Кіріспе
Apple Inc. Лиза – Apple компаниясы жасаған, 1983 жылғы 19 қаңтарда шығарылған үстел үстіндегі компьютер. Ол графикалық пайдаланушы интерфейсі (GUI) арқылы жұмыс істейтін алғашқы жаппай нарықтық жеке компьютер болып саналады. 1983 жылы Lisa сияқты машина әлі де өте қымбат болғандықтан, ол негізінен жеке және шағын мен орта бизнестерге IBM сияқты әлдеқайда үлкен және қымбат мейнфреймдерге немесе мини-компьютерлерге жаңа балама ретінде сатылды. Мұндай машиналар жеткізушіден қосымша, қымбат кеңес алуды, арнайы оқытылған персоналды жұмысқа алуды немесе кем дегенде, оларды пайдалану мен күту үшін күрделі оқу процесін қажет етеді. Алдыңғы GUI басқарылатын жеке компьютерлер жаппай сатылмаған; мысалы, Xerox Alto тек Xerox және таңдалған серіктестер үшін 1970 жылдардың басы мен ортасында Xerox PARC арқылы ғана жасалған. "LISA" жобасын әзірлеу 1978 жылы басталды. Ол көптеген өзгерістерге ұшырап, 5 мегабайттық қатты дискімен бірге шығарылды. Оның жоғары бағасы, жеткіліксіз бағдарламалық жасақтамасы, сенімсіз Apple FileWare дискеттері және арзан әрі жылдам Macintosh-тың жақын арада шығуы оған әсер етті, сондай-ақ құжатқа бағытталған жұмыс ағыны да әсер етті. Аппараттық жабдықтары келесі Macintosh-қа қарағанда жалпы алғанда жетілдірілген, соның ішінде қатты дискілерді қолдау, 2 мегабайтқа (МБ) дейін жедел жад (RAM), кеңейту ұялары және үлкен, жоғары ажыратымды дисплей бар. Lisa операциялық жүйесінің және оған байланысты бағдарламалардың (әсіресе кеңсе пакетінің) күрделілігі, сондай-ақ Motorola жадты басқару блогының болмауына байланысты арнайы қорғалған жадты іске асыру процессорға және белгілі бір дәрежеде сақтау жүйесіне үлкен жүктеме салды. Тұтынушылар нарығына жақындату мақсатындағы шығындарды қысқарту шаралары, озық бағдарламалық қамтамасыз ету және 68000 процессорының кешіктіріліп шығуы мен жобалау процесіне тигізген әсері салдарынан көптеген адамдар Лизаның пайдаланушы тәжірибесі жалпы алғанда баяу болды деп айтты. Жұмыс станциясының бағасы (төменгі деңгейде болғанымен) және техникалық бағдарламалық қамтамасыз ету кітапханасының болмауы оны көптеген техникалық жұмыс станциялары нарығы үшін сатуды қиын етті. Лизаның қабылдануына кедергі келтірген тағы бір фактор – IBM PC-нің үлкен табысы және Apple-дің төмен бағалы Macintosh арқылы өзімен бәсекелесу шешімі болды. 1982 жылы Стив Джобс Apple компаниясының директорлар кеңесінің Лиза жобасынан шеттетуінен кейін, ол Jef Raskin-нен Macintosh жобасын иеленді, ол 1979 жылы 1000 доллардан кем құны бар мәтіндік құрылғылы компьютерді ойлап тапқан болатын. Джобс Macintosh-ты дереу арзан және графикалық Лизаның көбірек бағытталған нұсқасы ретінде қайта анықтады. 1984 жылдың қаңтар айында Macintosh іске қосылғанда, ол Лизаның нашар сатылымын тез басып өтті. Содан кейін Джобс Лиза қызметкерлерінің санын көбейтуді бастады, ол Раскиннің жобасына бақылау жүргізгеннен кейін Apple II бөлімінде істегендей. Лизаның кемшіліктерін жою үшін жаңа модельдер енгізілді, бірақ тізімдік бағаны айтарлықтай төмендеткеннен кейін де платформа әлдеқайда арзан Mac-пен салыстыратын сату көлемін қол жеткізе алмады. Соңғы модель, Lisa 2/10, Macintosh XL ретінде қайта аталды және Macintosh сериясының жоғары деңгейлі моделі болды.
Lisa is a desktop computer developed by Apple, released on January 19, 1983. It is generally considered the first mass market personal computer operable through a graphical user interface (GUI). In 1983, a machine like the Lisa was still so expensive that it was primarily marketed to individual and small and medium sized businesses as a groundbreaking new alternative to much bigger and more expensive mainframes or minicomputers such as from IBM, that either require additional, expensive consultancy from the supplier, hiring specially trained personnel, or at least, a much steeper learning curve to maintain and operate. Earlier GUI controlled personal computers were not mass marketed; for example, the Xerox Alto was manufactured only for Xerox and select partners through Xerox PARC from the early to mid 1970s. Development of project "LISA" began in 1978. It underwent many changes and shipped at with a five megabyte hard drive. It was affected by its high price, insufficient software, unreliable Apple FileWare floppy disks, and the imminent release of the cheaper and faster Macintosh. and a document oriented workflow. The hardware is more advanced overall than the following Macintosh, including hard disk drive support, capacity for up to 2 megabytes (MB) of random access memory (RAM), expansion slots, and a larger, higher resolution display. The complexity of the Lisa operating system and its associated programs (especially its office suite), and the ad hoc protected memory implementation (due to the lack of a Motorola memory management unit), placed a high demand on the CPU and, to some extent, the storage system. As a result of cost cutting measures designed to bring it more into the consumer market, advanced software, and factors such as the delayed availability of the 68000 processor and its impact on the design process, many said that Lisa's user experience was sluggish overall. The workstation tier price (though at the low end) and lack of a technical software application library made it a difficult sale for much of the technical workstation market. Further impediments to the Lisa's acceptance were the runaway success of the IBM PC, and Apple's decision to essentially compete with itself via the lower priced Macintosh. In 1982, after Steve Jobs was forced out of the Lisa project by Apple's board of directors, he appropriated the Macintosh project from Jef Raskin, who had originally conceived of a sub $1,000 text based appliance computer in 1979. Jobs immediately redefined Macintosh as a less expensive and more focused version of the graphical Lisa. When Macintosh launched in January 1984, it quickly surpassed Lisa's underwhelming sales. Jobs then began assimilating increasing numbers of Lisa staff, as he had done with the Apple II division after assuming control over Raskin's project. Newer Lisa models were eventually introduced to address its shortcomings but, even after lowering the list price considerably, the platform failed to achieve sales volumes comparable to the much less expensive Mac. The final model, the Lisa 2/10, was rebranded as the Macintosh XL to become the high end model in the Macintosh series.
Атауы
Түпнұсқа Лизамен бірге келген құжаттамада ол жай ғана "Лиза" деп аталса да, Apple компаниясы бұл атаудың "Жергілікті интеграцияланған бағдарламалық архитектура" деген сөздердің бас әріптерінен құралғанын ресми түрде мәлімдеді. Стив Джобс есімді қызы Лиза Николь Бреннан (1978 жылы туған) болғандықтан, кейде бұл атаудың жеке байланысы бар екендігі болжанып, мүмкін, бас әріптері кейіннен есімге сәйкес келу үшін ойлап табылған делінген. Энди Герцфельдтің айтуынша, 1982 жылдың соңында Apple маркетингтік тобы "Лиза" және "Macintosh" атауларын алмастыру үшін маркетингтік кеңес беру фирмасын шақырғаннан кейін (Джеф Раскин бұл атауларды сол кезде жобаның ішкі кодтық атаулары деп есептеген) акронимді кері инженериялық тәсілмен жасаған және барлық ұсыныстарды қабылдамаған. Жеке өзі Герцфельд және басқа бағдарламашылар "Лиза: Тапсырыспен ойлап табылған ақымақ бас әріптер" деген рекурсивті акронимді пайдаланса, компьютер индустриясының сарапшылары Лизаның атына сәйкес "Бас әріптер ойлап табуға көмектеседі" деген терминді қолданды. Көп жылдар өткен соң Джобс өзінің өмірбаянын жазған Уолтер Айзексонға: "Әрине, ол менің қызымның құрметіне аталған" деді.
Зерттеу және жобалау
Жоба 1978 жылы Apple II-нің сол кездегі стандартты дизайнының көбірек заманауи нұсқасын жасау мақсатымен басталды. Он адамнан тұратын команда алғашқы арнайы кеңсесін 20863 Stevens Creek бульварында, «Жақсы Жер» мейрамханасының жанында орналастырды, бұл ғимарат «Жақсы Жер ғимараты» деп аталды. Бастапқы команда жетекшісі Кен Ротмюллер көп ұзамай Джон Коучпен ауыстырылды, оның басшылығымен жоба «терезе және тышқанмен басқарылатын» түріне жетті. Трип Хокинс және Джеф Раскин бұл дизайн өзгерісіне үлес қосты. Apple компаниясының негізін қалаушы Стив Джобс бұл тұжырымдамаға қатысты. Xerox компаниясының Пало-Альто зерттеу орталығында компьютер экранын ұйымдастырудың жаңа, адамға бейімделген тәсілін жасау бойынша бірнеше жылдан бері зерттеулер жүргізіліп келеді, бүгінде бұл «жұмыс үстелі метафорасы» деп белгілі. Стив Джобс 1979 жылы Xerox PARC-ке сапар шекті және Xerox Alto-ның революциялық тышқанмен басқарылатын графикалық интерфейсіне қатты әсер етіп, қуанды. 1979 жылдың соңында Джобс Apple акцияларын Xerox компаниясына төлеу туралы келісімге келді, бұл келісімнің шарты бойынша оның Lisa командасы Xerox PARC-тегі ағымдағы зерттеу жобаларының екі демонстрациясын көруге мүмкіндік алды. Apple командасы Alto компьютерінің демонстрациясын көрген кезде, графикалық интерфейстің жұмыс істейтін негізгі элементтерін іс жүзінде көре алды. Lisa командасы графикалық интерфейсті кең таралған коммерциялық өнімге айналдыру үшін көп еңбек етті. Lisa Apple компаниясының маңызды жобасы болды, оның әзірленуіне 50 миллион доллардан астам қаржы жұмсалды. Жобаға 90-нан астам адам қатысты, сонымен қатар сату және маркетинг жұмыстарына да қатысты. BYTE журналы Уэйн Розингті компьютердің аппараттық құралдарын әзірлеудегі ең маңызды тұлға деп атады, машина өндіріске енгенге дейін ол бүкіл Lisa жобасының техникалық жетекшісі болды. Аппараттық құралды әзірлеу тобын Роберт Параторе басқарды. Өнеркәсіптік дизайн, өнім дизайны және механикалық жинақтауды Lisa-ның бас өнім дизайнері Билл Дрессельхаус және оның ішкі өнім дизайнерлері мен IDEO болған компаниядан шартты өнім дизайнерлері тобы басқарды. Брюс Дэниелс қолданбаларды әзірлеуге, ал Ларри Теслер жүйелік бағдарламалық құралға жауапты болды. Пайдаланушы интерфейсі алты айдың ішінде жобаланды, содан кейін аппараттық құрал, операциялық жүйе және қолданбалар параллель түрде жасалды. 1982 жылы Стив Джобс Лиза жобасынан шеттетілгеннен кейін, ол 1979 жылы Джеф Раскин ойлап тапқан және мәтіндік компьютер құрылғысын жасауға әкелген Macintosh жобасын иемденді. Джобс Macintosh-ты арзан және қолдануға ыңғайлы Lisa ретінде қайта анықтады, жобаны параллель және құпия түрде басқарып, Lisa командасымен бәсекелесуге күшті мотивация алды. 1981 жылдың қыркүйегінде IBM PC жарияланғаннан кейін InfoWorld Lisa, «McIntosh» және құпия түрде әзірленіп жатқан тағы бір Apple компьютері туралы «бір жыл ішінде шығарылуға дайын болады» деп хабарлады. Ол Lisa-ның 68000 процессоры мен 128 КБ жадқа ие екенін және «жаңа Xerox Star-мен айтарлықтай төмен бағамен бәсекелесу үшін жасалған» деп сипаттады. 1982 жылдың мамыр айында журнал «Apple компаниясының әлі жарияланбаған Lisa 68000 желілік жұмыс стансасында тышқан бар деген қауесет тарады» деп хабарлады. Apple Confidential былай деді: «Соңында, және, мүмкін, ең зияндысы, тіпті Лиза маусым айында жеткізілімді бастамас бұрын, баспасөзде «бала Лизаның» күзгі шығарылымы туралы әдейі таратылған қауесеттер болды, ол дәл сол сияқты жұмыс істейді, бірақ жылдам және арзан. Оның аты: Macintosh». Кейбір Lisa компьютерлері мен қосалқы бөлшектері Cherokee Data (Sun Remarketing сатып алған) істен шыққанға дейін қол жетімді болды.
Жабдық
Лиза алғаш рет 1983 жылғы 19 қаңтарда таныстырылды. Бұл графикалық пайдаланушы интерфейсі (GUI) бар алғашқы коммерциялық компьютерлердің бірі. Ол 5 МГц жиілікте жұмыс істейтін Motorola 68000 процессорын пайдаланады және 1 МБ жедел жадыға ие. Оны 2 МБ-қа дейін жаңартуға болады, ал кейін 512 килобайтпен де жеткізілді. Lisa 1 шығарылымынан бастап аппараттық құрал Macintosh XL ретінде қайта жинақталғанға дейін процессордың жылдамдығы мен үлгісі өзгерген жоқ. Нақты уақыт сағаты 4 биттік бүтін санды қолданады және базалық жыл 1980 жыл деп белгіленген; бағдарламалық құрал 1981 жылдан төменгі мәнді қабылдамайды, сондықтан жарамды диапазон 1981–1995 жылдарды құрайды. Интеграцияланған монохромды қара-ақ мониторда экранда тікбұрышты пиксельдері бар. Лиза принтерлерді қолдауға Apple компаниясының Dot Matrix, Daisy Wheel және ImageWriter нүктелік матрицалық принтерлерін, сондай-ақ Canon компаниясының жаңа түсті сия қанаты технологиясын қамтиды. Алғашқы Лиза, кейін Lisa 1 деп аталған, Apple FileWare 5,25 дюймдік екі жақты өзгермелі жылдамдықты дискеталық жетектеріне ие, олар көбінесе Apple компаниясының "Twiggy" коднамымен белгілі. Операциялық жүйенің маңызды ақпараты зақымдану жағдайында қалпына келтіру үшін дубликатталған түрде сақталады.
Лиза 2
Бірінші аппараттық нұсқасы, Lisa 2, 1984 жылдың қаңтарында шығарылды және бағасы көрсетілмеген. Ол бастапқы модельге қарағанда әлдеқайда арзан болды және Twiggy дискеттерін бір 400К Sony микрофлопписіне алмастырды. Lisa 2 жадысының көлемі 512 КБ-қа дейін төмендеді. Lisa 2/5 Lisa 2-нің құрамында 5 немесе 10 мегабайтты сыртқы қатты дискісі бар. 1984 жылы, Macintosh ресми түрде жарияланғанда, Apple барлық Lisa 1 иелеріне Lisa 2/5-ке тегін жаңарту ұсынды, Twiggy дискінің жұбын бір 3,5 дюймдік дискімен алмастыру арқылы. Lisa үшін үшінші тараптан шыққан аппараттық ұсыныстар бұрынғы AST ұсынған 1,5 мегабайтты жад тақтасымен салыстырғанда аз болды, ол стандартты Apple 512 жад тақтасымен біріктірілгенде Lisa жадын жалпы 2 мегабайтқа дейін кеңейтті, бұл MMU-ның шеше алатын ең жоғары көлемі. Lisa өнімдерінің өмірінің соңында үшінші тараптан қатты дискілер, SCSI контроллерлері және екі жақты 3,5 дюймдік дискеттерге жаңартулар болды. Бастапқы Macintosh-тан айырмашылығы, Lisa кеңейту слоттарына ие. Lisa 2 негізгі платасында дерлік электрондық компоненттері жоқ, бірақ көптеген шеттік қосылғыштар мен ұялар бар. Екі RAM ұясы, бір CPU жаңарту ұясы және бір I/O ұясы бар, бәрі параллель түрде. Екінші жағында үш Lisa ұясы параллель орналасқан.
Macintosh XL-тің үлгісі
1985 жылдың қаңтар айында Macintosh-тан кейін Lisa 2/10 (10 МБ интегралдық қатты дискісі бар) Macintosh XL деп қайта аталды. Оған Macintosh режиміне қайта жүктеуге мүмкіндік беретін аппараттық және бағдарламалық жинақ қосылды, бұл оны Apple компаниясының жоғары деңгейдегі Macintosh моделі ретінде көрсетті. Бағасы тағы да төмендетіліп, 4000 долларға дейін жеткізілді, сатылым үш есеге өсті, бірақ бас директор Джон Скалли жаңа сұранысты қанағаттандыру үшін өндірісті арттырса, Apple компаниясы шығынға ұшырайтынын мәлімдеді. Apple Macintosh XL өндірісін тоқтатты, нәтижесінде Apple компаниясының жоғары деңгейдегі өнімдерінің қатарында сегіз айлық үзіліс болды, ол 1986 жылы Macintosh Plus ұсынылғанға дейін жалғасты.
Лиза ОЖ
Lisa операциялық жүйесі қорғалған жадты қамтиды, бұл Sun 1 жұмыс станциясымен (шамамен 1982 ж.) салыстырғанда қарапайым аппараттық схема арқылы іске асырылды, онда толық жадты басқару блогы (MMU) бар. Motorola 68000 процессоры үшін MMU-ды уақтылы дайындамады, сондықтан үшінші тараптар өздері әзірледі. Apple компаниясы да шығындарды қысқартуға барып, нәтижесінде өнімділігі төмен болды. Үш жыл бұрын шыққан Apple III SOS операциялық жүйесінің элементтеріне негізделген Lisa дискілік операциялық жүйесі де файлдарын иерархиялық каталогтарға ұйымдастырады. Файл жүйесінің каталогтары GUI папкаларымен сәйкес келеді, бұрынғы Xerox PARC компьютерлерінде болғандай, Lisa олардан көп нәрсе қарызданды. Lisa алғашқы Macintosh-тан айырмашылығы, қатты дискіге негізделген. Lisa-ның екі негізгі пайдаланушы режимі бар: Lisa Office System және Workshop. Lisa Office System – соңғы пайдаланушыларға арналған графикалық интерфейс ортасы. Workshop – бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу ортасы, ол негізінен мәтіндік, бірақ GUI мәтін редакторын қолданады. Lisa Office System кейін 7/7 деп аталды, бұл жеті стандартты қолданба бағдарламасына сілтеме жасайды: LisaWrite, LisaCalc, LisaDraw, LisaGraph, LisaProject, LisaList және LisaTerminal. Apple компаниясының кепілдігінде бұл бағдарламалық жасақтама дәл көрсетілгендей жұмыс істейтіні айтылған, және Apple белгілі бір пайдаланушыларға жүйелері үшін толық өтемақы төледі. Операциялық жүйенің осалдығы мен қымбатқа түсетін қайта шақырулар, сондай-ақ өте жоғары бағасы Lisa-ның нарықта сәтсіздікке ұшырауына себеп болды. NASA Lisa машиналарын негізінен LisaProject бағдарламасын пайдалану үшін сатып алды. 2018 жылы Компьютер тарихы мұражайы Apple компаниясының тексеруінен кейін, бұл басқа зияткерлік меншікке әсер етпейтініне көз жеткізгеннен соң, Lisa OS бастапқы кодын жариялайтынын хабарлады. Авторлық құқықтар себептерімен, бұл нұсқада American Heritage сөздігі кірмейді. 2023 жылдың 19 қаңтарында 40 жылдығына орай Lisa OS Software 3.1 нұсқасының бастапқы коды Apple академиялық лицензиялық келісімшарты бойынша қолжетімді.
MacWorks-тің функциялары
1984 жылдың сәуірінде Macintosh таныстырылғаннан кейін Apple MacWorks бағдарламасын ұсынды, бұл Lisa компьютеріне Macintosh жүйесінің бағдарламалық қамтамасы мен қосымшаларын іске қосуға мүмкіндік беретін бағдарламалық эмуляция ортасы еді. MacWorks Lisa-ны потенциалды сатып алушылар үшін тартымдырақ етуге көмектесті, бірақ қыркүйекке дейін Macintosh эмуляциясы қатты дискіге қол жеткізе алмады. Mac OS-тің алғашқы нұсқалары Macintosh машиналарында қатты дискіні қолдамады. 1985 жылдың қаңтарында қайта аталған MacWorks XL, Lisa-ны Macintosh XL-ге айналдыруға арналған негізгі жүйелік қосымшаға айналды.
Үшінші тараптың бағдарламалық жасақтамасы
Lisa-дағы үшінші тарапты бағдарламалық қамтамасыз етуге елеулі кедергі, ол алғашқы іске қосылғанда Lisa Office System-інің өзі үшін бағдарлама жазуға қолданылмауы болды. Жеке даму операциялық жүйесі, Lisa Workshop деп аталатын, қажет болды. Осы даму процесінде инженерлер старт кезінде екі операциялық жүйе арасында ауысып, біреуінде код жазып, құрастырып, екіншісінде сынап көретін. Кейіннен сол Lisa Workshop Macintosh үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу үшін пайдаланылды. Бірнеше жылдан кейін Macintosh-тың түпкілікті даму жүйесі құрылды. Lisa өмірінің көп бөлігінде Apple компаниясының "барлығын істеуге" жеткілікті деп санаған бастапқы жеті қолданбадан аспады, бірақ UniPress Software UNIX System III-ті 495 долларға ұсынды. Santa Cruz Operation (SCO) Lisa 2 үшін Microsoft XENIX (3 нұсқасы) және оның үстінде жұмыс істейтін Multiplan электрондық кестесінің (2.1 нұсқасы) UNIX-қа ұқсас командалық жол операциялық жүйесін ұсынды.
Қабылдау
1983 жылы ақпанда BYTE журналы Лиза компьютерін алдын ала таныстырғаннан кейін, оны "соңғы бес жылдағы компьютерлердегі ең маңызды жаңалық, тіпті [IBM PC]-ден де асып түсетін жетістік" деп жазды. Олар бағасының жоғары екенін мойындап, "Apple көптеген адамдар ұқсас, бірақ арзанрақ машинаға қызығушылық танытарын жақсы біледі. Болғанын көрелік" деген қорытындыға келді. Apple Lisa коммерциялық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырады, бұл 1980 жылғы Apple III-ден бергі компанияның ең ірі сәтсіздігі болды. Apple шамамен 10 000 дана сатты, бұл жалпы сату көлемін құрады. Lisa желісінің соңғы екі нұсқасы – Lisa 2 және Mac ROM мүмкіндігі бар Macintosh XL 1985 жылдың сәуірінде өндірістен алынды. Macintosh XL – бұл Lisa компьютерін Macintosh режиміне қайта жүктеуге мүмкіндік беретін аппараттық және бағдарламалық жиынтық. 1986 жылы Apple барлық Lisa және XL иелеріне Macintosh Plus және Hard Disk 20 алмастыру шартымен өз компьютерлерін қайтаруға мүмкіндік берді. Деректерге сәйкес, 2700 жұмыс істеп тұрған, бірақ сатылмаған Lisa компьютерлері полигонға көміліп қалды.
The Lisa 2 and its Mac ROM enabled Macintosh XL version are the final two releases in the Lisa line, which was discontinued in April 1985. The Macintosh XL is a hardware and software conversion kit to effectively reboot Lisa into Macintosh mode. In 1986, Apple offered all Lisa and XL owners the opportunity to return their computer, with an additional payment of , in exchange for a Macintosh Plus and Hard Disk 20. Reportedly, 2,700 working but unsold Lisa computers were buried in a landfill.
Мұра
Стив Джобс басқарған Macintosh жобасы, Лизаның графикалық интерфейс үлгісінен көп нәрсе қарызданып, келесі онжылдықтардағы Apple компаниясының басты платформасын құру үшін оның көптеген қызметкерлерін тікелей алды. Мысалы, Mac OS X пайдаланған бағанға негізделген интерфейс бастапқыда Лиза үшін әзірленген. Ол белгішелік көрініске қарай тасталды. Apple компаниясының Лизадағы объектіге бағытталған бағдарламалау мәдениеті 1988 жылы Macintosh операциялық жүйесін қайта құруға жасалған алғашқы әрекет – Pink тұжырымдамасына үлкен әсер етті. 1989 жылы Sun Microsystems компаниясына өткеннен кейін Apple-дегі уақытын еске түсіріп, Уэйн Розинг Лизаны жасаудың қиын жұмыс болғанын, машинаға қатты дискі мен жеткілікті жад қажет болғанын және бәрібір баяу болғанын айтты. Бірақ, ол Лизадағы қолданбалардың өзара үйлесімділігі деңгейіне Apple әлі жете алмайды деп атап өтті.