Фрэнк Рейнс: мансап жолы мен қаржы дағдарысына қатысы

Кіріспе

Американдық бизнесмен және федералды атқарушы Франклин Делано Рейнс (14 қаңтар 1949 жылы туған), сонымен қатар Франк Рейнс деп белгілі, американдық бизнес-атқарушы. Ол Федералды ұлттық ипотекалық қауымдастығының, көбінесе Фанни Мэй деп аталатын, бұрынғы төрағасы және бас атқарушы директоры. Президент Билл Клинтонның басшылығымен ол Ақ үйдің бюджет директоры қызметін атқарды. Оның Фанни Мэйді басқару рөлі күдік тудырып отыр. Time журналы оны "Қаржылық дағдарысқа кінәлі 25 адамның" бірі деп атады.

Ерте өмір

Рейнс Вашингтон штатының Сиэтл қаласында санитардың ұлы болып дүниеге келген. Рейнс Гарвард колледжін, Гарвард құқық мектебін және Оксфорд университетінің Магдален колледжін Родс стипендиясы бойынша бітірген.

Мансап

1969 жылы Рейнс алғаш рет ұлттық саясатта жұмыс істеді, Вьетнам соғысына байланысты елдегі жастар арасындағы наразылықтың себептері мен сипаттары туралы Никсон әкімшілігіне есеп дайындады. Ол Картер әкімшілігінде 1977-1979 жылдары Басқару және Бюджет кеңсесінің экономика және үкімет жөніндегі директордың орынбасары және Ақ үйдің Ішкі саясат жөніндегі қызметкерлерінің директорының көмекшісі болып қызмет етті. Содан кейін ол Lazard Freres and Co. компаниясына қосылды, онда 11 жыл жұмыс істеді және бас серіктес болды. 1991 жылы ол Fannie Mae компаниясының вице-президенті болды, ол 1996 жылы Клинтон әкімшілігіне АҚШ Басқару және Бюджет кеңсесінің директоры ретінде қосылу үшін қалды, онда ол 1998 жылға дейін қызмет етті. 1999 жылы ол Fannie Mae компаниясына бас директор ретінде оралды. 2004 жылдың 21 желтоқсанында Рейнс өзінің бас директор лауазымынан «ерте зейнеткерлікке шығу» деп атаған өтінімін қабылдады, ал АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясының тергеушілері есептік бұзушылықтарды тергеуді жалғастырды. Ол Fannie Mae-ді реттейтін орган – Федералды тұрғын үй кәсіпорындарын қадағалау кеңсесі (OFHEO) – оны бухгалтерлік есептің кең таралған қателіктеріне себепші болды деп айыптады, оның ішінде залалды жасыру, соның салдарынан өзі сияқты жоғары басшылар үлкен бонус алуға мүмкіндік алды. 2006 жылы OFHEO Рейнске 90 миллион доллар төленген төлемдердің бір бөлігін немесе барлығын қайтарып алу үшін Рейнске қарсы сот ісі басталғанын жариялады. Рейнс пен тағы екі бұрынғы басшыға қарсы азаматтық шаралар қойылды, онда OFHEO 110 миллион доллар айыппұл және үш айыпталушыдан 115 миллион доллар бонус қайтару талап етті. 2008 жылдың 18 сәуірінде үкімет Рейнспен бірге Fannie Mae-дің бұрынғы бас қаржы директоры Дж. Тимоти Ховардпен және Fannie Mae-дің бұрынғы бақылаушысы Лианн Г. Спенсермен бірге оның айыптауларын алып тастау туралы келісім жасағанын жариялады. Үш басшы айыптауларды жоққа шығарды, бірақ жалпы сомасы шамамен 3 миллион доллар болатын айыппұл төлеуге келісті, оны Fannie Mae-нің сақтандыру полисі төледі. Рейнс сондай-ақ компанияның жаңадан шығарған 1,8 миллион долларлық Fannie акцияларын сатудан түскен табысты қайырымдылыққа беруге және шығарылған кезде 15,6 миллион долларға бағаланған акциялар опционынан бас тартуға келісті. Алайда акция опцияларының құны болмады. OFHEO баспасөз хабарламасында Рейнс сондай-ақ зейнетақысына байланысты деп саналатын «басқа да жәрдемақылардан» шамамен 5,3 миллион доллар және алынбаған бонуспен бас тартқаны айтылған. Рейнс мұндай жеңілдіктерден бас тартқанын немесе келісім үшін өз қаражатынан ақша төлегенін жоққа шығарды. 2008 жылы The Wall Street Journal басылымының редакциялық мақаласында бұл «жағымсыз келісім» деп аталып, Рейнс пен тағы екі басшыға «байлықтарының басым бөлігін сақтауға» мүмкіндік берді. Тек 2003 жылы Рейнстің сыйақысы 20 миллион доллардан асты. Рейнстің мәлімдемесінде келісім туралы бұйрық «Менің Fannie Mae-нің басшысы ретінде жауапкершілікті қабылдауыма және OFHEO-ның маған қарсы жасаған айыптауларын қатаң түрде жоққа шығаруыма сәйкес келеді» делінген. OFHEO-ның айыптаулары 2004 жылғы 23 қыркүйекте Огайо штатының бас прокуроры Огайо штатының зейнетақы қорлары мен басқа да инвесторлар атынан бағалы қағаздармен алаяқтық жасау туралы топтық сотқа берілген істе қайталанды. 2012 жылдың 20 қыркүйегінде Федералды округ сотының судьясы Ричард Леон Рейнске қысқаша үкім шығарып, оны сот ісінен босатты. Сотталушы өзінің сегіз жылдық тарихында «тараптар 67 миллион беттік құжатты ұсынды, 123 куәгердің куәлігін алды және 35 сарапшы куәгерді шақырды» деп атап өтті. Осы барлығына қарамастан, судья Леон «талапкерлер Рейнстің Fannie Mae-нің есептік саясаты GAAP (Жалпы қабылданған есептік принциптер) бұзғанын білгенін немесе білуге негіз болғанын көрсететін ешқандай дәлелдерді анықтаған жоқ. Сонымен қатар, талапкерлер Рейнстің осы есептік саясатты іске асыру және іске асыруға қатысты мәлімдемелері арқылы инвесторларды әдейі алдап жүргеніне ешқандай дәлел келтірген жоқ». Сот OFHEO-ның алғашқы есептеріне сенім білдіруден бас тартты. Ол «OFHEO есептері жеке айыпталушыларға әкімшілік айыптау дайындауға бағытталған және сенімділік туралы маңызды сұрақтар туғызған» деп жазды. (Меморандумдық пікір 2012 жылғы 20 қыркүйек, судья Ричард Леон, Колумбия округінің АҚШ округтік соты, Fannie Mae Securities Litigation MDL No. 1668, Біріктірілген азаматтық іс No. 04 1639)

In 1969, Raines first worked in national politics, preparing a report for the Nixon administration on the causes and patterns of youth unrest around the country related to the Vietnam War. He served in the Carter Administration as associate director for economics and government in the Office of Management and Budget and assistant director of the White House Domestic Policy Staff from 1977 to 1979. Then he joined Lazard Freres and Co., where he worked for 11 years and became a general partner. In 1991 he became Fannie's Mae's vice chairman, a post he left in 1996 in order to join the Clinton Administration as the director of the U. S. Office of Management and Budget, where he served until 1998. In 1999, he returned to Fannie Mae as CEO. On December 21, 2004, Raines accepted what he called "early retirement" from his position as CEO while U. S. Securities and Exchange Commission investigators continued to investigate alleged accounting irregularities. He was accused by The Office of Federal Housing Enterprise Oversight (OFHEO), the regulating body of Fannie Mae, of abetting widespread accounting errors, which included the shifting of losses so senior executives, such as himself, could earn large bonuses. In 2006, the OFHEO announced a suit against Raines in order to recover some or all of the $90 million in payments made to Raines based on the overstated earnings, initially estimated to be $9 billion but have been announced as $6.3 billion. Civil charges were filed against Raines and two other former executives by the OFHEO in which the OFHEO sought $110 million in penalties and $115 million in returned bonuses from the three accused. On April 18, 2008, the government announced a settlement with Raines together with J. Timothy Howard, Fannie's former chief financial officer, and Leanne G. Spencer, Fannie's former controller dismissing its charges. The three executives maintained their denial of the charges but agreed to the payment of fines totaling about $3 million, which were paid by Fannie's insurance policies. Raines also agreed to donate to charity the proceeds from the sale of $1.8 million of his Fannie stock newly issued to him by the company and to give up stock options, which were valued at $15.6 million when issued. The stock options however had no value. The OFHEO press release said Raines also gave up an estimated $5.3 million of "other benefits" said to be related to his pension and forgone bonuses. Raines denied that he gave up any such benefits or paid any money out of pocket for the settlement. A 2008 editorial in The Wall Street Journal called it a "paltry settlement" which allowed Raines and the other two executives to "keep the bulk of their riches". In 2003 alone, Raines's compensation was over $20 million. A statement issued by Raines said of the consent order, it "is consistent with my acceptance of accountability as the leader of Fannie Mae and with my strong denial of the allegations made against me by OFHEO". The OFHEO charges were repeated in a class action securities fraud lawsuit filed on September 23, 2004, by the Ohio Attorney General on behalf of Ohio state pension funds and other investors. On September 20, 2012, Federal District Court Judge Richard Leon granted summary judgment to Raines and dismissed him from the suit. The judge noted that over its eight year history "the parties produced nearly 67 million pages of documents, deposed 123 fact witnesses, and engaged 35 expert witnesses". Despite all of that discovery, Judge Leon found, "plaintiffs have not identified any evidence that Raines knew or, indeed had any reason to know, that Fannie Mae's accounting violated GAAP (Generally Accepted Accounting Principles). Further, plaintiffs have not identified any evidence that Raines intentionally misled investors through his statements concerning the implementation and operation of these accounting policies." The judge also refused to give any credence to the original OFHEO reports. He wrote, "the OFHEO reports were part of an effort to prepare administrative charges against the individual defendants and raise substantial questions of trustworthiness." (Memorandum Opinion September 20, 2012, Judge Richard Leon, United States District Court for the District of Columbia, In re Fannie Mae Securities Litigation MDL No. 1668, Consolidated Civil Action No. 04 1639)

OFHEO және Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясымен жасалған келісімде Fannie Mae рекордтық 400 миллион долларлық азаматтық айып төледі. АҚШ-тағы ең ірі қаржыландырушы және үй ипотекасын кепілдік беруші Fannie Mae корпоративтік мәдениеті мен есептік процедураларын және тәуекелді басқару жолдарын өзгертуге келісті. SEC және Әділет министрлігі Рейнске қарсы ешқандай шара қолданбады. 2008 жылдың маусымында The Wall Street Journal басылымы Рейнстің Countrywide Financial компаниясынан нарықтан төмен бағамен несие алған бірнеше адамның арасында болғанын хабарлады, себебі корпорация шенеуніктерді «Анджелоның достары» (Countrywide бас директоры Анджело Мозило) деп есептеді. Бірақ мақалада мұндай бағаның нарықтан төмен екенін растауға жеткілікті мәліметтер жоқ екені мойындалды. Рейнс Fannie Mae бас директоры болып жұмыс істеген кезде 3 миллион доллардан астам несие алды. Рейнс Countrywide компаниясынан өзінің кредиттік көрсеткіштеріне сәйкес келетін несиелерден басқа ешқандай жеңілдіктер алмағанын жоққа шығарды.

Субстандартты ипотекалық несиелер дағдарысындағы рөлі

2008 жылғы қаржылық дағдарысқа МҮК (Мемлекеттік кепілді кәсіпорындар) себеп болды ма, әлде оған үлкен үлес қосты ма – бұл даулы мәселе. Бұл мәселені зерттегендердің басым көпшілігі олардың дағдарысқа қатысы минимал екенін айтады. Қаржылық дағдарысты зерттеу комиссиясы (FCIC) қаржылық дағдарысты талдауды аяқтады және МҮК «дағдарысқа ықпал етті, бірақ негізгі себеп емес» деген қорытындыға келді. Комиссия мүшелерінің бірі күшті қарсылық білдірді. FCIC МҮК-тің 2005 жылы субстандартты несиелеу нарығына кешігіп кіргенін, оған айтарлықтай үлес қосқандарын анықтады. МҮК субстандартты несиелік бағалы қағаздарды сатып алу жарысына жетекшілік етудің орнына, соңынан еріп кетті. МҮК субстандартты қағаздарды секьюритизациялау нарығына қатысуын арттырды, себебі олар нарық үлесін айтарлықтай жоғалтып, ипотекалық несие нарығындағы маңыздылығын жоғалтып алды. Fannie Mae миссиясына сәйкес, халықтың басым бөлігіне үйге ие болу мүмкіндігін ұсыну мақсатында, сол кездегі төраға және бас директор Франклин Рейнс 1999 жылы банктерден сатып алынатын несиелерге қатысты талаптарды жеңілдету үшін пилоттық бағдарламаны бастады. Рейнс бағдарламаны «қазіргі талаптардан бір саты төмен тұрған» тұтынушыларға тұрғын үй несиесін алуға мүмкіндік беретінін айтты. Бұл қадамның мақсаты – аз қамтылған және төмен кірісті азаматтардың үй иесі болу санын арттыру еді. «Investor's Business Daily» редакциясы үй сатып алушыларға төлеу қабілеті төмен несие берудің кеңеюі субстандартты ипотекалық дағдарысқа ықпал еткен маңызды факторлардың бірі болғанын атап өтті. Рейнс Конгресс алдында былай деді: «1994 жылы біз триллион долларлық міндеттемемізді жарияладық, онжылдық аяқталмас бұрын 10 миллион аз қамтылған отбасыға 1 триллион доллар көлемінде қаржыландыру ұсынуға уәде бердік. 2000 жылы біз жаңа уәде бердік, осы онжылдық аяқталмас бұрын 18 миллион аз қамтылған отбасыға 2 триллион доллар ұсынуға міндеттендік. Біз әлемдегі ең жақсы капиталдандырылған қаржы институттарының біріміз, бизнесіміздің тәуекелімен салыстырғанда бұл активтер өте қауіпсіз, сондықтан оларды ұстау үшін капиталдың 2 пайыздан аспауы керек». Жоғарыда сипатталған Fannie Mae пилоттық бағдарламасы төмен қамтылған тұтынушыларға тұрғын үй алу мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған, бірақ бұл несиелер үлкен шығынға әкелмеді және жекелеген субстандартты несиелерге қарағанда жақсы нәтижелер көрсетті. FCIC төрағасы Фил Анжелидес «FCIC 2006 жылдан 2009 жылға дейін әр жылдың соңындағы шамамен 25 миллион ипотекалық несиені талдады және Fannie Mae мен Freddie Mac сатып алған немесе кепілдік берген несиелердің төленбеу көрсеткіштері басқа қаржы компанияларымен секьюритизацияланған ипотекаларға қарағанда айтарлықтай төмен екенін анықтады. Бұл тіпті кредиттік рейтингтері немесе бастапқы төлемдері ұқсас қарыз алушыларға берілген несиелер үшін де дұрыс. Мысалы, FCIC жинаған мәліметтерге сәйкес, 2008 жылдың соңына қарай МҮК ипотекасының өте төмен үлесінде қарыз алушылардың төленбеуі МҮК емес ипотекаға қарағанда әлдеқайда аз болды: 6,2 пайызға қарсы 28,3 пайыз». (Субстандартты несиелеу туралы да қараңыз.) 2008 жылдың 9 желтоқсанында Рейнс Капитолийдегі АҚШ Палатасының қадағалау және үкімет реформасы комитеті алдында Fannie Mae, Freddie Mac және қаржы нарығының тұрақсыздығы туралы куәлік берді.

Whether the GSEs (Government Sponsored Enterprises) caused or greatly contributed to the financial crisis of 2008 is controversial. The overwhelming consensus of those who have examined the issue find that their connection in to the crisis was minor at best. The Financial Crisis Inquiry Commission (FCIC) completed its analysis of the financial crisis and found that the GSE's "contributed to the crisis, but were not a primary cause". There was a strong dissent by one member of the commission. The FCIC found that the GSE's were late to the subprime lending game, entering the market in a substantial way in 2005. The GSE's followed rather than led the race to purchase subprime loan securities. The GSE's increased their involvement in the subprime securitization market because they were significantly losing market share and were feeling less relevant in the mortgage lending marketplace. In accordance with the mission of Fannie Mae to enable home ownership by a greater proportion of the population, Franklin Raines, while chairman and CEO, began a pilot program in 1999 to ease credit requirements on loans that Fannie Mae purchased from banks. Raines promoted the program saying that it would allow consumers who were "a notch below what our current underwriting has required" to get home loans. The move was intended in part to increase the number of minority and low income home owners. The Investor's Business Daily editorial staff has noted that the expansion of easy credit to home buyers with a lesser ability to pay them back was one of the major contributing factors to the subprime mortgage crisis. Raines himself stated before Congress, "In 1994, we launched our trillion dollar commitment, a pledge to provide $1 trillion in financing for 10 million underserved families before the decade was over In 2000 we launched a redoubled new pledge to provide $2 trillion for 18 million underserved families before this decade is over. we are one of the best capitalized financial institutions in the world, when compared to the risk of our business these assets are so riskless that their capital for holding them should be under 2 percent." While the Fannie Mae pilot program described above sought to expand housing opportunities for under served consumers, these loans did not result in major losses and performed significantly better than private label subprime loans. Phil Angelides, the chair of the FCIC commented that "the FCIC analyzed the performance of roughly 25 million mortgages outstanding at the end of each year from 2006 to 2009, and found that delinquency rates for the loans that Fannie Mae and Freddie Mac purchased or guaranteed were substantially lower than for mortgages securitized by other financial firms. This holds true even for loans to borrowers with similar credit scores or down payments. For example, data compiled by the FCIC for a subset of borrowers with scores below 660 shows that by the end of 2008, far fewer GSE mortgages were seriously delinquent than non GSE securitized mortgages: 6.2 percent versus 28.3 percent." (See also Subprime lending.) On December 9, 2008, Raines testified before the United States House Committee on Oversight and Government Reform on Capitol Hill regarding Fannie Mae, Freddie Mac, and financial market instability.

Обамамен байланыс бар деген күдік

2008 жылдың 16 шілдесінде The Washington Post газеті Франклин Рейнстің "Барак Обаманың президенттік науқанынан ипотека және тұрғын үй саясаты мәселелері бойынша кеңес сұрап қоңырау алғанын" хабарлады. Сондай-ақ, 2008 жылдың 27 тамызындағы "Келесі қиын шешім" атты редакциондық мақаласында The Washington Post газетінің редакторы "Обама мырзаның саяси айналымындағы екі тұлға – Джеймс А. Джонсон мен Франклин Д. Рейнс – бұрынғы Fannie Mae бас директорлары" деп жазды. 2008 жылдың 18 қыркүйегінде Джон Маккейннің науқаны Рейнс пен Обамаға қатысты The Washington Post газетінің хабарламасын пайдаланған үгіттік ролик жариялады. Роликте сондай-ақ "Райнс миллиондаған доллар тапқан, содан кейін Fannie Mae есептік тәртіпсіздіктерге қатысты тергеу кезінде қызметтен кеткен" делінген. Рейнс пен Обаманың науқаны бұл хабарламаға дейін The Post-тың хабарламасына дау айтқан жоқ. Аталған мәтін әр мақалада бір ғана сөйлемнен тұрады. Бірақ Маккейннің ролигінен кейін екеуі де Рейнстің Обамаға немесе оның науқанына кеңес бергенін жоққа шығарды. Кейін The Washington Post (түпнұсқалық көз) Маккейннің өздерінің хабарламаларына сүйене отырып, Обама мен Рейнсті байланыстыру әрекеттерін "әстеу" деп сипаттап, олардың бұл мәселе бойынша жасаған барлық хабарламалары журналист Рейнспен өткізген бір әңгімеден туындағанын мәлімдеді. Журналист Рейнстен қоңыраудың мазмұны туралы сұрағанда, ол "жалпы тұрғын үй және экономикалық мәселелер" деп жауап берді. Бұған қоса, электрондық пошта арқылы таралған жалған хабарламада Рейнс Обаманың президенттік науқанына "бас экономикалық кеңесші" болып тағайындалғаны туралы бұрмаланған ақпарат таратылды.