Кіріспе

1937 жылы Пабло Пикассоның майлы суреті

Guernica (ɡeɾˈnika; ) – испан суретшісі Пабло Пикассоның 1937 жылы салған ірі майлы суреті. Ол оның ең белгілі туындыларының бірі, көптеген өнер сыншылары оны тарихтағы ең күшті және әсерлі соғысқа қарсы картина деп санайды. Сурет Мадридтегі Король София мұражайында қойылған. Күлгін, қара және ақ түстердегі бұл сурет зорлық-зомбылық пен хаостың салдарынан туған азапты бейнелейді. Композицияда жараланған жылқы, бұқа, айқай шақырып тұрған әйелдер, өлген сәби, мүшесінен айырылған солдат және от жалындары ерекше көзге түседі. Пикассо Герниканы Париждегі үйінде 1937 жылғы 26 сәуірде нацистік Германия мен фашистік Италияның испан ұлтшылдарының сұрауымен Испанияның солтүстігіндегі Баск еліндегі Герника қаласын бомбалауына жауап ретінде салған. Аяқталысымен Герника 1937 жылғы Париж халықаралық көрмесіндегі испан павильонында және одан кейін әлемнің басқа да жерлерінде көрсетілді. Бұл көшпелі көрме испандық соғыс жәрдемі үшін қаражат жинауға пайдаланылды. 1934 жылы Испанияға соңғы рет сапарлаған және ешқашан оралмаған Пикассо Прадо мұражайының құрметті директоры болып тағайындалды.

1937 жылғы 26 сәуірдегі бомбалау

Испаниядағы Азамат соғысы кезінде коммунистер, социалистер, анархистер және әртүрлі мақсаттармен біріккен республикашылдар, генерал Франсиско Франко бастаған фашистік диктатура орнатуға тырысқан ұлтшылдарға қарсы бірікті. Ұлтшылдар Герниканы, Баск еліндегі Бискай провинциясындағы тыныш ауылды, республикашыл қарсылық қозғалысының солтүстік бекінісі және Баск мәдениетінің орталығы деп қарастырды. 1937 жылғы 26 сәуірде нацистік Германияның «Кондор» легионының ұшақтары, полковник Вольфрам фон Рихтхофеннің басшылығымен, Герниканы шамамен екі сағат бойы бомбалады. Дүйсенбі күні Герникада базар күні болғандықтан, қала тұрғындарының көп бөлігі қала орталығында жиналған еді. Басты бомбалау басталған кезде жолдар қираған қалдықтарға толып, қаладан шығатын көпірлер бұзылғандықтан, олар қашуға мүмкіндік таппады. Бискай провинциясының астанасы Герника майдан жебінен 10 шақырым қашықтықта және майдан жебінен Бильбаоға дейін орналасқан. Республикашылдардың Бильбаоға қарай шегінуі немесе оған қарай жылжуы осы қала арқылы өтуі тиіс еді. Фон Рихтхофеннің 1937 жылғы 26 сәуірдегі күнделігінде жазылғандай, Герника «осы жерден өтетін қызылдардың шегінуін тоқтату және бұзу» мақсатымен нысанаға алынған. Келесі күні Рихтхофен күнделігіне «Герника өртеніп жатыр» деп жазды. Ең жақын әскери нысана – ауылдың шетіндегі қару-жарақ зауыты шабуылдан зардап көрмеді, сондықтан шабуыл террорлық бомбалау деп кеңінен айыпталды.

Салдары

Герниканың көптеген ер адамдары республикашылар үшін соғысқа кеткен еді, ал бомбалау кезінде қалада көбінесе әйелдер мен балалар қалған, бұл Пикассоның картинасында да көрініс тапқан. Көркем теориясының маманы Рудольф Арнхайм былай деп жазады:

Блоктұрқыт|Әйелдер мен балалар Герниканы әділ, қорғанышсыз адамзаттың құрбандығының символына айналдырады. Сондай-ақ, Пикассо әйелдер мен балаларды адамзаттың ең жоғары нұсқасы ретінде жиі бейнелеген. Пикассоның ойынша, әйелдер мен балаларға жасалған шабуыл – адамзаттың өзіне жасалған шабуыл.

Жасау

Гурника Пикассоның өтініші бойынша ең аз жылтырлыққа ие болу үшін арнайы жасалған матты үй бояуымен суреттелген. 1936 жылдың ортасынан бері Пикассомен бірге жұмыс істеп, оның студиясын фотоға түсіріп, камерасыз фотосурет техникасын үйреткен фотограф Дора Маар оның жасалуын тіркеп алды. Сурет тарихшысы Джон Ричардсонның айтуынша, Маардың фотосуреттері деректі және жариялау құндылығынан өзге, "Пикассоға түс қолданудан бас тартып, туындыны фотосуреттейтін қара-ақ түспен беруге көмектесті". Пикассо картинаны 35 күн бойы жұмыстап, 1937 жылдың 4 маусымында аяқтады. Жылқының еңсесі мен жоғарғы тістері солға қарай және сәл төмен қараған адамның бас сүйегін еске түсіреді. Тағы бір жасырын бейне – жылқының астынан шабуыл жасайтын бұқа. Бұқаның басы негізінен жылқының бүкіл алдыңғы аяғынан құралған, тізесі жерде. Аяқтың тізе бунағы бас мұрынын құрайды. Жылқының кеудесінде мүйіз көрінеді.