Кіріспе
Жапониядағы дәретханалар кейде басқа дамыған елдердегі дәретханалардан күрделірек жасалады. Еуропалық дәретханаларда кейде жеке биде болады, ал Жапонияда электронды биде дәретханамен біріктіріледі. Жапониядағы батыс үлгісіндегі дәретханалардың қазіргі деңгейі – биделі дәретхана, ол 2016 жылы жапондық үйлердің 81%-ына орнатылған. Жапонияда осы биделерді көбінесе «washlet» деп атайды, бұл Toto Ltd. компаниясының тауарлық белгісі, және олар Азиядан тыс жерлерде сирек кездесетін көптеген жетілдірілген мүмкіндіктерге ие болуы мүмкін. «Washlet»-терде жиі кездесетін негізгі мүмкіндіктер – анальдық гигиена, бидемен жуу, орындықты жылыту және иіссіздендіру.
Toilets in Japan are sometimes designed more elaborately than toilets commonly seen in other developed nations. European toilets occasionally have a separate bidet whilst Japan combines an electronic bidet with the toilet. The current state of the art for Western style toilets in Japan is the bidet toilet, which as of 2016 is installed in 81% of Japanese households. In Japan, these bidets are commonly called washlets, a brand name of Toto Ltd., and they may include many advanced features rarely seen outside of Asia. The basic feature set commonly found on washlets consists of anal hygiene, bidet washing, seat warming, and deodorization.
Терминология
Toire (トイレ) сөзі ағылшын тіліндегі "toilet" сөзінің қысқартылған түрі болып табылады және ол дәретхананың өзіне де, оның орналасқан бөлмесіне де қолданылады. Көбінесе қолданылатын эвфемизм – otearai (お手洗い). Бұл, АҚШ ағылшын тіліндегі "washroom" сөзінің қолданысына ұқсас, ол сөзбе-сөз "нәрсені жуатын бөлме" дегенді білдіреді, ал "toilet" сөзі "өзін тазалау" әрекетіне сілтеме жасайды. Сонымен қатар, универмагтар мен супермаркеттердегі жарнамаларда, сондай-ақ қоғамдық дәретхананың суретімен бірге keshōshitsu (化粧室) деген қарыз аудармасын жиі кездестіруге болады. Дәретхананы қарапайым тілде бенжо (便所) дейді, ол бен (便) сөзінен шыққан, яғни "ыңғайлылық" немесе "экскремент" мағынасын білдіреді, және бұл сөз кеңінен таралған. Кішкентай балаларға, қарттарға немесе денсаулығы нашар адамдарға арналған ыдыс омару (кейде 御虎子 деп жазылады) деп аталады. Жапония Дәретханалар Ассоциациясы 10 қарашада ресми емес Дәретхана күнін тойлайды, себебі Жапонияда 11/10 (ай және күн) сандары "жақсы дәретхана" дегенді білдіретін дыбысқа ұқсайды. Сенімсіз дереккөз: күні=2012 жылдың маусым айы.
Дәретханалардың түрлері
Жапонияда ең көп кездесетін екі түрлі дәретхана бар; ең көнесі – қарапайым, отырмайтын дәретхана, ол әлі де көптеген қоғамдық жерлерде қолданылады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, заманауи батыс үлгісіндегі су ағызылатын дәретханалар мен писсуарлар кеңінен таралды.
Қиятын дәретхана
Дәстүрлі жапондық дәретхана (和式) – бұл кезеген дәретхана. Кезеген дәретханасы отыратын дәретханадан құрылысы және пайдалану әдісі жағынан ерекшеленеді. Кезеген дәретхана негізінен еденге көлденең орналастырылған кішкентай ойысқа ұқсайды. Жапониядағы көптеген ойыстар фарфордан жасалған, бірақ кейбір жағдайларда (пойызбен жүру сияқты) оның орнына тот баспайтын болат қолданылады. Пайдаланушы дәретхананың үстінде, жарты шар пішіндес қапқа, яғни оң жақтағы суретте көрсетілген дәретхананың артқы жағына қарап кезегеді. Батыс дәретханасындағыдай үлкен сумен толған ыдыстың орнына, шөгінділер шағын ойысқа жиналады. Су резервуары, құбырлар және су ағызу механизмы сияқты барлық басқа да жабдықтар батыс дәретханасының жабдықтарымен бірдей болуы мүмкін. Су шаю арқылы су қалдықтарды ойыстан жиналатын резервуарға итеріп жібереді, содан кейін ол босатылады және қалдықтар кәріз жүйесіне тасымалданады. Суды шаю көбінесе батыс дәретханасындағыдай жұмыс істейді, бірақ кейбіреулерінде тартылатын тұтқалар немесе педальдер болады. Жапон дәретханаларында екі түрлі шаю бар: "кішкентай" (小) және "үлкен" (大). Олардың айырмашылығы қолданылатын су мөлшерінде. Біріншісі несепке (жапон тілінде, сөзбе-сөз "кішкентай шығарылым"), ал екіншісі иске ( "үлкен шығарылым") арналған. Көбінесе, құпиялылықты сақтау үшін, тұтқаны "кішкентай" режиміне қойып, үздіксіз дыбыс жасауға болады, бұл туралы төменде айтылады. Сонымен қатар, кезеген және отыратын дәретхананың біріктірілген түрі де бар, онда орындықты кезеген дәретхананың үстіне түсіріп қоюға болады, содан кейін дәретхана батыс стиліндегідей қолданылады. Бұл гибридтік түр тек ауылдық жерлерде, шетелдіктердің ыңғайлылығы үшін таралған сияқты. Жапон дәретханасына қойылатын адаптерлер оны функционалды отыратын дәретханаға айналдыру үшін көп қолданылады. Сондай-ақ, кезеген дәретхананы отыратын жуатын орынға айналдыру үшін тұрақты орнатылған қосымша құрылғылар да бар.
"Батыс стилі"
Отырғызуға арналған тұғыры бар унитаз Жапонияда батыс стиліндегі (洋式) унитаз деп аталады, көбінесе отырып қолданатын унитаз дейді. Батыс стиліндегі унитаздар, оның ішінде жоғары технологиялық унитаздар, дәстүрлі аяқтап тұрып қолданатын унитаздарға қарағанда жапон үйлерінде көбірек кездеседі. Toto компаниясының Washlet Zoe өнімі жеті функциясымен әлемдегі ең күрделі унитаз ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енген. Дегенмен, бұл модель 1997 жылы шығарылғандықтан, Toto компаниясының ең соңғы Neorest үлгісінен кем болуы мүмкін. Toto компаниясы Washlet G сериясын ұсынғаннан кейін, «washlet» атауы жапондық жоғары технологиялық унитаздардың барлық түрлеріне қолданыла бастады. 2002 жылғы мәліметтерге сәйкес, Жапониядағы жеке үйлердің шамамен жартысында мұндай унитаз бар, бұл жеке компьютері бар үйлердің санын асып түседі. Унитаз сырттан қарағанда батыс стиліндегі унитазға ұқсас болғанымен, құрғату кептіргіш, орындықты жылыту, массаж опциялары, су ағынының реттелуі, қақпақты автоматты түрде ашу, автоматты шаю, сымсыз басқару пульті, бөлмені жылыту және бөлмеге арналған кондиционер сияқты көптеген қосымша мүмкіндіктері бар. Жоғары сапалы washlet моделінде судың дірілдеп және импульстік ағынын таңдауға болады, ал өндірушілер оның ішек қырышы мен геморройға пайдалы екенін айтады. Егде саяндарға арналған кейбір модельдерде қолданушыға пайдаланғаннан кейін тұруға көмектесетін қолдаулар мен құрылғылар қарастырылған. «Жұмсақ жабылу» функциясы унитаз қақпағын жабылатын кезде баяулатады, соның салдарынан қақпақ орындыққа соқпайды, ал кейбір модельдерде унитаз қақпағы шаюдан кейін белгілі бір уақыттан соң автоматты түрде жабылады. Соңғы инновация – иісті жоятын озондық жүйе. Сондай-ақ, соңғы үлгілер унитазды пайдалану уақытын жадқа сақтайды және энергияны үнемдеу режиміне ие, ол унитазды пайдалану жиілігіне байланысты белгілі бір уақытта ғана орындықты жылытады. Кейбір унитаздар түнде жарық береді немесе ыстық жаз күндері жиегінен салқын ауа таратады. Тағы бір соңғы жаңалық – унитаздың алдында тұрған адамды анықтайтын интеллектуалды сенсорлар, егер адам унитаздан алыс болса қақпақты автоматты түрде көтереді, ал егер адам унитазға қараса, қақпақ пен орындықты бірге көтереді. Басқалары аз мөлшерде жуғыш затты шашыратады, бұл судың беттік кернеуін азайтып, пайдалану кезінде несептің немесе қатты қалдықтардың шашырауын болдырмайды. Кейбір модельдерде ыдысты дезинфекциялау үшін пайдаланғаннан кейін электролизделген су шашыратылады. Ауа иондағыштары да кейде қоса беріледі, олар қақпақ жабық болғанда микробтарды азайту туралы мәлімдейді.
to be beneficial for constipation and hemorrhoids. Some models specially designed for the elderly may include armrests and devices that help the user to stand back up after use. A soft close feature slows the toilet lid down while closing so the lid does not slam onto the seat, or in some models, the toilet lid will close automatically a certain time after flushing. The most recent introduction is an ozone deodorant system that can quickly eliminate smells. Also, the latest models store the times of day when the toilet is used and have a power saving mode that warms the toilet seat only during times when the toilet is likely to be used based on historic usage patterns. Some toilets also glow in the dark or may even have air conditioning below the rim for hot summer days. Another recent innovation is intelligent sensors that detect someone standing in front of the toilet and initiate an automatic raising of the lid (if the person is facing away from the toilet) or the lid and seat together (if someone is facing the toilet). Still others will spray a small amount of mild detergent, this has the added benefit of breaking the surface tension of the water, preventing urine or solid waste from splashing during use. Some models will spray electrolyzed water after use to disinfect the bowl. Air ionizers are sometimes included with claims of microbe reduction when the lid is closed.
Бақылау
Бұл дәретханалардың басқаруын түсіндіретін мәтін көбінесе тек жапон тілінде болады. Көптеген батырмаларда пиктограммалар болғанымен, шайыну батырмасы көбінесе тек канджимен жазылады, сондықтан жапон тілін білмейтін пайдаланушыларға бастапқыда дұрыс батырманы табу қиын болуы мүмкін. 2017 жылдың қаңтар айында Toto, Panasonic және Toshiba сияқты сантехникалық өнімдерді шығаратын компаниялардың консорциумы – Жапония санитарлық жабдықтар индустриясы қауымдастығы, жапон дәретханаларының көбінесе түсініксіз басқару панельдерінде қолданылатын иконографияны біріктіруге келісті. Дәретхана өндірушілері 2017 жылдан бастап шығарылатын модельдерге сегіз жаңа пиктограмманы енгізуді жоспарлап отыр, осы жүйенің халықаралық стандартқа айналуы күтілуде.
Болашақтағы даму
Жақында зерттеушілер осы унитаздарға медициналық сенсорларды орнатып, пайдаланушының зәр арқылы қандағы қант деңгейін, сондай-ақ пульсын, қан қысымын және дене майының мөлшерін өлшеуге мүмкіндік берді. Егер Washlet жоғары қысымды суды анусқа қайталап бағытталса, ол анустың шамадан тыс тазаруына әкелуі мүмкін, бұл анус маңындағы басқа бактериялардың жабысуына және анус айналасындағы тері ауруларына (қабынуға) себеп болуы мүмкін. Жапониядағы кейбір проктологтар бұл жағдайды "Washlet синдромы" (ウォシュレット症候群) немесе "Жылы сумен жуу құрылғысы синдромы" (温水便座症候群) деп атады. Зәр жолдарының инфекциясын болдырмауға көмектеседі деген мәлімдемелер бар, сонымен қатар жуу құрылғысын қолдану зәр жолдарының инфекциясын күшейтеді, биде функциясын қолданғанда қынап флорасын нашарлатады және жуу құрылғысының саптамасынан немесе су багінен инфекция таралуы мүмкін деген алаңдаушылықтар да бар. Алайда, бұл әсерлер көбінесе минималды болып көрінеді және сау ересектер үшін айқын қауіп немесе өлшенетін пайда емес.
Бүйіршектер
Жапониядағы аяқтап тұруға арналған сауыттар әлемнің басқа елдеріндегі сауыттарға өте ұқсас және көбінесе көп адам пайдаланатын ерлер дәретханаларында немесе ерлерге арналған қоғамдық дәретханаларда қолданылады. Жапонияда әйелдерге арналған сауыттар кеңінен таралған емес, бірақ 1951-1968 жылдар аралығында жапондық Toto санитарлық техника өндіруші компаниясы американдық Sanistand әйелдерге арналған сауытын танымал етуге тырысты. Бұл құрылғы конус пішіндес және еденге орналастырылатын болған. Дегенмен, ол ешқашан үлкен сұранысқа ие болған жоқ, қазірде олардың аз ғана саны қалды, соның ішінде 1964 жылғы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындарының қазір бұзылған Ұлттық Олимпиада стадионының астындағылары да бар, ол түрлі мәдениеттерден келген адамдарды қабылдау үшін қосылған еді. (парурез туралы қараңыз). Дене функцияларының дыбысын жасыру үшін көптеген әйелдер қоғамдық дәретханаларды пайдаланғанда суды үнемі ағызып, осылайша көп мөлшерде суды ысыраптап отырды.
Туалеттік шұлық
Жапон мәдениетінде кеңінен таралған "таза" және "ластанған" аймақтарды ажырату дәстүрі бар, және осы аймақтардың арасындағы байланыс ең төменгі деңгейде ұсталады. Мысалы, үйдің ішкі жағы таза, ал сырты – ластанған деп есептеледі. Осы екі аймақты бөлек ұстау үшін үйге кірер алдында сырт киімдерін шешіп тастайды, соның арқасында лас аяқ киім үйдің ішіндегі "таза" бөлігіне тимейді. Тарихи жағдайда, дәретханалар үйдің сыртында орналасқан, ал оған бару үшін аяқ киім киген. Бүгінгі таңда дәретханалар көбінесе үйдің ішінде болады, гигиеналық жағдай да жақсарды, бірақ дәретхана әлі де "ластанған" аймақ саналады. "Ластанған" дәретхана едені мен үйдің қалған бөлігіндегі "таза" еден арасындағы байланысты одан әрі азайту мақсатында көптеген жеке үйлерде және кейбір қоғамдық дәретханаларда дәретхана есігінің алдында арнайы дәретхана тақпақтары (トイレスリッパ) қойылған, оларды дәретханаға кіргенде кию керек және шыққаннан кейін дереу шешіп тастау қажет.
Қоғамдық дәретханалар
Жалпыға қолжетімді әбдету бөлмелері Жапонияның барлық жерінде оңай табады, оларды универмагтарда, супермаркеттерде, кітап дүкендерінде, CD дүкендерінде, саябақтарда, көптеген жанама сауда орындарында және ең шалқары елді мекендерден басқа барлық теміржол станцияларында кездестіруге болады. Кейбір ескі қоғамдық әбдету бөлмелерінде есік болмайды, сондықтан писсуарды пайдаланатын ер адамдар көшеден өтетін адамдарға толық көрінеді. 1990 жылдардан бастап қоғамдық әбдету бөлмелерін бұрынғыдан да таза және ыңғайлы етуге бағытталған қозғалыс пайда болды. Батыс үлгісіндегі және тізе бүгіп отыратын әбдету бөлмелері бар қоғамдық әбдету бөлмелерінің саны артып келеді, сондай-ақ қолды кептіруге арналған сүлгілер де бар. Көптеген адамдар мұндай жағдайларға қолшапанмен жүреді. Шигеру Бан кірер алдында ішкі кеңістікті бағалауға мүмкіндік беретін мөлдір, боялған шынымен қоршалған әбдету бөлмелерін жобалады. 2020 жылдың тамызында осындай әбдету бөлмелері Хару-но-Огава қоғамдық саябағында және Йойоги Фукамачи шағын саябағында орнатылды. Дәстүрлі тізе бүгіп отыратын және жоғары технологиялық әбдету бөлмелері осы құрылғыларға дағдысы жоқ шетелдіктер үшін шатастыру тудыруы мүмкін. Әбдету бөлмесіне кірген адамдардың бақылау панеліндегі түймелерді қызығушылықтан немесе су ағызу түймесін іздеп, кездейсоқ басып, кейін жыныстық мүшелеріне немесе анусына күтпеген су шашырап, қорқып қалғандары туралы әңгімелер көп. Су ағыны жаңадан секірген адамның өзін де немесе әбдету бөлмесін де ылғалдап, бірнеше секундқа созылады. Көптеген жапондық әбдету бөлмелерінде пайдаланушы тұрғанда бідені автоматты түрде жабатын қысымға сезімтал орындықтар орнатылған. Көптеген түймелерде мәдени шоқты азайту үшін ағылшын тілінде жазулар бар. 2017 жылдың қаңтар айында Жапония санитарлық жабдықтар индустриясы қауымдастығы шетелдік келушілердің шатасуын азайту мақсатында жапондық әбдету бөлмелерінің басқару панельдерінде қолданылатын белгілерді стандарттауға келісті.
Қоршаған орта аспектілері
Қазіргі заманғы стильдегі унитаздардың қоршаған ортаға тигізетін әсері, дәстүрлі унитаздардан өзгеше. Жаңа унитаздар ескілеріне қарағанда аз су қолданады, ал өзін-өзі тазартатын опциялар жуу құралдарының мөлшерін де азайтады. Кейбір унитаздар тіпті, орындық көтерілгенде (ер адам зәр шығарып тұрғанын көрсетеді) немесе төмендегенде, шайыну үшін қолданылатын су мөлшерін өзгертеді. Ауылдық аймақтарда өте аз немесе мүлдем су қолданбайтын унитаздар да жасалған.
Дәретханалық раковиналар
Жапониядағы көптеген унитаздардың су багы бар, және олардың ішінде кішкентай раковина да орналасқан. Бұл қарапайым суды үнемдейтін, ағынды суды қайта пайдалану жүйесі: қол жуу үшін таза қалалық су қолданылады, ал қол жуудан қалған су унитазды шаю үшін су багын толтыруға пайдаланылады. Бұл сонымен қатар кішкентай, ескі ванна бөлмелерінде кеңістікті үнемдеуге көмектеседі.
Нарықтағы қабылдау
Жапониядағы жуғыш науалардың бағасы 200 АҚШ долларынан басталады, ал көпшілігі әдеттегі дәретханаларды жаңарту үшін 500 АҚШ доллары тұрады. Керамикалық ыдысымен бірге ең қымбат жуғыш науалардың бағасы 5000 АҚШ долларына жетеді. Toto Ltd. – әлемдегі ең ірі дәретхана және жуғыш науалар өндірушісі. Inax және Panasonic компаниялары да жуғыш науалар мен дәретханаға қатысты өнімдерді шығарады. 1997 жылы жоғары технологиялық дәретханалардың әлемдік нарығы шамамен 800 миллион АҚШ долларын құрады. Бұл саладағы ең ірі өндіруші – Toto, оның нарықтағы үлесі 65%, ал екінші орында 25% үлесімен Inax тұр. Бұл қоқыс жиналатын жерлер дәретхана ретінде де пайдаланылған. Ең алғашқы кәріз жүйелері Яйои кезеңіне (б.з.д. 300 – б.з. 250) дейін барып жетеді. Бұл жүйелер ірі елді мекендерде, мүмкін, дәретханалармен бірге қолданылған. Нара облысының Сакурай қаласында ағын суды пайдаланатын дәретхана болған болуы мүмкін, ежелгі ритуалдық орынның қалдықтары табылды, ол 3-ші ғасырдың басына жатады. Бұрын тазалау үшін теңіз шөптері қолданылған, бірақ Эдо кезеңінде олар ваши (дәстүрлі жапон қағазы) қағазынан жасалған дәретхана қағазымен алмастырылды. Таулы аймақтарда ағаштан жасалған сүргіштер маңызды рөл атқарды, себебі буддизм және оның вегетариандық, балық жейтін өмір салты мал өнімдеріне тәуелділікті азайтуға көмектесті. Бай адамдардың қалдықтары қымбатқа сатылды, өйткені олардың тамақтануы жақсы болды. Осы тарихтың нәтижесінде Жапонияда гигиена деңгейі жоғары болды. Мысалы, Жапонияда адам қалдықтарын таза ұстау мәдениеттің маңызды бөлігі болды. Эдо қаласына алғаш келген еуропалық оның тазалығына таң қалды. Азучи-Момояма кезеңінде (1568-1600 жылдар) Осака қамалының айналасында «Тайко кәрізі» салынды, ол бүгінге дейін жұмыс істеп тұр. Елдің Кәріз күні – 10 қыркүйек. Батыс үлгісіндегі дәретханалар мен аяқтар Жапонияда 20-шы ғасырдың басында пайда бола бастады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана американдық әсердің нәтижесінде кеңінен қолданысқа енді. 1977 жылы батыс үлгісіндегі дәретханалардың сатылымы Жапониядағы дәстүрлі шұңқыр дәретханалардың сатылымын басып өтті. Швейцария мен АҚШ-тағы кіріктірілген биделі дәретханалардың негізінде әлемдегі ең ірі санитарлық жабдықтар өндіруші компаниясы – Toto 1980 жылы Washlet-ті таныстырды.