Шрапнель снаряды: тарихы мен қағидалары

Кіріспе

Жеке құрамға қарсы артиллериялық оқ-дәрілер
Шрапнель артиллериялық снаряды

Шрапнель снарядтары – нысана аймағына көптеген жекелеген оқтарды жеткізіп, содан кейін оларды шығарып, снарядтың траекториясы бойынша ұшуын қамтамасыз етіп, нысаналарды жеке-жеке зақымдайтын жекеше артиллериялық оқ-дәрілер болатын. Олардың қауіптілігі негізінен снарядтың жылдамдығына байланысты болды. Бұл оқ-дәрі Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері жеке құрамға қарсы қолданыстан тоқтатылды; оның орнын жарылғыш снарядтар басты. Шрапнель снарядтарының жұмыс істеу қағидалары мен принциптері жарылғыш снарядтардың фрагментациясынан түбегейлі өзгеше. Шрапнель британдық артиллерия офицері, генерал-лейтенант Генри Шрапнелдің (1761–1842) есімімен аталады, оның тәжірибелері бастапқыда жеке уақытында және жеке қаржысы есебінен жүргізіліп, жаңа типтегі артиллериялық снарядты жобалау мен әзірлеуге әкелді. "Шрапнель" терминінің қолданылуы уақыт өте келе өзгеріп, қазір снарядтар мен бомбалар корпусының фрагментациясын да білдіреді. Бұл оның ең көп таралған қазіргі қолданылуы, ол бастапқы мағынасынан ауытқуды білдіреді.

Даму

1784 жылы Корольдік артиллерияның лейтенанты Шрапнел жеке құрамға қарсы қаруды әзірлеуді бастады. Сол кезде артиллерия жаяу әскер немесе ат әскерінің шабуылынан қорғану үшін "канстерлік оқ" қолдана алатын, яғни әдеттегі оқ орнына кішкентай темір немесе қорғасын доптарға толы қалайы немесе кенеп контейнерді жүктеуді білдіретін. Оқ атылғанда, контейнер ұңғымадан немесе ұңғыма тұмсығынан өткен кезде жарылып, үлкен мылтық снарядының әсерін беретін. 300 метрге дейінгі қашықтықта канстерлік оқ әлі де өте қауіпті болған, бірақ бұл қашықтықта оқтардың тығыздығы төмендеп, адам денесіне тию ықтималдығы азайды. Ал ұзақ қашықтықта қатты оқ немесе әдеттегі снаряд – қара ұнтақпен толтырылған қуыс құйма темір шар – қолданылды. Бірақ снарядтың бөлшектері ірі және сирек болғандықтан, одан көбірек шашыранды әсер күтілді, фрагментациялық емес. Шрапнелдің жаңалығы – канстерлік оқтың көп снарядты әсерін, уақыттық фитильмен біріктіру болды. Фитиль арқылы канстер оқ атылғаннан кейін белгілі бір қашықтықта жарылып, ішіндегі оқтарды таратуға болатын. Оның снаряды – ұшақтар мен ұнтақ қоспасымен толтырылған, қуыс құйма темір шар, және қарапайым уақыттық фитильге ие болды. Егер фитиль дұрыс орнатылса, снаряд нысананың алдында немесе үстінде жарылып, ішіндегі мушкет оқтарын босататын. Шрапнелдің оқтары снарядтың қалған жылдамдығымен ұшатын. Тығыз мушкет оқтарының үлгісіне қоса, сақталған жылдамдық та жоғары болуы мүмкін, себебі шрапнел снарядының баллистикалық коэффициенті жеке мушкет оқтарынан жоғары болар еді (сыртқы баллистикаға қараңыз). Снарядтағы жарылғыш заряд тек қана қабықты сындыруға жеткілікті болды, оқтарды барлық бағытта шашыратпай. Осылайша, оның өнертабысы канстерлік оқтың тиімді атын арттырып, шамамен дейін жеткізді.

In 1784, Lieutenant Shrapnel of the Royal Artillery began developing an anti personnel weapon. At the time artillery could use "canister shot" to defend themselves from infantry or cavalry attack, which involved loading a tin or canvas container filled with small iron or lead balls instead of the usual cannonball. When fired, the container burst open during passage through the bore or at the muzzle, giving the effect of an oversized shotgun shell. At ranges of up to 300 m canister shot was still highly lethal, though at this range the shots’ density was much lower, making a hit on a human body less likely. At longer ranges, solid shot or the common shell—a hollow cast iron sphere filled with black powder—was used, although with more of a concussive than a fragmentation effect, as the pieces of the shell were very large and sparse in number. Shrapnel's innovation was to combine the multi projectile shotgun effect of canister shot, with a time fuze to open the canister and disperse the bullets it contained at some distance along the canister's trajectory from the gun. His shell was a hollow cast iron sphere filled with a mixture of balls and powder, with a crude time fuze. If the fuze was set correctly then the shell would break open, either in front of or above the intended human objective, releasing its contents (of musket balls). The shrapnel balls would carry on with the "remaining velocity" of the shell. In addition to a denser pattern of musket balls, the retained velocity could be higher as well, since the shrapnel shell as a whole would likely have a higher ballistic coefficient than the individual musket balls (see external ballistics). The explosive charge in the shell was to be just enough to break the casing rather than scatter the shot in all directions. As such his invention increased the effective range of canister shot from to about
He called his device 'spherical case shot', but in time it came to be called after him; a nomenclature formalised in 1852 by the British Government. Initial designs suffered from the potentially catastrophic problem that friction between the shot and black powder during the high acceleration down the gun bore could sometimes cause premature ignition of the powder. Various solutions were tried, with limited if any success. However, in 1852 Colonel Boxer proposed using a diaphragm to separate the bullets from the bursting charge; this proved successful and was adopted the following year. As a buffer to prevent lead shot deforming, a resin was used as a packing material between the shot. A useful side effect of using the resin was that the combustion also gave a visual reference upon the shell bursting, as the resin shattered into a cloud of dust.

Ол өзінің құрылғысын "сфералық қаптамалы оқ" деп атады, бірақ уақыт өте келе ол оның атымен атала бастады; бұл номенклатура 1852 жылы британ үкіметімен ресми бекітілді. Бастапқы жобалардың кемшілігі – оқ пен қара ұнтақтың арасындағы үйкеліс, оқ атылғандағы жоғары үдеу кезінде ұнтақтың ерте тұтануына әкелуі мүмкін еді. Әр түрлі шешімдер қабылданды, бірақ олардың нәтижесі шектеулі болды. Алайда, 1852 жылы полковник Боксер оқтарды жарылғыш зарядтан бөлу үшін диафрагманы пайдалануды ұсынды. Бұл сәтті болып шықты және келесі жылы қабылданды. Оқтардың деформациялануын болдырмау үшін, буфер ретінде оқтардың арасында қатты материал қолданылды. Қатты материалды пайдаланудың қосымша пайдасы – жану кезінде шаң бұлты пайда болып, снарядтың жарылуын көруге мүмкіндік берді.

Тактикалық қолдану

Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы кезеңдерінде шрапнель барлық тараптардан жеке құрамға қарсы қару ретінде кеңінен қолданылды. 1914 жылдың қазанына дейін британдық (13 фунт, 15 фунт және 18 фунт) далалық артиллериясы үшін қолжетімді снарядтың жалғыз түрі осы шрапнель болды. Шрапнель ашық жердегі әскерлерге, әсіресе жиналған жаяу әскерге (шабуылда немесе кері шегінуде) тиімді болды. Алайда, 1914 жылдың соңында окоп соғысының басталуы көптеген армияларды шрапнельді қолдануды азайтып, оның орнына жоғары жарылғыш снарядтарға көшуге мәжбүр етті. Британия жоғары пайызды шрапнель снарядтарын қолдануын жалғастырды. Жаңа тактикалық міндеттерге қоса тікенді сымды кесу және шабуылдаушы әскерін жабу үшін, сондай-ақ қарсыластың қорғаушыларын оқ атудан тоқтату үшін "қозғалмалы артиллериялық атыс" жасау кірді. Қозғалмалы артиллериялық атыста, шабуылшылар жылжыған сайын атыс бір "шептен" екіншісіне көшірілді. Бұл шептер әдетте бір-бірінен алшақ болды, ал атыстың көтерілуі әдетте 4 минуттық интервалмен жасалды. Көтерілу дегеніміз, уақыттық фитильдердің параметрлерін өзгерту қажет болды. Шабуылшылар жарылған шрапнельге мүмкіндігінше жақын (кейде 25 метрдей) болуға тырысты, осылайша атыс олардан өте соң қарсыластың окоптарының үстінде болуға және қарсылас парапеттеріне қайта оралмас бұрын оларды басып тастауға мүмкіндік алатын еді.

Артықшылықтар

Шрапнель траншеялар мен басқа да бекіністерге тиімді болмаса да, британдықтардың (кем дегенде) сүйікті қаруы болып қала берді, олардың жаяу әскерінің шабуылын қолдау үшін, жау әскерін басып, траншея парапеттеріне орналасуына кедергі келтіру мақсатында қолданылды. Бұл "нейтрализация" деп аталды және 1915 жылдың екінші жартысына қарай шабуылды қолдау көрсеткен артиллерияның басты міндетіне айналды. Шрапнель, өз шрапнелі шабуылшылардың үстінен немесе алдынан жарылғанда, жарылғыш заттарға қарағанда британдық жаяу әскері үшін қауіпсіз болды, ал жарылғыш снарядтардың қысқа арада жарылуы кез келген бағытта 100 метрден астам қашықтықта өлімге әкелуі мүмкін. Шрапнель қарсы шабуылдарға, жұмысшы топтарға және ашық жердегі басқа да әскерлерге қарсы да тиімді болды. Британдық экспедициялық корпусының "GHQ артиллериясы. №5 Сым кесу" нұсқауы 1916 жылдың маусым айында жарияланды. Онда сымды кесу үшін шрапнель қолданылуы, ал HE сымдар кесілгеннен кейін тіреулерді және сымдарды шашырату үшін қолданылуы талап етілді. Дегенмен, шектеулер болды: 18 фунттық зеңбіректер үшін ең тиімді қашықтық 1800–2400 ярдты құрады. Қысқа қашықтықтағы ату траекториясының жалпақтығы өздерінің парапеттерін асып кетуіне мүмкіншілік бермейді, ал фитильдерді 1000 ярдтан кем емес қашықтыққа орнатуға болмайды. Зеңбіректерді шеберлер жөндеп, мұқият калибрлеу қажет болды. Сонымен қатар, оларға сандық қаптармен бекітілген дөңгелектері мен арқаны бар сенімді платформалар қажет болды, ал бақылаушы офицер сымға тигізетін әсерді үнемі бақылап, қашықтық пен фитильдерді қажеттілікке қарай түзетулер енгізуі керек болды. Бұл нұсқаулар 1917 жылдың ақпан айында жарық көрген "GHQ артиллериясы. №3 Шабуылдағы артиллерия" нұсқаулығында қайталанды, сондай-ақ сымның бір метрлік бөлігіне қажетті оқ-дәрі мөлшері туралы қосымша мәліметтер де берілді. Сымды кесу үшін шрапнельді қолдану RA "Оқу меморандумы №2 1939" құжатында да ерекше аталып өтті. Британдықтар шрапнельді "жақындау оқ атуы" кезінде қолданғанда, қара ұнтақтың жарылуынан туындаған түтін "қоршау" эффектін жасады.

Кемшіліктер

Сомма шайқасында британдықтардың ауыр қаза табуына себеп болған негізгі факторлардың бірі – шрапнельдің ешкімнің жеріндегі тікенді сымдарды кесуге тиімді деген сенім болды (бірақ Соммада шрапнельдің сым кескіш ретінде қолданылу себебі – Британияның жеткілікті HE снарядтарын өндіруге қабілетсіздігі болды деп саналады). Бұл түсінік 1915 жылғы Неув-Шапель шайқасында Германияның тікенді сымдарына қарсы шрапнельдік снарядтарды табысты қолдану арқылы нығайтылды, бірақ немістер сол шайқастан кейін тікенді сымдарын жиырып, қалыңдатты. Осының салдарынан, шрапнель кейіннен тек жау әскерлерін өлтіруде ғана тиімді болды; тіпті жағдайлар дұрыс болған жағдайда да, оқтардың санын арттыру үшін түсу бұрышы тегіс болса да, шрапнельдің допшасы тікенді сымның жұқа жібіне тиіп, оны кесу мүмкіндігі өте төмен еді. Оқтардың қирату әсері де шектеулі болды және олар құм қаптарымен тоқтатылды, сондықтан қорғаныс ұстаған немесе бекіністе орналасқан әскерлер көбінесе қауіпсіздікте болды. Сонымен қатар, стальной шлемдер, соның ішінде неміс Stahlhelm және британдық Brodie шлемі, шрапнель оқтарына төтеп бере алатын және киген адамды бас жарақатынан қорғайтын болды: кенеттен, қатты дыбыспен маңдайға соғылып, траншея еденіне құладым – шрапнель оғы шлемымді күшпен соқты, бірақ тесіп өте алмады, бірақ оны деформациялауға жеткілікті күшті болды. Егер мен, соңғы бірнеше күнге дейін әдеттегідей, кепка киген болсам, онда полк тағы бір адамды жоғалтар еді. Шрапнель снаряды жоғары жарылғыш снарядқа қарағанда қымбатқа түсті және снаряд корпусы үшін жоғары сапалы болат қажет болды. Оларды дұрыс пайдалану да қиын болды, себебі қабықты дұрыс жерде жарыту үшін дұрыс фитильдік уақытты орнату өте маңызды болды. Бұл, қозғалмалы нысаналарды ұстау кезінде бақылау офицерінен айқын шеберлік талап етті. Қосымша қиындық – фитильдің нақты жұмыс істеу уақыты метеорологиялық жағдайларға және қосымша қиындықтарға – зеңбірек аузынан шығу жылдамдығының өзгеруіне тәуелді болды. Алайда, британдықтар әр зеңбіректе фитиль индикаторларын қолданды, олар зеңбірек аузынан шығу жылдамдығын ескере отырып, дұрыс фитильдік уақытты (ұзындығын) анықтады.

One of the key factors that contributed to the heavy casualties sustained by the British at the Battle of the Somme was the perceived belief that shrapnel would be effective at cutting the barbed wire entanglements in no man's land (although it has been suggested that the reason for the use of shrapnel as a wire cutter at the Somme was because Britain lacked the capacity to manufacture enough HE shell). This perception was reinforced by the successful deployment of shrapnel shells against Germany's barbed wire entanglements in the 1915 Battle of Neuve Chapelle, but the Germans thickened their barbed wire strands after that battle. As a result, shrapnel was later only effective in killing enemy personnel; even if the conditions were correct, with the angle of descent being flat to maximise the number of bullets going through the entanglements, the probability of a shrapnel ball hitting a thin line of barbed wire and successfully cutting it was extremely low. The bullets also had limited destructive effect and were stopped by sandbags, so troops behind protection or in bunkers were generally safe. Additionally, steel helmets, including both the German Stahlhelm and the British Brodie helmet, could resist Shrapnel bullets and protect the wearer from head injury:
suddenly, with a great clanging thud, I was hit on the forehead and knocked flying onto the floor of the trench a shrapnel bullet had hit my helmet with great violence, without piercing it, but sufficiently hard to dent it. If I had, as had been usual up until a few days previously, been wearing a cap, then the Regiment would have had one more man killed. A shrapnel shell was more expensive than a high explosive one and required higher grade steel for the shell body. They were also harder to use correctly because getting the correct fuze running time was critical in order to burst the shell in the right place. This required considerable skill by the observation officer when engaging moving targets. An added complication was that the actual fuze running time was affected by the meteorological conditions, with the variation in gun muzzle velocity being an added complication. However, the British used fuze indicators at each gun that determined the correct fuze running time (length) corrected for muzzle velocity.

Жарылыс қаупі жоғары снарядпен ауыстыру

Жоғары сезімталдығы төмен жарылғыш заттардың пайда болуы, оларды снарядтарды толтыру үшін қолдану мүмкіндігімен, дұрыс жобаланған жарылғыш снарядтың корпусы тиімді фрагменттерге бөлінетіні анықталды. Мысалы, орташа 105 мм снарядтың жарылуы бірнеше мың жоғары жылдамдықты (1000-1500 м/с) сынықтарды, өте жақын қашықтықтағы өлімге әкелетін жарылыс қысымын және егер жер бетінде немесе жер астында жарылса, пайдалы кратер жасау және қарсы материалдық әсерін тудырады – бәрі де кейінгі шарап снарядтарына қарағанда әлдеқайда қарапайым оқ-дәріде. Алайда, бұл фрагментация көбінесе снарядтар жұмсақ топыраққа енген кезде жоғалып кететін, ал кейбір сынықтардың барлық бағытта таралуы шабуылдаушы әскерлер үшін қауіп тудыратын.

Вариациялар

Бір ерекшелігі – "универсалды снаряд", ол Германияның Крупп компаниясы 1900-шы жылдардың басында жасаған далалық артиллериялық снарядтың түрі. Бұл снаряд шрапнельдік немесе жоғары жарылғыш снаряд ретінде жұмыс істей алатын. Снарядтың модификацияланған оқшаулауы болды және шрапнель шарларының арасындағы байланыс ретінде шайырдың орнына ТНТ қолданылды. Уақыттық оқшаулау орнатылғанда, снаряд шрапнель ретінде жұмыс істейтін, шарларды шығарып, ТНТ-ні тұтандыратын (жарылмайтын) және қара түтін шығаратын. Снарядқа соққы тигенде ТНТ жарылып, өте көп мөлшерде төмен жылдамдықты сынықтар мен жұмсақ жарылысқа ие жоғары жарылғыш снарядқа айналатын. Оның күрделілігіне байланысты, одан қарапайым жоғары жарылғыш снаряд пайдасына бас тартылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания да "пулялардың" орнына "ішкі заттарды" (pots) тасу үшін шрапнель үлгісіндегі снарядтарды қолданды. Бұл термит қоспасын қолданатын, жеті ішкі зат бар тұтандырғыш снарядтар болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде АҚШ-тың да "Эрхардт жоғары жарылғыш шрапнелі" деп аталатын снаряды қоймасында болды. Ол неміс дизайнына ұқсас, оқтар шайырдың орнына ТНТ-ге енгізілген, ал снарядтың мұрнына да жарылғыш заттар салынған. Дуглас Гамильтон 1915 және 1916 жылдардағы шрапнель және жоғары жарылғыш снарядтарды өндіру туралы еңбектерінде бұл снаряд түрін "басқа түрлерге қарағанда сирек кездесетін" деп атап өтті, бірақ өндіріс егжей-тегжейлі мәліметтерін бермеді. Итан Виалл да 1917 жылы берген жоқ. Сондықтан АҚШ соғыстың басында, басқа жауынгерлердің тәжірибесіне сүйене отырып, оны өндіруді тоқтатқан болып көрінеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс дәуірі

1930 жылдардың басында BL 60 фунттық зеңбірек үшін 760 оқтан тұратын жаңа британдық Mk 3D шрапнель снаряды жасалды. Британдықтар соғыстың басында Шығыс және Солтүстік-Шығыс Африкадағы әскери операцияларда шрапнельді қолданды, онда 18 фунттық және 4,5 дюймдік (114 мм) гаубицалар пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қарай шрапнель снарядтары, сөздің толық мағынасында, қолданыстан шығып қалды, шрапнельдің соңғы тіркелген қолданылуы 1943 жылы Бірмада 60 фунттық зеңбірек снарядтарымен болды. 1945 жылы британдықтар VT салдағыштары бар шрапнель снарядтарын сәтті сынақтан өткізді. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін шрапнель британдық артиллерияның жаңа үлгілері үшін оқ-дәрі ретінде дамытылған жоқ.

Вьетнам соғысы

Шрапнель емес болғанымен, 1960 жылдардағы қару-жарақ жобасы 90 және 106 мм зеңбіректер мен 105 мм гаубицаларға арналған шлинтекс снарядтарын жасады, олар "ұялы ара" снаряды деп аталды. Шрапнель снарядтарындағы доптардан өзгеше, шлинтекс снарядтары флешеттермен жабдықталған. Соның нәтижесінде 105 мм М546 APERS T (адамдарға қарсы іздеуші) снаряды пайда болды, ол алғаш рет 1966 жылы Вьетнам соғысында қолданылды. Снарядтың құрамында шамамен 8000 бір жарым граммдық флешеттер бес қабатқа орналастырылған, уақыттық фитиль, денеге кесу детонаторлары, орталық жалын түтігі, түтінсіз ұшқыш заряды, базасында бояу белгісі және трассер элементтері бар. Снарядтың жұмыс істеу принципі: уақыттық фитиль оқ атып, жалын түтікше арқылы төмен түседі, кесу детонаторлары оқ атып, алдыңғы бөлігі төрт бөлікке бөлінеді. Корпус және алғашқы төрт қабат снарядтың айналуымен таратылады, соңғы қабат пен визуалды маркер ұшқыш зарядтың күшімен шашыратылады. Флешеттер, негізінен айналу арқасында, жарылу нүктесінен бастап, жарылуға дейін болған снарядтың траекториясы бойында кеңейіп бара жатқан конус тәрізді таралады. Бұл снарядты жасау қиын болды, бірақ ол өте тиімді адамдарға қарсы қару болып табылады. Әскерилердің мәлімдемесіне сәйкес, "ұялы ара" снарядтары қолданылған шабуыл кезінде көптеген жау әскерлерінің қолдары мылтық сапасынан шегеленген күйде табылған, ал олардың денелері мылтық арқылы жаппай қабірге сүйреліп әкелінген. Осы типтегі оқ-дәрінің атына "ұялы ара" деген ат беру себебі, флешеттердің ауада қозғалуының шуы аралардың үйіріне ұқсас болғандықтан деп есептеледі.

Қазіргі заман

Шрапнельдік снарядтар қазір сирек қолданылса да, ара қонысы снарядтарынан басқа, шрапнельдік принципін қолданатын немесе қолданған басқа да заманауи снарядтар бар. DM 111 20 мм зениттік снаряд жақын қашықтықтағы әуе қорғанысына арналған, флешеткамен толтырылған 40 мм HVCC (40 x 53 мм HV гранатасы), 35 мм зениттік қару (35 × 228 мм) AHEAD оқ-дәрісі (152 x 3.3 г вольфрам цилиндрлері), RWM Schweiz 30 × 173 мм ауада жарылатын снаряд, бес дюймдік (127 мм) оқ (KE ET) және мүмкін тағы да көп. Сонымен қатар, көптеген заманауи армияларда танк пен артиллерия үшін канистралық снарядтар бар, мысалы, 120 мм M256 танк қаруы үшін XM1028 снаряды (шамамен 1150 вольфрам шар, 1400 м/с жылдамдықпен). Кем дегенде, кейбір зениттік ракеталар (ЗР) жарылыс фрагменттерінің орнына шрапнель тәрізді жарылғыш бөліктерді пайдаланады. Жарылыс фрагментті жарылғыш бөліктер сияқты, осы типтегі жарылғыш бөліктің қолданылуы тікелей соқтығысуды қажет етпейді, демек, нысананы іздеу және басқарудың дәлдік талаптарын едәуір төмендетеді. Келіп жатқан қайта кіретін аппараттан (RV) алдын ала белгіленген қашықтықта, жарылғыш бөлік, ЗР жарылғыш бөлігінің жағдайында, жарылғыш шығару заряды арқылы, негізінен таяқша тәрізді суб-снарядтардың массивін RV-нің траекториясына жібереді. Жарылыс фрагментті жарылғыш бөліктен айырмашылығы, шығару заряды суб-снарядтарды негізгі жарылғыш бөліктен босату үшін ғана қажет, оларды жоғары жылдамдыққа дейін үдету үшін емес. RV корпусын тесіп өту үшін қажетті жылдамдық жарылғыш бөліктің жоғары соңғы жылдамдығынан келеді, бұл шрапнельдік қабықтың принципіне ұқсас. Осы типтегі жарылғыш бөлікті пайдалану себебі – жарылыс фрагменттері RV корпусын тесіп өтуге кепілдік бере алмайды. Таяқша тәрізді суб-снарядтарды қолдану арқылы, материалдың әлдеқайда қалың қабатын тесіп өтуге болады, бұл кіріп келе жатқан RV-ні бұзу мүмкіндігін едәуір арттырады. Starstreak зымыраны да ұқсас жүйені қолданады, зымыран соқтығысу алдында үш металл жебесін бөліп шығарады, бірақ Starstreak жағдайында бұл жебелер басқарылады және жарылғыш зарядты қамтиды.

Though shrapnel rounds are now rarely used, apart from the beehive munitions, there are other modern rounds, that use, or have used, the shrapnel principle. The DM 111 20 mm cannon round used for close range air defense, the flechette filled 40 mm HVCC (40 x 53 mm HV grenade), the 35 mm cannon (35 × 228 mm) AHEAD ammunition (152 x 3.3 g tungsten cylinders), RWM Schweiz 30 × 173 mm air bursting munition, five inch (127 mm) shotgun projectile (KE ET) and possibly more. Also, many modern armies have canister shot ammunition for tank and artillery guns, the XM1028 round for the 120 mm M256 tank gun being one example (approx 1150 tungsten balls at 1,400 m/s). At least some anti ballistic missiles (ABMs) use shrapnel like warheads instead of the more common blast fragmentation types. As with a blast frag warhead, the use of this type of warhead does not require a direct body on body impact, so greatly reduces tracking and steering accuracy requirements. At a predetermined distance from the incoming re entry vehicle (RV) the warhead releases, in the case of the ABM warhead by an explosive expulsion charge, an array of mainly rod like sub projectiles into the RV's flight path. Unlike a blast frag warhead, the expulsion charge is only needed to release the sub projectiles from the main warhead, not to accelerate them to high velocity. The velocity required to penetrate the RV's casing comes from the high terminal velocity of the warhead, similar to the shrapnel shell's principle. The reason for the use of this type of warhead and not a blast frag is that the fragments produced by a blast frag warhead cannot guarantee penetration of the RV's casing. By using rod like sub projectiles, a much greater thickness of material can be penetrated, greatly increasing the potential for disruption of the incoming RV. The Starstreak missile uses a similar system, with three metal darts splitting from the missile prior to impact, although in the case of Starstreak these darts are guided and contain an explosive charge.