болғандықтан, жарықтың тар, күңгірт сақинасымен жұмыс істеу үлкен, жарық сақинаға қарағанда қиын болуы мүмкін. Нақты өлшемдер өте субъективті және атысшының қалауына, сондай-ақ қоршаған ортаның жарығына байланысты, сондықтан нысанаға арналған мылтықтар оңай ауыстырылатын алдыңғы көз кіретін элементтерімен және реттелетін диафрагма механизмдерімен жабдықталады.

Target aperture sights are designed for maximum precision. The rear sight element (often called "diopter") is usually a large disk (up to 1 inch or 2.5 cm in diameter) with a small hole in the middle, of approximately or less, and is placed close to the shooter's eye. High end target diopters normally accept accessories like adjustable diopter aperture and optical filter systems to ensure optimal sighting conditions for match shooters. Typical modern target shooting diopters offer windage and elevation corrections in to increments at Some International Shooting Sport Federation (ISSF) (Olympic) shooting events require this precision level for sighting lines, since the final score of the top competitors last shots series is expressed in tenths of scoring ring points. The complementing front sight element may be a simple bead or post, but is more often a "globe" type sight, which consists of a cylinder with a threaded cap, which allows differently shaped removable front sight elements to be used. Most common are posts of varying widths and heights or rings of varying diameter—these can be chosen by the shooter for the best fit to the target being used. Tinted transparent plastic insert elements may also be used, with a hole in the middle; these work the same way as an opaque ring, but provide a less obstructed view of the target. High end target front sight tunnels normally also accept accessories like adjustable aperture and optical systems to ensure optimal sighting conditions for match shooters. Some high end target sight line manufacturers also offer front sights with integrated aperture mechanisms. The use of round rear and front sighting elements for aiming at round targets, like used in ISSF match shooting, takes advantage of the natural ability of the eye and brain to easily align concentric circles. Even for the maximum precision, there should still be a significant area of white visible around the bullseye and between the front and rear sight ring (if a front ring is being used). Since the best key to determining center is the amount of light passing through the apertures, a narrow, dim ring of light can actually be more difficult to work with than a larger, brighter ring. The precise sizes are quite subjective, and depend on both shooter preference and ambient lighting, which is why target rifles come with easily replaceable front sight inserts, and adjustable aperture mechanisms.

Алдыңғы диафрагма өлшемін таңдау

Алдыңғы апертураның мөлшері – көздеу нүктесін анық белгілеу үшін жеткілікті тар және "қозғалыс" тудырмас үшін жеткілікті кең аралықтағы келісім. Апертура тым кішкентай болса, нысана мен алдыңғы апертураның шекарасы нашар көрінеді, бұл мергенді нысананың айналасындағы қашықтықты өлшеу үшін саналы немесе санасыз көз қозғалыстарын жасауға мәжбүр етеді. USA Shooting кем дегенде 3 минуттық бұрыш (MOA) шекаралық кеңістік құрайтын алдыңғы апертураны ұсынады. Precision Shooting жүргізген зерттеуде мұның мергеннің сенімділігін арттырып, нысананы ұстау уақытын қысқартып, шешімді атуға көмектесетіні анықталды. Дегенмен, алдыңғы апертураның мөлшеріне жоғары шек болуы мүмкін, ол өнімділікті жақсартады. 2013 жылы зерттеушілер гольф ойынымен тәжірибе жасады, әсіресе көру қабілеті мен моторлық дағдыларды біріктіретін құю дағдысымен. Олар нысананы (гольф лункасын) әртүрлі өлшемдегі концентрлі шеңберлермен қоршап, оның көрінетін мөлшерін өзгертіп, мақсатты кішірек шеңберлермен қоршағанда өнімділік жақсарғанын анықтады, бұл оның көрінетін мөлшерін арттырды. Мақсат үлкендей сезілгенде өнімділік артатынын олар анықтады.

Нысанадан басқа диафрагмалық нысаналар

Әскери мылтықтардың диафрагмалық нысаналары жұқа шеңбері бар үлкен диафрагманы пайдаланады және әдетте қарапайым алдыңғы нысанамен жабдықталады. 19-ғасырдың соңындағы мылтықтарда көбінесе "тіл көз" немесе "баспақы көз" деп аталатын екі түрдің бірі орнатылған. Оқды жоғары жылдамдықпен жылдамдатуға қабілетсіз болған қара ұнтақ пен алғашқы патрондарды пайдаланғандықтан, бұл нысаналар тік реттеудің өте кең диапазонына ие болды, көбінесе бірнеше градусқа дейін, бұл өте ұзақ қашықтықтарда дәл атуға мүмкіндік берді. Мысалы, .45-70 патроны әскерилер тарапынан 3 градус көтерілу бұрышында 1829 метрге дейінгі қашықтықта дәлдігі үшін сынақтан өткізілді. Баспақы және тіл көздер пайдаланылмағанда зақымдану қаупін азайту үшін төмен қарай бүктеліп, жиналды. Баспақы көздер ұңғыға орнатылып, бүктелген және бүктелмеген күйінде нысана ретінде қолданылуы мүмкін. Тіл көздер мылтықтың механизмінен артқа орнатылып, өте ұзын көру радиусын қамтамасыз етті және пайдалану үшін ашылуы керек болды, бірақ тіл көздері бар мылтықтарда жақын қашықтықта ату үшін ашық нысаналар да болды. Тіл көздер көбінесе верньер шкалаларымен жабдықталған, бұл нысананың толық диапазонында бір минуттық доғаға дейін реттеуге мүмкіндік берді.

Көздеген жерін бұраңыз

Шабуылдық мылтықтар мен спорттық жартылай автоматты мылтықтарда пайдаланушының оңай көтеріп түсіре алатын бүгілетін артқы және алдыңғы көздеу элементтері болуы мүмкін. Мұндай темір нысаналар көбінесе негізгі қару нысаны (әдетте телескоптық немесе қызыл нүктелі нысана сияқты оптикалық нысана) істен шыққанда немесе қазіргі тактикалық жағдайға сәйкес келмегенде қосымша нысана ретінде қолданылады, сондықтан оларды қосалқы темір нысаналар (BUIS) деп атайды. Қосалқы нысаналар әдетте рельс интеграциялық жүйелері (көбінесе Пикатини рельстері) арқылы оптикалық нысана құрылғыларымен бірге орнатылады, бірақ оқ түйіршігінің осінен бұрышпен орнатылған "оффсет" BUIS нысаналары да бар. Көбейткіш оптикалық құрылғылармен (мысалы, рефлекстік немесе голографиялық нысаналармен) қолданғанда, артқы және алдыңғы элементтер көбінесе негізгі оптикалық нысаналармен бірдей көрініс беретіндей етіп жасалады, бұл "үйлесу" деп аталады.

Түзету

Тұрақты нысаналар – реттелмейтін нысаналар. Мысалы, көптеген револьверлерде артқы нысана, мылтықтың қабылдағышының үстіңгі жағына ойылған ойықтан тұрады. Реттелетін нысаналар әртүрлі қашықтықтарға, желдің әсеріне немесе патронның салмағының немесе ұшқыш заттардың мөлшерінің өзгеруіне байланысты реттеуге арналған. Бұл өзгерістер оқтың жылдамдығына және сыртқы баллистикасына, содан кейін оның траекториясына және соққы нүктесіне әсер етеді. Нысананы реттеу ортогональды болып келеді, яғни желдің түзетуі биіктікке әсер етпейді, және керісінше. Егер мылтық атылған кезде тік емес, көлбеу ұсталса, түзетулер енді ортогональды болмайды, сондықтан ең жақсы дәлдік үшін мылтықты тік ұстау өте маңызды. Реттелетін нысаналардың кемшілігі – қозғалмалы бөліктерінің нәзіктігі. Тұрақты нысана – әдетте болаттан жасалған металлдың берік бөлігі, егер ол мылтыққа сенімді түрде бекітілсе, оны қолдануға жарамсыз ететін зақым келтіру қиын. Ал реттелетін нысаналар көлемді болып келеді және мылтыққа қатысты қозғалуы керек бөліктері бар. Реттелетін нысанаға күшті соққы берілсе, ол реттеуден шығып қалуы мүмкін, тіпті мылтықтан түсіп кетсе де. Осы себепті, өзін-өзі қорғауға немесе әскери мақсатта қолданылатын мылтықтарда тұрақты нысаналар немесе қорғау үшін бүйірлерінде "қанаттары" бар нысаналар (мысалы, M4 карабині) орнатылады. Аң аулауға арналған мылтықтарда қолданылатын нысаналар көбінесе компромис болып табылады. Олар реттеледі, бірақ тек құралдармен – әдетте кішкентай бұранда немесе алтыбұрышты кілтпен. Олар ықшам, берік және орнында сенімді түрде бекітілуі үшін жасалған. Ал нысанаға арналған нысаналар көбінесе үлкен және оларды реттеу оңай. Олар әдетте құралдарсыз көлденең және тік қозғалысты басқару үшін үлкен тұтқаларға ие, және көбінесе оларды жедел және оңай түрде мылтықтан ажыратып, жеке қорғаныш корпусында сақтауға болады. Ең көп таралғаны – екі бағытта реттелетін артқы нысана, бірақ әскери мылтықтарда көбінесе тангенстік нысана болады, онда артқы нысанадағы жылғыш әртүрлі қашықтықтар үшін биіктікті алдын ала калибрлейді. Тангентті нысаналарда артқы нысана көбінесе биіктікті, ал алдыңғысы желді реттеу үшін қолданылады. M16A2 және кейінгі M16 сериялы мылтықтарда калибрленген, диапазоны реттелетін артқы нысана және берілген қашықтықта мылтықты "нөлге" келтіру үшін биіктігі реттелетін алдыңғы нысана бар. Артқы нысана желдің түзетуіне және нөлдік қашықтықты өзгертуге қолданылады.

Fixed sights are sights that are not adjustable. For instance, on many revolvers, the rear sight consists of a fixed sight that is a groove milled into the top of the gun's receiver. Adjustable sights are designed to be adjustable for different ranges, for the effect of wind, or to compensate for varying cartridge bullet weights or propellant loadings, which alter the round's velocity and external ballistics and thus its trajectory and point of impact. Sight adjustments are orthogonal, so the windage can be adjusted without impacting the elevation, and vice versa. If the firearm is held canted instead of level when fired, the adjustments are no longer orthogonal, so it is essential to keep the firearm level for best accuracy. The downside to adjustable sights is the inherent fragility of the moving parts. A fixed sight is a solid piece of metal, usually steel, and if firmly attached to the gun, little is going to be able to damage it beyond usefulness. Adjustable sights, on the other hand, are bulkier, and have parts that must move relative to the gun. Solid impact on an adjustable sight will usually knock it out of adjustment, if not knock it right off the gun. Because of this, guns for self defense or military use either have fixed sights, or sights with "wings" on the sides for protection (such as those on the M4 carbine). Iron sights used for hunting guns tend to be a compromise. They will be adjustable, but only with tools—generally either a small screwdriver or an allen wrench. They will be compact and heavily built, and designed to lock securely into position. Target sights, on the other hand, are much bulkier and easier to adjust. They generally have large knobs to control horizontal and vertical movement without tools, and often they are designed to be quickly and easily detachable from the gun so they can be stored separately in their own protective case. The most common is a rear sight that adjusts in both directions, though military rifles often have a tangent sight in the rear, which a slider on the rear sight has pre calibrated elevation adjustments for different ranges. With tangent sights, the rear sight is often used to adjust the elevation, and the front the windage. The M16A2 later M16 series rifles have a dial adjustable range calibrated rear sight, and use an elevation adjustable front sight to "zero" the rifle at a given range. The rear sight is used for windage adjustment and to change the zero range.

Жаңартулар

Темір көзқарастар өте қарапайым болғанымен, дәл сол қарапайымдық түрлі нұсқаулардың көп болуына алып келеді. Алдыңғы тізімше мен артқы ойықтың таза геометриялық ерекшеліктерінен өзге, нақты бір мақсат үшін темір көзқарастарды таңдағанда ескеру қажет бірнеше фактор бар.

Жарық түсіруді азайту

Көзге шағылысу, әсіресе алдыңғы көзден, темір көздерде маңызды проблема тудыруы мүмкін. Алдыңғы көздің шағылысуы көздің бір жағындағы жарық жолағының көрінетін жарықтығын арттырып, мақсаттанудағы желдің қателіктеріне немесе алдыңғы көздің көрінетін биіктігін төмендетіп, мақсаттанудағы биіктік қателіктеріне әкелуі мүмкін. Айналадағы жарықтың бағыты атушы үшін сирек тұрақты болғандықтан, пайда болатын өзгеретін шағылысу мақсаттану нүктесіне елеулі әсер етуі мүмкін. Шағылысу мәселесін шешудің ең көп таралған жолы – көздердің матовый болуы. Көзді жолақтау немесе құммен тазалау – көк болат немесе тот баспайтын болат сияқты жылтыр жабынталған көздер үшін кең таралған шешім. Паркерлеу немесе матовый қара бояу сияқты матовый жабындар да көмектеседі. Көптеген атушылар қолданатын тәсіл – көздің астына оттық немесе темекінің жаққышын ұстап, жұқа күл қабатын түсіру, ал жарыс атушылары үшін арнайы күл шығаратын оттықтар сатылады. Көздің бетіне жұқа ләй немесе кір жағу да шағылысуды азайтуға көмектеседі, егер жабын жұқа және көздің пішінін өзгертпейтіндей берік болса. Көптеген нысана көздері тік немесе тіпті төмен қарай қисайтылған алдыңғы көздермен жасалған, бұл жарықтың көзден шағылысу бұрышын азайтады. Бұл көздердің кемшілігі – олар киімге, бұтақтарға және басқа материалдарға ілігіп қалуы мүмкін, сондықтан олар көбінесе нысанаға арналған қаруларда қолданылады. Көздерге арналған қорғағыштар қисайтылған көздің ілігіп қалу мүмкіндігін азайтады және кейбір винтовкаларда, әсіресе рычагты винтовкаларда жиі кездеседі, бірақ кейбір ату түрлерінде тыйым салынған.

Контрастты жақсарту

Мақсатты атушылар көбінесе көзге қара түспен жақсы көреді, себебі ол жарықтың шағылысуын азайтып, көзге және жарық жолақтары арасындағы контрастты арттырады. Бірақ қара түсті көздер қараңғы нысаналарда немесе нашар жарық жағдайында, мысалы, аң ауруда, әскери қызметте немесе өзін-өзі қорғауда жақсы көрінбейді. Осы кемшілікті жою үшін негізгі Патридж типіндегі және басқа көздерге түрлі контрастты жақсартулар жасалды. Барлық контрастты жақсартулар атушыға шамамен бірдей мөлшерде көрінуі үшін алдыңғы көздегі контрастты жақсарту артқы көздегіден сәл үлкен болуы керек. Жартылай автоматты тапаншаларда ең көп қолданылатын жақсарту – алдыңғы көздің қанатының үстіне боялған жарқын ақ нүкте және артқы көздің ойығының екі жағындағы нүктелер. Нашар жарық жағдайында алдыңғы көздің нүктесі артқы көздің нүктелері арасында көлденең орналасады, ал нысана ортаңғы (алдыңғы) нүктеден жоғары орналасады. Кейбір сатушылар алдыңғы және артқы көздерге түрлі түсті нүктелер ұсынады. Ақ контурлы артқы көз – бұл контрастты өзгерту, онда артқы көздің ойығының айналасында қалың және жарқын ақ контурмен қамтамасыз етілген нүктелі алдыңғы көз қолданылады. Straight Eight Heinie Specialty Products жоғары көрінетін көздердің нұсқасын шығарады, онда бір нүктелі алдыңғы көз және төмендегі нүктесі бар артқы ойық тік сызықта орналасып, «сегіз» пішінін құрайды. Көздерге салынатын элементтер – бұл револьверлерде кең таралған жақсарту, ол әдетте қызыл немесе қызғылт сары түсті пластик кіріспеден тұрады. Сызық/нүкте немесе экспресс-көз – Straight Eight типіне ұқсас, бұл көздер экспресс-мылтықтарда дәстүрлі болып табылады және кейбір тапаншаларда да кездеседі. Ашық, V пішіндес артқы көз тез мақсаттануға және кең көру бұрышына мүмкіндік береді, бірақ ұзақ қашықтықтағы дәл ату үшін дәлдігі төмен. Алдыңғы көздегі нүкте артқы көздегі тік сызықтың үстіне туралануы керек, бұл әдетте «I нүктесін қою» деп аталады. Бірақ тритийдің жарқырауы күндізгі жарықта байқалмайды. Сондықтан кейбір өндірушілер тритий шамдарымен оптикалық талшықты көздерді біріктіре бастады, бұл жарық және қараңғы жағдайларда жарқын, контрастты көздерді қамтамасыз етеді. Оптикалық талшық – бұл ауа мылтықтарында және түймелі мылтықтарда қолданылатын, дамитын тренд. Нүктелер үшін қысқа оптикалық талшықтар қолданылады, олар талшықтың бойына түсетін сыртқы жарықты ұшында шоғырландырады, бұл нүктелерді айналасынан сәл жарқыратады. Бұл әдіс көбінесе алдыңғы көздерде қолданылады, бірақ көптеген өндірушілер алдыңғы және артқы көздерде оптикалық талшықтарды қолданатын көздерді ұсынады. Оптикалық талшықты көздерді қазір тапаншаларда, мылтықтарда және оқ ату қаруларында, сондай-ақ қосымша аксессуарлар ретінде және зауыттан шыққан көбірек мылтықтарда табуға болады.

While target shooters generally prefer a matte black finish to their sights, to reduce the chance of glare and increase the contrast between the sights and the light bars, black sights don't offer good visibility with dark targets or in low light conditions, such as those often encountered in hunting, military, or self defense situations. A variety of different contrast enhancements to the basic Patridge type sight and others have been developed to address this deficiency. The contrast enhancement of the front sight has to be somewhat larger compared to the contrast enhancement(s) used for the rear sight if all contrast enhancements should appear about equally large from the shooters perspective. Three dot On semi automatic handguns, the most common type of enhancement is a bright white dot painted on the front sight near the top of the blade, and a dot on each side of the rear sight notch. In low lighting conditions the front sight dot is centered horizontally between the rear sight dots, with the target placed above the middle (front) dot. Some sight vendors offer differently colored dots for the front and rear sights. White outline rear A contrast variation which uses a dot front sight with a thick and bright white outline around the rear sight notch. Straight Eight Heinie Specialty Products produces a variant of high visibility sights in which a single dot front sight and a rear notch with a dot below can be lined up vertically to form a figure "eight". Sight inserts Popular on revolvers, this enhancement consists of a colored plastic insert in the front sight blade, usually red or orange in color. Bar / dot or express sight Similar to the Straight Eight type, this type of sight is traditional on express rifles and is also found on some handguns. The open, V shaped rear allows for faster acquisition and wider field of view, though less accurate for longer range precision type shooting. The dot on the front sight is aligned or set directly above the vertical bar on the rear sight, commonly referred to as "dotting the 'I'". The tritium glow is not noticeable in bright conditions such as during daylight however. As a result, some manufacturers have started to integrate fiber optic sights with tritium vials to provide bright, high contrast firearms sights in both bright and dim conditions. Fiber optic A growing trend, started on air rifles and muzzleloaders, is the use of short pieces of optical fiber for the dots, made in such a way that ambient light falling on the length of the fiber is concentrated at the tip, making the dots slightly brighter than the surroundings. This method is most commonly used in front sights, but many makers offer sights that use fiber optics on front and rear sights. Fiber optic sights can now be found on handguns, rifles, and shotguns, both as aftermarket accessories and a growing number of factory guns.