Кіріспе

Ak 5 (, ағылшын тілінде: Automatic Carbine 5) - бельгиялық FN FNC шабуыл мылтығының лицензиялық шведтік нұсқасы, кейбір өзгерістермен, көбінесе қаруды жартылай субарктикалық швед климатына бейімдеу мақсатында жасалған. Ak 5 – 1986 жылы қабылданып, швед қарулы күштерінің қазіргі қызметтік мылтығы болып табылады, ол Heckler & Koch G3 лицензиялық нұсқасы – Ak 4 мылтығын ішінара алмастырды. 2021 жылы Швеция Финляндиямен бірлесіп, Ak5 мылтығын ауыстыратын жаңа мылтық әзірлеуді жоспарлап отырғанын хабарлады. 2023 жылы бұл мылтық жаңа Ak 24 нысанында пайда болды.

Тарих

1970 жылдардың ортасында, «Жаңа жаяу әскер қаруы» (Nytt infanterivapen) бағдарламасының сәтсіздігіне қарамастан, швед қарулы күштері кіші калибрлі оқ-дәрілерге жалпы көшуді жалғастыруға шешім қабылдады және «Қорғаныс материалдары басқармасы» (Försvarets MaterielVerk (FMV)) 5.56×45 мм НАТО оқ-дәрілерін қолдануға қабілетті Ak 4-ке лайықты ауыстыруды іздеуге бағыт берді. STANAG4172 стандарты бойынша бұл оқ-дәрі НАТО күштерінің және көптеген НАТО емес елдердің стандарты болып табылады. Қарудың Швецияның солтүстігіндегі субарктикалық климатта жоғары сенімділік көрсетуі, сонымен қатар оңай басқарылуы және күтілуі, ал қанағаттанарлық дәлдік деңгейін сақтауы қажет болды. 1975 жылдан бастап FMV Colt M16A1, Stoner 63A1, ArmaLite AR 18, Steyr AUG, Beretta M70, IMI Galil, FN FNC, FN CAL, SIG 540, HK33 және FFV 890C (шведтік Galil үлгісі) 5.56×45 мм НАТО автоматтарына баға берді және сынақтар жүргізді. FN FNC және FFV 890C 1979-1980 жылдары Вексjö қаласындағы I11 жаяу әскер полкінде сынақтан өтті. 1981 жылдан 1985 жылға дейінгі қосымша сынақтардан кейін FMV бірнеше өзгерістер енгізілген бельгиялық FN FNC-ні таңдады. Оларға үлкен оқ ату тұтқасы және қайта зарядтау тұтқасы (қысқы қолғап кигенде жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін, температура төмендегенде қажетті), үлкен қол сақшысы, басқаша иық тірегі, басқаша темір көзқарастар және газ блогы, өзгертілген құлпы, үш оқтың кезекпен ату мүмкіндігін жою және коррозияға төзімді жасыл (қараның орнына) сырлау кірді. Сонымен қатар, алынып тасталатын доңғалақты дүкендер M16 мылтығының STANAG дүкендерімен алмастырылатын етіп өзгертілді. Бұл мылтық 1986 жылы швед әскерімен «Ak5» деп қабылданды. Швециядағы жаттығу оқ-дәрілерінде оқ орнына ағаш тығын қолданылады, сондықтан жарылыс сөндіргіші шведтік жаттығу оқ ату адаптерін орнатуға арналған ойықтармен жабдықталды, бұл тығынды ұсақ ағаш ұнтағына айналдырып, қарудан қауіпті ағаш бөліктерінің шығуына жол бермейді. Жарылыс сөндіргіші мылтық гранаталарын қабылдауға да бейімделген, бірақ ешқайсысы пайдалануға қабылданбады. Тәлімдік сынақтар кезінде солдаттардан ауызға оқ ату адаптерімен соққы тигеннен зақымдалған тістер туралы көптеген шағымдар түсті. Бұл қаруды артқа емес, көкірекке ілгеннен туындаған. Бұл практиканы өзгертудің орнына (ол мылтықты жылдам қолдану қабілетін төмендетер еді), адаптерді жабу үшін арнайы пластикалық қақпақ (кейін қатты резеңке нұсқасына ауыстырылды) берілді.

Нұсқалар

Ak 5 – FN FNC-нің Швецияда лицензия бойынша өндірілген нұсқасы. Ак5B, Ак5C және Ак5D сияқты басқа да түрлерінің барлығының ату жылдамдығы минутына шамамен 650–700 оқтан құрайды.

CGA5C2

CGA5C2 (Carl Gustav Automatic Carbine 5 C2) – 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Ak5 қаруын бағалау және жетілдіру кезінде жасалған прототиптік үлгі.

Ақ 5

Ak 5 мылтықтарының алғашқы нұсқаларын FN лицензиясы бойынша швед компаниясы FFV Ordnance AB (кейін Saab Bofors Dynamics құрамына кірді) жасады, ал 1986 жылы жеткізілімдер басталды. Осы нұсқа әлі де Швеция Қарулы Күштерінің қарулану тізімінде, бірақ солдаттарға енді берілмейді, оның орнына Ak5C және Ak5D қолданылады. Бұл нұсқада бекітілген темір көзқарастар қолданылады, ал Швеция Қарулы Күштерінің бағалауынша, ең тиімді ату қашықтығы 400 метрді құрайды, бірақ одан да алыс қашықтықта атуға болады. Бұл, Швеция Қарулы Күштерінің ең тиімді ату қашықтығын анықтау принципін қолдана отырып, оны M16 мылтығымен салыстырады. Алғашқы шығарылымда Ak 5 мылтығында штык орнатуға арналған тесік болған жоқ. Кейбір мылтықтарға, салтанатты шараларда қолдану үшін (мысалы, Стокгольм сарайындағы Корольдік гвардиясында) Ак4 штығын пайдаланатын штык адаптері орнатылады.

Ақ 5В

"Ак-5Б" – "Ак-5" қаруының белгіленген мергендік нұсқасы. Өзгерістердің ішінде 4×25.5 SUSAT L9A1 тритийлі көздегішін орнатуға арналған жиынтықтар, зеңбірек саңылауына жағалық және ашық көздегіштердің алынып тасталуы бар. Бұл қаруды көбінесе взвод командирлері қолданды. Бұл нұсқаның салмағы патронсыз 4,8 кг, толық патронмен 5,4 кг. Осы нұсқадан шамамен 5200 данасы жасалған. Қазіргі таңда қолданылмайды.

Ақ 5D

"Ак-5Д" қаруы қысқартылған ұңғы және қол сақшысына ие. Одан әрі, түрлі көздеу құралдарын оңай орнату үшін MIL STD 1913 рельс жүйесімен жабдықталған. Карбиннің кішірек өлшемдеріне байланысты, "Ак-5Д" рейнджерлік/қалалық соғыс бөлімшелері мен көлік құралы экипаждары үшін ерекше қолайлы, олар өз қызметтерінің ерекшеліктері мен жұмыс істейтін ортаны ескере отырып, жеңіл және ықшам қарудан көбінесе пайда көреді. Швеция полициясы "Ак5Д" үлгісін қолданды; төменде қараңыз. Ең жаңа "Ак-5Д Mk2" үлгісі "C" үлгісіндегідей жаңартуларға ие, бірақ қысқа ұңғысын сақтайды.

CGA5P

Швед полициясының кейбір бөлімшелері Ak 5D-нің CGA5P немесе кейде (бұрыс) Ak5DP деп аталатын арнайы нұсқасын қолданған. Бұл, негізінен, әдеттегі әскери жасыл түстің орнына қара түсті Ak5D, ал автоматты ату мүмкіндігі алтыбұрышты бұранда арқылы тоқтатылған, қажет болған жағдайда оны алып тастауға болады. Ak5D-ден өзгешелігі, полициялық нұсқада бекітілген ату бағытталғыштары бар, бірақ телескоптық немесе қызыл нүктелі ату бағытталғыштарын орнатуға мүмкіндік беретін MIL STD 1913 рельс жүйесімен де жабдықталған. Әскери нұсқаларынан (Ak5C/D нұсқаларын қоспағанда) айырмашылығы, полициялық нұсқада қарудың екі жағында да қауіпсіздік құлпы бар.