Ұлыбританиядағы футбол: елдер мен тарихы

Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі футбол туралы шолу Біріккен Корольдікті (Ұлыбритания) құрайтын төрт құрамдас елдің әрқайсысында футбол жеке негізде ұйымдастырылады, олардың әрқайсысы өз еліндегі футболдың жалпы басқаруына жауапты ұлттық футбол қауымдастығына ие. Біріккен Корольдіктің ұлттық футбол құрамасы жоқ. Футбол 1860 жылдардан бері Ұлыбританиядағы ең танымал спорт түрі болып табылады. Регби, регби лигасы және крикет – басқа да танымал спорт түрлері. Бұл мақалада футболдың туған жерлердегі елдері бойынша салыстырулар келтірілген. Ұлыбритания және оның аумақтарындағы футбол туралы толық мәліметтерді төмендегі кестеден қараңыз:

Ерлер футболыӘйелдер футболыТуған жерлердегі елдерАғылшындағы футболАғылшындағы әйелдер футболыШотландиядағы футболШотландиядағы әйелдер футболыУэльстегі футболУэльстегі әйелдер футболыСолтүстік Ирландиядағы футболСолтүстік Ирландиядағы әйелдер футболыТәуелді аралдарМэн аралындағы футболЖерсидегі футболГернсидегі футболБритан теңіз аймақтарыАнгвиладағы футболБермудадағы футболБритан Виргин аралдарындағы футболКайман аралдарындағы футболЖибралтардағы футболМонтсерраттағы футболТүркіс және Кайкос аралдарындағы футбол

Футбол қауымдастықтары

Ұлыбританияның әр елі, кейде "туған елдер" деп аталады, өз еліндегі футболды басқаруға жауапты ұлттық футбол қауымдастығына ие: Футбол қауымдастығы (FA) Англия мен Корольдік тәуелділіктеріне жауапты және 1863 жылы құрылған, Шотландия футбол қауымдастығы (SFA) 1873 жылы, Уэльс футбол қауымдастығы (FAW) 1876 жылы, ал Ирландия футбол қауымдастығы (IFA) 1880 жылы құрылды. Олар әлемдегі ең көне төрт ұлттық футбол қауымдастығы болып табылады және футболдың бүкіл әлемдегі дамуында маңызды рөл атқарады, себебі олар ойын ережелерін анықтайтын Халықаралық футбол қауымдастығының (IFAB) сегіз орынының төртеуін иеленеді, ал қалған төртеуін ФИФА алып отыр.

Ерлер халықаралық футбол

Ұлыбритания халықаралық футболды Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияның жеке құрамалары ретінде ойнайды. Бұл ережеден бірден-бір ерекшелік – жазғы Олимпиада ойындарында Ұлыбритания атынан шығатын Ұлыбритания Олимпиадалық футбол құрамасы, оның құрамына Солтүстік Ирландия да кіреді. Кейбір адамдар, мысалы, саясаткер Тони Бэнкс, Ұлыбританияның барлық жарыстарда бір құрамамен қатысуы керек деп ұсынған, бірақ төрт футбол федерациясы мұндай идеяға қарсы. Ойыншылардың қай құрамаға қатыса алатыны туралы кейде мәселелер туындайды (өйткені бұл құрамаларды білдіретін барлық ойыншылардың британ паспорты бар), бірақ әдетте ойыншы өзі туған елде, ата-анасы немесе әже-шешесі туған елде ойнауға құқылы (егер бұл елдер әртүрлі болса, онда ол өзі таңдай алады). Мұндай жағдай Эйден МакГиди және Джек Коллисон сияқты ойыншылардың арасында болды, олар туған жерінен гөрі ата-аналарының туған жерін таңдап, сол ел үшін ойнады. Корольдік тәуелділіктерінен (яғни, Ман аралы және Канал аралдары) шыққан, бірақ техникалық жағынан Ұлыбритания құрамына кірмейтін ойыншылар төрт құраманың кез келгенінен ойнауға құқылы (мысалы, Мэтт Ле Тиссиер мен Грейм Ле Со, екеуі де Англияны таңдады). Сондай-ақ, Ұлыбританиядан немесе оның иеліктерінен тыс жерде туған британ азаматтары да ойнауға құқылы – Эрик Янг (Сингапурда туған) және Пэт ван ден Хауве (Бельгияда туған) бұрын осы ереже бойынша Уэльсті таңдаған, ал Майк Тейлор (Германияда, британдық әкеден туған) Солтүстік Ирландия құрамасын білдіру үшін осы мүмкіндікті пайдаланды, бірақ қазір тұруға қатысты талаптар да қолданылады.

Ұлыбританияның Олимпиада тарихы

Алғашқы жылдары Олимпиадалық футбол жарысы тек әуесқой командалар арасында өтті, ал Британдық Олимпиада комитеті Англияның әуесқой құрамасына бүкіл Ұлыбританияны ұсынуға келісім берді. Соңғы кезде Олимпиадалық жарыстарда 23 жасқа дейінгі командалар бақ сынап, Ұлыбритания көбінесе қатыспады. Бұл себебі, іріктеу кезеңі УЕФА-ның 21 жасқа дейінгі чемпионатының негізінде жүзеге асырылады, яғни Ұлыбританияның ұлттық командалар жеке-жеке қатысқандықтан, іріктеуге өтуі мүмкін емес. Кейде жекелеген елдер іріктеу шарттарына сай келгенімен, олардың орнына төмен деңгейдегі елдер қатысқан жағдайлар болды. 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындары Лондон қаласында өткендіктен, Ұлыбритания футбол турниріне қатысу құқығына ие болды. Англия футбол қауымдастығы 2012 жылы бірыңғай команда құру идеясын қолдағанмен, қалған үш федерация бұл ұсынысқа қарсы болды. Шотландия футбол қауымдастығы бұл мәселеге ерекше мән берді, себебі Ұлыбританияның бірыңғай командасы төрт елдің тәуелсіз статусына қауіп төндіруі мүмкін деп сақтады. ФИФА үй елдерінің келісімге келуіне 2009 жылдың 1 маусымын мерзім ретінде белгіледі. Нәтижесінде, төрт қауымдастық ФИФА-ға хат жолдап, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия қауымдастықтары әлі де бірыңғай Ұлыбритания құрамасы идеясына қарсы екенін және мұндай командаға қатыспайтынын, бірақ Англияның осы ту астында команда құруына кедергі жасамағанын мәлімдеді. ФИФА президенті Сепп Блаттер бірнеше күн ішінде бұл келісімді ресми түрде бекітті. Дегенмен, Уэльс құрамасы қатыспайтынын мәлімдегеніне қарамастан, Гарет Бэйл сияқты уэльстік ойыншылар бірыңғай команда құрамында ойнауға қызығушылық танытты. Футбол қауымдастығы келісімді елемегендіктен, ерлер құрамасына бес уэльстік ойыншыны қосты. Ұлыбританияның Олимпиадалық командаларының болашағы белгісіз, себебі олардың алдағы турнирлерге іріктеуден өту механизмі жоқ. Алайда, Токио-2020 Олимпиадасында бірыңғай әйелдер құрамасының табысы ерлер құрамасының болашағына үміт сыйлады.

In the early years, the Olympic football competition was contested between amateur sides, and the British Olympic Committee agreed to let the England amateur team represent the entire UK. More recently the Olympic competition has been played by under 23s teams and Great Britain has not normally been represented. This is because qualification is based on the UEFA Under 21 championship, which means it is impossible for Great Britain to qualify as the national teams participate separately in that competition. There have been instances where an individual nation would have qualified, but a lower ranked nation has taken its place instead. An exception to this was the 2012 Summer Olympics, which were hosted to London. This meant that Great Britain qualified, by right of being host nation, for the football tournaments. While the English Football Association favoured the idea of a unified team for 2012, the other three federations opposed the concept. The Scottish Football Association was particularly strident in this view, fearing that a single UK team would jeopardise the independent status all four Home Nations enjoy. FIFA set a deadline of 1 June 2009 for the Home Nations to come to an agreement, which resulted in the four associations sending a letter to FIFA stating that while the Scottish, Welsh, and Northern Ireland associations still opposed the concept of a unified Great Britain team and would not participate in such a team, they would not prevent England from fielding a team under that banner. FIFA president Sepp Blatter officially approved the deal within days. However, even though the Welsh had said they would not participate in such a team, Welsh players such as Gareth Bale expressed an interest in playing for a unified team. The Football Association chose to disregard the agreement and selected five Welsh players for the men's team. The future of Great Britain Olympic teams is uncertain as there is no mechanism for them to qualify for forthcoming tournaments. However, the presence of a unified women's team at Tokyo 2020 gave hope for the future of the men's team.

Мекен елдері арасындағы халықаралық матчтар

Ұлыбритания құрамалары әлемдегі кез келген футбол ойнайтын елден көбірек бір-бірімен кездескен. Әлемдегі алғашқы халықаралық футбол матчы 1872 жылы Глазгода Шотландия мен Англия арасында өтті (0–0 есебімен тең түсті). Содан бері төрт құрама да бір-бірімен тұрақты достық ойындар ойнай бастады. 1883 жылы Ұлыбритания құрамалары арасындағы ресми жарыс – Британдық үй чемпионаты енгізілді, ол әр құраманың маусымда кем дегенде үш құрамамен бір рет ойнауын қамтамасыз етті. Чемпионат 1984 жылы тоқтатылды, себебі көрермендердің тәртіпсіздігіне байланысты мәселелер туды, сондай-ақ Англияның (және аз дәрежеде Шотландияның) Еуропа мен Оңтүстік Американың ірі және күшті елдеріне қарсы халықаралық матчтар өткізуге деген ниеті болды. Британдық үй чемпионаты өтіп жатқан кезде, Ұлыбритания құрамалары ФИФА Әлем чемпионаты мен УЕФА Еуропа чемпионатының іріктеу турнирлерінде бірнеше рет бірге ойнады. Бастапқы турнирлерде Британ чемпионаты іріктеу тобы ретінде пайдаланылды, бірақ 1974 жылғы Әлем чемпионатына іріктеу кезінде Англия мен Уэльс бір топқа түсті. Осыдан кейін тағы үш іріктеу турнирінде Британ чемпионаты өтіп жатқанда Ұлыбритания құрамалары бірге ойнады. Британдық үй чемпионаты аяқталғаннан бері құрамалар бір-бірімен негізінен Еуропа чемпионаты немесе Әлем кубогы сияқты халықаралық жарыстарда, сондай-ақ кейде достық матчтарда кездеседі. 2011 жылы Vauxhall ФА, SFA, FAW және IFA-мен демеушілік келісімдерге қол қойды және төрт елдің Британдық үй чемпионатының бір түрінде қайтадан бір-бірімен ойнауын қалатынын мәлімдеді. Британдық үй чемпионаты аяқталғаннан бері оны қайта жаңғырту туралы көптеген ұсыныстар түсті. Бір аргумент – бұл «мағынасыз достық» ойындарды ойыншылар мен жанкүйерлердің қызығушылығын арттыратын нақты турнирмен алмастырады. Алайда, мұндай ұсынысқа, әсіресе Англия тарапынан ынта аз болды; уақыт өте келе Футбол қауымдастығы коммерциялық тұрғыдан басқа үш қауымдастықтан басып өтті, сондықтан Еуропа мен Оңтүстік Американың ірі футбол елдеріне қарсы достық матчтар үй елдеріне қарсы ойнаудан құндырақ деп айтуға болады. 2006 жылдың желтоқсанында Лори Санчес үш кельт елдерінен және Ирландия Республикасынан тұратын турнир ұйымдастыруды ұсынды. Ол IFA басшылығы жаңа үй чемпионатын қолдайтынын, ал SFA сақтықпен қызығушылық танытқанын айтты. Бұл 2007 жылдың ақпанында Шотландияның жаңадан тағайындалған бас жаттықтырушысы Алекс МакЛиш үй елдерімен және Ирландия Республикасымен ойнауға қызығушылық білдірген кезде одан әрі дамыды. Англияның жаңа үй чемпионатына қызығушылық танытпайтынын мойындаған ол: «Егер Англияның ФА жаңа Уэмблиде кімдермен ойнауды ойласа, біз олардың ойларындамыз деп үміттенемін» деді. Англия мен Уэльс екі құрама да ынтасыздық танытты, олар жыл сайын өткізілетін достық матчтардың санына байланысты «Үй елдері қалай сыйып кететінін көру қиын» деді. 2008 жылдың 18 қыркүйегінде Ирландия Республикасы, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия қатысатын турнир – Ұлттар кубогы 2011 жылы өтетіні жарияланды. Матчтарға қатысушылардың саны, әсіресе Республика мен Шотландия қатыспаған матчтарда аз болды және турнир қайталанбады.

The UK teams have played each other more times than any other footballing nations in the world. The world's first international football match was played between Scotland and England in Glasgow in 1872 (a 0–0 draw). From then on, all four teams started playing regular friendlies against each other. In 1883 a formal competition between the UK's teams, the British Home Championship, was introduced, guaranteeing that each team would play the other three at least once a season. The Championship was discontinued in 1984, partly due to problems of crowd trouble, and partly due to the desire of England (and to a lesser extent Scotland) to contest international fixtures against larger and more powerful nations. While the British Home Championship was being played, the UK teams were also drawn together on a number of occasions during qualification competitions for the FIFA World Cup and UEFA European Championships. Early tournaments simply used the British Championship as a qualifying group, but during qualification for the 1974 World Cup, England and Wales were drawn in the same group. Subsequent to this, three more qualification tournaments saw UK teams drawn together while the British Championship was being played. Since the end of the British Home Championship, the teams have played each other mainly when drawn together in international competitions such as the European Championship or the World Cup, with occasional friendly fixtures. In 2011, Vauxhall signed sponsorship deals with the FA, SFA, FAW and IFA, and stated their desire to see the four home nations play each other in a version of the British Home Championship again. Since the end of the British Home Championship, there have been many calls for it to be restored to the schedule. One argument is that it would replace so called "meaningless friendlies" with a proper tournament that would raise the interest of both the players and fans. However there has been a lack of enthusiasm for such a proposal, particularly from England; as time has passed, The Football Association has grown in commercial power beyond that of the other three home associations, so that it could be claimed that friendlies against major footballing nations from Europe and South America are worth more than playing the home nations. In December 2006, Lawrie Sanchez suggested that a tournament featuring the three home Celtic nations plus the Republic of Ireland could be organised. He stated that the IFA hierarchy were supportive of a new Home Championship, while the SFA expressed guarded interest. This was further elaborated in February 2007 when Alex McLeish, the newly appointed manager of Scotland, expressed interest in playing against the home nations and the Republic of Ireland. Accepting that England would probably not be interested in a new Home Championship, he said, "If the English FA are thinking about opposition for the new Wembley, I hope we're in their thoughts." Both England and Wales were less enthusiastic, stating that with the number of friendlies played each year it would "be difficult to see how the Home Nations would fit in". On 18 September 2008, it was announced that a tournament featuring the Republic of Ireland, Scotland, Wales and Northern Ireland – the Nations Cup – would be played in 2011. The attendances for the matches, particularly those not involving the Republic or Scotland, were low and the tournament has not been repeated.

Тарих

Ұлыбританиядағы әйелдер футболының тарихы 20-шы ғасырдың басына дейін жетеді. Сан алуан кедергілер мен қиындықтарға қарамастан, спорттың танымалдылығы мен жетістіктері жылдар бойы артып, Ұлыбританияның спорт мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды. Ұлыбританиядағы әйелдер футболының алғашқы тіркелген матчы 1895 жылы екі фабрика командасы арасында өтті. Дегенмен, спорттың танымалдылығы мен дамуы 1900-шы жылдардың басында ғана басталды. Елдегі маңызды турнирлердің бірі – Әйелдер Футбол Ассоциациясының (WFA) кубогының финалы алғаш рет 1971 жылы өткізіліп, әйелдер футболының өсуіне үлкен серпіліс берді. 1980-ші жылдарға қарай спорттың танымалдылығы артып, мыңдаған ойыншы мен жанкүйерлер қатысып, командаларды қолдады. Ұлыбританиядағы әйелдер футболының алғашқы қадамдарындағы жетістіктерге қарамастан, спорт дискриминация мен қаржыландырудың жетіспеушілігі сияқты көптеген кедергілерге тап болды. Бастапқыда әйелдер командаларына ерлер командаларымен бір алаңда ойнауға рұқсат берілмеді және көбінесе уақытша алаңдарда немесе қоғамдық саябақтарда ойнауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, әйелдер командаларына ерлер командаларына қарағанда азырақ ресурстар мен қолдау көрсетілді, бұл олардың бәсекеге қабілетті деңгейге жетуін қиындатты. Бұрынғы дискриминация мен қаржыландырудың жетіспеушілігіне қарамастан, Ұлыбританиядағы әйелдер футболы жылдар бойы танымалдылығы мен жетістіктерінің айтарлықтай өсуін көрсетеді. Бүгінде спорттың 150 000-нан астам тіркелген ойыншысы бар және ол бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланып, демеушілік табады. Англия әйелдер құрамасы да халықаралық аренада өзінің жетістіктерін көрсетіп, 1984 жылы Әйелдер Еуросын жеңіп, 2019 жылы Әйелдер Әлем чемпионатының жартылай финалына жетті. Бұл Ұлыбританиядағы әйелдер футболының дамуына деген адал еңбек пен прогресті көрсетеді. Ерлер футболындағы сияқты, халықаралық әйелдер футболы Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияның жеке құрама командаларымен өтеді. Бірақ, жазғы Олимпиада ойындарында Ұлыбританияны бірлескен Ұлыбритания әйелдер футбол құрамасы, соның ішінде Солтүстік Ирландия да өкілдік етеді – бұл осы ереженің жалғыз ерекшелігі.

The history of women's club football in the United Kingdom dates back to the early 20th century. Despite facing numerous obstacles and challenges, the sport has seen an increase in popularity and success over the years, becoming an integral part of the United Kingdom's sports culture. The first recorded women's football match in the United Kingdom was played in 1895, between two teams of factory workers. However, it wasn't until the early 1900s that the sport began to gain recognition and popularity. The Women's Football Association (WFA) Cup Final, a major tournament in the country, was first held in 1971, marking a significant milestone in the growth of women's football. By the 1980s, the sport had become increasingly popular, with thousands of players and fans participating and supporting the teams. Despite the progress made in the early days of women's football in the United Kingdom, the sport faced numerous obstacles, including discrimination and a lack of funding. Early on, women's teams were not permitted to play on the same fields as men's teams and were often relegated to playing on makeshift pitches or public parks. Furthermore, women's teams were not provided with the same resources and support as men's teams, making it difficult for them to reach a competitive level. Despite facing discrimination and lack of funding in the past, women's football in the United Kingdom has seen a significant growth in popularity and success over the years. Today, the sport boasts a large following with over 150,000 registered female players and has gained significant media coverage and sponsorship. The England Women's National Team has also made a mark on the international stage, with notable achievements such as winning the Women's Euros in 1984 and reaching the semi final of the Women's World Cup in 2019. This showcases the progress and dedication towards the development of women's football in the United Kingdom. Similar to in men's football, international women's football is played in separate Home Nations teams of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. Again, the only exception to this is during the Summer Olympics where the United Kingdom is represented by Great Britain women's Olympic football team, which again includes Northern Ireland.

Лигалық жүйелер

Әйелдер клубтық футболы Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияда жеке лига жүйелерінде өтіледі. Ағылшын әйелдер футбол лигасы жүйесі мыңдаған дивизионнан тұратын көптеген байланысқан лигаларды қамтиды. FA әйелдер Супер лигасы ең жоғары деңгейде, FA әйелдер Чемпионаты екінші деңгейде, ал FA әйелдер Ұлттық лигасы үшінші және төртінші деңгейлерді қамтиды. Бұдан төменірек жоғары деңгейлерге қосылатын әртүрлі аймақтық лигалар бар. Солтүстік Ирландия әйелдер футбол лигасы жүйесінің төбесінде IFA әйелдер Премьер-лигасы тұр. Шотландия әйелдер футбол лигасы жүйесі де пирамидалық принцип бойынша жұмыс істейді, онда SWPL 1 және SWPL 2 пирамиданың басында орналасқан. Уэльс әйелдер футбол лигасы жүйесіне 2009 жылы құрылған Уэльс Премьер-лигасы, сондай-ақ әртүрлі аймақтық лигалар кіреді.

Кубок жарыстары

Ерлер футболындағыдай, әр футбол федерациясы өз әйелдер кубогын өткізеді. Әйелдер футбол федерациясы кубогы, Шотландия әйелдер кубогы, Уэльс футбол федерациясы әйелдер кубогы және Ирландия футбол федерациясы әйелдердің сын-қарақ кубогы тиісті елдерде ұлттық кубоктар ретінде сақталады. Англияда Футбол федерациясы әйелдер лигасының кубогы, ал Шотландияда Шотландия әйелдер премьер лигасының кубогы, Шотландия әйелдер футбол лигасының бірінші дивизионының кубогы және Шотландия әйелдер футбол лигасының екінші дивизионының кубогы бар.

Әйелдер Супер лигасы (WSL)

Әйелдер Супер лигасы (Women's Super League, WSL) – Англиядағы әйелдер футболының жоғары деңгейдегі кәсіби лигасы. 2011 жылы құрылғаннан бері ол елдегі әйелдер футболының өсуі мен дамуының алдыңғы қатарында. Англиядағы Әйелдер Супер лигасы (WSL) – соңғы жылдары айтарлықтай өсім мен жетістікке қол жеткізген кәсіби лига. Лига медиа жаңруын, демеушілікті көбейтіп, ерлер лигасымен үйлесетін жазғы кестеге көшті, нәтижесінде қатысушылар мен көрермендер саны артты. Бұл лиганың берілген жанкүйерлер қауымын қалыптастыруына себеп болды. Лига жас дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді, бірнеше команданың сәтті академиялары мен жастар жүйелері бар, бұл лиганың тұрақты жетістігін қамтамасыз етеді. WSL халықаралық аренада да оң әсер етті, лигадан бірнеше ойыншылар әлемнің үздік командаларының біріне айналған Англия әйелдер құрамасының құрамында ойнады. WSL Ұлыбританиядағы әйелдер футболының өсуі мен дамуының маңызды бөлігі болып табылады, ал оның күшті командалары, адал жанкүйерлері және жас дағдыларға бағытталған ұмтылысы елдегі әйелдер футболын кәсіби деңгейге көтеруде маңызды рөл атқарады.

Лигалық жүйелер

Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияда жеке клубтық футбол лигалары бар, бірақ кейбір клубтар негізінен логистикалық себептермен өз елдерінің тиісті жүйесінен тыс ойнайды. Уэльсте 1992 жылға дейін ұлттық лига болмаған (оған дейін аймақтық лигалар болған), сондықтан ең үздік төрт уэльстік клуб қазіргі ағылшын жүйесі деп есептелетінінде ойнайды. Ағылшын футбол лигасы жүйесі жүздеген өзара байланысты лигаларды қамтиды, олар мыңдаған дивизиондардан тұрады. Премьер-лига ең жоғарғы деңгейде, одан кейін Ағылшын футбол лигасы, содан кейін Ұлттық лига, онда құрылым аймақтық бола бастайды және Солтүстік Премьер-лига, Оңтүстік лига, Истмия лигасы және тағы да басқалары кіреді. Уэльстің Кардифф Сити, Мертир Таун, Ньюпорт Каунти, Суонси Сити және Рексем клубтары ағылшын жүйесінде ойнайды. Честер – түпнұсқа Честер Ситидің орнын алған «феникс» клубы, клуб кеңсесі Англияда, ал алаңы Уэльсте орналасқан. Солтүстік Ирландия футбол лигасы жүйесіне IFA Премьер-лигасы кіреді. Солтүстік Ирландияның бір клубы, Дерри Сити, футболды Ұлыбританиядан тыс, Ирландия Республикасының футбол лигасы жүйесінде ойнайды. Шотландия футбол лигасы жүйесі де пирамидалық принцип бойынша жұмыс істейді. Шотландияның кәсіби футбол лигасына 42 клуб қатысады, олар төрт дивизионға бөлінген. Одан төмен аймақтық лигалар, Хайленд футбол лигасы және Шығыс Шотландия футбол лигасы, Оңтүстік Шотландия футбол лигасы және Батыс Шотландия футбол лигасы орналасқан. Шотландия жүйесінде екі ағылшын клубы, Бервик Рейнджерс және Твидмут Рейнджерс ойнайды. Пирамидадан тыс жерде бір аға лига – Солтүстік Каледония футбол лигасы, жастар футболы және әуесқой футболы бар. Уэльс футбол лигасы жүйесіне ең жоғарғы деңгейде Cymru Premier (бұрынғы Уэльс Премьер-лигасы), екінші деңгейде Cymru North және Cymru South, ал одан төмен бірқатар аймақтық лигалар кіреді. Премьер-лиганың «The New Saints» клубы 2007 жылдан бастап Озвестридегі шекараның ағылшын жағындағы үй матчтарын өткізе бастады. Тарихи тұрғыдан алғанда, «Сантерс» Уэльстің шағын Ллансантфрайд-им-Мехайн ауылын ұсынған, бірақ 2003 жылы Уэльс футбол жүйесінде тарихи түрде ойнаған Осуэстри Таунмен бірікті.

There are separate club football league systems for England, Scotland, Wales and Northern Ireland though some clubs play outside their country's respective system for mainly logistical reasons. Wales did not get a national league until 1992 (though regional leagues existed prior to that), which explains why the top four Welsh clubs play in what is now regarded as the English system. The English football league system includes hundreds of interlinked leagues, consisting of thousands of divisions. The Premier League is at the top, followed by the English Football League and then the National League, where the structure starts to become regional and includes the Northern Premier League, the Southern League, the Isthmian League and many more besides. The Welsh clubs of Cardiff City, Merthyr Town, Newport County, Swansea City and Wrexham play in the English system. Chester, a phoenix club who replaced the original Chester City, play at a stadium that straddles the English Welsh border, with the club offices in England but the pitch located in Wales. The Northern Ireland football league system includes the IFA Premiership. One Northern Irish club, Derry City, plays its football outside of the UK in the Republic of Ireland football league system. The Scottish football league system similarly operates on a pyramid basis. Forty two clubs compete in the Scottish Professional Football League, which is split into four divisions. Below that there are regional leagues, the Highland Football League, and the Lowland Football League above the East of Scotland Football League, South of Scotland Football League and the West of Scotland Football League. Two English clubs, Berwick Rangers and Tweedmouth Rangers, play in the Scottish system. Outside of the pyramid is one senior league, the North Caledonian Football League, Junior football and amateur football. The Welsh football league system includes the Cymru Premier (historically the Welsh Premier League) at the top level, the Cymru North and Cymru South at tier two, and a number of more regional leagues below these. Premiership club The New Saints began playing their home matches on the English side of the border in Oswestry in 2007. Historically, the Saints represented the small Welsh village of Llansantffraid ym Mechain, but merged with Oswestry Town, which had historically played in the Welsh football system, in 2003.

Кубок жарыстары

Көптеген кнокаут клуб кубогы жарыстары бар. Бұл жарыстар Англия, Шотландия, Уэльс немесе Солтүстік Ирландия негізінде ұйымдастырылады. Көптеген жарыстар жеңімпаздары үшін УЕФА Еуропа лигасына қатысу мүмкіндігін береді. Әр футбол федерациясы өз ұлттық кубогын өткізеді: Англияда – ФА кубогы, Шотландияда – Шотландия кубогы, Уэльсте – Уэльс кубогы, ал Солтүстік Ирландияда – Ирландия кубогы. Дәстүрлі түрде, осы кубоктар қатысушыларға қатысты ең либералды болды, көптеген командалар сол елден (және/немесе лига жүйесінен) тыс қатысты. Соңғы кезде ережелер қатаңдатылды, жарыстарға тек сол елдің футбол лигасы жүйесінде ойнайтын командалар ғана қабылданады. Сонымен қатар, талаптары қатаңрақ, бірақ беделі төмен басқа да кубоктар бар, олардың ішінде Англиядағы Футбол лигасы кубогы, Шотландиядағы Шотландия лигасы кубогы, Уэльстегі Уэльс Премьер лигасы кубогы және Солтүстік Ирландиядағы Ирландия лигасы кубогы бар. Кейбір бұрынғы кубоктар тіпті Ұлыбритания шекарасын кесіп өтті, мысалы, Англо-шотланд кубогы. Ұлыбритания шекарасын кесіп өтетін тағы бір кубок жарысы – қазіргі Чемпиондар кубогы, онда Солтүстік Ирландия лигасының және Ирландия Республикасының чемпиондары бақ сынасады.

Еуропадағы клуб кездесулері

Төрт елдің клубтары Еуропалық жарыстарда бірнеше рет кездескен.

Еуропа кубогы/УЕФА Чемпиондар лигасы

Британдық командалар Еуропа кубогын жалпы сомада 16 рет жеңіп алды, бұл көрсеткіш Испаниядан кейінгі екінші орынды иеленеді. Ұлыбритания сонымен қатар, кубокты жеңіп алған ең көп клубқа ие егемен мемлекет болып табылады: «Ливерпуль» (6), «Манчестер Юнайтед» (3), «Ноттингем Форест» (2), «Челси» (2), «Астон Вилла» (1) және Англиядан «Манчестер Сити» (1) (15), сондай-ақ Шотландиядан «Селтик» (1) (1). Британдық клубтар 11 рет күміс жүлдегер атанды («Ливерпуль» (3), «Манчестер Юнайтед» (2), «Селтик» (1), «Лидс Юнайтед» (1), «Арсенал» (1), «Челси» (1), «Тоттенхэм Хотспур» (1) және «Манчестер Сити» (1)). 1967 жылы «Селтик» кубокты жеңіп алған алғашқы британдық клуб атанды, Лиссабонда өткен финалда Италияның «Интер» командасын 2:1 есебімен жеңді. Бұл команда бұрынғы үш финалдың екеуінде жеңіске жеткен болатын. Алғашқы ағылшын командасы жарысты жеңіп алған «Манчестер Юнайтед» болды, ол келесі жылы, 1968 жылы Уэмблиде Португалияның екі дүркін чемпион «Бенфиканы» 4:1 есебімен жеңді. Англия командалары 1977 жылдан 1982 жылға дейін қатарынан алты жыл бойы Еуропа кубогын жеңіп алып, ең табысты кезеңді бастан өткерді. 1985 жылы «Гейзель» стадионындағы трагедияның салдарынан ағылшын клубтарына (басқа британдық ассоциацияларға қатысты емес) еуропалық жарыстарға қатысуға тыйым салынды. Бұл тыйым 1990 жылы барлық командалар үшін алынып тасталды, бірақ «Ливерпуль» (олар «Гейзель» оқиғасына қатысқан) үшін сақталды. «Ливерпуль» келесі жылы еуропалық жарыстарға оралды. Англияда әлемдегі ең жақсы және ең бай лигалардың бірі – Премьер-лига орналасқан, ол әлемнің әртүрлі елдерінен жанкүйерлерді тартады. 2010 жылғы Чемпиондар лигасының финалы алты жылдың ішінде ағылшын командасы қатыспаған алғашқы финал болды. 2007, 2008 және 2009 жылдары жартылай финалға өткен төрт команданың үшеуі ағылшын командалары болды. 2008 жылдың мамыр айында «Манчестер Юнайтед» және «Челси» тарихында алғашқы толық ағылшын финалда кездесті, осы ойында «Манчестер Юнайтед» пенальтилер сериясында жеңіске жетті.

Қалааралық жәрмеңкелер кубогы/УЕФА кубогы/УЕФА Еуропа лигасы

Британдық клубтар Inter Cities Fairs Cup және UEFA Cup / Europa League турнирлерінде де сәтті өнер көрсетті, екі турнирде барлығы он жеңіс (барлығы ағылшын клубтары), сондай-ақ он екі күміс жүлде (оның ішінде үш шотланд клубтары) жеңіп алды.

Еуропа кубогының жеңімпаздары кубогы

Қазір тоқтатылған Еуропа кубок иелері кубогын британдық клубтар он рет жеңіп алды (оның ішінде шотландтық клубтар екі рет), ал британдық клубтар жеті рет күміс жүлдегер атанды (сонымен қатар шотландтық клубтар екі рет).

Танымалдық

Премьер-лиганың көптеген клубтарының үлкен халықаралық жанкүйерлер қауымы бар. 2024 жылдың 7 ақпанына дейін әлемдегі әлеуметтік желілердегі ең танымал 10 спорт клубының бесеуі Ұлыбританиядан шыққан:

Теледидар

Sky Sports Ұлыбританиядағы отандық лига ойындарының негізгі хабар таратушысы болып табылады. Желіде апта сайын Премьер-лига, EFL Чемпионаты, Шотландия Премьер-лигасы және FA әйелдер Супер лигасы матчтары көрсетіледі. Желіде кейде Бірінші және Екінші лига матчтары, сондай-ақ EFL кубогы мен EFL трофиінің таңдалған матчтары да көрсетіледі. BBC және ITV ФА кубогының хабар тарату құқығын иеленеді. Континенттік клубтық жарыстар – Чемпиондар лигасы, Еуропа лигасы, Еуропа конференциялық лигасы және Әйелдер Чемпиондар лигасы матчтары BT Sport телеарнасында көрсетіледі. Желіде сонымен қатар шетелдік лигалардың отандық ойындары көрсетіледі және Ла Лига, Серия А, Лига 1 және МЛС матчтары тұрақты түрде трансляцияланады. Бұрын Бундеслига матчтарын көрсету құқығы осы желіде болған, бірақ қазір оларды Sky Sports көрсетеді. Кейде J1 лигасы, K лигасы және A лигасы матчтары да көрсетіледі. Желі сонымен қатар кейде Ұлттық лига матчтарын трансляциялайды және ФА кубогын таратуға көмектеседі. BT Sport Премьер-лиганың сенбі күні ерте басталатын матчын да көрсетеді. FreeSports бірнеше лиганың кейбір тікелей матчтарын, соның ішінде Ла Лига, Экстракласа, Қытай суперлигасы, МЖЛ, Бразилиао және басқаларын тегін эфирде көрсетеді. Англия ұлттық құрамасының матчтары BBC және ITV Sports телеарналарында көрсетіледі. Екі желі де ФИФА Әлем чемпионаты мен УЕФА Еуропа чемпионаты кезінде жарыстың барлық басқа матчтарын көрсетумен қатар, Channel 4 Англияның барлық УЕФА Ұлттар лигасы мен Еуропалық іріктеу матчтарын көрсетеді. Sky Sports, бұрын олар көрсеткен, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия үшін Ұлттар лигасы және турнирлік іріктеу ойындарын, сондай-ақ басқа таңдалған халықаралық матчтарды трансляциялайды. Уэльс ұлттық құрамасының барлық матчтары BBC S4C арнасында валли тілінде де көрсетіледі. BBC Бірінші арнасында сенбі күні түскі уақытта футболға қатысты барлық тақырыптарды қамтитын апталық алдын ала шолу бағдарламасы – "Football Focus" көрсетіледі, ал түстен кейін "Final Score" бағдарламасы Англияның ең үздік бес, Шотландияның ең үздік төрт және Уэльстің ең үздік лигаларындағы барлық матчтардың жылдам шолуын ұсынады. Бұл матчтар заң бойынша Ұлыбританияда теледидардан көрсетілмейді. BBC Бірінші арнасында сенбі және жексенбі күндері көрсетілетін "Match of the Day" және "Match of the Day 2" бағдарламалары сенбі және жексенбі күндері өткен Премьер-лига матчтарының басты оқиғаларын және талдауларын ұсынады. "The Women's Football Show" бағдарламасы "Match of the Day" бағдарламасынан кейін көрсетіледі және апта соңында өткен Әйелдер Супер лигасы матчтары туралы мағлұматтар мен талдаулар ұсынады. Футбол лигасының (EFL) басты оқиғалары мен талдаулары ITV4 телеарнасында көрсетіледі.

Sky Sports are the main broadcasters of domestic league games in the United Kingdom with the network regularly showing Premier League, EFL Championship, Scottish Premiership, and FA Women's Super League matches on a weekly basis. The network will occasionally broadcast League One and League Two matches as well as selected fixtures from the EFL Cup and EFL Trophy. The BBC and ITV hold broadcasting rights for the FA Cup. Matches of continental club competitions, the Champions League, Europa League, Europa Conference League, and Women's Champions League are shown on BT Sport. The network also airs domestic games from foreign league and regularly shows La Liga, Serie A, Ligue 1, and MLS matches. The network use to hold rights to air Bundesliga matches, but these are now shown by Sky Sports. Occasional J1 League, K League, and A League matches are also shown. The network also broadcasts the occasional National League match and assists in broadcasting the FA Cup. BT Sport also shows the Premier League's early Saturday match. FreeSports broadcasts some live matches of several leagues, including La Liga, Ekstraklasa, Chinese Super League, Major League Soccer, Brasileirão and others, free to air. England national team matches are shown on BBC and ITV Sports with both networks splitting coverage during the FIFA World Cup and UEFA European Championships in addition to covering all other matches of the tournament, whist Channel 4 show all of England's UEFA Nations League and European qualifiers matches. Sky Sports, by whom they were previously shown, broadcast Nations League and tournament qualification games for Scotland, Wales, and Northern Ireland in addition to other selected international matches. All matches of the Wales national team are also aired in Welsh on the BBC channel S4C. The BBC air a weekly preview show Football Focus on BBC One on Saturday lunchtime for all football related topics, and in the late afternoon Final Score is shown on the channel which provides a quick round up of all 3 pm Saturday games in England's top five, Scotland's top four, and Wales' top divisions of each respective league, games which by law cannot be televised in the UK. Broadcast on Saturday and Sunday nights on BBC One, Match of the Day and Match of the Day 2 shows highlights and analysis from Saturday's and Sunday's Premier League matches respectively. The Women's Football Show follows Match of the Day and provides highlights and analysis of the weekend's Women's Super League matches. Highlights and analysis from the Football League (EFL) are broadcast on ITV4.

Ұлттық футбол орталықтары

Қазіргі уақытта Англиядан басқа британдық елдердің ешқайсысы ұлттық академияны пайдаланбайды. Сент-Джордж паркі Ұлттық футбол орталығы, Бертон-апон-Трент 2012 жылдың 9 қазанында ресми түрде ашылды.

Ұлттық футбол музейлері

Англия: Манчестердегі Урбис ғимаратында орналасқан Ұлттық футбол мұражайы. Халықаралық, еуропалық және ұлттық маңызы бар коллекцияларды сақтайды. Футбол тарихын және Англиядағы ойынның дамуын көрсетеді. Шотландия: Глазгодағы Хэмпден паркінде орналасқан Шотландия футбол мұражайы. Халықаралық және ұлттық маңызы бар коллекцияларды сақтайды. Шотландия футболының тарихын баяндайды.