Кіріспе
Британдық Колумбиядағы ауыл, Канада. 2021 жылдың 30 маусымындағы орман өрті ауылдың көп бөлігін қиратты.
the June 30, 2021, wildfire that destroyed much of the village
Lytton is a village of about 250 residents in southern British Columbia, Canada, on the east side of the Fraser River and primarily the south side of the Thompson River, where it flows southwesterly into the Fraser. The community includes the Village of Lytton and the surrounding community of the Lytton First Nation, whose name for the place is Camchin, also spelled Kumsheen ("river meeting"). During heat waves, Lytton is often the hottest spot in Canada despite its location north of 50°N in latitude. In three consecutive days of June 2021, it broke the all time record for Canada's highest temperature, ending at on June 29. This is the highest temperature ever recorded north of 45°N and higher than the all time records for Europe and South America. The next day (June 30), a wildfire swept through the valley, destroying the majority of the town. The Lytton area has been inhabited by the First Nations people for over 10,000 years. It was one of the earliest locations settled by immigrants in the Southern Interior of British Columbia. The town was founded during the Fraser Canyon Gold Rush of 1858–59, when it was known as "The Forks."
Литон – Канаданың Британдық Колумбиясының оңтүстігінде, Фрейзер өзенінің шығыс жағасында және негізінен Томпсон өзенінің оңтүстік жағасында орналасқан, шамамен 250 тұрғыны бар ауыл. Бұл қауым Литон ауылы мен Литон алғашқы ұлтының айналасындағы қауымдастығын қамтиды, олар бұл жерді Камчин, сондай-ақ Кумшин ("өзендер қосылатын жер") деп атайды. Шымырлықтар кезінде Литон Канаданың ең ыстық нүктесі болып саналады, тіпті ол 50° солтүстік ендігінен солтүстікке орналасқандығына қарамастан. 2021 жылдың маусым айының үш күні қатарынан ол Канаданың ең жоғары температурасының барлық уақыттық рекордын жаңартты, бұл рекорд 29 маусымда жаңартылды. Бұл 45° солтүстік ендігінен жоғары температура, сонымен қатар Еуропа мен Оңтүстік Америкадағы барлық уақыттық рекордтардан да жоғары. Келесі күні (30 маусым) аңғарды жайлаған орман өрті қаланың көп бөлігін жойды. Литон аймағында алғашқы халықтар 10 000 жылдан астам уақыттан бері қоныс тепкен. Бұл Британдық Колумбияның оңтүстік аймағында иммигранттардың қоныстанған алғашқы елді мекендерінің бірі болды. Қала 1858-59 жылдардағы Фрейзер каньоны алтын асыру кезінде құрылды, сол кезде ол "Форкс" деп аталды.
the June 30, 2021, wildfire that destroyed much of the village
Lytton is a village of about 250 residents in southern British Columbia, Canada, on the east side of the Fraser River and primarily the south side of the Thompson River, where it flows southwesterly into the Fraser. The community includes the Village of Lytton and the surrounding community of the Lytton First Nation, whose name for the place is Camchin, also spelled Kumsheen ("river meeting"). During heat waves, Lytton is often the hottest spot in Canada despite its location north of 50°N in latitude. In three consecutive days of June 2021, it broke the all time record for Canada's highest temperature, ending at on June 29. This is the highest temperature ever recorded north of 45°N and higher than the all time records for Europe and South America. The next day (June 30), a wildfire swept through the valley, destroying the majority of the town. The Lytton area has been inhabited by the First Nations people for over 10,000 years. It was one of the earliest locations settled by immigrants in the Southern Interior of British Columbia. The town was founded during the Fraser Canyon Gold Rush of 1858–59, when it was known as "The Forks."
Тарих
Литтон қаласы негізделгенге дейін бұл жерде Нлакаʼпамукс тайпасының халқы тұрған. Литон 1858 жылы Фрейзер каньонындағы алтын асыруға байланысты маңызды қадам болды. Сол жылы қалаға британдық колония хатшысы және жазушы Эдвард Булвер-Литтонның есімі берілді. Көп жылдар бойы Литон 1858 жылы басталган өзен жолы, 1862 жылы Карибу керуен жолы, 1880 жылдары Канадалық Тынық мұхиты темір жолы, 1920 жылдары Карибу тас жолы және 1950 жылдары Трансканада тас жолы сияқты ірі көлік бағыттарындағы маңызды аялдама болды. 1987 жылы Кокихалла тас жолы салынысымен қаланың маңызы азайды, себебі ол Британдық Колумбияның ішкі аймақтарына тікелей бағыт ұсынады. 2015 жылы Литон қаласы CBC телеарнасының "Still Standing" бағдарламасында, жүргізушісі Джонни Харрис қатысуымен көрсетілді.
2021 ж. орман өрттері мен жойылуы
2021 жылдың 30 маусымында, Литон Канаданың барлық уақыттағы ең жоғары температуралық рекордын жаңартқаннан кейін бір күні, өрт ауылды шарпып, көптеген құрылыстарды қиратты. Барлық тұрғындарға эвакуация жасауға бұйрық берілді. Жергілікті депутат Брэд Вис ауылдың 90 пайызының өртеніп кеткенін мәлімдеді. Екі адам қаза тапты. Өрттен кейін өткен бір жылдың ішінде мүліктердің тек төрттен бірі ғана күл мен қиындықтардан тазартылды. Ауыл тұрғындары ғимараттар мен электр қуатын дереу қалпына келтіруді қаласа, жергілікті кеңес өртке қарсы қауіпсіздік стандарттарын енгізуді талап етіп, дауласып талмайтын. Аз ғана сақтандыру төлемдері мен жергілікті рекордтық су тасқыны тұрғындардың ауылды қайта жаңартуға уақытын қысқартты. 2022 жылдың шілде айында өзен арғы бетіндегі алты үйді тағы бір өрт жойғаннан кейін жағдай одан бетер болды.
Атау шығу тегі
Романшы Эдвард Булвер-Литтон Чарльз Диккенстің досы және замандасы болды, сонымен қатар тарихи роман жанрының негізін салушылардың бірі еді, оның ең танымал туындысы – «Помпеяның соңғы күндері» романы оның жарқын мысалы. Бүгінде ол «Қараңғы дауылды түн болды» деп басталатын «Пол Клиффорд» романының алғашқы жолымен есімдеріне сақталған, оны кейбір адамдар ағылшын тіліндегі ең нашар сөйлем деп санайды. Булвер-Литтон өзінің «Ришелье» пьесасынан «Қалам қылыштан күшті» деген мәтелге де автор. Ол 19 ғасырда танымал жазушы болғанымен, қазір оның көптеген жанрларды қамтитын мол әдеби мұрасын білетін адамдар аз. 21 ғасырда ол Сан-Хосе мемлекеттік университетінің ағылшын тілі кафедрасы жыл сайын өткізетін Bulwer Lytton Fiction Contest (BLFC) конкурсының атымен танымал болуы мүмкін, бұл конкурс қатысушыларды «барлық мүмкін романдардың ең нашар алғашқы сөйлемін құрастыруға» шақырады. 1858 жылы губернатор Джеймс Дуглас қалаға «лайықты құрмет пен сый-сияпаттың белгісі» ретінде Булвер-Литтонның есімін берді. Булвер-Литтон отарлық хатшы қызметін атқарды. Сол кездегі колонияның губернаторы Дуглас оған есеп беретін.
Лорд Литон әдеби талқылау
2008 жылдың 30 тамызында Литон ауылы Эдвард Булвер Литонның бес буын немересі Генри Литон Коббольдты шақырды. Ол өзінің ұлы ата-бабасының әдеби және саяси мұрасын қорғау үшін, BLFC демеушісі профессор Скотт Райспен пікірсайыс жасады. Пікірсайысқа "Глоб энд Мейл", "Нью-Йорк Таймс", "Гардиан", CBC телеарнасының "Осылай болды" бағдарламасы, сондай-ақ көптеген жергілікті және аймақтық бұқаралық ақпарат құралдары кеңінен жарияланды. Пікірсайысты Global TV телеарнасынан Майк МакАрделл жүргізді. Литон Коббольд өзінің ата-бабасын құлшыныспен қорғады және Райс нақты деректер мен жан-жақты зерттеулер ұсынғанмен, Литон Коббольд көпшіліктің басым сүйіспеншілігіне ие болды. Ақырында Райс, өзінің қарсылығына қарамастан, Булвер Литонға деген құрметін мойындады. Бұл шара Литон ауылының BC150 мерекесінің аясында өткізілді, ол ауылдың атының берілген күнінің 150 жылдығымен және 1858 жылдың 2 тамызында Британ Колумбиясының алғашқы колониясы құрылғандығының провинциялық мерекесімен бірге аталып өтті.
Демография
Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Литонның халқы 210 адамды құрады, олардың 104-і 118 жеке тұрғын үйдің ішінде тұрды, бұл 2016 жылғы 249 адамнан төмендеді. Жер ауданы - 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 1,36 адам/км² болды. Тағы 1700 адам жақын маңдағы ауылдық жерлерде және көршілес алты Нлакапамукс қауымдастығының резервацияларында тұрады. Литон алғашқы ұлтының 1970 тіркелген мүшесінің 802-сі муниципалитетке тікелей іргелес орналасқан резервацияларда тұрады.