Су арнасымен қызмет ететін унитаз

Жаңа технологиялы унитаз түрлері: сумен шаю арқылы қалдықтарды кәрізге кетіру, құрылысы, түрлері (отырып, тізе бүгіп) және санитарлық гигиенасы.

32 мин оқу

100%

Дереккөз: Flush toilet — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Адам қалдықтарын құбыр арқылы тасымалдау үшін суды пайдаланатын дәретхана.

Ағынды дәретхана (сонымен қатар, су ағызатын дәретхана, су клозеті (СК) деп те аталады; дәретхана атауларын қараңыз) – су күшін пайдалану арқылы адам қалдықтарын (негізінен несеп пен нәжіс) кәріз құбыры арқылы басқа жерге – жақын маңдағы немесе орталық нысанға – тазартуға арналған, осылайша адамдар мен олардың қалдықтары арасындағы ажырымды сақтайды. Ағынды дәретханалар отыруға немесе тізе бүгіп отыруға арналған болуы мүмкін, тізе бүгіп отыруға арналған дәретханаларда. Көптеген қазіргі заманғы кәрізді тазарту жүйелері арнайы жасалған дәретхана қағазын өңдеуге бейімделген. Ағынды дәретхананың қарама-қарсысы – құрғақ дәретхана, ол шаю үшін суды пайдаланбайды. Ағынды дәретханалар – сантехникалық құралдың бір түрі және әдетте S, U, J немесе P пішіндес иілісті қамтиды, ол тұзақ деп аталады, ол дәретхана ыдысында суды жинап, қалдықтарды ұстап тұрып, зиянды кәріз газдарына қарсы тығын ретінде қызмет етеді. Көптеген ағынды дәретханалар кәріз жүйесіне қосылған, ол ағынды суды кәрізді тазарту станциясына жеткізеді; сондай-ақ, септик резервуары немесе компосттау жүйесі де қолданылуы мүмкін. Байланысты құрылғыларға негізінен зәрді шығаратын уриналдар және дәретханадан кейін анус, перинеум және жыныс мүшелерін тазарту үшін суды пайдаланатын биделер жатады.

Операция

Әдеттегі унитаз – бұл кәріз жүйесіне қосылған, тұрақты, шыны тәрізді керамикалық ыдыс (оны таба деп те атайды). Қолданылғаннан кейін ыдыс судың жылдам құйылуы арқылы босатылып, тазаланады. Бұл су арнайы резервуардан (цистернадан), ағызу клапанымен басқарылатын жоғары қысымды су құбырынан немесе ыдысқа қолмен су құю арқылы ағуы мүмкін. Резервуарлар мен клапандарды пайдаланушы әдетте батырманы басып, тұтқаны төмен итеріп, рычагты немесе тізбекті тартып басқарады. Су ыдыстың үстіңгі жағындағы қалыптасқан шайыру жиегімен немесе бір немесе бірнеше саптамалар арқылы ыдыстың ішкі бетінің барлық бөлігі сумен шайылуын қамтамасыз ететіндей етіп бағытталады.

Цистернадан механикалық шаю

Әдеттегі дәретханада ыдыстың үстінде белгілі бір көлемде суы бар резервуар және екі құрылғы болады. Бірінші құрылғы резервуардың ішіндегі судың бір бөлігін (әдетте, белгілі бір мөлшерде) жылдам түрде дәретхана ыдысына құюға мүмкіндік береді, нәтижесінде пайдаланушы суды ағызғанда ыдыстың ішіндегілер дәретханадан және кәрізге ағызылады немесе сорылады. Екінші құрылғы автоматты түрде резервуарды сумен толтырады, су деңгейі су ағызуға жеткілікті болғанша. Су "дәретхана қақпақша клапаны" (кері клапанның бір түрімен шатастырмау керек) немесе сифон арқылы босатылуы мүмкін. Әдетте, суды толтыру құрылғысын иінді (флоат) басқарады.

Жоғары қысымды сумен жабдықтаудан механикалық шаю

Цистернасы жоқ дәретханалар көбінесе су құбырына тікелей қосылған қарапайым су шайып тастау клапаны немесе "Флушометр" арқылы шайылады. Олар тұтқаны немесе түймешікті басып, сосын жіберген кезде шектеулі мөлшерде суды жылдам босату үшін жасалған.

Қолмен шаю (ағып шаю)

Туалет сумен жабдықталуы міндетті емес, бірақ оны су құйып шаюға болады. Бұл типтегі унитазда цистерна немесе тұрақты су көзі болмайды, бірақ бірнеше литр суды ыдыстан құйып шаю арқылы қолданылады. Кейде судың орнына боялған дезинфекциялық ерітіндімен шаюға болады. Олар қара су мен сұр суды бөліп, оларды жеке өңдеуге мүмкіндік береді (мысалы, құрғақ қара суды биогаз өндіруге немесе компосттық унитазда пайдалануға болады). Жолаушылар пойыздарындағы, ұшақтардағы, автобустардағы және су жүйесі бар кемелердегі унитаздар көбінесе вакуумды унитаздарды қолданады. Аз су пайдалану салмақты азайтады және қозғалыс кезінде унитаз ішінде судың шашырауына жол бермейді. Көлік құралдарында тасымалданатын жинақтау камерасы қолданылады; егер ол аралық вакуум камерасының қысымымен толтырылса, оны вакуумда ұстау қажеттілігі тумайды.

Суару жүйелері

Суды шаю жүйесі ыдысқа судың мол ағынын береді. Олар көбінесе су сақтайтын тұрақты бактар немесе ағызу клапандары түрінде кездеседі.

Суды ағызу резервуарлары

Суды ағызу резервуарлары немесе цистерналары әдетте резервуардан суды босату механизмімен және цистернаны автоматты түрде толтыруға мүмкіндік беретін автоматты клапанмен жабдықталады. Бұл жүйе дәретхананы шаю үшін суды жеткілікті жылдам жеткізе алмайтын су құбырлары бар жерлерге арналған; резервуар қысқа мерзім ішінде үлкен көлемде су беру үшін қажет. Резервуар әдетте белгілі бір уақыт аралығында судың белгілі бір көлемін жинақтайды. Қазіргі заманғы орнатуларда сақтау резервуары әдетте унитаздың үстіне және артына орнатылады. "Жоғары жиынтық комбинациялар" деп аталатын ескі орнатуларда, басы жоғары орнатылған цистерна (резервуар) қолданылды, ол цистернадағы суды ағызу тетігіне қосылған тарту тізбегі арқылы іске қосылды. Қазіргі заманғы тығыз біріктірілген цистерналар мен унитаздар алғаш пайда болғанда, олар "төмен жиынтық комбинациялар" деп аталды. Қазіргі үлгілерде пайдаланушы тікелей қол жеткізе алатын рычагты төменгі деңгейдегі цистерна немесе тіпті унитазға тікелей бекітілген, одан да төмен орналасқан тығыз біріктірілген цистерна бар. Соңғы онжылдықтарда тығыз біріктірілген резервуар-унитаз комбинациясы ең танымал тұрғын үй жүйесіне айналды, себебі керамика инженерлері су ағынының жақсартылған дизайны жоғары орналасқан резервуардан гөрі унитазды шаюдың тиімділігін арттырудың жақсы тәсілі екенін анықтады.

Танк толтыру клапаны

Барлық унитаздарда бак клапандары кездеседі. Клапандар екі негізгі конструкциядан тұрады: бүйірлік иектің және концентрлі иектің конструкциясы. Бүйірлік иектің конструкциясы жүз жылдан астам уақыттан бері қолданылып келеді. Концентрлі конструкция 1957 жылдан бері ғана бар, бірақ жақтаудағы иектің конструкциясына қарағанда бірте-бірте танымал болып келеді. Бүйірлік иектің конструкциясында бак клапанын басқару үшін иектің ұшындағы иек қолданылады. Иек әдетте шар тәрізді болады, сондықтан механизм көбінесе шар клапаны немесе шар шүңқыры (бұл контексте шүңқыр клапанның басқа атауы; мысалы, тоқтату шүңқыры қараңыз) деп аталады. Дәстүрлі түрде иектер мыс парақтан жасалған, бірақ қазір көбінесе пластиктен жасалады. Иек басты клапан мұнарасының немесе кіреберісінің бір жағында, таяқ немесе қолдың ұшында орналасқан. Иек көтерілгенде, иектің қолы да көтеріледі. Қол бак клапанына қосылады, ол иек су деңгейіне жеткенде су ағынын тоқтатады, бұл деңгей бакты келесі шаю үшін жеткілікті көлемде сумен қамтамасыз етеді. Жаңа концентрлі бак клапаны пластикалық иектің жиынтығымен қоршалған мұнарадан тұрады. Жұмыс принципі жақтаудағы иектің клапанымен бірдей, бірақ иектің орны сәл өзгеше. Оның ықшамды құрылысының арқасында иек пен басқа кедергілер (бак изоляциясы, шаю клапаны және т.б.) арасындағы қақтығыс айтарлықтай төмендейді, бұл сенімділікті арттырады. Концентрлі бак клапаны сондай-ақ бакта ағызу болғанда пайдаланушыларға автоматты түрде ескерту беру үшін жасалған, ол ескі үлгідегі жақтаудағы иектің клапанына қарағанда әлдеқайда көп шу шығарады, ол баяу ағызу болғанда дерлік естілмейді. Жаңа бак клапандары кешіктірілген әрекетке ие, ол құлап түсетін клапан жабылмағанша бакты/цистернаны толтыруды бастамайды, бұл суды үнемдеуге көмектеседі.

Флэппер-флюш клапаны немесе құлау клапаны

Флаперлік суағарлы клапанды пайдаланатын резервуарларда резервуардың төменгі жағындағы шығыс тесігі, су қысымымен клапан отырғышына (flush valve seat) жабысқан, иілгіш (пластмассадан немесе резеңкеден жасалған) қақпақ немесе флапермен жабылады. Пайдаланушы туалетті шаю үшін тұтқаны басады, ол клапанды клапан отырғышынан көтереді. Содан кейін клапан отырғыштан босап, резервуардың суын ыдысқа жылдам құюына мүмкіндік береді. Су деңгейі төмендеген кезде, иілгіш клапан резервуардың түбіне қайта оралып, шығыс құбырын жабады. Бұл жүйе Солтүстік Америка мен Еуропаның континенттік бөлігіндегі үйлерде кең таралған. 2001 жылдан бастап, ережелердің өзгеруіне байланысты, бұл шаю жүйесі Ұлыбританияда да қолжетімді болды, онда бұрын тек сифондық шаю жүйесі қолданылатын. Бұл конструкцияның екі режимді (қос флеш) нұсқалары, батырмалармен кеңінен қолжетімді. Олардың біреуі сұйық қалдықтарға, екіншісі қатты қалдықтарға арналған су деңгейлеріне ие. Солтүстік Америкада жаңа туалеттерде флаперлік суағарлы клапан орнатылған. Ескі туалеттерде де флаперлік клапан бар. Үлкен флаперлік клапан, аз суды қолданатын туалеттерде пайдаланылады, мысалы, бір шаюға. Кейбіреулерінде жылдам және тиімді шаю үшін қоңырау тәрізді кіреберісі бар. Клапанды шаю механизмінің бір мәселесі – клапанның тозуы, ішіндегі бөлшектердің тұрып қалуы және т.б. салдарынан бірнеше жылдық пайдаланудан кейін ол сөзсіз ағып бастайды. Көбінесе бұл ағынты елеусіз болып көрінеді, бірақ ол судың көп мөлшерін ысырапқа шығаруға әкеледі. Ұлыбританияда зерттеулер көрсеткендей, туалеттердің 5-8 пайызында (көбінесе екі режимді клапандар) ағынты байқалады, олардың әрқайсысы күніне орташа есеппен су ағызады. Олар ағынтыдан гөрі көбірек суды үнемдейді, бірақ жүйелі күтіп-ұстау немесе ағынты жоқ шаю механизмін пайдалану суды үнемдеуді барынша арттырады.

Сифондық-тазалау механизмі

Бұл жүйе Альберт Гиблин тапқан және Ұлыбританияда кең таралған, жоғарыда көрсетілген флеперлік су ағызу клапаны жүйесінде қолданылатынға ұқсас сақтау резервуарын пайдаланады. Бұл су ағызу клапаны жүйесі кейде клапансыз жүйе деп аталады, себебі нақты клапан қажет емес. Сифон тік құбырдан тұрады, ол су құятын құбырды цистернаның ішіндегі күмбезді камерамен байланыстырады. Осы камераның ішіне иілгіш тақта немесе қақпақпен жабылған тесікті диск орнатылады және ол стерженьмен су ағызу тұтқасына қосылады. Тұтқаны басу арқылы диск көтеріледі, су сифонның үстінен тік құбырға құйылып, сифондық ағыс басталады. Су тесікті диск арқылы қақпақтың жанынан өтіп, цистерна бос болғанша ағып тұрады, содан кейін ауа сифонға еніп, су ағызу тоқтатылады. Сифонның су ағызу клапанынан артықшылығы – тозуға және ағып кетуге себеп болатын тығыздағыштары жоқ, ал басқа клапан түрлері – флеперлік, төмен түсетін клапан, бірнеше жыл пайдаланған соң сөзсіз ағып кетеді және клапандарды практикада күтіп ұстамау салдарынан су үнемдеуі төмендейді. Сифон мембранасын кейде ауыстыру қажет. 2001 жылдың 1 қаңтарына дейін Ұлыбританияда сифонды цистерналарды пайдалану міндетті болды, бірақ осы күнден бастап ережелерге қосымша қысыммен су ағызу цистерналары мен клапандарына рұқсат берілді (бірақ соңғысы үйлерде тыйым салынды). Сифонды кейде "флеперлік" негіздегі су ағызу клапанынан пайдалану қиынға соғады, себебі тұтқаны жылжыту үшін флеперлік жүйеге қарағанда көбірек күш қажет. Бұл қосымша күш қажет, өйткені сифондық әрекетті бастау үшін цистернаға белгілі бір көлемде суды сифондық өткелге көтеру керек. Тесікті дискіді жауып тұрған иілгіш қақпақтың жарылуы немесе бітуі цистернаның жұмысын тоқтатуы мүмкін. Сифонды цистернаның екі режимді нұсқалары цифонға ауа жіберіп, цистерна бос болғанға дейін сифондық әрекетті тоқтату арқылы қысқа су ағызу опциясын ұсынады. Сифондық жүйе сондай-ақ ауа қорабымен біріктірілуі мүмкін, бұл бірнеше сифонды бір ыдысқа орнатуға мүмкіндік береді.

This system, invented by Albert Giblin and common in the UK, uses a storage tank similar to that used in the flapper flush valve system above. This flush valve system is sometimes referred to as a valveless system, since no valve as such is required. The siphon is formed of a vertical pipe that links the flush pipe to a domed chamber inside the cistern. A perforated disc, covered by a flexible plate or flap, is fitted inside this chamber and is joined by a rod to the flush lever. Pressing the lever raises the disc, forces water over the top of the siphon into the vertical pipe, and starts the siphonic flow. Water flows through the perforated disc past the flap until the cistern is empty, at which point air enters the siphon and the flush stops. The advantage of a siphon over the flush valve is that it has no sealing washers that can wear out and cause leaks, whereas other valve types flapper, drop valve do leak, invariably after a couple of years of use and they have reduced water savings due to the valves not being maintained in practice. The siphon membrane will require occasional replacement. Until 1 January 2001, the use of siphon type cisterns was mandatory in the UK but after that date the regulations additionally allowed pressure flushing cisterns and pressure flushing valves (though the latter remained forbidden in houses). Siphons can sometimes be more difficult to operate than a "flapper" based flush valve because moving the lever requires more torque than a flapper system. This additional torque is required because a certain amount of water must be lifted up into the siphon passageway in order to initiate the siphon action in the tank. Splitting or jamming of the flexible flap covering the perforated disc can cause the cistern to stop working. Dual flush versions of the siphon cistern provide a shorter flush option by allowing air into the siphon to stop the siphon action before the tank is empty. The siphon system can also be combined with an air box to allow multiple siphons to be installed in a single trough cistern.

Жоғары қысымды немесе қысыммен қамтамасыз етілген резервуарлар

Қысыммен жұмыс істейтін дәретханалар кейде жеке (бір, бірнеше және қонақ үй) орналымдарда, сондай-ақ жеңіл коммерциялық орналымдарда (мысалы, кеңселерде) кездеседі. Бірнеше компанияның өнімдері бір шайқуға белгілі бір мөлшерде су жұмсайды. Механизм әдеттегі керамикалық цистернаның ішінде жасырылған пластик резервуардан немесе ашық металл резервуар/цистернадан тұрады. Резервуар сумен толғанда, ішіндегі ауа қысымға ұшырайды. Пластик резервуардағы ауа қысымы белгілі бір деңгейге жеткенде, резервуар сумен толтыру тоқтатылады. Резервуардың ортасында орналасқан жоғары қысым клапаны ауа мен суды ішінде ұстап тұрады, пайдаланушы унитазды шайқағанша. Шайқу кезінде пайдаланушы клапанды түйме немесе тұтқа арқылы қосады, бұл қысыммен суды ыдысқа дәстүрлі гравитациялық ағынды унитаздарға қарағанда әлдеқайда жоғары жылдамдықпен жібереді. Бұл суды аз жұмсауға немесе ұқсас мөлшерде суды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, мұндай унитаздар қысымсыз механизмдерді пайдаланатындарға қарағанда тез бітелмейді. Дегенмен, қаржылық және қауіпсіздік тұрғысынан кемшіліктері бар. Бұл унитаздарды сатып алу әдетте қымбатқа түседі, ал пластик резервуарларды шамамен 10 жыл сайын ауыстыру қажет. Сонымен қатар, олардың шайқуы басқа модельдерге қарағанда шулырақ. Қысыммен жұмыс істейтін резервуарлар жарылып, ауыр жарақаттар мен мүлікке зиян келтірген жағдайлар болған, нәтижесінде 2012 жылдан бастап 1,4 миллионнан астам унитаз қайтарып алынды. Кейбір жаңа унитаздар сифон әсерін күшейту үшін жасалған ыдыс пен құбырмен бірге ұқсас қысымды қолдау технологиясын пайдаланады; олар бір шайқуға белгілі бір мөлшерде су жұмсайды немесе қос шайқу моделі үшін / су жұмсайды. Бұл дизайн басқа қысыммен жұмыс істейтін немесе флюсометрлік унитаздарға қарағанда әлдеқайда тыныш.

Кескішпен бұралатын клапан

Бірнеше құлағыш қақпақшалы цистерналар жасалған. Цистернаның ішіне осі цистернаға параллель немесе перпендикуляр орналасқан құлағыш қақпақша орнатылады. Оларда қақпақшаны бос қылып құйып, су ағынын өзгертуге мүмкіндік беретін рычаг бар. Әдетте цистернада су мөлшері көрсетілген, ал унитаздың жұмысына қарай қос ағынды шаю режиміне қол жеткізуге болады, мысалы, 3/4,5 литр және т.б. Қалыпты немесе кешіктірілген әрекетті толтыру клапаны қолданылады.

Жоғары қысымды (флюсометр) клапанды цистернасыз үлгі

1906 жылы Уильям Слоун өзінің патенттелген дизайнын қолданып, алғаш рет "флюсометр" стиліндегі унитазды шаю клапанын жасады. Бұл конструкция өте танымал және тиімді болып шықты және бүгінгі күнге дейін солай болып келеді. Флюсометрлік унитаз шаю клапандары әлі де коммерциялық дәретханаларда жиі орнатылады және унитаздар мен сешкілер үшін қолданылады. Оларда резервуар болмағандықтан, толтыруды күтудің қажеті жоқ және оларды дереу қайта пайдалануға болады. Оларды ерекше хромдалған құбырларымен және унитаз резервуары немесе цистернасының болмауымен, олар қолданылған кез келген жерде оңай анықтауға болады. Кейбір флюсометр модельдері пайдаланушыдан тұтқаны басуды немесе түймешікті тартуды талап етеді, бұл өз кезегінде шаю клапанын ашып, магистральдық судың тікелей унитаздың ыдысына немесе сешкіге ағызуына мүмкіндік береді. Басқа флюсометр модельдері инфрақызыл сенсорды пайдалана отырып, электрондық түрде іске қосылады, ол шаю процесін бастайды. Әдетте, электрондық түрде іске қосылатын модельдерде пайдаланушы ертерек шаюды қолмен іске қосуды қаласа, батырма беріледі. Кейбір электрондық түрде іске қосылатын модельдерде электрондық жүйенің істен шығуы жағдайында қолданылатын нағыз механикалық қолмен басқару құрылымы бар. Жаңадан орнату кезінде, қолмен басқарылатын флюсометрге батареямен немесе тікелей сыммен қосылатын модульді қосып, пайдаланушы кеткен кезде автоматты түрде шаюға болады. Флюсометр клапаны шаюдан кейін және белгіленген уақыт өткен соң, флюсометр механизмі клапанды жауып, ағынды тоқтатады. Флюсометр жүйесіне қойма резервуары қажет емес, бірақ өте қысқа уақыт ішінде су ағынының жоғары жылдамдығын пайдаланады. Сондықтан кемінде 22 мм/3/4 дюймдік немесе қажет болса 29 мм/1 дюймдік құбыр қолданылуы керек. Су магистралінің қысымы жоғары болуы тиіс. Флюсометр клапаны қолданатын жоғары су қысымы ыдысты гравитациялық жүйеге қарағанда тиімдірек тазартады, нәтижесінде бұл жоғары қысымның арқасында бітелу жағдайлары азаяды. Флюсометр жүйелері жұмыс істеу үшін гравитациялық жүйеге қарағанда шамамен бірдей мөлшерде суды қажет етеді.

In 1906, William Sloan first made available his "flushometer" style toilet flush valve, incorporating his patented design. The design proved to be very popular and efficient and remains so to this day. Flushometer toilet flush valves are still often installed in commercial restrooms, and are frequently used for both toilets and urinals. Since they have no tank, they have no fill delay and can be used again immediately. They can be easily identified by their distinctive chrome pipe work, and by the absence of a toilet tank or cistern, wherever they are employed. Some flushometer models require the user to either depress a lever or press a button, which in turn opens a flush valve allowing mains pressure water to flow directly into the toilet bowl or urinal. Other flushometer models are electronically triggered, using an infrared sensor to initiate the flushing process. Typically, on electronically triggered models, an override button is provided in case the user wishes to manually trigger flushing earlier. Some electronically triggered models also incorporate a true mechanical manual override which can be used in the event of the failure of the electronic system. In retrofit installations, a self contained battery powered or hard wired unit can be added to an existing manual flushometer to flush automatically when a user departs. Once a flushometer valve has been flushed, and after a preset interval, the flushometer mechanism closes the valve and stops the flow. The flushometer system requires no storage tank, but uses a high rate of water flow for a very short time. Thus a 22 mm/3/4 inch pipe at minimum, or preferably a 29 mm/1 inch pipe, must be used. Water main pressures must be above The higher water pressure employed by a flushometer valve scours the bowl more efficiently than a gravity driven system, and fewer blockages typically occur as a result of this higher water pressure. Flushometer systems require approximately the same amount of water as a gravity system to operate.

Қасық дизайны

Туалеттің "қасығы" немесе "іші" - дене қалдықтарын қабылдайтын ыдыс. Туалет қасығы көбінесе керамикадан жасалады, бірақ кейде тот баспайтын болаттан немесе композиттік пластиктен де жасалуы мүмкін. Дәретхана қасықтары үш негізгі тәсілмен орнатылады: еденге тіреліп орнатылған (тұғырлы), қабырғаға бекітілген (қол тіреулі) немесе еденге кіріктірілген (құтылатын дәретхана). Қасықтың ішінде су жүйесінің үш негізгі түрі бар: сифондық тұтқынды жүйе (көбінесе Солтүстік Америкадағы тұрғын үйлерде және Солтүстік Америкадағы шағын коммерциялық нысандарда кездеседі), сифондық тұтқынсыз жүйе (басқа көптеген нысандарда кездеседі) және клапанды шкаф жүйесі (пойыздарда, жолаушылар ұшақтарында, автобустарда және әлемдегі басқа да ұқсас нысандарда қолданылады). Ескі үлгідегі "жуылатын" дәретханалар қазір тек бірнеше жерде ғана табалады.

Бір тұйық сифондық дәретхана

Сифондық унитаз, сондай-ақ "сифондық реактивті" және "сифондық жуу" деп аталады, Солтүстік Америкада тұрғын үйлер мен шағын коммерциялық объектілерде орнату үшін ең көп таралған модель болып табылады. Барлық сифондық унитаздар S тәрізді су жолына ие. Унитаздың ішіндегі тұрған су, кәрізден шығатын газға тосқауыл қойып, сонымен қатар қалдықтарды қабылдауға арналған ыдыс ретінде қызмет етеді. Кәріз газы жеке құбыр арқылы шығарылады, ол кәріз желісіне қосылған. Унитаздың ішіндегі су, дренажға "S" пішіндес құбыр арқылы жалғанады, ол унитаздың арт жағына қарай жоғары көтеріліп, содан кейін дренажға қарай төмен түседі. Унитаздың арт жағындағы каналдың бөлігі сифондық түтік ретінде құрылған, оның ұзындығы унитаз ішіндегі су деңгейінен жоғары. Иілген түтіктің жоғарғы бөлігі судың ағып кетуіне дейін унитаз ішіндегі су биіктігін шектейді. Осы типтегі унитаздағы су жолдары, сифондық емес унитаздарға қарағанда сәл кіші диаметрлі болып жасалған, сондықтан су жолы әрбір шаю кезінде сумен толып, сифондық әрекетті тудырады. Унитаздың жоғарғы жиегінде резервуардан сумен толатын, шаятын және айналдыратын көптеген бұрышты тесіктер орналасқан. Кейбір модельдерде унитазды жылдам толтыру үшін жиектің алдыңғы бөлігінде үлкен тесік қарастырылған. Сонымен қатар, унитаздың дренаждық бөлігінде диаметрі шамамен болатын сифондық саңылау болуы мүмкін. Егер унитаз резервуардан шайылатын болса, онда унитаздың үстіне шамамен су сыйымдылығы бар үлкен резервуар орнатылады. Бұл резервуардың түбінде, суды резервуардан жылдам шығаратын клапанмен жабылатын үлкен дренаж тесігі бар. Су тікелей шаю клапаны немесе "суару өлшегіші" арқылы берілуі мүмкін. Резервуарға судың жылдам құйылуы унитаз ішіндегі тұрған судың көтерілуіне және унитаздың арт жағына орнатылған S пішіндес сифондық түтікке толуына себеп болады. Бұл унитаздың сифондық әрекетін бастайды. Сифондық әрекет унитаз ішіндегі судың және қалдықтардың дерлік барлығын, сондай-ақ резервуардан келіп жатқан суды 4-7 секунд ішінде дренажға "тартып" алады – осылай шаю жүзеге асырылады. Судың көп бөлігі унитаздан ағылып кеткен кезде, сифон арқылы өтетін судың үздіксіз бағанасы ауаның түтікке енуімен бұзылады. Содан кейін унитаз сифондық әрекет тоқтағанда және су ағып кетпегенде ерекше дыбыс шығарады. "Нағыз сифондық унитазды" оның шығаратын шуынан оңай тануға болады. Егер шаюдың соңында дренаждан ауа сорылатындығы естілсе, онда бұл шынайы сифондық унитаз. Әйтпесе, ол қос тұзақты сифондық немесе сифондық емес унитаз болып табылады. Егер су унитазға баяу құйылса, ол тек су жолының жиегінен ағып, дренажға баяу төгіледі, сондықтан унитаз дұрыс шаюға қабілетсіз. Шаюдан кейін резервуардағы клапан жабылады немесе шаю клапаны өшіріледі; сумен жабдықтауға қосылған құбырлар мен клапандар унитаз резервуарын және унитазды сумен толтырады. Содан кейін унитаз қайтадан пайдалануға дайын. Егер унитаздың жоғарғы кіреберісіндегі алдыңғы ("шаю") қосылысы бітелсе, нашар немесе мүлдем шаю әрекеті болмауы мүмкін.

The siphonic toilet, also called "siphon jet" and "siphon wash", is perhaps the most popular design in North America for residential and light commercial toilet installations. All siphonic toilets incorporate an S shaped waterway. Standing water in the bowl acts as a barrier to sewer gas coming out of the sewer through the drain, and also as a receptacle for waste. Sewer gas is vented through a separate vent pipe attached to the sewer line. The water in the toilet bowl is connected to the drain by a drainpipe shaped like an extended "S" which curves up behind the bowl and down to the drain. The portion of the channel behind the bowl is arranged as a siphon tube, whose length is greater than the depth of the water in the bowl. The top of the curving tube limits the height of the water in the bowl before it flows down the drain. The waterways in these toilets are designed with slightly smaller diameters than a non siphonic toilet, so that the waterway will naturally fill up with water each time it is flushed, creating the siphon action. At the top of the toilet bowl is a rim with many angled drain holes that are fed from the tank, which fill, rinse, and induce swirling in the bowl when it is flushed. Some designs use a large hole in the front of the rim to allow faster filling of the bowl. There may also be a siphon jet hole about diameter in the bottom of the toilet bowl trap. If the toilet is flushed from a tank, a large holding cistern is mounted above the toilet, containing approximately of water in modern designs. This tank is built with a large drain diameter hole at its bottom covered by a flapper valve that allows the water to rapidly leave the holding tank when the flush is activated. Alternatively, water may be supplied directly via a flush valve or "flushometer". The rapid influx of water into the bowl causes the standing water in the bowl to rise and fill the S shaped siphon tube mounted in the back of the toilet. This starts the toilet's siphonic action. The siphon action quickly "pulls" nearly all of the water and waste in the bowl and the on rushing tank water down the drain in about 4–7 seconds —it flushes. When most of the water has drained out of the bowl, the continuous column of water through the siphon is broken when air enters the siphon tube. The toilet then gives its characteristic gurgle as the siphonic action ceases and no more water flows out of the toilet. A "true siphonic toilet" can be easily identified by the noise it makes. If it can be heard to suck air down the drain at the end of a flush, then it is a true siphonic toilet. If not, then it is either a double trap siphonic or a non siphonic toilet. If water is poured slowly into the bowl it simply flows over the rim of the waterway and pours slowly down the drain—thus the toilet does not flush properly. After flushing, the flapper valve in the water tank closes or the flush valve shuts; water lines and valves connected to the water supply refill the toilet tank and bowl. Then the toilet is again ready for use. If the forward ("flush") jet connection to the upper inlet in the toilet clogs, poor or no flushing action may result.

Екі тұйық сифондық дәретхана

Екі қақпақты сифондық унитаз – бұл сирек кездесетін, бірақ шайқағанда өте тыныш болатын унитаз түрі. Аспиратор деп аталатын құрылғы, шайқау кезіндегі су ағынын пайдаланып, екі тұзақтың арасындағы кеңістіктен ауаны сорып алады, бұл ішкі ауа қысымын төмендетіп, унитаз иілімінен су мен қалдықтарды шығаратын сифон құрайды. Шайқау циклының соңына қарай аспиратор суға батуын тоқтатады, соның салдарынан ауа тұзақтар арасындағы кеңістікке еніп, сифонды бұзады, ал соңғы су унитаз иілімін толтырады.

Жуылатын дәретхана

Айналадағы унитаздар Америкадан тыс жерлерде ең көп таралған пьедестал және консольді унитаздар. Олардың қазаншасы жоғарғы жағында кең тесікке ие, ол төмен қарай су тұтқышына дейін тарылады. Олар жоғарыдан шайылып, шайыу жиегі немесе форсункалар арқылы су жіберіледі. Судың қазаншаға құйылу күші қалдықтарды тұтқыш арқылы және кәрізге қарай жуып жібереді. Айналадағы унитаздар бұрынғы "хоппер" унитаздарынан дамыды, олар қарапайым конустық қазаншалар болып, кәрізге қосылған. Дегенмен, қалдықтар көбінесе унитаздың ортасына емес, артқы жағына түседі, ал хопперлердің артқы жақтары оңай ластанатын. Қазіргі заманғы айналадағы унитаздың артқы жағы тік еңісті, ал алдыңғы жағы көбірек еңісті немесе иісті, сондықтан су тұтқышы унитаздың артқы жағына қарай ортадан смещенген. Бұл "эксцентриктік конус" конструкциясының арқасында қалдықтардың көп бөлігі унитаздың бетіне емес, қазаншаның түбіндегі суға түседі. Ертедегі айналадағы унитаздардың түбінде ластануды азайту үшін үлкен су ауданы болды, оларды тиімді тазалау үшін көп су қажет болды. Қазіргі заманғы қазаншалардың ауданы кішірек, бұл оларды шаю үшін қажетті су мөлшерін азайтады; алайда, бұл су ауданы әдеттегі Солтүстік Американың сифонды унитазының су ауданымен салыстырғанда әрқашан кішірек болады, және бұл айналадағы унитазды ластануға бейім етеді.

Құрғақ дәретхана

Washout, немесе Flachspüler ("ауқымды шаю"), унитаздардың жазық платформасы бар, оған судың көлденең жабыны орналасқан. Олар артқы жағынан судың күшті ағынымен шайылады, ол қалдықтарды төменгі тұзаққа итереді. Содан кейін су ағыны оларды кәріз жүйесіне жеткізеді. Бұл конструкцияның артықшылығы – пайдаланушылар төменнен шашырамайды. Нәжіс үлгілерін алу да оңайлатылады. Washout унитаздарында нәжіс салынатын судың көлденең жабыны бар, ал осы көлдің артында тұзақ орналасқан. Нәжіс осы су көлінен тұзаққа (әдетте P-тұзақ немесе S-тұзақ) және одан кейін кәрізге сумен шайылып ағызылады. Washout унитаздары керамикалық унитаздардың ең алғашқы түрлерінің бірі болды және 1970 жылдардың басынан бері Еуропада олардың саны азайып барады. Washout унитазы – бұрын Германия, Австрия және Францияда кеңінен қолданылған унитаз түрі. Ол 1852 жылы Джордж Дженнингс Ұлыбританияда патенттеді және 19 ғасыр бойы Ұлыбританияда стандартты унитаз түрі болып қала берді. Осы типтегі унитаздардың мысалдары Австрия, Чехия, Германия, Венгрия, Нидерланды және Польшаның кейбір аймақтарында кездеседі, бірақ олардың саны азайып барады. Бұл конструкцияның бір кемшілігі – нәжістің қалдықтары сөреде із қалдырған жағдайда, оларды жою үшін унитаз щеткасын жиі пайдалану қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл конструкция нәжіс шығарылғаннан кейін бірден суға батпағандықтан, ұзаққа созылатын жағымсыз иіс тудыруы мүмкін.

Қиятын дәретхана

Азияның көптеген аймақтарында адамдар дәстүр бойынша дәретхананы тізе бүгіп, отырмай пайдаланады. Бұл еркектер мен әйелдердің дәрет тастауына және несеп шығаруына қатысты. Сондықтан үйлерде және қоғамдық дәретханаларда еденге орнатылған дәретханалар кездеседі. Мұның артықшылығы – қосымша дәретхана орындығының қажеті болмайды, сондай-ақ, дәрет қағазының орнына сумен тазалануға дағдыланған мәдениеттер үшін ыңғайлы. Дегенмен, батыс үлгісіндегі, отыруға арналған биіктікте орнатылған және пластик орындығы бар дәретханалар да танымал болып келеді. Көптеген қоғамдық дәретханаларда тізе бүгіп және отырып пайдаланатын екі түрлі дәретхана бар. Батыс елдерінде кейбір қоғамдық дәретханаларда тізе бүгіп дәретханаға үйренген адамдарға арналған, отырып пайдалану ережелері жазылған нұсқаулар ілінген. Бұл дәретхананы немесе орындықты сындырып алмау үшін жасалған, егер біреу шетіне тізе бүгіп отыруға тырысса. Үндістанда қолданылатын «Англо-индиялық» үлгісі бір дәретхананы отырып немесе тізе бүгіп пайдалануға мүмкіндік береді.

Клапан шкафы

Клапан шкафтың ыдысының шығысында клапан немесе қақпақ орналасқан, көбінесе ыдыста судың толып қалуын қамтамасыз ететін су өткізбейтін тығырмен. Туалетті шаю кезінде клапан ашылады және ыдыстағы су жылдам түрде ағынға құйылып, қалдықтарды алып кетеді. Туалеттің ең ерте түрі – клапан шкафы, қазір сумен шаю жүйелерінде сирек қолданылады. Басқа дәретханалармен салыстырғанда құрылысы күрделі, сенімділігі төмен және күтіп-ұстау немесе жөндеу қиын. Клапан шкафтарының ең көп тараған түрі – көшпелі дәретханалар, олар көліктерде, кемпингтерде, пойыздарда және ұшақтарда қолданылады, онда шаю сұйықтығы қайта өңделеді. Бұл конструкция сондай-ақ пойыз вагондарында қолданылады, онда қалдықтарды рельстер арасына тастауға рұқсат етілген аймақтарда пайдалануға болады (поезд стансада тұрғанда мұндай дәретханаларды шаю әдетте тыйым салынады). Қарапайым клапан шкафтары, негізінен, Шығыс Германияда жасалған (зауытта, дизайны шамамен 1950 жылдарға дейін) ескі үлгідегі ресейлік пойыздарда қолданылады, олар ыдыстың төменгі жағында жалюзи тәрізді клапанды пайдаланып, қалдықтарды тікелей рельс төсегіне шығарады. Мұндай дәретхананы пайдалануға рұқсат тек пойыз қозғалып тұрғанда және ірі қалалардың сыртында ғана болады. Бұл конструкциялар ескі пойыздармен бірге тоқтатылып, заманауи вакуумдық жүйелермен алмастырылуда. Британдық әнші Иан Уоллес "Never Do It at the Station" атты әзіл әнін жазды және орындады, онда 20-ғасырдың ортасында Ұлыбританияда әлі де қолданылып жүрген ескі үлгідегі рельс төсегіне қалдық тастайтын дәретханалар туралы айтылады. Әннің алғашқы бөлігінде ақша үнемдеу үшін пойыз станцияларындағы ақылы дәретханалардан аулақ болуға кеңес беріледі, сонымен қатар сыпайы жолаушыларға пойыз стансада тоқтағанда "loo" (дәретхана) сөзін қолданбау ескертіледі.

Төмен ағынды және жоғары тиімділікпен ағызатын дәретханалар

1994 жылдан бері дәретханаларды шаю үшін қолданылатын су мөлшерін азайтуға қатысты маңызды өзгерістер болып келеді. Бұл аз көлемдегі сумен шаюға арналған дәретхана конструкцияларының пайда болуына және шаюға жұмсалатын су мөлшері бойынша жергілікті немесе ұлттық стандарттардың енгізілуіне әкелді. Ал кейбір адамдар суды үнемдеу үшін жоғары көлемді дәретханаларды өзгертіп, олардың су багіне кірпіш немесе су бөтелкесін қояды. Суды тиімді пайдалану мақсатында су жүйесіне (мысалы, тазартылған суды қолдану арқылы) немесе суды аз ластайтын жүйелерге қосымша өзгерістер енгізіледі. Швецияда әзірленген несепті бөлек жинауға арналған дәретханалар, нәжісті шаюға қарағанда несепті шаю үшін азырақ немесе тіпті су қолданбайды.

АҚШ-тың жаңа дәретханалар стандарттары

1994 жылға дейінгі тұрғын үй және 1997 жылға дейінгі коммерциялық шүберекті дәретханалар әдетте бір шүберекке суды (gpf немесе lpf) қолданатын. АҚШ Конгресі 1992 жылғы Энергия саясаты туралы заң қабылдады, ол 1994 жылдан бастап стандартты шүберекті дәретханалар тек қана пайдалануын міндеттеді. Заңға жауап ретінде өндірушілер аз суды қолданатын дәретханалар шығарды, бірақ көптеген тұтынушылар оларды ұнату жоқ, себебі олар қатты қалдықтарды кетіру үшін көбінесе бірнеше рет шүберек тартуды қажет етеді. Аз суды қолданатын дәретханалардың нашар жұмыс істеуіне наразы болған адамдар Канадаға немесе Мексикаға шекарадан өтіп, немесе ескі ғимараттардан қолданылған дәретханаларды сатып алды. Өндірушілер тұтынушылардың шағымдарын ескере отырып, дәретханаларды жақсартты. Жақсартылған өнімдер әдетте жоғары тиімді дәретханалар немесе HET деп аталады. HET-тердің тиімді шүберек көлемі 5 литрден кем немесе тең болады. Олар бір рет немесе екі рет шүберек тарта алады. Екі рет шүберек тартатын дәретхана қатты немесе сұйық қалдықтар үшін әртүрлі мөлшерде су таңдауға мүмкіндік береді. Кейбір HET-тер қысыммен (немесе қуатпен, сорғымен немесе вакууммен) жабдықталған. Шүберекті дәретхананың жұмысқа қабілеті Максималды өнімділік (MaP) көрсеткішімен бағалануы мүмкін. MaP көрсеткішінің ең төменгі шегі 250 (250 грамм симуляцияланған фекальдық зат). MaP-тың ең жоғары көрсеткіші 1000. 1000 балдық MaP көрсеткішіне ие дәретханада қызмет көрсетуде мәселелер болмауы керек. Ол барлық қалдықтарды бір рет шүберек тарту арқылы кетіруі керек; ол бітелмеуі керек; ол жағымсыз иіс шығармауы керек; оны таза ұстау оңай болуы керек. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі HET үшін ең төменгі өнімділік деңгейі ретінде 350 MaP баллын қолданады. сорғыштарды қолдану, және ыдысқа қосымша су құю арқылы.

Тоқтату

Егер бітелген жағдай туса, көбінесе бұл жарамсыз заттарды ағызуға тырысудың нәтижесі болады, немесе жас өскен сайын немесе дәретхана қағазының көп қолданылуынан нәжістің көлемі ұлғаюы мүмкін. Бітелген жағдай ағын құбырының әкпен толуынан немесе дәретхананың нәжіс сыйымдылығының артығынан туындауы мүмкін. Нәжіс сыйымдылығы дәретхана конструкцияларына қарай өзгереді және ағын құбырының мөлшеріне, су багінің сыйымдылығына, ағызу жылдамдығына және судың ыдыстан ішіндегілерді шығару әдісіне байланысты. Нәжістің мөлшері мен консистенциясын болжау қиын. Кейбір елдерде суды үнемдеу мақсатында кішкентай бакшелі, аз ағынды дәретханаларды қолдануды талап ететін ережелерге байланысты бітелген жағдайлар көбейді. Ағызу жылдамдығын арттыратын немесе ағын жолын жақсартатын конструкциялар аз ағынды жүйенің сенімділігін арттыра алады. Жартылай бітелген жағдайлар ерекше жасырын болады, себебі олар әдетте бірден байқалмайды, бірақ толық бос емес дәретхананы ағызуға тырысатын күдіксіз пайдаланушы ғана кейін байқайды. Су багінің көлеміне, бакше сыйымдылығына және бітелгеннің ауырлығына байланысты, нәжіспен араласқан су ағып кетуі мүмкін. Осы себепті, ағынды дәретханалары бар бөлмелер ылғалды бөлмелер ретінде, еденде қосымша ағын құбырымен және бүкіл еденге жететін душ себетімен жабдықталуы мүмкін. Бітелген жағдайды жоюдың жалпы тәсілдері: дәретхана поршенін, ағын тазартқышты немесе сантехник иілгіш құбырын қолдану.

Аэрозольдар

"Туалеттің қамы" – дәретхананы шаю кезінде микроскоптық бөлшектердің ауаға таралуы. Дені сау адамдардың дәретхананы қалыпты пайдалануы денсаулыққа елеулі қауіп тудырмайды деп есептеледі. Норовирус немесе SARS коронавирусы сияқты нақты патогендер дәретхана аэрозольдары арқылы таралуы мүмкін екеніне жанама дәлелдер бар, бірақ 2015 жылға дейін тікелей тәжірибелік зерттеулер дәретхана аэрозольдары арқылы аурудың таралуын нақты дәлелдемеген немесе жоққа шығармаған. Дәретхана қақпағын жабып, шаю алдында және аз қуатпен шаюға арналған дәретханаларды пайдалану арқылы патогендердің таралуын азайтуға болады деген гипотеза бар.

Заманаға дейінгі сумен шаю туалет жүйелері

Сумен шайылатын латриналардың түрлері неолит дәуірінен бері табылды. Ұлыбританиядағы ең көне неолиттік ауыл, шамамен б.з.д. 31 ғасырға жататын, Оркней аралдарындағы Скара Брей, санитария үшін гидравликалық технологияның бір түрін қолданған. Ауылдың жоспарында ағын су арнасы мен дренаж жүйесі қалдықтарды шаю үшін пайдаланылған. Месопотамиялықтар б.з.д. 4000 жыл шамасында әлемге саз балшықтан жасалған кәріз құбырларын енгізді, олардың ең алғашқы үлгілері Ниппурдағы Бел ғибадатханасында және Эшнанада табылды, бұл орындарынан қалдық суды кетіру және құдықтарда жаңбыр суын жинау үшін қолданылды. Урук қаласында б.з.д. 3200 жылдан бастап кірпіштен салынған латриналардың, отырып және тұрып қолданылатын түрлерінің ең алғашқы мысалдары бар. Кейінірек хеттердің Хатуса қаласында да саз құбырлар қолданылды. Олардың бөліктері оңай ажыратылып, ауыстырылатын болған, сонымен қатар тазалауға мүмкіндік берді. Инд өркениетінің халқы кейбір жерлерде, содан кейін египеттіктер мен миной өркениеті де сумен шайылатын дәретхана жүйелерін жасады, ал соңғылары б.з.д. екінші мыңжылдықта тұғырлы, сумен шайылатын дәретханаларды дамытты, мысалы, Кноссоста және Акротириде қазба жұмыстары жүргізілген. Б.з. бірінші ғасырынан бастап бесінші ғасырға дейін бүкіл Рим империясында негізгі немесе екінші дәрежелі кәрізге қосылатын қоғамдық латриналар пайдаланылды. Жақсы сақталған мысалы – Ұлыбританиядағы Адриан қабырғасындағы Хаустедс латриналары. Мұндай дәретханалар қазіргідей толық шайылмайтын, бірақ қалдықтарды шаю үшін үнемі су ағынымен қамтамасыз етілген. Батыс Рим империясының құлауымен бұл қоғамдық дәретхана жүйелері Батыс Еуропада қолданыстан шығып, бірақ Шығыс Византия Рим империясында жалғасты, дәретхана құбырларының жаңару және канализация жөндеу туралы жазбалар сақталды. 2023 жылдың ақпан айында Қытайдағы археологтар әлемдегі ең көне сумен шайылатын дәретхананың қалдықтарын тапқандарын хабарлады. Қытай Әлеуметтік ғылымдар академиясының Археология институтының зерттеушілері Сиань қаласының орталық бөлігіндегі Юэян археологиялық алаңында 2400 жылдық дәретхананың сынық бөліктерін, сондай-ақ иілген су құбырын ежелгі сарайдың қираған жерінен тапты.

Forms of water flushed latrines have been found to exist since the Neolithic. The oldest neolithic village in Britain, dating from circa 31st century BC, Skara Brae, Orkney, used a form of hydraulic technology for sanitation. The village's design used a stream, and connecting drainage system to wash waste away. The Mesopotamians introduced the world to clay sewer pipes around 4000 BCE, with the earliest examples found in the Temple of Bel at Nippur and at Eshnunna, utilised to remove wastewater from sites, and capture rainwater, in wells. The city of Uruk hosts the earliest known examples of brick constructed Latrines, both squat and pedestal, from 3200 BCE. Clay pipes were later used in the Hittite city of Hattusa. They had easily detachable and replaceable segments, and allowed for cleaning. Flushed toilet systems were constructed by people of the Indus Civilization at some places, and later Egyptians and the Minoan civilization did so next, while the latter developed by the second millennium BC flushable pedestal toilets, with examples excavated at Knossos and Akrotiri. Communal latrines were in use throughout the Roman Empire, feeding into either primary or secondary sewers, from the first through fifth centuries AD. A very well preserved example are the latrines at Housesteads on Hadrian's Wall in Britain. Such toilets did not flush in the modern sense, but had a continuous stream of running water to wash away waste. With the fall of the Western Roman Empire, these communal toilet systems fell into disuse in Western Europe, though continued in the Eastern Byzantine Roman Empire, with records of toilet pipes being renewed, and sewers repaired. In February 2023 archeologists in China announced the discovery of the remains of what may be the world's oldest known flush toilet. Broken parts of the 2,400 year old lavatory, as well as a bent flush pipe, were unearthed among ancient palace ruins in the Yueyang archaeological site in the central city of Xi'an by researchers from the Chinese Academy of Social Sciences' Institute of Archeology.

Заманауи сорғыны дамыту

1596 жылы сэр Джон Харрингтон (1561–1612) «Ескі тақырыпты жаңаша қарастыру», яки «Аякс метаморфозы» атты еңбегін жариялады, онда Сомерсеттегі Келстон қаласындағы үйіне орнатылған қазіргі кездегі сифонды унитаздың алға басушысы сипатталған. Бұл конструкцияда резервуардан суды шығаратын клапан және унитазды тазартатын жүйе болған. Ол осындай унитазды өзінің тәрбиеленушісі – Елизавета I патшайым үшін Ричмонд сарайында орнатты. Өнеркәсіптік революцияның басталуымен және технологияның дамуымен бірге, сифонды унитаз қазіргі түріне жақындады. Сантехникадағы маңызды жетістік – 1775 жылы шотланд механігі Александр Камминг ойлап тапқан және бүгінге дейін қолданылып келе жатқан S-тұзақ. Бұл құрылғы унитаздың шығуын жабу үшін тұрған суды пайдаланады, бұл канализациядан жаман иіс шығуына кедерес жасайды. Бұл конструкция, әрине, алғашқы практикалық қолмен жұмыс істемейтін сифонды унитаз болды, және өндіріс 19 ғасырдың басына дейін жалғасты, көбінесе кемелерде қолданылды. 1817 жылы ағылшын саяхатшысы Томас Боудич Ашанти империясының астанасы Кумасиге сапар шекті және қаладағы үйлердің көпшілігінде, әсіресе патша сарайының жанында, бірнеше галлон қайнаған сумен шайылатын ішкі унитаздар бар екенін айтты.

Өнеркәсіптік өндіріс

Тек 19 ғасырдың ортасында ғана, қалалану мен өнеркәсіптік өркендеудің артуымен, сумен шаю туалеті кеңінен қолданылып, сатылымға шығарылған өнертабысқа айналды. Бұл кезең, әсіресе Лондонда, канализация жүйесінің күрт дамуымен бірге келді, бұл оны санитариялық және гигиеналық тұрғыдан тартымды етті. Джордж Дженнингс 1840 жылдары Паркстоун гончарлық шеберханасында су унитаздарын, тұзды глазурьмен жабдықталған дренаж жүйелерін, санитарлық құбырларды және санитарлық тауарларды өндіретін кәсіпорын құрды. Ол осы арқылы сумен шаю туалетін орта тапқа танымал етті. 1851 жылдың 1 мамырынан 15 қазанына дейін Хайд-паркте өткен Ұлы көрмеде Джордж Дженнингс Кристалл сарайының демалыс бөлмелеріне өзінің "Маймыл унитаздарын" орнатты. Бұл алғашқы қоғамдық ақылы дәретханалар (тегін дәретханалар кейін ғана пайда болды) және олар үлкен қызығушылық тудырды. Көрме кезеңінде 827 280 келуші оларды пайдалану үшін бір пенни төледі. Олар бір пенниге таза орындық, сүлгі, тарақ және аяқ киім тазалау қызметін алды. "Бір теңге жұмсау" деген тіркес дәретханаға бару үшін эвфемизмге айналды. Көрме аяқталғаннан кейін және Сиденхэмге көшірілгеннен кейін, дәретханалар жабылуға тиіс болды. Алайда Дженнингс ұйымдастырушыларды оларды ашық қалдыруға көндірді, және дәретхана жылына 1000 фунттан астам пайда әкелді. Ол 1854 жылы Корольдік биржада алғашқы жер асты дәретханасын ашты. 1852 жылы ол су унитазының жақсартылған конструкциясы үшін патент алды, онда унитаздың ыдысы мен сілкісі бір бөліктен жасалған және ыдыстың өзінде сілкіштегі сумен қоса, әрқашан аз мөлшерде су сақтауға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ клапандардың, дренаж тұзақтарының, сорғылардың және сорғы барабандарының конструкциясын жетілдірді. 1850 жылдардың соңына қарай құрылыс нормалары британдық қалалардағы жаңа орта таптың үйлерінің көпшілігі су унитазымен жабдықталғанын көрсетті. Тағы бір пионер өндіруші – Томас Уильям Твайфорд, ол бір бөліктен жасалған керамикалық сумен шаю унитазын ойлап тапты. 1870 жылдар санитариялық өнеркәсіп және су унитазы үшін шешуші кезең болды. Толығымен қыштан жасалған қарапайым су унитазының тұзақ бассейні мен өте күрделі, қиын және қымбат механикалық су унитазы арасындағы пікірталас қоғамдық бақылау мен сарапшылардың пікіріне түсті. Қазіргі заманғы "төмен шаю" унитазы 1885 жылы Англияның Челси қаласындағы Бофорт заводында Фредерик Хамферсон көрсетті. Кезеңнің жетекші компаниялары каталогтар шығарды, ірі дүкендерде көрме залдары ашты және өнімдерін бүкіл әлемде сатты. Твайфордтың Берлинде (Германия), Сиднейде (Австралия) және Кейптаунда (Оңтүстік Африка) су унитаздарының көрме залдары болды. 1875 жылғы "Халық денсаулығы туралы" заң кәріздерге, дренажға, сумен жабдықтауға және дәретханаларға қатысты қатаң талаптар қойды және сол кездегі көрнекті су унитазы өндірушілеріне үкімет тарапынан жасырын қолдау көрсетті. Көпке тараған аңызға қарамастан, сэр Томас Крэппер сумен шаю унитазын ойлап тапқан жоқ. Алайда, ол 19 ғасырдың соңында өнеркәсіптің алдыңғы қатарында болды және тоғыз патент алды, олардың үшеуі су унитаздарын жақсартуға қатысты, мысалы, жүзбелі шарлы клапан. 1880 жылы Томас Крэппер U пішіндес тұзақты енгізді. Оның сумен шаю унитаздары өнертапқыш Альберт Гиблин жобалаған, ол "Үнсіз клапансыз суды ысырап етуді болдырмаушы" үшін британдық патент алды. Қасиетті Эдвард Джонс 1876 жылы Филадельфиядағы жүз жылдық көрмеде АҚШ-қа өзінің "Dolphin" унитазын таныстырды, ол Эдвард Джонс және Компани (Армитаж, Стаффордшир) компаниясына тиесілі болды. "Дәретхана үшін американдық сленг термині, "джон", 1735 жылы Гарвард университетінде орнатылған және өндірушінің аты жазылған сумен шаю унитаздарынан шыққан деп есептеледі, ол – Қасиетті Эдвард Джонс."

It was only in the mid 19th century, with growing levels of urbanisation and industrial prosperity, that the flush toilet became a widely used and marketed invention. This period coincided with the dramatic growth in the sewage system, especially in London, which made the flush toilet particularly attractive for health and sanitation reasons. George Jennings established a business manufacturing water closets, salt glaze drainage, sanitary pipes and sanitaryware at Parkstone Pottery in the 1840s, where he popularized the flush toilet to the middle class. At The Great Exhibition at Hyde Park held from 1 May to 15 October 1851, George Jennings installed his Monkey Closets in the Retiring Rooms of The Crystal Palace. These were the first public pay toilets (free ones did not appear until later), and they caused great excitement. During the exhibition, 827,280 visitors paid one penny to use them; for the penny they got a clean seat, a towel, a comb, and a shoe shine. "To spend a penny" became a euphemism, for going to the toilet. When the exhibition finished and moved to Sydenham, the toilets were to be closed down. However, Jennings persuaded the organisers to keep them open, and the toilet went on to earn over £1,000 a year. He opened the first underground convenience at the Royal Exchange in 1854. He received a patent in 1852 for an improved construction of water closet, in which the pan and trap were constructed in the same piece, and so formed that there was always a small quantity of water retained in the pan itself, in addition to that in the trap which forms the water joint. He also improved the construction of valves, drain traps, forcing pumps and pump barrels. By the end of the 1850s building codes suggested that most new middle class homes in British cities were equipped with a water closet. Another pioneering manufacturer was Thomas William Twyford, who invented the single piece, ceramic flush toilet. The 1870s proved to be a defining period for the sanitary industry and the water closet; the debate between the simple water closet trap basin made entirely of earthenware and the very elaborate, complicated and expensive mechanical water closet would fall under public scrutiny and expert opinion. The modern pedestal "flush down" toilet was demonstrated by Frederick Humpherson of the Beaufort Works, Chelsea, England in 1885. The leading companies of the period issued catalogues, established showrooms in department stores and marketed their products around the world. Twyford had showrooms for water closets in Berlin, Germany; Sydney, Australia; and Cape Town, South Africa. The Public Health Act 1875 set down stringent guidelines relating to sewers, drains, water supply and toilets and lent tacit government endorsement to the prominent water closet manufacturers of the day. Contrary to popular legend, Sir Thomas Crapper did not invent the flush toilet. He was, however, in the forefront of the industry in the late 19th century, and held nine patents, three of them for water closet improvements such as the floating ballcock. In 1880, Thomas Crapper introduced the U shaped trap. His flush toilets were designed by inventor Albert Giblin, who received a British patent for the "Silent Valveless Water Waste Preventer", a siphon discharge system. Rev. Edward Johns, introduced his Dolphin toilet to the United States at the 1876 Centennial Exposition in Philadelphia, attributed to Edward Johns & Co of Armitage, Staffordshire,

"The American slang term for the toilet, “the john,” is said to be derived from the flushing water closets at Harvard University installed in 1735, and emblazoned with the manufacturer’s name, Rev. Edward Johns."

Таралу және одан әрі даму

Туалеттер алғаш рет Ұлыбританияда пайда болғанмен, олар тез арада континентке тарады. Мұндай алғашқы мысалдардың бірі – 1859 жылдың қаңтар айында сақтандырылған Кристианиядағы (қазіргі Осло) 6 Kirkegaten мекенжайындағы банкир Николай Август Андресеннің жаңа үйіне орнатылған үш "су шкафы" болуы мүмкін. Бұл туалеттер, әдетте, Ұлыбританиядан әкелінген, себебі сақтандыру тізілімінде олар ағылшын тіліндегі "waterclosets" терминімен аталған. Еуропалық континенттегі тағы бір ерте мысал – 1860 жылы Германияның Кобург қаласындағы Эренбург сарайындағы королева Викторияның бөлмелеріне орнату үшін Ұлыбританиядан әкелінген су шкафы; оны пайдалануға тек оған ғана рұқсат берілген. 1872 жылы Голландия Ұлыбританиясының Батавия қаласында (қазіргі Джакарта) сумен шайылатын туалеттер сатылды. Америкада тізбекті тартып шайқатын ішкі туалеттер 1880 жылдары Англияда ойлап табылғаннан кейін көп ұзамай байлардың үйлеріне және қонақүйлерге енгізілді. Сумен шайылатын туалеттер 1890 жылдары кеңінен таралды. Уильям Элвис Слоун 1906 жылы Flushometer-ді ойлап тапты, ол суды тікелей құбыр желісінен қысыммен пайдаланып, шаюлар арасындағы суды қайта толтыру уақытын үдете түсті. Flushometer бүгінге дейін әлемнің барлық аймақтарындағы қоғамдық дәретханаларда қолданылады. Өзін-өзі тазартатын эффекті бар айналмалы шайқау туалетін 1907 жылы Жаңа Брансуиктің Сент-Джон қаласынан Томас МакАвити Стюарт ойлап тапты. Огайо штатының Дейтон қаласынан Филип Хаас маңызды жетістіктерге қол жеткізді, соның ішінде сақина тәрізді су шашыратушы ұшқыштармен жабдықталған және қазіргі кездегідей су шаю және қайта өңдеу механизмі бар туалеттерді жасады. 1980 жылы Австралиядағы Caroma компаниясы суды үнемдеу мақсатында екі түймелі және екі түрлі су көлемімен шайқатын Duoset цистернасын жасады. Duoset-тің қазіргі заманғы нұсқалары бүкіл әлемде қолжетімді, және олар орташа үй шаруашылығының су тұтынуын 67%-ға азайтады.

Өндiру

Дәретхананың корпусы әдетте түрлі минералдардың сулы суспензиясы ретінде басталатын шыны қышқылынан жасалады. Бір дәретхана жасау үшін шамамен бір слип (ластау) қажет. Дәстүрлі құю кезінде, слип Париж гипсінен жасалған қалыптардың арасындағы кеңістікке құйылады. Дәретхана табаны, жиегі, резервуары және қақпағы үшін бөлек қалыптар қажет. Қалыптар жинақталып, толтыруға дайын болады және толтырудан кейін шамамен бір сағат бойы тұрып қалады. Бұл гипс қалыптарына слиптен ылғалды сіңіруге мүмкіндік береді, бұл қалыптар бетіне жақын жерде жартылай қатты күйге келтіреді, бірақ қалыптар бетінен алыс жерлерде сұйық күйде қалады. Содан кейін жұмысшылар тығындарды алып тастайды, артық слипті қалыптың қуыстарынан ағызып жібереді (артық слип кейіннен пайдалану үшін қайта өңделеді). Ағызылған слип арқасында фиксатордың ішінде қуыс кеңістіктер қалады, бұл оны жеңілдетеді және пеште күйдіруді жеңілдетеді, материалды азайтады. Бұл қалыптау процесі фиксатордың ішінде күрделі ішкі дренаж желілерін жасауға мүмкіндік береді; дренаж қуыстары слип ретінде құйылады. Осы кезде қалыптан шығарылған дәретхана бөліктері жұмсақ саз сияқты көрінеді және сондай күшке ие. Шамамен бір сағаттан кейін жоғарғы қалып (дәретхананың ішкі бөлігі) алынып тасталады. Жиек қалыптың төменгі бөлігі (ұстау резервуарын орнатуға арналған жері бар) алынып тасталады, содан кейін жуу саптамалары үшін тиісті бұрышты тесіктер кесіледі және резервуар мен орындықтың орнату тесіктері жиек бөлігіне тесіледі. Шалқыға жылдам су кіруі үшін тесіктер жасалады. Табақтың ашық бөлігі қалың слиппен жабылады, содан кейін әлі де қатаймаған жиек табақтың үстіне бекітіледі, осылайша табақ пен қуыс жиек бір бөлікке біріктіріледі. Содан кейін табақ пен жиек кері бұрылады, дәретхана табаны құрғаған кезде бөлшектерді бірге ұстау үшін жоғарғы жиек қалыпқа қойылады. Кейін қалыптың қалған бөліктері алынып тасталады. Саз денесі құрғаған сайын қаттырақ болады және қысқарады. Бірнеше сағаттан кейін құйма өздігінен тұра алады және оны "жасыл керамика" деп атайды. Қалыптар алынып тасталғаннан кейін жұмысшылар қол құралдары мен губкаларды қолданады, жасыл керамиканың жиектерін және бетін тегістейді, қалыптық қосылыстарды немесе дөрекілікті жояды: бұл процесс "жетілдіру" деп аталады. Көптеген өндіріс бөліктері үшін бұл қадамдар автоматтандырылуы мүмкін. Бөліктер сыртта немесе жылы бөлмеде кептіріледі, содан кейін шамамен 93 °C (199 °F) температурада кептіргіште 20-36 сағат бойы кептіріледі. Беттері тегістелгеннен кейін, әртүрлі түстер алу үшін ыдыстар мен резервуарлар әртүрлі түрдегі глазурьмен бүркітіледі. Бұл глазурь жасыл керамикамен бірдей жылдамдықпен қысқару және жирылу үшін жасалған. Глазурьмен бүркітілгеннен кейін, дәретхана ыдыстары, резервуарлары және қақпақтары конвейерлік лентаға немесе "вагонға" жиналып, үлкен пешке баяу жылжып өтеді. Лента глазурь жағылған жасыл керамиканы пешке баяу жылжытады, ал пештің ішінде әртүрлі температуралық аймақтар бар: алдыңғы жағында шамамен 200 °C (392 °F) басталады, ортаға қарай 1200 °C (2192 °F) дейін көтеріледі және шығу жерінде шамамен 90 °C (194 °F) болады. Пеште күйдіру кезінде жасыл керамика мен глазурь біртұтас, дайын өнім ретінде шыныланады. Глазурь жағылған жасыл керамика пештен өтуге 23-40 сағат жұмсайды. Бөліктер пештен алынып, толығымен салқындатылғаннан кейін, жарықтар немесе басқа да ақаулар бар ма деп тексеріледі. Содан кейін бір бөліктен тұратын дәретханаға су ағызу механизмі орнатылуы мүмкін. Екі бөліктен тұратын дәретханада, резервуары бөлек болса, су ағызу механизмі тек резервуарға орнатылуы мүмкін, соңғы жинақтау орнату кезінде жүргізіледі. Екі бөліктен тұратын орындық пен дәретхана табанының қақпағы әдетте дәретхананы пайдаланбаған кезде жабуға және отыруға ыңғайлы болу үшін табаққа орнатылады. Орындық зауытта орнатылуы мүмкін, немесе бөліктер бөлек сатылып, сантехниканы таратушы немесе орнатушы жинастыра алады.

A toilet's body is typically made from vitreous china, which starts out as an aqueous suspension of various minerals called a slip. It takes about of slip to make a toilet. In traditional casting, the slip is poured into the space between plaster of Paris molds. The toilet bowl, rim, tank and tank lid require separate molds. The molds are assembled and set up for filling and the slip filled molds sit for about an hour after filling. This allows the plaster molds to absorb moisture from the slip, which makes it semi solid next to the mold surfaces but lets it remain liquid further from the surface of the molds. Then, the workers remove plugs to allow any excess liquid slip to drain from the cavities of the mold (this excess slip is recycled for later use). The drained out slip leaves hollow voids inside the fixture, using less material to keep it both lighter and easier to fire in a kiln. This molding process allows the formation of intricate internal waste lines in the fixture; the drain's hollow cavities are poured out as slip. At this point, the toilet parts without their molds look like and are about as strong as soft clay. After about one hour the top core mold (interior of toilet) is removed. The rim mold bottom (which includes a place to mount the holding tank) is removed, and it then has appropriate slanted holes for the rinsing jets cut, and the mounting holes for tank and seat are punched into the rim piece. Valve holes for rapid water entry into the toilet are cut into the rim pieces. The exposed top of the bowl piece is then covered with a thick slip and the still uncured rim is attached on top of the bowl so that the bowl and hollow rim are now a single piece. The bowl plus rim is then inverted, and the toilet bowl is set upside down on the top rim mold to hold the pieces together as they dry. Later, all the rest of the mold pieces are removed. As the clay body dries further it hardens more and continues to shrink. After a few hours, the casting is self supporting, and is called greenware. After the molds are removed, workers use hand tools and sponges to smooth the edges and surface of the greenware, and to remove the mold joints or roughness: this process is called "fettling". For large scale production pieces, these steps may be automated. The parts are then left outside or put in a warm room to dry, before going through a dryer at about 93 °C (199 °F), for about 20–36 hours. After the surfaces are smoothed, the bowls and tanks are sprayed with glaze of various kinds to get different colors. This glaze is designed to shrink and contract at the same rate as the greenware while undergoing firing. After being sprayed with glaze, the toilet bowls, tanks, and lids are placed in stacks on a conveyor belt or "car" that slowly goes through a large kiln to be fired. The belt slowly moves the glaze covered greenware into a tunnel kiln, which has different temperature zones inside it starting at about 200 °C (392 °F) at the front, increasing towards the middle to over 1200 °C (2192 °F) degrees, and exiting at about 90 °C (194 °F). During the firing in the kiln, the greenware and glaze are vitrified as one solid finished unit. Transiting the kiln takes glaze covered greenware around 23–40 hours. After the pieces are removed from the kiln and fully cooled, they are inspected for cracks or other defects. Then, the flushing mechanism may be installed on a one piece toilet. On a two piece toilet with a separate tank, the flushing mechanism may only be placed into the tank, with final assembly at installation. A two piece attaching seat and toilet bowl lid are typically mounted over the bowl to allow covering the toilet when it is not in use and to provide seating comfort. The seat may be installed at the factory, or the parts may be sold separately and assembled by a plumbing distributor or the installer.

Суды пайдалану

Кәдімгі унитаздар қолданатын су көлемі жеке күндізгі су тұтынымының маңызды бөлігін құрайды: мысалы, күніне бес рет ағызу
Современдік аз сумен ағызатын унитаздар әр ағызуға әлдеқайда аз су қолдануға мүмкіндік береді. Екі режимді унитаздар пайдаланушыға несібе немесе нәжіс үшін ағызу режимін таңдауға мүмкіндік береді, бұл дәстүрлі унитаздарға қарағанда суды едәуір үнемдеуге мүмкіндік береді. Екі режимді ағызуды унитаз тұтқасын жоғары немесе төмен итеру арқылы немесе екі бөлікті ағызу батырмасын қолдану арқылы жүзеге асыруға болады, мұнда кіші бөлікті басу арқылы аз су шығады.

Ауыз су көздерін ауыз судан тазарту

Шикі суды шаю, оның ішінде теңіз суын шаю – суды үнемдеу тәсілі, онда дәретханаларды шаю үшін теңіз суы сияқты шикі су пайдаланылады. Мұндай жүйелер Гонконгтағы көптеген қалалар мен кенттерде (Гонконгтағы сумен жабдықтау және санитариялық жағдайларға қараңыз), Гибралтар және АҚШ-тың Калифорния штатындағы Авалон сияқты жерлерде қолданылады. Кемелердегі унитаздар әдетте теңіз суымен шайылады. Дәретханаларды шаю үшін, егер құбырларына қосылған болса, ауыз судың орнына ағыз су (бұрын ыдыс-аяқ жуу, кір жуу және дене жуу үшін қолданылған су) пайдаланылуы мүмкін.

Су қоймасы

Бастапқыда "асхана" сөзі санитарлық жайларға сілтеме жасамай, "жуу бөлмесі" деген мағынаны білдіретін. Алғашқы ішкі дәретханалар гардеробтар деп аталды, себебі олар киім-кешек сақтау үшін пайдаланылды, аммиактың иісінің құйрықтар мен мольдарды қорғауға көмектесетіні анықталды. Дегенмен, он тоғызыншы ғасырға дейін сыртқы дәретханалар көптесе болды, ал тек бірнеше бай үйлер мен сәнді қонақүйлер ғана дренаж және кәріз жүйесіне қосылған ішкі дәретханаларға ие болды. Арнайы жасалған жатын бөлме шкафтарында сақталатын, әйелдер мен науқастар жатақ бөлмелерінде пайдаланған қақпақты "камералық ыдыстар" мен көшпелі ванналарды сыртқы дәретханада тазалап, жууға болар еді. Англияда XVI ғасырдан бастап, сумен шаюға арналған дәретханасы бар жеке бөлме (жабық бөлме) "Су шкафы" ("WC") деп аталды, ал "Жер шкафы" ("EC") одан өзгешеленді, осы аббревиатура 1960 жылдарға дейін Оксфордширдегі шағын үйлер сатылғанда қолданылып келді. "Сумен шаю шкафы" немесе "су шкафы" сипаттамалық терминдері АҚШ-қа 1880 жылдары ғана жетті. 1890 жылға қарай халықтың аурулар туралы және салғысыз тасталған адам қалдықтарының жұқпалы екендігі туралы білімі артты. Сондықтан Кориолис эффектісі тек мұқият бақыланатын зертхана жағдайында ғана байқалуға мүмкіндік береді.

Әдептілік

1990 жылдан бері "әдептік шаю" деген сленгтік термин дәретханадан шыққаннан кейін, басқа ванна бөлмесін пайдаланушыларға немесе түрме палатасындағы басқа тұтқындарға құрмет көрсету мақсатында жасалатын унитазды шаюды білдіреді. Әдептік шаю жағымсыз иісті азайтуға және дыбысты жасыруға көмектеседі.