Кіріспе

Кеңес жартылай автоматты мергендік мылтығы (оптикалық көлденең және бос журналмен) – 7.62×54ммR патронымен жұмыс істейтін, жартылай автоматты мергендік немесе снайперлік мылтық, ол КСРО-да жасалған.

Тарих

SVD ұжымдық қолдау ролінде қызмет ету үшін жасалған, Варшава келісімі 7.62×39 мм аралық патронды және автоматты мылтықтарды стандартты жаяу әскер қарулары ретінде қабылдағаннан кейін, қатардағы жауынгерлерге ұзақ қашықтықта дәл оқ ату мүмкіндігін беру мақсатында құрылды. Ол кезде НАТО 7.62×51 мм НАТО толық қуатты патронымен жұмыс істейтін ұрыс мылтықтарын стандартты жаяу әскер қарулары ретінде пайдаланды және өздерінің аралық патроны мен автоматты мылтығын әлі қабылдамағандықтан, Варшава келісімі елдерінен оқ-дәрінің ұзақтығы бойынша басымдық таныта алды. SVD 1958–1963 жылдары жасалды және Сергей Симонов (1960 жылдың сәуірінде прототипі қабылданбады), Александр Константинов және Евгений Драгунов басқарыған үш дизайнерлік топ қатысқан байқаудың жеңімпазы атанды. Қарудың әртүрлі табиғи жағдайлардағы кең ауқымды сынақтары (Константиновтың бәсекелес 2B W 10 прототипі қарапайым және арзан болғанмен, сынақтарда дәлдігі, беріктігі және сенімділігі төмен болды) нәтижесінде Драгуновтың 7.62×54ммR толық қуатты патронымен жабдықталған ұсынысы 1963 жылдың шілдесінде қабылданып, пайдалануға берілді. Бағалау мақсатында алдын ала өндірілген 200 мылтықтан тұратын партия жиналды, ал 1964 жылдан бастап сериялық өндіріс "Ижмаш" зауытында, кейін "Калашников концерні" деп аталды. Содан бері SVD бірнеше елдің, соның ішінде бұрынғы Варшава келісімі елдерінің стандартты ұжымдық қолдау қаруы болып табылады. Қытай Қытай-Вьетнам соғысы кезінде қолға түскен үлгілерді кері инженериялық талдау арқылы SVD-нің 79 және 85 типтегі көшірмесін жасады. Иран да Қытайдың 79 типті көшірмесі негізінде жасалған "Нахжир-3" клонын өндірді. Ресей қарулы күштерінде SVD-ні Чукавин SVCh снайперлік/белгіленген мергендік мылтығымен алмастыру жоспарлануда. 2023 жылдың ақпан айында Чукавин SVCh-ы "Калашников концерні" зауытында жаппай өндіріле бастағаны хабарланды. 7.62×54ммR патронымен жабдықталған Чукавин SVCh SVD-мен үйлесімді доңғалақты дүкендерді пайдаланады.

Дизайн

SVD мылтығы AK отбасы мылтықтарымен сыртқы пішінінде бірнеше ұқсастықтарға ие, бірақ бұл ұқсастықтар қолдану нұсқауларын біркелкі ету үшін жасалған. Осының салдарынан SVD кейде AK-ның түрі деп жаңылысып, ал AK-ны SVD деп жаңыстырады.

Жұмыс істеу механизмі

Барельдің тұмсығы айналмалы бұранда арқылы (солға айналу) құлыпталады және барельді ұзартудағы сәйкес құлыптау ойықтарымен байланысу үшін үш құлыптағыш тісті пайдаланады. Мылтықтың балғалы соққы механизмі және қолмен басқарылатын қауіпсіздік селекторы бар. Триггерден бөлек, атыс басқару механизмінде екінші дезактиватор бар, ол бұранда жабылмағанша балғаның түсуіне жол бермейді, бұл таңдаулы атыс қаруындағы тежегішке ұқсас. Дегенмен, SVD тек жартылай автоматты ату үшін жасалған. SVD-дегі оқ ату ілмегі ұсталмайды, яғни "бос қалқып" тұрады, сондықтан ату ілмегі арнасында нашар күтім немесе суықтан туындаған кедергі болған жағдайда, бұранда атылмаған патронды камераға итеріп жібергенде кездейсоқ ату орын алуы мүмкін. Атыс қаруы қысқа икемді газ поршені жүйесімен және екі позициялық газ реттегішімен жұмыс істейді. Газ реттегіші патрон жиегінің көмегімен орнатылады. Бірінші позицияда газ шығу тесігі ашық қалдырылады, ал екінші позицияда газ шығу тесігі жабылады және қосымша газ поршенге бағытталады, газ поршені жүйесінің кері икемін арттырады және газ портында/механизмде, суықта, биіктікте немесе әлсіз оқ-дәрілерді пайдаланудан туындаған сенімділік мәселелерін шешу үшін қолданылады. Мылтық 10 оқ сыйымдылығы бар, алынып тасталатын иісті қораптан оқтандырылады, патрондар зигзаг тәрізді екі қатарға орналасқан. Журналдан соңғы патронды шығарғаннан кейін, бұранда тасымалдағышы мен бұранда бұранда ұстағышында тоқтатылады, ол артқа тартылып босатылады. Мылтықтың қабылдағышы торсиондық беріктігін арттыру арқылы дәлдікті жақсарту үшін өңделеді.

Бәсеке

Барельдің профилі салмақты азайту үшін салыстырмалы түрде жұқа. Оның ішкі беті коррозияға төзімділігін арттыру үшін хромдалған және төрт оң спиральды ойығы бар. Алғашқыда бұрылу жылдамдығы 320 мм (1:12.6 дюйм) болды, себебі ол ауыр азаматтық оқ-дәрілермен қолдануға арналған еді. 1975 жылы бұрылу жылдамдығы стандартты 240 мм (1:9.4 дюйм) дейін арттырылды, бұл 7N1 снайперлік патронының дәлдігін 19%-ға төмендетті, бірақ стандартты "жеңіл" шарлы болат ядролы LPS Gzh (57 N 323S) және оның түрлерін (жалынды, іздеуші, бронебойғыш) қабылдауға, қанағаттанарлық дәлдікпен қолдануға мүмкіндік берді. Барельдің алдыңғы бөлігінде алдыңғы нысана жиынтығы және штык бекіткіші орналасқан. Оқпан ұшында тұрақты бекітілген ұзын тілімді жарық сөндіргіш (флеш-хайдер) бар. Зауыттағы қабылдау сынақтарынан өту үшін, бұл мылтықтар 7N1 оқ-дәрісін пайдаланып, үш 10 оқтың тобында күтілетін соққы нүктесінен 0,7 МОА-дан аспайтын орташа ауытқуды (шамамен 3 МОА) көрсетуі керек.

Қару-жарақ

СВД-ның қажетті дәлдігін қамтамасыз ету үшін В. М. Сабельников, П. П. Сазонов және В. М. Дворянинов 1966 жылы 7Н1 деп аталатын жаңа 7.62×54мм "снайперлік" оқ-дәрілерді жаңа стандарттарға сәйкес жобалаған. 7N1 снайперлік патрондары 240 мм бұрылыс жылдамдығы бар стволдарда 1,24 МОА-дан аспайтын, ал 320 мм бұрылыс жылдамдығы бар стволдарда 1,04 МОА-дан аспайтын тік таралуды 5 оқтың тобында қамтамасыз етуі керек. 7N1 патрондарымен SVD-ге талап етілетін дәлдік, M118SB оқ-дәрілерімен американдық M24 снайперлік қару жүйесінің (1,18 МОА тік таралу) және M118LR оқ-дәрілерімен M110 жартылай автоматты снайперлік жүйесінің (1,27 МОА тік таралу) дәлдігіне ұқсас. 7N1 стандартты LPS Gzh (57 N 323S) патронынан ұсақ ұнтақталған ұшқыш газын және снарядтың модификацияланған құрамын пайдалану арқылы ерекшеленеді. Снарядтың ұшындағы қуыс, терминалдық баллистиканы жақсартады, ал өзегі қорғасын мен жұмсақ болаттан жасалған екі металдан тұрады. Стандартты 57 N 323S оқ-дәрілерін қолданғанда SVD-ның дәлдігі 2,21 МОА тік таралу деңгейіне дейін төмендейді. Бұл оқ-дәрілер 1999 жылы 7N14 оқ-дәрілерімен ауыстырылды, ол жеңіл болаттан жасалған пробиторды нығайтылған болаттан жасалған пробитормен алмастырды, бұл жаяу әскерлерге арналған бронежилеттердің дамуына жауап ретінде жасалды.

Көрікті жерлер

Мылтық реттелетін темір көздермен жабдықталған, олардың артқы көзі жылғалы тангентті және белгілі бір интервалмен градуировкаланған. Темір көздер стандартты оптикалық көзбен немесе онсыз қолданылуы мүмкін. Бұл мүмкін, өйткені оптикалық көзді бекіту алдыңғы және артқы көздер арасындағы кеңістікті жаппайды. SVD бастапқыда алынып орнатылатын PSO 1 оптикалық көзбен (қазір PSO 1M2) жабдықталған, ол қабылдағыштың сол жағындағы Варшава шартының рельсіне бекітіледі. PSO 1 көзінің биіктік бұрылысы, нысананы және аумақтық нысаналарды аралықтан дейін атқанда, оқтан түсуді түзету (BDC) функциясын ұсынады. Үлкен қашықтықта атушы әрбір шевронға траекторияны түзету үшін шевронды пайдалануы керек. BDC функциясы, мылтық пен оқтың нақты комбинациясы үшін белгілі бір ауа тығыздығындағы баллистикалық траекторияға сәйкес, зауытта калибрленуі тиіс. Қашықтық артқан сайын, қоршаған орта мен метеорологиялық жағдайлар BDC калибрленген алдын ала анықталған жағдайлардан ауытқанда, BDC-ге байланысты қателер пайда болады. Нысана көздеушілер, оқ-дәріге әсер ететін күштерді, олардың жеке қарулары мен оқ-дәрілеріне тигізетін әсерін, сондай-ақ осы қателерді жою үшін ұзақ қашықтықтағы сыртқы факторлардың әсерін түсінуге оқытылуы мүмкін. PSO 1 көзі аумақтық нысаналарды аралықта атқанда мүмкіндік береді, ал жауынгерлік жағдайлардағы тиімді аралықтар нысананың түріне (тақырыптық немесе аумақтық нысана), оқ-дәрі сапасына және атушының шеберлігіне байланысты аралықта болады. SVD үшін әртүрлі ұлғайту деңгейлері мен ретикулдары бар бірнеше әскери оптикалық көздер қол жетімді. SVDN деп белгіленген мылтықтар NSP 3, NSPU, PGN 1, NSPUM немесе поляк пассивті PCS 5 сияқты түнгі көздермен жабдықталған. SVDN 1 деп белгіленген мылтықтар NSPU 3 (1PN51) пассивті түнгі көзін пайдалана алады, ал SVDN2 деп белгіленген мылтықтар NSPUM (1PN58) пассивті түнгі көзін пайдалана алады. Варшава шартының рельсіне бекітілетін коммерциялық емес әскери бекіткіштер, Пикатинни рельсіне орнатылған оптиканы пайдалануға мүмкіндік береді.

Қор

Бастапқы SVD мылтығында қайың фанерасынан жасалған ламинатталған екі бөліктен тұратын қолға арналған қорғаныш пен газ құбырының қақпағы, сондай-ақ саусақ тесігі бар, алынып тасталатын жақ тірегі болған; соңғысы ашық нысанамен қарау кезінде алынып тасталады. 80-жылдардан бастап ағаш бөліктері қара полимерден жасалған синтетикалық бөліктерге алмастырылды. Қолға арналған қорғаныш пен газ құбырының қақпағы көрінісі жағынан шамалы ғана ерекшеленеді, ал саусақ тесігінің пішіні өзгерді.

Қосымша құралдар

Бірнеше аксессуарлар мылтықпен бірге беріледі, оның ішінде пышақ тәрізді штык (АКМ қысқа ұшы немесе АК 74 сүйір ұшты штығы), төрт қосалқы дүкен, былғары немесе нейлондық белдік, дүкен қапшығы, тазалау жиынтығы және телескопиялық көзқарастың техникалық қызмет көрсету жиынтығы. Сонымен қатар, "киімге ілгіш" бар суық ауа-райы үшін арналған батареялық қапшық, тұрақты бекітілген сыммен [шамамен 24 дюймдік] аяқталып, батареяның орнына ішкі контактіге басып, тізбекті жабық тұйықтап, ұзартылған қақпағы бар тағы бір батареялық қапшықпен жабдықталған. Сыртқы батареялық қапшықтың денеге жақын киімге орналастырылуы оның қатуына кедерілдіреді; иілгішті пайдалану оның орнында қалуын қамтамасыз етеді. Клемпті бипод қабылдағыштың алдыңғы бөлігіндегі өңделген ойыстарға бекітіледі, ол сөзбе-сөз екі кесілген бөлікті ұстап, клемптің болтындағы үлкен дөңгелек басымен биподы тығыз бекітеді. Аяқтары жеке реттеледі [көптеген мылтықтар мен LMG-де кездесетін белгілі ұзындығынан өзгеше], және мылтықты матадан жасалған қапқа салу алдында оларды бүктеуге және алдыңғы жағына жинауға болады, осылайша биподы алып тастау қажеттілігі жойылды. Екі аяқ біріне J пішіндес иілгіш бекітіліп, екіншісіне ауыстырылып, жақын ұсталады. Нарықта сирек кездесетін түпнұсқа кеңестік/ресейлік SVD биподтары жоғары бағамен сатылады.

Нұсқалар

SVDN (6V1N) – Түнгі көріс оптикалық құрылғыларымен жабдықталған бастапқы SVD нұсқаларының сериясы. SVDS (6V3) – 1978 жылы теңізшілер, механикаландырылған жаяу әскер және әуе десантшылары үшін мылтықтың ұзындығын қысқарту мақсатында, бүгілетін түйреуіш және жеке тапанша тұтқасы қосылып жасалған. Алғашқыда AKS 74 сияқты қолданыстағы түйреуіштердің дизайны пайдаланылды, бірақ эргономикалық мәселелер бірегей бүгілетін түйреуіштің жобалануын қажет етті. 1995 жылы әртүрлі прототиптердің ішінде таңдалып қабылданған түпкілікті дизайн, оптикалық бекіткіштерге кедергі келтірмеу үшін оңға бүгілетін металл түйреуішпен және қысқартылған ұңғымен жабдықталды. Түйреуіште резеңке иық тірегі және жақ тірегі болды. Ұңғы да қалыңдатылып, қабылдағыш корпусы күшейтілді, газ цилиндрі жақсартылып, тесікті, қысқа конустық жалын сөндіргіш қабылданды. SVDSN (6V3N) нұсқалары, SVDN нұсқалары сияқты, түрлі түнгі көріс құрылғыларымен жабдықталған. SVDM – 2018 жылы қолданысқа енгізілген SVDS-тің жаңартылған нұсқасы. Алдыңғы нұсқасына қарағанда, SVDM қалың (550 мм ұзындығы) ұңғысымен, жаңа жиһазымен және жаңа, иілмелі, шаң жабатын қақпағындағы пикатинни рельсімен ерекшеленеді. Күндізгі стандартты оптика ретінде өзгермелі қуатты 1P88 4 (1П88 4) телескопиялық көзқарасы қолданылады. SVDM мылтығын ажыратылатын екіаяқты тіреуішпен және жылдам ажыратылатын дыбыс басу құрылғысымен пайдалануға болады. Ашық нысана жүйесі газ блогынан жоғары орналасқан қарапайым артқы нысана элементінен және жаңа алдыңғы нысана элементінен тұрады. SVDM-нің ұзындығы (түйреуіш бүктелгенде) және салмағы OTs 03 SVU – 1991 жылы Ішкі істер министрлігі үшін сериялық өндіріске түскен TKB 0172 нұсқасы. Мылтық бастапқы SVD прототипі сияқты жақсартылған ұңғы тежегішімен және артқы апертуралық нысанамен жабдықталған. Көптеген мылтықтар жаңа өндіріс емес, қайта жабдықталған SVD-лер болды. Автоматты ату мүмкіндігі бар нұсқасы (OTs 03A(S) SVU A) да аз көлемде автоматты мылтық ретінде өндірілді, бірақ автоматты ату мүмкіндігі кейіннен жобадан алынып тасталды. Бастапқы қысқартылған ұңғы кейіннен толық ұзындықтағы ұңғымен ауыстырылды.

Үлгілер

SSV 58 – Драгунов сынақтарға ұсынған прототипі. Бұл үлгіде бекітілген жалын сөндіргіші мен байнет ұстағысы болмаған, олар мылтық қабылдану алдында қосылған. Артқы көздеуіштер шаң қақпағына орнатылған және стандартты тілік көздеуіш орнына диафрагмалық көздеуіштер болған. TKB 0172 – 80-ші жылдары Тула спорттық және аңшылық қару-жарақтарды жобалау бюросы әзірлеген SVD-нің ерте нұсқасы. Бұл мылтықта ұзындығын қысқарту үшін оқпан айтарлықтай қысқартылған. V 70 – 1968 жылы жасалған автоматты мылтық прототипі. Ол жаңа екіаяқты тұғыр, жуан және қысқа оқпан, жаңа ұңғы құрылғысы және 15/20 оқтың журналдарын әзірлеуді қамтыды. Бұл жобаға арналған ажыратылатын екіаяқты тұғыр SVD-нің келесі үлгілерінде қолданылатын болды. AF – 70-ші жылдардың ортасында жасалған автоматты мылтық. Прототиптер 5.45x39 мм патронымен жабдықталған және AK 74 журналдарымен үйлесімді (әсіресе, RPK 74-ке де үйлесімді 45 оқты журнал). SVDG (6V1 10) – бастапқыда стандартты пулеметтерде қолдануға арналған эксперименталды 3 мм APFSDS снарядын пайдалану үшін, қазіргі заманғы аралық патрон бағдарламасымен бірге жасалған 10 мм калибрлі тегіс ұңғылы SVD. Жоба, снарядтың нашар баллистикалық сипаттамалары мен жаңа қарудың күрделілігіне байланысты іске асырылмады. SSV 6 (6V1 6) – 80-ші жылдары жасалған эксперименталды 6 мм патронымен жабдықталған. Патронның тиімділігі төмен болғандықтан, қару қабылданылмады. SVDK (6V9) – 9.3×64 мм 7N33 патронына арналған эксперименталды ресейлік нұсқа, азаматтық Tigr үлгісіне негізделген.

Азаматтық нұсқалар

Тигр – СВД-ның азаматтық түрі, штык орнатуға арналған тірегі жоқ, алғаш рет 1970 жылдары өндірілді. 1992 жылы сериялық өндіріс басталды. АҚШ-қа экспорттау үшін, оқтаудың еркін қозғалуын болдырмайтын құрылғыны, Ұлттық қару заңына сәйкес, алып тастау қажет болды. Tiger мылтықтары қысқартылған (520 мм) және толық ұзындықтағы (620 мм) стволдармен, әртүрлі ағаш қаптармен (соның ішінде SVDS үлгісіндегі бүгілетін қаптармен) және 7.62×54mmR, .308 Winchester, .30 06 Springfield немесе 9.3×64mm Brenneke патрондарына арналған болып келді. Калашников ТГ3 – Калашников концернінің 9.6×53 мм Lancaster патронына арналған СВД-ның азаматтық түрі, алғаш рет 2018 жылы таныстырылды. TG3 мылтығының салмағы 3,9 килограмм (8 фунт 9,5 унция). Жалпы ұзындығы 1225 мм (48 дюйм), ствол ұзындығы 620 мм (24,4 дюйм). TG3 5 оқты бір қатарлы, алынып тасталатын дүңгіршелерді пайдаланады. Tg3 – дөңгелек тесікті (Lancaster ойықтары бар) қару. Заң бойынша мылтық саналып, TG3 мылтық сияқты, кемінде жақын қашықтықта тиімділік көрсетеді. Ресейдің қару заңдары жаңа қару иелері үшін мылтыққа ие болуды шектейді, бірақ мылтықтарға қатысты шектеулер азырақ. TG3 ресейлік қару нарығында кең таралған .366 ткм Ak платформасындағы қаруларға ұқсас.

Шетелдік нұсқалар

SWD M – 1998 жылы қабылданған, ауыр оқпанды, қолынға орнатылған биподты және LD 6 (6×42) телескопиялық нысанасы бар SVD-нің жаңартылған поляк үлгісі. Al Kadesih – Табук мылтығынан айырмашылығы, SVD-нің ирактық үлгісі. Дизайн SVD-ге өте ұқсас болғанымен, оның ерекше өлшемдері мен конструкциялық ерекшеліктеріне байланысты көптеген бөліктері алмастырылмайды. Мысалы, қабылдағышы фрезерленбеген және SVD-ден сәл ұзын, ал оқпан қабылдағышқа бұрандаламай, штифтпен бекітіледі. Бұл мылтыққа палма бұтағының ою-өрнегі салынған дүңгіршектер де беріледі. 79/85 типті – SVD-нің қытайлық үлгісі. Дизайн түпнұсқа SVD-мен дерлік бірдей болғанымен, кейбір бөліктерінің өлшемдері кеңестік өндірістегі мылтықтардан сәл өзгеше болғандықтан алмастырылмайды. Экспортқа шағын көлемде .308 Winchester патронымен де шығарылды. Экспортталған мылтықтар көбінесе NDM 86 немесе EM 351 деп аталады. CS/LR19 немесе NSG 85 – Қытай Халық Азаттық Армиясы (ҚХА) 2014 жылы қабылдаған 85 типтің жаңартылған қытайлық үлгісі.

Доктрина

СВД Кеңес Армиясында негізгі мотоатқыштарлық взводы деңгейінде мергендер ретінде тағайындалған белгілі бір мергендер қолданды. Осы мақсатта, мылтық дәстүрлі дәлдік мылтықтарына қарағанда әлдеқайда жеңілдетілген, осылайша жаяу әскерге қолдануға ыңғайлы болды, сондай-ақ, оқ тигізу дәлдігінен гөрі оқ ату жылдамдығына басымдық беру үшін автоматты түрде оқ ауыстыратын жүйеге ие. 7.62×54 ммR толық қуатты патронмен жабдықталған шағын мергендер тобы 7.62×39 мм аралық патронмен жабдықталған әскерлерге маңызды нысаналар мен активтерді (мысалы, офицерлер, радио операторлары, көлік экипаждары, басқа мергендер, пулемет экипаждары, танкке қарсы күрес топтары және т.б.) жою/үрейлендіру арқылы көмектесе алады деп есептелді, бұл жою операциялары жоғары дәлдікпен және ұзақ қашықтықта жүзеге асырылатын еді. Мылтық жеткілікті мөлшерде өндірілгеннен кейін, Варшава шартының барлық жаяу әскер взводында кем дегенде бір SVD-мен жабдықталған мерген болды. Германия Демократиялық Республикасының қару-жарақ қоймаларында шамамен 1750 дана болды. Мергендер көбінесе ДОСААФ мүшелігі кезінде ерекше оқ ату шеберлігін көрсеткен адамдардың арасынан таңдалды. Мұндай мергендердің тік тұрған, адам өлшеміндегі нысананы 50% ықтималдықпен, ал 80% ықтималдықпен тигізуге қабілетті екені есептелді. Бұл дәлдік деңгейіне жету үшін мерген минутына екі нысанадан астамға оқ атамау керек еді. Егер қашықтық белгілі бір шектен аспаса, тигізу ықтималдығы уақытқа қарамастан 90% жоғары болады деп бағаланды.