Кіріспе
Уақыттық бомба (немесе уақыт бомбасы, уақыт бомбасы) – уақыт таймері арқылы жарылуы іске қосылатын бомба. Уақыт бомбаларын пайдалану немесе пайдалануға талпыну сақтандыру алаяқтығы, терроризм, қастандық, саботаж және соғыс сияқты түрлі мақсаттарда қолданылған. Олар триллер мен әрекет фильмдерінде жиі кездесетін сюжеттік құрал болып табылады, себебі олар жағдайға ширығу сезімін беруге мүмкіндік береді.
A time bomb (or a timebomb, time bomb) is a bomb whose detonation is triggered by a timer. The use or attempted use of time bombs has been for various purposes including insurance fraud, terrorism, assassination, sabotage and warfare. They are a frequent plot device in thriller and action films as they offer a way of imparting a dramatic sense of urgency.
Құрылыс
Жарылғыш заряд кез келген бомбаның басты бөлігі болып табылады және оның көлемінің және салмағының көп бөлігін құрайды. Бұл бомбаның зиян келтіретін элементі (жарылыс салдарынан контейнерінен немесе жақын орналасқан заттардан пайда болатын сынықтармен немесе ұсақ металл бөлшектерімен бірге). Жарылғыш зарядты детонатор арқылы қосады. Уақыт бомбасының уақытты санау механизмі кәсіби түрде жеке немесе құрылғының бір бөлігі ретінде жасалуы мүмкін, сондай-ақ, қарапайым үй таймерлерінен, мысалы, желкелі сағаттан, қол сағатынан, цифрлық ас үй таймерінен немесе ноутбуктан да жасалуы мүмкін. Таймерді уақытты арттыруға немесе кемітуге бағдарламалауға болады (көбінесе кемітуге, өйткені уақыт біткенде бомба жарылады).
Уақытша бомбалар қатысқан елеулі оқиғалар тізімі
Жыл Оқиға Орны Орындаушылар Қаза болғандар Жарақат алғандар Ескермелер 1776 Құспан су асты қайығының «Eagle» кемесіне шабуылы Нью-Йорк порты, АҚШ Езра Ли және Дэвид Бушнелл 0 0 Дэвид Бушнелл «Құспан» су асты қайығын сағат механизмімен жарылатын бомбаны қолданып жасады, оны бұрандамен британдық «Eagle» кемесінің корпусына бекітуге тырысты, бірақ бұранда корпусты тесіп өте алмады. Уақыттық бомба жарылып, қатты шу шығарды, бірақ британдықтарға ешқандай зиян келтірмеді. 1864 Конфедерацияның генерал Улисс С. Грант штабына саботаж жасауы Сити-Пойнт, Вирджиния, АҚШ Конфедерация құпия қызметінің Джон Максвелл 43-300 125 Максвелл өзінің құрылғысын «сағат механизмімен жасалған торпеда» деп атады; оқ-дәрі баржасына орналастырылған, ол 30 000 артиллериялық снарядты жарылды. 1875 «Мозель» кемесіне шабуыл Бремерхавен, Германия Александр Кит, кіші 80 немесе 83 200 Бомба сақтандыру мақсатымен орнатылды; мерзімінен бұрын жарылды. 1880 Қыс сарайындағы жарылыс Санкт-Петербург, Ресей «Народная Воля» 11 30 Александр II императорына жасалған қастандық әрекеті. 1881–1885 Фениандық динамит науқаны Ұлыбритания Фениандар 3 (бомба жарылғанда қаза тапқан бомбалағыштар) 100 Ирландиялық ұлтшылдар науқаны, Жеремия О’Донован Росса басшылығымен. 1905 Ылдызға жасалған қастандық әрекеті Константинополь, Осман империясы Эдвард Жорис 26 58 Абдул Хамид II-ге жасалған сәтсіз қастандық әрекеті. 1910 Лос-Анджелес Таймс газетіне жасалған жарылыс Лос-Анджелес, АҚШ Джон Дж. Макнамара және Джеймс Б. Макнамара 21 100 Кәсіби одақтармен байланысты әрекет. 1915 Мюентердің шабуылдары Вашингтон, округ Колумбия, Нью-Йорк қаласы Немец ұлтшылы Эрик Мюентер 0 1 АҚШ Капитолийінде, «SS Minnehaha» кемесінде уақыттық бомбалар қойылды, сондай-ақ Германияның жауына қару сатуға қарсы Ж.П. Морган кішіге оқ атылды. 1915 Қалампир бомбалары шабуылдары Нью-Йорк қаласы, Атлант мұхиты Abteilung III b, неміс барлау қызметі 36 кеме зақымдалды немесе батты. Нью-Йорктан Еуропаға қару-жарақ тасымалдайтын кемелерге уақыттық жарылғыш бомбалар орналастырылды. 1916 Дайындық күніне жасалған жарылыс Сан-Франциско, АҚШ Еңбек лидерлері 10 40 Оқшауланған саяси әрекет. 1920 Уолл-стриттегі жарылыс Нью-Йорк қаласы, АҚШ Анархистер (күдіктілер) 38 40 1919 жылғы басқа жарылыстардан кейін болды. 1939 Бюргербройкеллер Мюнхен, Германия Георг Эльзер 7 63 Адольф Гитлерге жасалған қастандық әрекеті. 1942 Сен-Назерге жасалған шабуыл Сен-Назер, Франция (соғыс уақыты) Корольдік теңіз күштері, британдық коммандостар 590 белгісіз Жау әскерлері қолданып жатқан портовый құрылыстарды зақымдау үшін. 1944 Қыркүйектегі қастандық әрекеті «Волфслайер», Польша (соғыс уақыты) Нацизмге қарсы неміс оппозициясы 4 ? Адольф Гитлерге жасалған сәтсіз қастандық әрекеті. 1949 Канадтық Тихоокеандық әуе жолының 108 рейсі Кап-Турмент үстінде, Канада Альберт Гуай 23 0 Қастандық; сақтандыру алаяқтығы. 1955 United Airlines рейсі 629 Лонгмонт үстінде, Колорадо, АҚШ Джек Гилберт Грэм 44 0 Қастандық; сақтандыру алаяқтығы. 1956 Сүт бары, Плейс Бюжо, кафетерий, Ру Мишелет, Air France кеңсесі (жарылмады) Алжир, француз Алжирі Джамила Бухиред, Зора Дриф, Самия Лахдари 3 50 Алжир соғысының басындағы жазалау шабуылдары, 30 қыркүйек 1956 ж. «Кафе соғыстары» деп аталатын оқиғаның бөлігі. 1963 1971 FLQ шабуылдары Канада Front de libération du Québec Ешкім 1 (әскер офицері Вальтер Лежа) Саяси мотивацияланған жарылыстар (уақыттық және уақытсыз құрылғылар) және басқа да әрекеттер сериясы. 1969 1976 Weatherman шабуылдары АҚШ Weather Underground 1 расталанбаған; 3 бомбалағыш (мерзімінен бұрын) 3 расталанған; 1 расталанбаған Саяси мотивацияланған жарылыстар (уақыттық және уақытсыз құрылғылар) және басқа да әрекеттер сериясы, соның ішінде түрмеден қашу және көтерілістер. 1972 Олдершоттағы жарылыс Олдершот, Ұлыбритания Ресми ИРА 7 18 Автокөліктегі 280 фунт салмақтағы уақыттық бомба. 1972 1973 Дублиндегі жарылыстар Дублин, Ирландия Ольстер еріктілері 3 185 Ирландиялық ұлтшылдыққа қарсы науқанның бөлігі. 1972 Белтүрбеттегі жарылыс Каван, Ирландия Ольстер еріктілері 2 8 Ирландиялық ұлтшылдыққа қарсы науқанның бөлігі. 1973 1973 Олд-Бейлидегі жарылыс Лондон, Ұлыбритания ИРА 1 220 Ұлыбританияға қарсы науқанды жалғастыру. 1974 M62 автобусындағы жарылыс Уэст-Райдинг-оф-Йоркшир Жедел ИРА 12 38 Ұлыбританияға қарсы науқанды жалғастыру. 1974 1974 Мицубиси Хеви Индастриз жарылысы Токио, Жапония Шығыс Азия Жапонияға қарсы қарулы фронт 8 376 «Жапон империализміне» және «оның отарлаушыларына» қарсы бағытталған. 1974 Дублин мен Монаган жарылысы Дублин мен Монаган, Ирландия Ольстер еріктілері 34 300 Автокөлік бомбаларындағы 4 уақыттық бомба. Ирландиялық ұлтшылдыққа қарсы науқанның бөлігі. Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар кезіндегі шабуылдан болған ең көп адам шығыны. 1974 Бирмингем пабтарындағы жарылыс Бирмингем, Ұлыбритания ИРА (күдікті) 21 182 Ұлыбританияға қарсы науқанды жалғастыру. 1974 Гилдфорд пабтарындағы жарылыс Гилдфорд, Ұлыбритания ИРА 5 65 Әскери қызметкерлерге бағытталған. 1975 Доннеллидің бары мен Кейдің тавернасына шабуылдар Дундалк, Ирландия Ольстер еріктілері 2 21 Ирландияға қарсы ұлтшылдық науқанының бөлігі (қос шабуылдың 1-бөлігі). 1976 Хиллкрест барындағы жарылыс Данганнон, Тайрон округі, Солтүстік Ирландия Ольстер еріктілері 4 50 Ирландияға қарсы ұлтшылдық науқанының бөлігі. 1976 Кастлблейнидегі жарылыс Монаган, Ирландия Ольстер еріктілері 1 17 Ирландияға қарсы ұлтшылдық науқанының бөлігі. 1977 Люконаның суға батуы Үнді мұхиты Удо Прокс 6 6 Сақтандыру алаяқтығына жасалған әрекет. 1982 Дроппин Уэллдегі жарылыс Балликелли, Лондон округі, Солтүстік Ирландия Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясы INLA 17 30 Британдық сарбаздарға қарсы жарылыс. 1984 Брайтон қонақ үйіндегі жарылыс Брайтон, Ұлыбритания ИРА 5 31 Маргарет Тэтчер премьер-министріне жасалған қастандық әрекеті. 1985 «Радуга Воин» кемесінің батып кетуі Окленд, Жаңа Зеландия Францияның DGSE 1 0 10 минуттан кейін жарылатын екі лимпет минасы. 1985 Air India рейсі 182 және 1985 Токио Нарита халықаралық әуежайындағы жарылыс Атлант мұхиты, Токио Нарита әуежайы Баббар Халса Халистан сепаратистері 331 4 Радио тюнеріне жасырылған сағат және динамитпен екі 747 рейсін жарылды. 1987 Корей әуе компаниясының 858 рейсі Андаман теңізі Солтүстік Корея 115 (барлығы) 0 Оңтүстік Кореяға қарсы мемлекеттік терроризм. 1987 Естелік күніндегі жарылыс Эннискиллен, Солтүстік Ирландия ИРА 12 63 Ұлыбританияға қарсы науқанды жалғастыру. 1988 Pan Am рейсі 103 Локерби үстінде, Шотландия Ливия 270 0 Ұлыбритания мен АҚШ-қа жауап ретінде. 1989 Дил казармасындағы жарылыс Дил, Кент, Ұлыбритания ИРА 11 21 Әскери қызметкерлерге бағытталған. 1993 Дүниежүзілік сауда орталығындағы жарылыс Нью-Йорк қаласы, АҚШ Рамзи Юсеф 6 1,042 20 футтық қозғалтқыш бомба, екі мұнараны құлатуға арналған он екі минуттық кешігу. 1994 Филиппин әуе компаниясының 434 рейсі Себу мен Токио арасында, Жапония Рамзи Юсеф 1 10 Жарылыс жанар май резервуарын жіберіп алды, бір жолаушыны өлтірді және басқару жүйелерін зақымдады, бірақ ұшқыш қонуға қабілетті болды. Юсеф 1993 жылы Дүниежүзілік сауда орталығын бомбалады. 1995 Оклахома қаласындағы жарылыс Оклахома қаласы, АҚШ Тимоти Маквей 168 800 АҚШ-тағы ең қасіретке толы террористік шабуыл. 1996 Жүз жылдық Олимпиада паркіндегі жарылыс Атланта, Джорджия, АҚШ Эрик Рудольф 1 111 Саяси мотивацияланған абортқа қарсы; 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындары кезінде болды. 1998 Омаг шабуылы Омаг, Солтүстік Ирландия Real IRA 29 220 Ұлыбританияға қарсы науқанның ең көп адам шығынына әкелген оқиғасы. 1999 Колумбайн орта мектебіндегі оқиға Колумбайн, Колорадо, АҚШ Эрик Харрис және Дилан Клебольд 15 24 Бомбалар жарылмады және өлім мен жарақаттардың себебі болмады. 1999 Ресейдегі пәтерлердегі жарылыс Буйнакск, Мәскеу, Волгодонск, Ресей Чечен бүлікшілері, Каттаб басшылығымен (күдіктілер) 293 651 4 күн ішінде 4 бомба; мақсаты белгісіз. 2003 Брайан Уэллстің өлтіруі Эри, Пенсильвания, АҚШ Марджори Диль Армстронг, Кеннет Барнс 1 0 Мажбүрлеген банк тонауына куәгерді үнсіздендіру; уақыттық дене бомбасы. 2006 Мәскеу базарындағы жарылыс Мәскеу, Ресей Расистік ұйым 13 46 Расистік мотивацияланған шабуыл.