Кіріспе

Өздігінен толыққан, оқ немесе қатты снарядпен зарядталған патрон.

Мылтық патроны, оқ-дәрі немесе патрон – мылтықтарда ғана қолданылатын, шеті дөңгелектелген, цилиндрлі (тік қабырғалы) патронның бір түрі. Әдетте, ол көптеген ұсақ, дөңгелек пішіндес, пеллет тәрізді суб-снарядтармен (оқтармен) толтырылады, олар тегіс ұңғыдан, мундштук бөлігіндегі конус тәрізді тарылу арқылы шашырау деңгейін реттейтін арнайы қарудан атылады. Патрон кейде бір ғана үлкен, қатты снарядты – оқты (кейде бұрандалы ұңғылы қарудан атылатын оқты) қамтиды. Патрон корпусы әдетте қағаз немесе пластиктен жасалған түтікшеден тұрады, оның түбі металл қақпақпен жабылады, онда оқ бастағыш орналасқан, ал оқ заряды әдетте патрон ішіндегі ватта/саботпен ұсталған. Патронның калибрі – оның өлшемі деп аталады. Оқ-дәрілер дәстүрлі түрде қорғасыннан жасалады, бірақ қорғасынға қатысты шектеулер немесе оқ зарядының массасын азайту арқылы оқ жылдамдығын арттыру сияқты артықшылықтар үшін болат, вольфрам және висмут сияқты басқа металдар да қолданылады. Сонымен қатар, саботаж флешеттері, резеңке шарлар, тас тұзы және магний сынықтары сияқты ерекше снарядтар да бар. Патрон корпусын резеңке және қабықшалы оқтар сияқты арнайы, өлімге әкелмейтін снарядтармен де жасауға болады. Мылтықтың тиімді ату қашықтығы шамамен соққымен – , құс оғымен – , оқпен – , ал бұрандалы ұңғылы қаруларда саботаж оқтарымен – аса жоғары. Басқа оқ түрлері:
Феррет оқтары: жұқа тосқауылды (мысалы, көлік есігін) тесіп өтіп, газды шығаруға арналған оқтар. Боло оқтары: сыммен байланысқан екі үлкен қорғасын шар. Пиранья оқтары: өткір тікенектермен толтырылған патрон. Аждаһа тынысы оқтары: атылған кезде от шары/жалын құратын, жанатын химиялық заттармен толтырылған патрон, олар жақын қашықтықтағы тұтанғыш нысананы тұтандыра алады. Көптеген мылтық патрондары тегіс ұңғыдан атылу үшін жасалған, себебі "оқ" бұрандалы ұңғыда тым кеңінен тарап кетеді. Бұрандалы ұңғылы қарулар саботаж оқтарының дәлдігін арттырады, бірақ оны оқ ату үшін жарамсыз етеді, өйткені ол оқ стаканына айналуға мәжбүрлейді, оқ шоғырының таралуына себеп болады. Бұрандалы оқ өзінде бұрандалы ойықтарға ие, сондықтан оны тегіс ұңғылы мылтықта да қолдануға болады.

Тарих

Ертедегі мылтық оқ-дәрілері мыс қабықшалардан жасалған, ол сол дәуірдегі тапанша мен мылтық патрондарының қабықшаларынан көп ерекшеленбеді. Бұл мыс мылтық қабықшалары немесе корпустары, мылтық оқ-дәрісінің басы мен капсюль бөліктері, сондай-ақ олардың өлшемдері жағынан ірі мылтық патрондарына ұқсас болды. Қағаз, былғары, корктан жасалған картондар, сондай-ақ картон да әртүрлі уақытта қолданылды. Су әйнегі (натрий силикаты) көбінесе осы мыс қабықшаларына жоғарығын жабатын картонды цементтеу үшін пайдаланылды. Бұл ертедегі мыс қабықшаларында дөңгелек немесе бүктемелі жиек қолданылмады, бірақ кейбір өндірушілер кейінірек оқ-дәрінің үстіне жабатын картонды қауіпсіз ұстау үшін дөңгелек жиекті пайдаланды. Бұл алғашқы мылтық оқ-дәрілерінің капсюльдері сол диаметрдегі тапанша капсюльдерімен бірдей болды. 1870-ші жылдардың соңынан бастап қағаз қабықшалар мыс қабықшаларды алмастыра бастады. Қағаз қабықшалар шамамен бір ғасыр бойы танымал болды, 1960 жылдардың басына дейін. Бұл қағаз қабықшаларды пайдаланатын мылтық оқ-дәрілері көбінесе дөңгелек жиектелген, бірақ бүктемелі жиектеу де ақырында танымал болды. Бұл қағаз қабықшалы мылтық оқ-дәрілерінің капсюльдері ертедегі мыс мылтық оқ-дәрілерінде қолданылған тапанша капсюльдерінен, мылтық пен тапанша оқ-дәрілерінен айырмашылығы, оқ-дәрілік зарядты және инелік ұяны қамтитын капсюльге ауысты, бұл мылтық оқ-дәрісінің капсюлін биік етті. Картон, былғары және корктан жасалған картондар, сондай-ақ картон да әртүрлі уақытта қолданылды, біртіндеп ұнтақ үстіне пластик картондарға, картондармен бірге, содан кейін толығымен пластик картондарға жол берді. 1960 жылдардың басынан 1970 жылдардың соңына дейін пластик қабықшалар көптеген мылтық оқ-дәрілерінің қағаз қабықшаларын алмастыра бастады және 1980 жылдардың басында пластик қабықшалар барлық жерде қолданылатын болды.

Үлгілік құрылыс

Қазіргі заманғы мылтық патрондары әдетте пластик корпустан тұрады, оның түбі жұқа мыс немесе қапталған болатпен қапталған. Бұрын қағаз қабықтар кең таралған және әлі де жасалады, сондай-ақ толық мыс қабықтар да бар. Кейбір компаниялар пластиктен жасалғандай көрінетін қабықтарды шығарды, бірақ оларда беріктік үшін қабырға жиегіне кішкентай металл сақина орнатылған. Көбінесе қуатты патрондар "жоғары мыс" қабықтарды пайдаланады, онда мыс қабықтың бүйірлері жоғары созылған, ал жеңіл патрондар "төмен мыс" қабықтарды қолданады. Мыс шын мәнінде айтарлықтай күштілік бермейді, бірақ сыртқы түрінің айырмашылығы атушыларға жоғары және төмен қуатты оқ-дәрілерді тез ажыратуға мүмкіндік береді. Патронның түбі үлкен мылтық капсюлін ұстау үшін жеткілікті қалың, ол мылтық және тапанша патрондары үшін қолданылатын капсюльдерден ұзын. Қазіргі заманғы түтінсіз ұнтақтар, мылтық патрондарында қолданылатын қара ұнтақтан әлдеқайда тиімді, сондықтан ұнтақ аз орын алады. Мылтықтар аздаған мөлшерде қос негізді ұнтақтарды қолданады, бұл тез жанатын тапанша ұнтақтарына тең, құрамында 50%-ға дейін нитроглицерин болуы мүмкін. Ұнтақтан кейін вата немесе төсем келеді. Ватаның басты мақсаты – ұңғы мен ұнтақты араластырмау және газдың ұңғы арқылы шығып кетіп, оққа күш бермей, итеруін қамтамасыз ету. Ватаның құрамында соққыны жұмсартатын элемент және оқтың баррелден шыққанша біріктіріп ұстайтын стақан болуы мүмкін. Қазіргі заманғы вата үш бөліктен тұрады: ұнтақ ватасы, төсем және оқ стаканы, олар жеке немесе бір бөлік болуы мүмкін. Ұнтақ ватасы газды тығыздау (обтурация) қызметін атқарады және ұнтақтың үстіне тығыз орналастырылады; ол қағаз немесе пластиктен жасалған болуы мүмкін. Келесі кезекте төсем келеді, ол қысымда сығылуға арналған, соққыны жұмсартуға және оқтың деформациясын азайтуға арналған; сондай-ақ ол ұнтақ ватасы мен оқ арасындағы қажетті кеңістікті толтыруға да қызмет етеді. Төсемдер көбінесе пластиктен жасалады, бірақ ауыл шаруашылығы малдары немесе жабайы жануарлар жайылатын аймақтарда аң аулау үшін биоразлагаюшы талшықты ваталар жиі артық көріледі. Оқ стаканы – патронның соңғы бөлігі, ол оқтың баррелден төмен жылжуы кезінде бірге ұстап тұрады. Оқ стакандарының бүйірлерінде тіліктер бар, сондықтан олар баррелден шыққаннан кейін ашылып, оқтың кедергісіз ұшуын қамтамасыз етеді. Қолданылатын оқ стакандары да көбінесе пластиктен жасалады. Оқ оқ стаканын толтырады (ол қажетті оқ мөлшерін ұстауға арналған дұрыс ұзындықта болуы керек), содан кейін мылтық патроны қысылады немесе оралып жабылады. Реббелі жиектері бар жалғыз мылтық патроны – 12 калибрлі RAS12, ол RAS 12 жартылай автоматты мылтығы үшін арнайы жасалған.

Бақшалық қарулар

Бақ тапаншасы – 22 калибрлі, жыланға арналған, тегіс ұңғылы атыс қаруы. Оны бағбандар мен фермерлер зиянкестерді жою үшін жиі қолданады. Бақшалық тапаншалар – қысқа қашықтықтағы қару, 15-20 метрден кейін көп зиян келтірмейді, ал елікпен атылғанда стандартты оқ-дәріге қарағанда тыныш болады. Бұл қарулар, әсіресе, қоралар мен сарайлар ішінде тиімді, себебі елікпен атылған оқтар шатыр немесе қабырғаларды тесіп өткізбейді, сондай-ақ малға кері соққы арқылы зақым келтірмейді. Олар сонымен қатар әуежайларда, қоймаларда, мал базарларында және т.б. зиянкестерді жою үшін қолданылады. 1976 жылы АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі қорғасыннан жасалған оқтарды жоюға алғашқы қадамдар жасады. 1970 жылдары дәстүрлі қорғасыннан жасалған оқтардың орнына болат, висмут немесе вольфрамнан жасалған композиттік оқтармен толтырылған қорғасынсыз оқ-дәрілер енгізілді және көшпелі құстарды (қаздар мен үйректерді) аулау үшін қажет болды. 1991 жылы АҚШ-та су құстарын аулауда қорғасыннан жасалған оқтарға тыйым салынды. Қоршаған ортаны қорғау ережелеріне сәйкес, Еуропадағы аңшылар қорғасыннан жасалған оқ-дәрілерді сақтықпен пайдалануы керек. Мысалы, Францияда оны көл жанында атуға болмайды. Заңдар өте күрделі болғандықтан, Еуропадағы кейбір аңшылар қорғасынды дұрыс емес жерде атып проблема тудырмау үшін, барлық жағдайда композиттік оқтарды таңдайды. Канада мен АҚШ-та иісқойлар мен қаздар сияқты көшпелі құстарды аулау кезінде қорғасыннан жасалған оқтарға тыйым салынған, бұл осы елдерде су құстарын аулау үшін улы емес оқтарды қолдануға мәжбүр етеді (АҚШ-та қорғасыннан жасалған оқтар су құстарынан басқа аң аулау үшін заңды түрде қолданылуы мүмкін). Бұл өндірушілердің қорғасынды пайдаланудағы экологиялық шектеулерді қанағаттандыру үшін басқа да гранулалармен толтырылған қорғасынсыз оқ-дәрілердің жаңа түрлерін, сондай-ақ қорғасыннан жасалған және арзан оқ-дәрілерді нарыққа шығаруын талап етеді, бұл олардың әлемдік деңгейде бәсекеге қабілетті болуы үшін қажет. C.I.P. өндіруші немесе импорттаушы C.I.P. мүше мемлекеттерінің кез келгенінде (көбінесе Еуропа) сатуды жоспарлаған барлық оқ-дәрілердің мақұлдауын қамтамасыз етеді. Оқ-дәрі өндіріс орналастырулары өнімдерін C.I.P. қысым талаптарына сәйкес өндіріс кезінде сынауға міндетті. Әрбір өндіріс партиясы үшін сәйкестік туралы есеп беруі және қажет болған жағдайда кейін тексеру үшін мұрағатталуы тиіс. Қысымды сынаудан басқа, болаттан жасалған гранулалары бар оқ-дәрілерді қосымша Викерс қаттылық сынағынан өткізу қажет. Нәтижесінде, пеллет жылдамдығын өлшеу Еуропада сатылатын стандартты және жоғары өнімділік нұсқаларындағы 12, 16 және 20 калибрлі оқ-дәрілер үшін қосымша талап болып табылады. Пеллеттердің жылдамдығы стандартты нұсқалар үшін төмен болуы керек. Болаттан жасалған гранулалардың тағы бір кемшілігі – олардың қатты бетке соққанда күтпеген жерден кері соққы беруге бейімділігі. Бұл жабық ату полигондарында немесе металл нысаналар немесе қатты артқы тұрақтар (мысалы, бетон қабырға мен топырақ бедер) пайдаланылған кезде үлкен қауіп тудырады. Осы себепті, көбінесе жабық ату полигондарында болаттан жасалған оқтарды атуға тыйым салынған. Оқ-дәрі сатып алуды жоспарлаған кез келген атқыш, егер оны аң аулаудан басқа мақсаттарда қолданса, оның пайдалануы өзіне және басқаларға қауіп тудырмайтынын алдымен анықтауы керек. Алайда, болаттан жасалған оқтарды атудан туындаған қауіптерді растайтын деректер жарияланбаған және АҚШ-тағы C.I.P.-нің эквиваленті SAAMI, АҚШ-та сатылатын коммерциялық болаттан жасалған оқ-дәрілердің жылдамдығына қатысты шектеулер қоймайды. Сонымен қатар, АҚШ-та сапқыштар сатушылар сапқыштардың болаттан жасалған барабандарының қаттылығын және болаттан жасалған оқ-дәрілердің жылдамдығын белгілеу үшін өздерінің тиісті стандарттарын таңдайды. Кейбір жабық ату полигондарында болаттан жасалған оқтарды қолдануға тыйым салынған, себебі олар нысанаға тигенде шығарып, өрт тудыруы мүмкін.

Шат өлшемі

Оқ-дәрілер нысанаға қарай әртүрлі өлшемдегі оқтармен зарядталады. Скиттен ату үшін No. 8 немесе No. 9 сияқты кішкентай оқтар қолданылады, себебі қашықтық қысқа және жоғары тығыздықпен оқ жатқан дұрыс. Тұзақтан ату үшін ұзақ қашықтықтар қажет, сондықтан әдетте #7 1/2 оқ қолданылады. Аң аулауда, таза өлтіруге жеткілікті қашықтық пен тереңдік ескеріледі. Оқтың жылдамдығы төмен қима тығыздығы мен баллистикалық коэффициентінің (сыртқы баллистиканы қараңыз) салдарынан өте тез төмендейді. Скит пен тұзақтан атуға қолданылатын кішкентай оқтар шамамен 200 метрде барлық маңызды энергиясын жоғалтады, сондықтан тұзақ пен скит алаңдарын адамдар тұратын жерлерге салыстырмалы түрде жақын орналастыруға болады, бұл алаңнан тыс жерде жарақат алу қаупін азайтады.

Құс ату

Құс ату оқ-дәрілері су құстары мен далалық аң аулауға арналған, ол ойнайтын құстардың епті, кішкентай/орта өлшемді болуын қамтамасыз етеді. Олардың өлшемдері мылтық калибрлеріне ұқсас нөмірленеді – нөмірі неғұрлым кішкентай болса, оқтың диаметрі соғұрлым үлкен болады (ешкімге белгісіз швед жүйесінде керісінше). Әдетте, құс ату оқ-дәрілері жай ғана "оқ" деп аталады, мысалы, "9 номерлі оқ" немесе "BB оқ". Жағдайды одан да күрделі ету үшін, американдық, стандартты (еуропалық), бельгиялық, итальяндық, норвегиялық, испандық, шведтік, британдық және австралиялық оқтардың өлшемдерінде шамалы айырмашылықтар бар. Бұл кейбір жүйелер диаметрін дюйммен (американдық), ал кейбірлері миллиметрмен (еуропалық) өлшейтініне және британдық жүйе бір унциядағы оқтардың санын қолданатынына байланысты. Австралияда нарығы британдық, американдық және еуропалық оқ-дәрілердің қоспасымен толып кеткендіктен гибридтік жүйе бар. Американдық оқтар үшін, нөмірленген оқтың диаметрін дюйммен есте сақтаудың пайдалы тәсілі – оқ өлшемін 17-ден шегеру. Нәтижесінде шығатын сан – оқтың диаметрінің жүзден бір бөлігі. Мысалы, #2 оқ 17−2 = 15 береді, яғни #2 оқтың диаметрі 15/100 дюйм немесе B оқтың диаметрі, ал BB және BBB өлшемдері үшін өлшемдер ұлғаяды. Метрлік өлшемде #5 оқтың 3 мм екенін есте сақтау оңай; әрбір жоғары немесе төмен сан диаметрде 0,25 мм өзгеріс білдіреді, мысалы, #7 оқ 2,5 мм. АҚШ өлшемі ЕО өлшемі SW өлшемі Ұлыбритания өлшемі AU өлшемі Номиналды диаметрі 28 г-ға шашақ мөлшері 1 фунтқа. Болат FF.230" (5.84 мм) 35F.220" (5.59 мм) 2739TT.210" (5.33 мм) AAA.205" (5.20 мм) AAA.203" (5.16 мм) 35TAAA.200" (5.08 мм) 3653AA.191" (4.93 мм) 40BBBAA.190" (4.83 мм) 4462550BBA.180" (4.57 мм) 5072650Пневматикалық мылтықBBBB немесе2/0.177" (4.50 мм) B.170" (4.32 мм) 86No. 1BBBB.160" (4.06 мм) 72103925No. 17.158" (4.00 мм) No. 2B немесе No. 1.150" (3.81 мм) 871251120No. 26.148" (3.75 мм) No. 3.140" (3.56 мм) 1081581370No. 35.138" (3.50 мм) No. 2 No. 2.134" (3.40 мм) No. 4.130" (3.30 мм) 1351921720No. 44 No. 3 No. 3.128" (3.25 мм) 140 No. 5 No. 4 No. 4.120" (3.05 мм) 1702432180No. 53.118" (3.00 мм) No. 6 No. 5 No. 5.110" (2.79 мм) 2253152850No. 62.108" (2.75 мм) No. 51/2 No. 51/2.107" (2.72 мм) 240 No. 6 No. 6.102" (2.59 мм) 270 No. 7.100" (2.54 мм) 291423No. 71.098" (2.50 мм) No. 71/2.094" (2.40 мм) No 71/2 No. 7.095" (2.41 мм) 3504903775No. 8 No. 71/2.090" (2.29 мм) 4106865150No. 800.089" (2.25 мм) No. 8 No. 8.087" (2.21 мм) 472No. 81/2.085" (2.15 мм) 497No. 81/2.083" (2.10 мм) No 9 No. 9 No. 9.080" (2.03 мм) 5858927400 No. 900.079" (2.00 мм) No. 10.070" (1.78 мм) 848 No. 10 No. 10.070" (1.78 мм) 850 No. 10.069" (1.75 мм) No 11 және No 12 қорғасын оқтары да бар. Мұндай өлшемдегі оқтар жыландар, егеуқұйрықтар және олармен салыстырылатын жануарларды өлтіру үшін өте жақын қашықтықтан (4 метрден кем) атуға арналған арнайы оқ-дәрілерде қолданылады. Мұндай оқ-дәрілер әдетте қолдағы қарулардан, әсіресе револьверлерден атылады. Мұндай қару-жарақтарды Federal және CCI сияқты компаниялар шығарады.

Құс атуды таңдау

Аң аулауда оқ өлшемін таңдау қашықтыққа ғана емес, сонымен қатар аң түріне де байланысты болуы керек. Оқ нысанаға жеткілікті энергиямен жетіп, аңды өлтіру үшін қажетті тереңдікке енуі тиіс. Қорғасын оқ әлі де баллистикалық көрсеткіштер бойынша ең жақсысы, бірақ қорғасынды пайдалануға қойылған экологиялық шектеулер, әсіресе су құстары үшін, болат, висмут немесе вольфрам қоспаларын қажет етеді. Болат, қорғасынға қарағанда әлдеқайда жеңіл болғандықтан, ірі оқ өлшемдерін талап етеді, бірақ қорғасынға рұқсат болмағанда және шығын маңызды болғанда жақсы таңдау болып табылады. Кейбір ескі мылтықтарда болат оқтың қаттылығына байланысты, ұңғымаға немесе тұншыққа зақым келтірмей, қауіпсіз пайдалану мүмкін емес деп есептеледі. Дегенмен, көптеген болаттан жасалған оқ-дәрілердегі қысымның артуы қарудың құлпына көбірек жүктеме түсіреді, бұл үлкен мәселе. Вольфрам өте қатты болғандықтан, ескі қаруларда оны да сақтықпен қолдану керек. Вольфрамды көбінесе никель мен темірмен қорытып, негізгі металды жұмсартады. Бұл қорытпа қорғасыннан шамамен 1/3-ке тығыз, бірақ әлдеқайда қымбат. Висмут оғы тығыздығы және құны жағынан болат пен вольфрам оғының арасында орналасады. Қорғасыннан болатқа ауысқанда, тиісті оқ өлшемін өзгертудің қарапайым ережесі – екі санға көбейту. Алайда, тығыз үлгілерге қарсы жоғары гранул энергиясына қатысты әртүрлі пікірлер бар.

Аң түрі Қорғасын/Вольфрам Болат Тұншық Калибр
Құрлықақ BB-6 2-3 Толық 10, 12, 16, 20
Қаз 2-4 T-3 Толық, Модификацияланған 10, 12, 16, 20
Ескек (үлкен) 2-4 BB-2 Толық, Жақсартылған Модификацияланған, Модификацияланған 10, 12, 16, 20
Ескек (кішкентай) 4-6 1-4 Толық, Жақсартылған Модификацияланған, Модификацияланған 10, 12, 16, 20
Қоян 4-7 1/2 2-5 Модификацияланған, Жақсартылған Цилиндр 12, 16, 20, 28, .410
Фазан 4-7 1/2 2-6 Толық, Жақсартылған Модификацияланған, Модификацияланған, Жақсартылған Цилиндр 12, 16, 20
Тайынша, Қырғауыл 5-8 3-6 Модификацияланған, Жақсартылған Цилиндр 12, 16, 20
Бүркіт, Көгершін 7 1/2-9 6 Жақсартылған Модификацияланған, Модификацияланған, Жақсартылған Цилиндр 12, 16, 20, 28
Қамыстың тышқаны, Суыр, Ағашқар 7 1/2-9 6 Модификацияланған, Жақсартылған Цилиндр 12, 16, 20

Бақ атылған

Үлкен өлшемдегі оқтар, олар қабыққа жай ғана құйып немесе төгудің орнына мұқият салынуы керек, "букшот" немесе жай ғана "бук" деп аталады. Buckshot орташа және ірі аң аулауға, құқық қорғау және әскери қызметкерлер үшін тактикалық оқ ретінде, сондай-ақ жеке өзін-өзі қорғауға қолданылады. Buckshot өлшемі көбінесе сандар мен әріптердің тізбегімен белгіленеді, кішірек сандар үлкен оқты білдіреді. "0"-ден үлкен өлшемдер бірнеше нөлдермен көрсетіледі. "00" (Солтүстік Америка ағылшын тілінде әдетте "қос ноль" деп айтылады) ең көп сатылатын өлшем. Ұлыбританиялық жүйеде buckshot өлшемі ұңғының бір унциясына шаққандағы оқтың мөлшеріне негіделген. Өлшемдер: LG (ірі жүзім – мүшкетовтен атылған жүзімнен шыққан), MG (орта жүзім) және SG (кішкентай жүзім). Кішкентай аң үшін SSG оғы SG оғының салмағының жартысы, SSSG оғы SSG оғының салмағының жартысы, SSSSG оғы SSSG оғының салмағының жартысы және т.б. болып табылады. Австралиялық жүйе ұқсас, бірақ онда 00 SG бар, ол 00 buckshot-пен толтырылған кішкентай аң қабығы. 12 калибрлі 00 buckshot оқтары әдетте стандартты ұзындықтағы (2 3/4 дюйм, 3 дюйм және 3 1/2 дюйм) патрондарда 8 (сегіз) -ден 18 (он сегіз) оққа дейін болады. Азайтылған кері соққысы бар 00 buckshot қабықтары көбінесе тактикалық және өзін-өзі қорғау оқтары ретінде қолданылады, бұл оқ атушының стрессін азайтады және келесі оқтың жылдамдығын жақсартады.

АҚШ өлшемі Ұлыбритания өлшемі Австралия өлшемі Номиналды диаметрі Оқтар/унция (28 г) Қорғасын Болат Tri Ball 12 [12 Gauge] 0.60" (15.2 мм) 1.4 Tri Ball 20 [20 Gauge] 0.52" (13.2 мм) 2.1 #0000 Buck 0.375" (9.525 мм) ~5.6 #000 Buck LG (ірі жүзім) 0.36" (9.1 мм) 6.2 MG (орта жүзім) 0.346" (8.79 мм) 7 SG (кішкентай жүзім) 0.332" (8.44 мм) 8 #00 Buck 00 SG 0.330" (8.38 мм) 8 #0 Buck 0.32" (8.1 мм) 9 #1 Buck 0.30" (7.6 мм) 11 #1 Special SG (арнайы кішкентай жүзім) 0.298" (7.57 мм) 11 #2 Buck SSG (кішкентай кішкентай жүзім) 0.27" (6.9 мм) 14 SSG 0.269" (6.83 мм) 15 #3 Buck 0.25" (6.4 мм) 18 SSSG 0.244" (6.3 мм) 20 #4 Buck 0.240" (6.10 мм) 21 SSSS G 0.227" (5.77 мм) 25 F 0.22" (5.59 мм) 27 39 SSSSSS немесе AAAA 0.213" (5.41 мм) 30 AAA 0.203" (5.16 мм) 35 T 0.200" (5.08 мм) 36 53

Жарылу және қалыптау

Қазіргі заманғы спорттық мылтықтардың көпшілігінде оқтың таралуын өзгертуге мүмкіндік беретін алмастырылатын тұншықтыратын түтіктер болады. Бірақ кейбір жағдайларда мұны істеу қиынға түсуі мүмкін; мылтықтың тұрақты тұншығы болуы мүмкін, немесе артқа қашып бара жатқан нысанаға атушы бірден кеңірек, содан кейін бір түйірлі мылтықтан тар үлгіде оқ атуды қалауы мүмкін. Оқтың таралуын патронның қасиеттерін өзгерту арқылы да реттеуге болады.

Тар үлгілер

Бөлшектердің арасындағы бос кеңістіктерді толтыру үшін, мысалы, ұсақталған пластик, ара шаңы немесе осыған ұқсас материал сияқты буферлік материалды оқ-дәріге араластыруға болады. Оқ атылғанда, буферлік материал қысылып, оқты қолдайды, оқ-дәрінің үдеу кезінде деформациялануын азайтады. Антимон қорытпалы қорғасын, мыс жалатылған қорғасын оқ, болат, висмут және вольфрам композиттік оқтардың бәрі қарапайым қорғасын оқтан қаттырақ және аз деформацияланады. Деформацияны азайту оқтың біркелкірек таралуын қамтамасыз етеді, себебі шар тәрізді оқтар тікелей ұшуға бейім. Осыған ұқсас нәтижеге қол жеткізудің бір жолы - балқытылған балауыз немесе қара шайырды оқ массасына құю. Бұл қауіпті болуы мүмкін, өйткені бұл камерадағы қысымды арттыруы мүмкін, әсіресе егер патронның бөлігі ұңғыда қалса және келесі оқ ату алдында тазартылмаса.

Кеңеу үлгілер

Мүмкіндігінше жұмсақ ату нәтижесінде оқ деформациясы артып, үлгісі кеңейеді. Бұл көбінесе арзан оқ-дәріде кездеседі, себебі қолданылатын қорғасынның құрамында антимон сияқты қорытпа элементтері азы болады және ол өте жұмсақ болады. Spreader wads – бұл оқ сауытының ортасына орналасқан кішкентай пластик немесе қағаз кіріспе, көбінесе цилиндр немесе "X" пішіндес қимасы бар. Оқ стволдан шыққанда, кіріспе оқты ортасынан сыртқа қарай итеріп, үлгіні кеңейтеді. Көбінесе бұл тұрақсыз нәтижелерге әкеледі, бірақ қазіргі заманғы конструкциялар дәстүрлі, қолмен жасалған шешімдерге қарағанда жақсы нәтижелер береді. Белгілі бір мақсатпен деформацияланған (эллипс пішінде соққымен түзетілген) немесе куб тәрізді оқтар да шар тәрізді оқтарға қарағанда әлдеқайда кең үлгі береді және spreader wads-тан гөрі тұрақтырақ болады. Кейбір жарыстарда spreader wads пен шар емес оқтарға тыйым салынады. Аң аулауға арналған оқ-дәрілер, егер spreader wads немесе шар емес оқтарды қолданса, әдетте "жапырақ оқтары" деп аталады және тығыз өсімдіктерде ату қашықтығы өте қысқа болатын аймақтарда аң аулау үшін қолайлы.

Таралу

Көптеген мылтық оқтары нысанаға тигізу мүмкіндігін арттыру үшін бірнеше доңғалақтан тұрады. Мылтықтың ату таралуы – бұл оқтардың (немесе шашыратудың) нысанада қалдыратын екі өлшемді бейнесі. Қоян немесе қарақұйрық сияқты аңды аулауға ниеттенген аңшы, аңды жақын қашықтықта кездестіретінін біледі – әдетте, шегінде – және ол өте жылдам қозғалады. Сондықтан, идеалды тұншықтыру – цилиндрлік тесік (ең кең) болуы керек, себебі аңшы доңғалақтардың мүмкіндігінше жылдам таралуын қалайды. Егер бұл аңшы толық тұншықтыруды (ең тарық) қолданса, онда доңғалақтар тым жақын болып орналасады және қоянға қажетсіз үлкен зиян келтіреді немесе, керісінше, қоянды мүлдем жіберіп алуы мүмкін. Бұл соққан еттің барлығын ысырапқа жіберуге әкеледі, өйткені қалған азын-ау ет доңғалақтармен тым толы болып, жеуге жарамсыз болады. Цилиндрлік тесікті пайдаланып, аңшы өлтіру мүмкіндігін арттырып, жеуге жарамды ет мөлшерін максималды деңгейге жеткізеді. Керісінше, қаз аулауға ниеттенген аңшы қаздың шамамен алыста болатынын біледі, сондықтан аңшы толық тұншықтыруды қолдану арқылы доңғалақтардың таралуын мүмкіндігінше кешіктіргісі келеді. Алыстағы нысанаға толық тұншықтыруды қолдану арқылы, атысшы қайтадан өлтіру мүмкіндігін арттырады және жеуге жарамды ет мөлшерін максималды деңгейге жеткізеді. Бұл сонымен қатар жылдам және адами өлтіру мүмкіндігін арттырады, себебі нысанаға жануарды жаралаудың орнына тез өлтіру үшін жеткілікті доңғалақ тигізіледі. Ескі мылтықтардың тек бір тұрақты тұншықтыруы бар, олар негізінен қоян, бақа, кептер және фазанға қарсы қолдануға арналған, көбінесе таңдалған тұншықтыру – бұл барреліндегі жақсартылған цилиндр, бұл мылтықты жалпы мақсаттағы аулау мылтығы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, артық салмақсыз. Қаздарға арналған тұрақты тұншықтыруы бар мылтықтар, керісінше, көбінесе толық тұншықтыру баррелдерімен, ұзартылған ұзындығымен және әлдеқайда ауыр болып келеді, олар алыстағы нысаналарға қарсы соқырдың ішінде тұрақты пайдалануға арналған. Тұрақты тұншықтыруы бар қорғаныс мылтықтарының тұншықтыруы әдетте цилиндрлік тесік болады. Сол сияқты, негізінен оқтармен қолдануға арналған мылтықтар да цилиндрлік тесік тұншықтыруымен кездеседі.

Драмның теңдігі

"Драм" эквиваленті кейде әлі де оқ-дәрідегі ұнтақ зарядының күшін өлшеу үшін қолданылады. Бүгінде бұл – өткенге тән теңдестіру, ол осы көлемдегі қара ұнтақты қамтитын оқ-дәрінің күшіне балама болып табылады және драмдармен өлшенеді. Авоирдупоис жүйесіндегі бір драм – 1/256 фунт немесе 1/16 унция немесе 27.3 грам. Бұл архаикалық теңдестірудің себебі – түтінсіз ұнтақ алғаш пайда болғанда, бір қорап оқ-дәріні сату үшін оны бұрынғы оқ-дәрілермен салыстырудың бір жолы қажет болды. Мысалы, 3 немесе 3 1/2 драм қара ұнтақ бар оқ-дәрі аңшылыққа жиі қолданылатын, ал толық қуатты оқ-дәріде шамамен 4-4 1/2 драм болса, 2 драмдық қара ұнтақ бар оқ-дәрі жаттығу үшін қолданылатын. Қара ұнтақтың оқ-дәрілерімен таныс аңшы, жаңа түтінсіз ұнтақтағы оқ-дәрінің қуаты қандай екенін білген болар. Бірақ бүгінде бұл оқ-дәрідегі ұнтақ зарядының күшіне қатысты нашар түсінілетін теңдестіру. Жағдайды одан әрі қиындататыны – "драм" эквиваленті тек 12 калибрлі оқ-дәрілер үшін және тек қана қорғасыннан жасалған оқтар үшін анықталған, бірақ ол басқа калибрлі оқ-дәрілерді сипаттау үшін де, тіпті болаттан жасалған оқтары бар оқ-дәрілерді сипаттау үшін де жиі қолданылады. Сонымен қатар, "драм" эквиваленті түтінсіз ұнтақ енгізілгеннен кейін шамамен 15 жылдан кейін пайда болды, яғни теңдестіру қажеттігі азайғаннан және қара ұнтақпен зарядталған оқ-дәрілер көбінесе қолданудан шыққаннан кейін пайда болды. Іс жүзінде, бүгінде "драм" эквиваленті көбінесе секундтық жылдамдыққа (fps) теңестіріледі, бірақ оқ-дәріде қорғасын бар деп ескереді. Бұл теңдестірудің тағы бір салдары – түтінсіз ұнтақ қолданыла бастағанда, бұрынғы мылтықтарда қолдану үшін оқ-дәрілердің физикалық өлшемдері (мысалы, 2 1/2 немесе 2 3/4 дюймдік оқ-дәрілер) бірдей болуы керек болды. Түтінсіз ұнтақ қара ұнтақтан аз көлемде қолданылғандықтан, оқ-дәріні дұрыс қысып жабу үшін ұнтақ астына салынатын картон қабаттарының көлемін арттыру қажет болды. Бастапқыда, бұл ұнтақ астына салынатын картон қабаттарының санын арттыруды білдірді. Соңында, 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында бір бөліктен жасалған пластик ұнтақ астына салынатын қабаттар енгізілді, оқ-дәрінің жалпы ұзындығын сақтау үшін олардың көлемін арттыруға мүмкіндік берді. Драм эквиваленті түтінсіз ұнтақпен оқ-дәріні қайта зарядтауға қатысы жоқ; түтінсіз ұнтақтың драммен тең салмағын қолданып оқ-дәріні зарядтау мылтықтың жарылуына әкелуі мүмкін. Бұл тек қара ұнтақпен оқ-дәріні қайта зарядтау кезінде ғана қолданылады.