Кіріспе

Каталондық ұлтшыл жарымәскери тобы. Анархосиндикализм, солшыл марксистік-лениндік жарымәскери тобы. 1978 жылы құрылған бұл топ жүздеген шабуыл жасады, нәтижесінде көптеген адамдар жарақат алды және бесеу қаза болды (олардың төртеуі өздері қолданып жатқан құрылғының жарылуынан кейін ұйымның мүшелері еді, бұл үш жеке оқиғада болды). Terra Lliure 1981 жылы Барселонадағы "Камп Ноу" стадионында өткен жаппай митингіде наразылық акциясымен көпшілікке танылды. 1991 жылы өткен маңызды полиция операциясы және топ мүшелерінің бір бөлігінің зорлықтан бас тартуы 1995 жылы Terra Lliure-нің тарауына әкелді. Тарағаннан кейін көптеген мүшелері Каталония Республикалық Солшыл партиясына қосылды. Ең белсенді кезеңінде испан және еуропалық соттар, испан баспасөзі және каталон баспасөзінің кем дегенде бір бөлігі оны террористік ұйым деп санады.

Идеология

Terra Lliure – марксистік, ұлтшыл және Каталонияның тәуелсіз мемлекет құруға ұмтылған сепаратистік ұйым. Ол Каталония саяси күштерінің сол жақ шетіне қойылды, Баск Euskadi Ta Askatasuna ұйымының үлгісі болуға тырысты және Каталония анархистері мен ұлтшылдары арасындағы байланыс көпірі болды. Баск ETA-ға ұқсас, Terra Lliure-ге де солшыл азаттық теологиясы әсер етті және оған тікелей бағытталған фракциясы болды. Бұл Баск ETA-ның Terra Lliure-ге үлгі болу ниетімен сәйкес келеді; ETA Лазкаодағы бенедиктин семинариясында құрылды және Баск дін қызметкерлері қолдады, олар сепаратистік және ұлтшылдық көзқарастарды, әсіресе жергілікті деңгейде қорғады. ETA-ны қолдаған Баск дін қызметкерлері, оның зорлық-зомбылық әрекеттерін қанаушылыққа ұшыраған халықтың бостандық пен тәуелсіздікке ұмтылысының бір бөлігі деп қабылдады. Баск дін қызметкерлері арасында ETA-ның ең белгілі қолдаушысы – Сан-Себастьян архиепискобы Хосе Мария Сетиен болды. Каталонияда, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Каталония дін қызметкерлеріне қарсы күшті ұстанымда болғанына қарамастан, ұлтшыл қозғалыс 1940-1960 жылдар аралығында «католиктікке» бейімделді, себебі Католик шіркеуі Франкистік режимнің каталон тілін қолдану мен насихаттау үшін қудалай алмаған жалғыз институты болды. Ватикан II-ден кейін Каталония дін қызметкерлері Франко режиміне қарсы күрестің белсенді жақтастарына айналды, ал көптеген приходтар Франкоға қарсы топтарға баспана мен көмек берді. 1963 жылы Каталония абаты Аурели Мария Эскаре Франко режимінің «христиандықтың негізгі принциптеріне бағынбайтынын» айтты. Католик шіркеуінің каталон тілін сақтау және Франкоға қарсы қарсылықты қолдау жөніндегі міндеттемесі Каталония коммунистерінің құрметін арттырды, олар дәстүрлі каталондық антиклерикализмнен бас тартып, шіркеуді әлеуетті одақтас ретінде қарастыра бастады. Terra Lliure Каталония социалистері мен Католик дін қызметкерлері арасындағы байланысты жалғастыруға тырысты, Франкодан кейінгі Испанияны Франкоизмнің жалғасы және оның репрессивті құрылымдары деп қарады. Саяси тұрғыдан алғанда, Terra Lliure 1969 жылы құрылған және Каталония мен Валенсияда орналасқан, марксистік-лениндік идеологиясы бар тәуелсіздік жақтауышы партиясы – Ұлттық азаттық социалистік партиясы (PSAN) және 1979 жылы PSAN-нан бөлініп шыққан Каталония елдерінің тәуелсіздікшілері (IPC) партиясының бөлінуінен пайда болды. 1984 жылдың шілдесінде «Елді қорғау қозғалысы» (MDT) құрылды, бұл екі партияны біріктірген және Terra Lliure-нің саяси күшіне айналған тағы бір Каталония тәуелсіздік жақтауындағы солшыл партия. Terra Lliure-нің мақсаттары, «Ескерту» атты ішкі бюллетеньдерінде нақтыланған және түсіндірілген: тәуелсіздік, социализм және «Països Catalans» біртұтастығы, бұл Каталония князьдығын, Валенсия аймағын, Балеар аралдарын, сондай-ақ олармен шектесетін аймақтарды (солтүстіктегі Catalunya Nord және батыста Franja) қамтитын мәдени бірлік. Terra Lliure тек Каталонияның тәуелсіздігі ғана оның мәдениетін қорғай алады және социализмді әкеледі деп, автономизмді (автономияны) және сукурсализмді («секционализм», аймақтық саяси партияның орталық партияға тәуелділігін) қабылдамайды. «Països Catalans» деп атағанына қарамастан, Terra Lliure Үлкен Каталонияны федерализация немесе кейінгі сепаратизм арқылы «әр түрлі тілдері бар» аймақтарға бөліп, валенсия тілін мысал ретінде келтірді. Terra Lliure-ге сәйкес, бұл тілдер испан тілінде сөйлесуге мәжбүр болды, ал испандық ассимиляциялық саясат Каталония қоғамының фрагментациясына әкелді, онда «каталондық жұмысшы халық» (poble treballador català) өз отанында артықшылықты испан тілінде сөйлейтіндермен шеттетілді. Terra Lliure өзінің бағдарламасында дәстүрлі каталондық өнеркәсіптердің құлдырауы, қоршаған ортаның жойылуы және мемлекеттік санкцияланған репрессияны айыптады. Осы арқылы ұйым протекционистік, экологиялық және анархистік көріністерге ие болды (анархизмді Terra Lliure ішіндегі кейбір топтар білдірді). Сонымен қатар, ол каталон аумағын, тілін және ұлттық егемендігін испандықтар мен антинационалистерден қорғауды, сондай-ақ «жұмыскерлердің мүдделерін қорғауды» «басқыншы күштерге» қарсы қорғауға шақырды. 1980 жылғы Каталония сайлауында орталықшыл «Конвергенция және Одақ» күтпеген жерден 28% дауыспен жеңіске жетті, бұл социалистік PSC және коммунистік PSUC-тен озып кетті. Бұл Terra Lliure-ге өз тактикасына қолдау табуға және радикалдық ұлтшылдардың CIU үкіметтерінен көңілі қалған кезде зорлық-зомбылықты күшейтуге мүмкіндік берді, нәтижесінде терроризмге қолдау білдірді. 1984 жылы «Елді қорғау қозғалысының» құрылуы Terra Lliure тарихындағы ең жақсы кезеңді белгіледі, өйткені белгілі саяси майдан және террористік ұйым радикалды әрекеттерге көшті. Кейіннен 1985 жылдың соңында ұйымның жетекшілері тұтқындалғандықтан және оның саяси майданы стратегиялық мәселелер бойынша бөлінгендіктен ұйым нашарлады. Каталония Республикалық солшыл партиясы (ERC) Terra Lliure мүшелерін жеке келісімдер арқылы түрмедегі белсенділерге көмектесу арқылы өз қатарына тартты, нәтижесінде тәуелсіздік жақтастары мен жауынгерлер ERC-ге қосылды, ол Каталония парламентінде үшінші ірі партияға айналды. Осыған қарамастан, Испания үкіметі ұйым мүшелерін іздеуді жалғастырды, ал испан билігі 1992 жылы «Garzón операциясын» ұйымдастырды, бұл алдын ала іздеу шарасы болды және адам құқығын қорғаушылар «таңдаусыз тұтқындаулар мен каталондық қоғамда Франко репрессиясының көрінісін қайтаруға әкелген кең ауқымды азаптаулар» үшін сынады. Terra Lliure 1995 жылы ресми түрде таратылды, ал оның көптеген бұрынғы мүшелері ERC-ге қосылды. 1979 жылы Terra Lliure қарулы әрекеттерге кірісті және сол жылы оның екі мүшесі қаза тапты, біреуі Азаматтық гвардия мүшелерімен атысы кезінде, екіншісі өзінің құрылғысын жарды. Terra Lliure-нің ең танымал әрекеті – 1981 жылдың 21 мамырында Барселонада журналист Федерико Хименес Лосантостың «2300 манифестін» қол қойғаны үшін ұрлануы болды. Бұл манифест 1981 жылдың 25 қаңтарында жарияланған және Каталонияда тұратын және жұмыс істейтін 2300-нан астам зиялылар мен мамандардың қол қойған құжаты болды. Онда олар Каталониядағы мемлекеттік білім беруде каталон және испан тілдерінің ресми мәртебесін қорғады; каталон тілінің ғана қолданылуына қатысты алаңдаушылықтарын білдірді; және Каталония үкіметінің білім беруді тек каталон тілінде енгізу саясатын сынады. Terra Lliure мүшесі Пере Баскомпте тарапынан тізесіне атылғаннан кейін ағашқа байланған Хименес Лосантосты сол күні полиция таба алды. Маусым айында топ «Бос жер шақыруы» атты алғашқы мәлімдемесін Camp Nou стадионындағы жаппай митингте жариялады. 1982 жылы Terra Lliure өзінің алғашқы құрылтайын өткізді, сонымен қатар испан және француз мүдделеріне, банк кеңселерiне және басқа да әкімшіліктерге қарсы қарулы науқанын жалғастырды. Екінші құрылтай 1984 жылы өтті және топ Alerta журналы арқылы жүзеге асырған ресми мәлімдемелер мен әрекеттерді жариялай бастады. 1985 және 1985 жылдары тағы екі мүше жарылғыш құрылғыларды тасымалдау кезінде қаза тапты. 1984 жылдан 1989 жылға дейін Terra Lliure-нің бірнеше жетекшілері тұтқындалды, бірақ топ өз құрылымын және мүмкіндіктерін сақтап, параллель саяси қозғалыс дамыды – «Каталония патриоттарымен ынтымақтастық комитеті» (CSPC) және «Елді қорғау қозғалысы» (MDT). 1987 жылы топ өзінің жалғыз кісі өлтіруін жасады, Леида облысының Лес Борхес Бланкес қаласында бомбалық шабуыл жасады. Terra Lliure бұл кісі өлтірудің қателік екенін мойындады. Топ американдық мүдделерге қарсы, сондай-ақ Каталония Қызыл Азаттық Армиясымен бірлесіп бірнеше шабуылдар жасады. 1988 жылы Terra Lliure үшінші құрылтайын өткізді және үш құжатты әзірледі…

1991 - 1995 жылдар

1991 жылдың шілдесінде Terra Lliure атысты тоқтатуды жариялады және оның кейбір мүшелері Каталония Республикалық Сол жағына қосыла бастайтынын мәлімдеді. 1992 жылдың шілдесінде судья Балтасар Гарсонның бұйрығымен полиция топтың 40-қа жуық мүшесін қамауға алды. Бірнеше жыл өткен соң, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Испания үкіметін рейд кезінде болған азаптау туралы шағымдарды тергемегені үшін қамауға алынған бірнеше адамға өтемақы төлеуге міндеттеді. Соңғы жылдары топ ешқандай шабуыл жасаған жоқ және 1995 жылғы Каталонияның Ұлттық күнінде тарағанын жариялады.

1979 жыл

26 қаңтар: Испан полициясы Барселона қаласының орталығындағы бекетте Марти Марконы атып өлтірді. 1 маусым: Феликс Гони Барселонада, өзімен бірге алып жүрген бомбаның ерте жарылуы салдарынан қаза тапты.

1980 жыл

25 шілде: Terra Lliure ұйымы Барселона мен Калеладағы Fecsa Endesa кеңселерiнде болған екі жарылысқа жауапкершілікті мойнына алды. 10 қыркүйек: Барселонаның Грасия ауданындағы провинциялық білім беру делегациясы мен ENHER кеңсесі ғимаратына екі бомба шабуылы жасалды.

1981 жыл

2 қаңтар: Барселона мен Лейдадағы Fecsa Endesa кеңселеріне және Prat de Llobregat-тағы электр тірегіне бомбалық шабуылдар. 12 сәуір: Террассадағы FECSA кеңсесіне және Виланова-и-ла-Гелтрудағы Pirelli зауытына бомбалық шабуылдар. 21 мамыр: Хименес Лосантос Санта-Колома-де-Граманет қаласында ұрланды. Бірнеше сағаттан кейін, аяғына оқ атып, босатылды. 30 мамыр: Монтсерраттағы испан теледидарының хабар тарату станциясына бомбалық шабуыл жасалды, бұл Испан қарулы күндерінен бір күн бұрын болды. 24 маусым: Жирона, Салу және Реустегі FECSA кеңселеріне бомбалық шабуылдар. Электр трансформаторлық станциясына бомбалық шабуыл жасалды. 9 қыркүйек: Барселонадағы Испания қазынасы кеңсесіне және Испания мемлекеттік еңбек кеңсесіне, Таррагонадағы Испания қазынасы кеңсесіне және Валенсия мен Аликантедегі Испания мемлекеттік өкілдіктеріне бомбалық шабуылдар. 9 қазан: Педрафорка тауында Exmop SA компаниясына тиесілі экскаваторға бомбалық шабуыл жасалды. Валенсиядағы Испания білім беру министрлігі кеңсесіне және испан соттарына бомбалық шабуылдар жасалды. 29 қазан: Лейдадағы облыстық әкімшілік кеңсесіне, Montepio Laboral жинақ банкіне және Барселонадағы испан соттарына бомбалық шабуылдар. 9 қараша: Террассадағы Guardia Civil казармасына бомбалық шабуыл жасалды.

1982 жыл

23 қаңтар: Корнелла мен Сант-Кугат-дель-Валлестегі FECSA ғимараттарына бомбалық шабуылдар. 25 ақпан: Алковердегі Гвардия азаматтық казармасына бомбалық шабуыл. 1 мамыр: Гиронадағы испан мемлекеттік еңбек кеңсесіне бомбалық шабуыл. 22 мамыр: Валливидрерадағы Гвардия казармасына бомбалық шабуыл, нәтижесінде екі Гвардия қызметкері жараланды. 30 мамыр: Сант Фелиу де Ллобрегаттағы испан жұмыспен қамту қызметі кеңсесіне бомбалық шабуыл. Шілде: Барселона мен Молле дель Валлестегі ENHER және FECSA кеңселерiне бомбалық шабуылдар. 2 қыркүйек: Барселонадағы ICONA кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды.

1983 жыл

20 сәуір: Ситжестегі Гвардия Гражданская казармасына бомбалық шабуыл жасалды. 2 қыркүйек: Барселонаның Сантс ауданында орналасқан FECSA кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 7 қыркүйек: Мартореллдегі Гвардия Гражданская казармасына және Барселонадағы испан полиция бөлімшесіне минометтен шабуыл жасалды. 8 қараша: Барселонадағы испан мемлекеттік делегациясы кеңсесіне және испан полиция бөлімшесіне минометтен шабуыл жасалды. Касарманадағы станция өткен айдағы шабуылдағыдай болды. 12 қараша: Валенсиядағы орталық испан соттарына бомбалық шабуыл жасалды. 15 қараша: Валенсиядағы Hidroeléctrica Española компаниясына қарасты екі бөлек кеңсеге бомбалық шабуылдар жасалды. 2 желтоқсан: Барселонаның Саррия ауданындағы FECSA кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды.

1984 жыл

20 қаңтар: Барселонадағы екі бөлек испан мемлекеттік қазына кеңсесіне бомбалық шабуылдар жасалды. 21 қаңтар: Барселонаның Грасия ауданындағы испан полиция бөліміне бомбалық шабуыл жасалды. 10 ақпан: Барселонаның Сант-Андреу ауданындағы FECSA кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 2 наурыз: Барселона портының жанындағы испан полиция бөліміне бомбалық шабуыл жасалды. Нәтижесінде патрульдік машина мен полиция автобусы қирады. 20 сәуір: Кастельдефельстегі испан әскери-теңіз күштерінің бас кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. Жарылыстан ғимарат дерлік қирады. 9 мамыр: Валенсиядағы испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 12 мамыр: Барселонадағы El Jardín және Primar барларына бомбалық шабуылдар жасалды. Екеуі де героин саудасымен айналысқан. Барселона сотына тағы бір бомбалық шабуыл жасалды. 13 мамыр: Суэкадағы Hidroeléctrica Española компаниясына тиесілі кеңсеге сынықтарлы бомба шабуыл жасалды. 21 мамыр: Валенсия университетінің оңшыл профессоры Педро Дж. Лапеньяға қарсы жіберілген бомбалық посылка. 30 мамыр: Валенсиядағы салық жинау кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 15 маусым: Барселонаның Сантс ауданындағы FECSA кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 26 маусым: Валенсиядағы испан қоғамдық жұмыстар министрлігінің кеңселеріне бомбалық шабуылдар жасалды. 27 маусым: Валенсиядағы испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 1 шілде: Барселонадағы ENHER кеңсесіне бағытталған бомба полиция қызметкерлері тарапынан залалсыздандырылды. 10 шілде: Сабаделл, Молинс-де-Рей, Террасса, Сант-Кугат-дель-Вальес, Марторелл және Руби қалаларындағы FECSA кеңселерiне қарсы үйлестірілген бомбалық шабуылдар жасалды. Барселонадағы Constructora Pirenaica SA компаниясына тиесілі кеңсеге тағы бір бомбалық шабуыл жасалды. 16 шілде: Hidroeléctrica Española ғимаратына, Испанияның Торенттегі мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне және Барселонадағы Испанияның еңбек министрлігінің кеңсесіне бомбалық шабуылдар жасалды. 18 шілде: Куарт-де-Поблеттегі испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңселеріне және Тортосадағы испан әскери-теңіз күштерінің ғимаратына бомбалық шабуылдар жасалды. 20 шілде: Terra Lliure мүшесі Жозеп Антони Вильяэскуса Валенсияның Альзира қаласында испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне орнатуға дайындалып жатқан бомбаның ерте жарылуынан қаза тапты. 8 қыркүйек: Барселонадағы испан мемлекеттік мекемелері мен испан полиция бөліміне минометтік шабуылдар жасалды. Екінші шабуыл сәтсіз аяқталды. Санта-Барбарадағы Гвардия казармасына тағы бір бомбалық шабуыл жасалды. 2 қараша: Барселонадағы екі испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бомбалық шабуылдар жасалды. 28 қараша: Переллодағы Гвардия казармасына бомбалық шабуыл жасалды.

1985 жыл

14 ақпан: Риполл қаласындағы испан мемлекеттік салық кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 2 наурыз: Барселонаның Грасия ауданындағы Citroën кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 22 сәуір: Мирамардағы испан теледидарының ғимаратына бомбалық шабуыл жасалды. 27 шілде: Барселонадағы FECSA кеңсесіне екі бомбалық шабуыл жасалды. 28 тамыз: полиция Барселонадағы испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бағытталған бомбаны деактивациялады. 31 тамыз: Фигерестегі испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 3 қыркүйек: Вилафранка-дель-Пенедестегі испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 4 қыркүйек: Барселонадағы испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 6 қыркүйек: полиция Барселонадағы Foment del Treball кеңсесіне бағытталған бомбаны деактивациялады. 11 қыркүйек: полиция Барселонадағы испан әскери-теңіз күштерінің басқару орталығының жанындағы жарылғыш құрылғыны деактивациялады. 17 қыркүйек: қарулы Terra Lliure мүшелері Барселонадағы оңшыл адвокат Гомес Ровираның кеңсесіне шабуыл жасап, жарылғыш зат қалдырды. 30 қазан: полиция Кане де Мардағы Граждандық гвардия казармасына бағытталған бомбаны деактивациялады. 29 қараша: Монжуикте (Барселона) испан полициясының көліктеріне бомбалық шабуылдар жасалды. 6 желтоқсан: Барселонадағы испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңселері мен испан полиция бөліміне бомбалық шабуылдар жасалды. 8 желтоқсан: полиция Риполлдегі испан мемлекеттік жұмыспен қамту кеңсесіне бағытталған бомбаны деактивациялады. 16 желтоқсан: Барселонадағы испан полиция бөліміне бомбалық шабуыл жасалды. Terra Lliure мүшесі Квим Санчес өзімен бірге алып жүрген құрылғының мерзімінен бұрын жарылуынан қаза тапты. 17 желтоқсан: Вилафранка-дель-Пенедестегі Telefonica кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 18 желтоқсан: Барселонада испан полициясының көлігіне бомбалық шабуыл жасалды.

1986 жыл

7 қаңтар: Ареньс-де-Мардағы Испания мемлекеттік салық жинау кеңселеріне бомбалық шабуыл. 8 қаңтар: Бланес қаласындағы испан сотына бомбалық шабуыл. 11 қаңтар: Матародағы Испания мемлекеттік салық жинау кеңселеріне және Барселонадағы мемлекеттік жұмыспен қамту орталықтарына бомбалық шабуылдар жасалды. 28 ақпан: Барселонадағы Sanyo кеңсесіне бомбалық шабуыл. 5 наурыз: Барселонадағы әскери мәдени орталыққа екі бомбалық шабуыл жасалды.

1987 жыл

18 қаңтар: Барселонадағы Banco Hispano Americano кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 10 ақпан: Барселонадағы Лайетана көшесіндегі мемлекеттік салық жинау кеңсесіне бомбалық шабуыл жасалды. 10 қыркүйек: Борхас-Бланкастағы сот ғимаратына бомбалық шабуыл жасалды. Террорлық шабуылдың салдарынан Эмилия Алдома и Санс қаза тапты. 23 мамыр: Барселона портында Санта-Мария кемесінің (Колумбтың Америкаға алғашқы саяхатында қолданылған үш кемесінің бірі) қалпына келтірілуіне қарсы бомбалық шабуыл жасалды. Кемелерге ауыр зақым келді.

1991 жыл

10 мамыр: Лейдадағы Telefónica кеңсесіне бомбалық шабуыл. 11 мамыр: Жирондағы Telefónica кеңсесіне бомбалық шабуыл. 19 желтоқсан: Серверадағы сот ғимаратына бомбалық шабуыл.

1992 жыл

28 ақпан: Фигерестегі сот ғимаратына бомба шабуылы жасалды. 29 маусым: Барселона және Жиронадағы кеңселерге бомбалық шабуылдар жасалды.