Кіріспе

Жықыр, қанаттарымен тұрақталған болаттан жасалған снаряд.

Флешетт (/f/l/eɪ/'/ʃ/ɛ/t/ fleSHET') – ұшы бар, қанаттарымен тұрақталған болаттан жасалған снаряд. Атауы француз тіліндегі "fléchette" сөзінен келген, яғни "кішкентай жебе" немесе "дарты" деген мағынаны білдіреді, кейде ағылшын тілінде жіті акцент сақталатын "fléchette" түрінде де қолданылады. Олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері баллистикалық қару ретінде пайдаланылып келеді. Флешетттерді жеткізу жүйелері мен атқылау әдістері әртүрлі: бір рет атудан бастап, бір жарылғыш оқта мыңдаған снарядқа дейін. Флешетттерді адамдарға қарсы қару ретінде қолдану мәселесі даулы болып табылады.

Әуеден түсірілген

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаяу әскерге шабуыл жасау үшін ұшақтардан флешеттер тасталды және олар тік қоймаларды тесуге қабілетті болды. Кейін АҚШ "Лейзи Дог" бомбаларын пайдаланды, олар ұзындығы шамамен, диаметрі және салмағы шамамен кіші, бағытталмаған кинетикалық снарядтар. Олардың құрамында жарылғыш заряд болмаған, бірақ құлаған кезде олар айтарлықтай кинетикалық энергия жинап, оларды қауіпті етіп, жабайы орман, бірнеше дюйм құм немесе жеңіл броня сияқты жұмсақ жамылғыны оңай тесіп өтуге мүмкіндік берді. "Лейзи Дог" оқ-дәрілері қарапайым және арзан болды; оларды бір ретте көп мөлшерде тастауға болады. Олардың әсері басқа оқ-дәрілерге қарағанда кем емес болғанымен, соғыс аяқталғаннан кейін де белсенді болуы мүмкін жарылмаған қару-жарақтарды (UXO) қалдырмады. "Лейзи Дог" снарядтары негізінен Корея және Вьетнам соғыстарында қолданылған.

Кіші қару-жараққа арналған оқ-дәрілер

Флешеттердің тамаша баллистикалық көрсеткіштері және броняны тесіп өту мүмкіндігі шағын қару өндірушілер үшін осы сыныптағы оқ-дәрілерді әзірлеуді және енгізуді тартымды етті. Флешеттермен атуға қабілетті қару жасауға бірнеше әрекеттер жасалды. 1950 жылдары Джонс Хопкинс университетіндегі жұмыс тікелей инъекциялық антиперсоналдық химиялық-биологиялық агенттің (DIACBA) жасалуына әкелді, онда флешеттерге химиялық немесе биологиялық соғыс агентінің белгілі бір мөлшерін сақтау үшін ойыстар жасалды, ұштары қуыс немесе басқаша өңделді, содан кейін бұл агент баллистикалық жара арқылы жеткізілуі тиіс болды. Бастапқы жұмыс VX нервтік агентімен жүргізілді, оның сенімді дозаны жеткізу үшін қоюлатылуы қажет болды. Кейіннен ол бөлшектік карбаматқа алмастырылды. АҚШ-тың Биологиялық бағдарламасында 7,62 мм мылтық патронына ұқсайтын M1 биодарт болды, ол ботулинін токсині А немесе сакситоксин жеткізуге арналған микрофлешеттерді қамтыды. КСРО-да АО-27 мылтығы және АПС десанттық мылтығы болды, ал басқа елдерде өздерінің флешеттері болды. Көптеген прототиптік флешеттермен атуға қабілетті қарулар Ұзақ мерзімді Арнайы мақсаттағы жеке қару (SPIW) жобасының аясында жасалды. Steyr Mannlicher ACR мылтығы – 1989-1990 жылдардағы АҚШ Армиясының Advanced Combat Rifle бағдарламасы үшін жасалған флешеттермен атуға қабілетті шабуылдық мылтықтың прототипі. Флешеттердің қиындықтарын шешуге бағытталған нұсқасы – Close Assault Weapon System (CAWS) жобасының бөлігі ретінде әзірленген SCMITR. Стандартты флешеттердің баллистикалық қасиеттерін және ену тереңдігін сақтайтын, бірақ жараның кеңірек болуы арқылы жаралану мүмкіндігін арттыратын флешеттерді ату үшін селективті ату режимінде жұмыс істейтін оқ ату қарулары қолданылды.

Қарулар

Вьетнам соғысы кезінде АҚШ 12 калибрлі ұрыс мылтықтарын флешетталық оқ-дәрілермен қолданды. Бұл пластик корпустағы оқ-дәрілер Вьетнам соғысы кезінде шектеулі сынақтардан өтті. Western Cartridge Company компаниясы жасаған патрондарда әрқайсысы ұзын және салмағы бар 20 флешетта болды; Federal Cartridge Company патрондары 25 флешеттадан тұрды. Флешетталар, оқ саңылау осімен қатар болуын сақтау үшін, гранулалы ақ полиэтиленмен бірге пластик стақанға салынып, жылдамдау кезінде ұнтақтың ішке енуін болдырмау үшін металл дискімен бекітілді. Federal патрондарының флешетталарының ұштары ашық болса, WCC патрондарының флешетталары дәстүрлі жұлдыз тәрізді қысыммен жасырылды. Флешетталар шар тәрізді оқтарға қарағанда ұзақ қашықтықта тегіс траекторияны көрсетті, бірақ жауынгерлік тиімділігі оқ-дәрінің көлемді өндірісін ақтамады.

Ракеталар мен артиллерияны қолдану

Кіші флешеттер арнайы артиллериялық снарядтарда, "бал арасы" деп аталатын (мыңдаған флешеттердің әуеде қозғалғанда тудыратын ерекше сыңғырлаған дыбысы үшін осылай аталған) және ашық жердегі әскерлерге қарсы қолдануға арналған. Флешеттермен толтырылған баллистикалық снаряд механикалық уақыт сөндіргішімен атылып, кеңейіп жатқан конус тәрізді кеңістікте флешеттерді шашыратып жіберді. Вьетнам соғысы кезінде 105 мм гаубицалық батареялар мен танктер (90 мм зеңбіректер) жаппай шабуылдаған жаяу әскерден қорғану үшін флешетті снарядтарды қолданды. Көптеп таралған 105 мм М40 кері импульсі жоқ мылтығы көбінесе танкке қарсы қару ретінде қолданылды. Дегенмен, флешетті снарядтарды пайдаланып, оны жеке құрамға қарсы да қолдануға болады. 8,4 см Карл Густав кері импульсі жоқ мылтығы да жақын қашықтықтағы жеке құрамға қарсы қолданылатын аймақтық қорғаныс оқ-дәрілерін пайдаланады. Ол кең аумаққа 1100 флешеттен атуға қабілетті. Мұндай флешеттерді AH-64 Apache және AH-1 Cobra сияқты шабуылдық тікұшақтар тасымалдайды.

Ресей-Украина соғысы

Флешеттер 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде қолданылған, Бучадағы жаппай қабірлерден оқ үлгілері табылған. Көзі куәгер болған адамның сөзінше, оқ-дәрілер жарылып, 3 см-лік флешеттермен аймақты толыстырған. Британдық оқ-дәрі сарапшысы флешеттердің суреттерін қарап, олар 122 мм 3Sh1 артиллериялық снарядынан шыққан болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Украина Құрлық әскерлерінің өкілі Украина әскерилері флешеттері бар снарядтарды қолданбайтынын мәлімдеді.