Кіріспе

Америкалық актриса (1949 жылы туған)

Шелли Алексис Дювалл (7 шілде 1949 жылы туған) – американдық актриса және продюсер, ең көп танымал рөлдері ерекше, көбінесе эксцентриктік кейіпкерлерді сомдауы. Ол бірнеше марапаттарға ие, соның ішінде Канн кинофестивалінің сыйлығы, Пибоди сыйлығы, сондай-ақ Британ академиясының киносыйлығына және екі Primetime Emmy сыйлығына үміткер болған. Техас штатында туған Дювалл режиссер Роберт Альтманның назарына ілігіп, актерлік жолын бастады. Альтман оның көңілді мінезіне тәнті болды және оны «Брюстер Маклауд» (1970) қара комедиялық фильміне шақырды. Актриса болуға құлшынбаса да, ол Альтманмен жұмысын жалғастырып, «МакКейб пен миссис Миллер» (1971) және «Біз сияқты ұрылар» (1974) фильмдерінде ойнады. Оның шығармашылық жолы Альтманның культты фильмі «Нэшвилл» (1975) арқылы даңққа ие болды, ал «3 әйел» (1977) драмасындағы рөлі үшін ол Канн кинофестивалінде «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды және Британ академиясының киносыйлығына «Басты рөлдегі үздік актриса» номинациясын алды. Сол жылы ол Вуди Алленнің сатирикалық романтикалық комедиясы «Энни Холл» (1977) фильмінде (Rolling Stone журналының жазушысы рөлінде) түсті және «Saturday Night Live» бағдарламасын жүргізді. 1980-ші жылдары Дювалл басты рөлдерімен танымал болды, олардың ішінде Альтманның «Попай» (1980) фильміндегі Олив Ойл және Стэнли Кубриктің «Тілсіздік» (1980) фильміндегі Венди Торранс рөлдері бар. Ол Терри Гиллиамның «Уақыт тонаушылары» (1981) фантастикалық фильмінде, «Франкенвини» (1984) қысқа комедиялық қорқыныш фильмінде және «Роксана» (1987) комедиясында ойнады. 1980-ші жылдардың екінші жартысында ол балалар мен жастарға арналған телебағдарламаларды өндіруге кірісті, атап айтқанда «Ертегілер театры» (1982–1987), «Аңыз әңгімелер мен жұмбақтар» (1985–1987) (осы бағдарламасы үшін 1988 жылы Primetime Emmy сыйлығына үміткер болды) және «Қорқынышты классикалар» (1989) бағдарламаларын жасады және жүргізді. Дювалл 1990-шы жылдары актерлік өнерде эпизодтық түрде жұмыс істеді, атап айтқанда Стивен Содербергтің «Астында» (1995) триллерінде және Джейн Кэмпион режиссерлік еткен Генри Джеймстің «Ханшайымның портреті» (1996) фильміндегі қосалқы рөлдерді сомдады. Оның соңғы рөлі «Көктемнен нәр» (2002) фильмінде болды, одан кейін ол актерлік өнерден қол үзді. Дювалл көп жылдар бойы жеке өмірін жасырып, бұқаралық ақпарат құралдарынан тыс өмір сүрді; алайда, оның денсаулық мәселелері кеңінен жарияланды. 20 жылдық үзілістен кейін Дювалл «Орман төбелері» атты қорқыныш фильмінде актерлік өнерге оралды.

Ерте өмір

Шелли Алексис Дювалл 1949 жылдың 7 шілдесінде Техас штатының Форт-Уорт қаласында дүниеге келді. Ол Боби Рут Кроуфордтың (қызметтік аты Массенгале, 1929–2020), жылжымайтын мүлік брокері, және Роберт Ричардсон "Бобби" Дюваллдың (1919–1994), мал аукционынан заңгер болған кісінің тұңғыш баласы (Шелли актер Роберт Дюваллмен туыс емес, олардың шатастырылуына болмайды). Дюваллдың үш кіші інісі бар: Скотт, Шейн және Стюарт. Дювалл өмірінің алғашқы жылдарын әкесінің жұмысымен байланысты Техас штатының әртүрлі аймақтарында өткізді, ал ол бес жасқа келгенде отбасы Хьюстон қаласына қоныстанды. Дювалл «Foley’s» дүкенінде косметика сатты және Оңтүстік Техас колледжіне түсіп, тамақтану және диеталық ем мамандығын оқыды.

1970-1976: Алғашқы рөлдері

1970 жылы ол Роберт Олтманмен бір кеште кездесті, ол Техаста «Брюстер МакКлауд» (1970) фильмін түсіріп жатқанда. Фильмнің бірнеше тобының мүшелері Дюваллдың көңілді мінезі мен ерекше сыртқы келбетіне қызығып, оны фильмге қатысуға шақырды. Олтман кейін Дюваллді «МакКейб пен миссис Миллер» (1971) фильмінде қанағаттанбаған поштамен келген күйеу жігітінің әйелі, ал «Біз сияқты ұрылар» (1974) фильмінде Кит Каррадиннің кейіпкерінің сүйіктісі және сотталған адамның қызы рөліне таңдады. Дювалл Олтманның «Нэшвилл» (1975) комедиясында, ол сын тұрғысынан және коммерциялық жағынан сәтті болды, сондай-ақ «Бъффало Билл және үндістер немесе Ситинг Буллдың тарих сабағы» (1976) фильмінде мейірімді батыс әйелі рөлінде пайда болды. Сол жылы Дювалл Олтманнан кетіп, Ф. Скотт Фицджеральдтың «Бернис шашын қысқартты» (1976) әңгімесінің PBS бейімдеуінде Висконсин штатынан шыққан бай Бернис рөлін ойнады. Ол сонымен қатар «Saturday Night Live» кешкі бағдарламасын жүргізіп, «Programming Change», «Video Vixens», «Night of the Moonies», «Van Arguments» және «Goodnights» атты бес скетчте ойнады.

1977-1980: Жетістік және танымалдық

1977 жылы Дувалл Роберт Альтманның психологиялық триллері «3 әйелде» Калифорнияның шөлді қалашығында тұратын әйел рөліндегі Милдред "Милли" Ламмороны сомдады. Жазбаша сценарий болғанымен, Дювалл, басқа актерлер сияқты, көптеген сөздерін өзінен шығарды. Фильм үлкен кассалық табысқа жете қоймағанмен, сыншылардың жоғары бағасын алды, ал Дюваллдың ойыны мақтауға ие болды. Texas Monthly сыншылары Мари Бреннер мен Джесси Корнблут Дюваллдың «ерекше өнер көрсеткенін» атап өтті. Оның ойыны 1977 жылғы Канн кинофестивалінде «Үздік әйел актер» сыйлығымен, LAFCA сыйлығымен және BAFTA номинациясымен марапатталды. Содан кейін ол Вуди Алленнің «Энни Холл» (1977) фильмінде шағын рөлде ойнады. Дюваллдың келесі рөлі Стэнли Кубрик режиссерлік еткен «Тілсіздік» (1980) фильміндегі Венди Торранс болды. Джек Николсон 2001 жылғы «Стэнли Кубрик: Суреттердегі өмір» деректі фильмінде Кубрикпен жұмыс істеудің қызықты болғанын, бірақ Дюваллмен «өзгеше режиссер» болғанын айтты. Кубриктің жоспарлылығының арқасында түсірілімдер бір жылға созылды. Фильмнің сценарийі соншалықты жиі өзгергендіктен, Николсон әр нұсқасын оқуды тоқтатты. Кубрик актерлерге қиындық тудырды, Кубрик пен Дювалл жиі дауласты. Кубрик Дюваллды қасақана оқшаулап, оны шаршатуға бағытталған көріністерге түсірді, мысалы, бейсбол таяқшасымен салған көрініс, оны ол 127 рет орындады. Кейін Дювалл Кубрикке түсірілім кезіндегі үлкен стрестен түсіп қалған шашын сыйлады. Соңғы тоғыз ай бойы түсірілім кезінде ол рөл үшін күніне 12 сағат, аптасына бес-алты күн жылауға мәжбүр болғанын және «осы уақыт бойы истерикалық болу өте қиын болды» деді. Роджер Эбертпен сұхбаттасуда ол фильмді түсірудің «денеге шыдамайтын» болғанын, бірақ «басқа жағынан қарасаң, өте жақсы болды деп ойлаймын» деді. 2019 жылы Vulture журналы «Тілсіздіктегі» Дюваллдың ойыны туралы былай деп жазды: «Театрдың алдыңғы қатарынан Дюваллдың үлкен көздеріне қарасам, мен өте терең қорқынышқа мағына таптым. Бұл өз өмірінен тыс актердің сезімі емес, немесе балта ұстаған маньяктан қуғынға түскен құрбанның қарапайым қорқынышы емес. Керісінше, бұл әлдеқайда мазасыз және таныс нәрсе: күйеуінің ең жаман жағын көрген әйелдің қорқынышы және ол оны тағы да бастан кешіреді деп қорқады». Screen Rant оның актерлік шеберлігін мансабындағы «ең жақсы» рөл деп сипаттап, оны «фильмнің жүрегі» деп атады; ол күйеуінің ақыл-есінің бұзылуымен күресіп, жас ұлын қорғауға тырысып, айналасындағы зұлымдықтан қорқады. Сонымен қатар, Стивен Кингтің романының жанкүйерлері (соңында Кингтің өзі) Дюваллдың кейіпкерді беймәлім еткенін сынады және ол «Ең нашар актриса» номинациясына ие болды. «Алтын малина» сыйлығының негізін қалаушы Морин Мерфи 2022 жылы Дюваллдың кандидатурасын ұсынғанына өкінгенін айтты. Сол жылы Рацци комитеті Кубриктің қатал режиссерлігі оның ойынына әсер еткенін мойындап, номинацияны ресми түрде алып тастады. Дювалл Лондонға «Тілсіздік» фильмін түсіру үшін барған кезде Роберт Альтман оны Робин Уильямспен бірге «Попай» фильмінде Олив Ойл рөліне шақырды. Фильм коммерциялық табысқа жете қойды, бірақ сыншылардың пікірі жағымсыз болды. Алайда, Дюваллдың ойыны мақтауға ие болды. Фильм шыққаннан кейін ондаған жылдар өткен соң оң бағаланды. Киносыншы Роджер Эберт бұл рөлді ойнау үшін «туылғанын» айтты. «Шелли Дювалл – қымбат қытайлық порцеляндай, әдемі мінез-құлқы бар. Ол басқа ешкімге ұқсамайды және егер ол Олив Ойл рөлін ойнау үшін туылса (және Альтманның жаңа «Попай» мюзиклінде осылай істейді), онда ол 1970-жылдардың кез келген жас актрисасынан гөрі әртүрлі кейіпкерлерді сомдаған болуы мүмкін».

1981-1992: Өндірістік кәсіпорындар

Терри Гиллиамның "Уақыт бандиттері" (1981) фильмінде Дюваллдың Панси рөлі одан кейін ойнады. Фильмнің шығуына аз уақыт қалғанда, Дювалл мен актер Стэнли Уилсонның (Попайдағы қала шаштаразын сомдаған) үйленбекші екені хабарланды. Бірақ осыған қатысты басқа ешқандай ақпарат жарияланбады. 1982 жылы Дювалл балалар телеарнасының "Фери Tale Theatre" бағдарламасын баяндап, жүргізіп, атқарушы продюсері болды. Ол сериалдың жеті эпизодында ойнады: "Румпельстильцкин" (1982), "Рапунцель" (1983), "Түнқұйрық" (1983), "Ақ қар және жеті нан" (1984), "Күлікпен мысық" (1985) және "Аладдин және оның керемет шам" (1986). Робин Уильямс пен Тери Гарр ойнаған "Құрбақа ханзада" бағдарламасының бірінші эпизодынан бастап, Дювалл бағдарламаның 27 сағаттық эпизодын өндірді. 1985 жылы ол "Шоутайм" телеарнасы үшін "Tall Tales & Legends" тағы бір сағаттық антологиялық сериалды жасады, онда американдық халық ертегілерінің бейімделулері көрсетілді. "Faerie Tale Theatre" сериалдарында болғандай, бұл сериалда да Дювалл алып барушы, атқарушы продюсер және кейде қонақ жұлдыз ретінде танымал Голливуд актерлері ойнады. Сериал тоғыз эпизодқа созылды және Дюваллға "Эмми" номинациясын әкелді. Дювалл "Faerie Tale Theatre" бағдарламасын өндіріп жатқанда, ол Том Роббинстің "Тіпті сиыршылар да блюз алады" романының бейімделуінде басты рөлді ойнайтыны хабарланды, онда Мик Джаггер, Джерри Холл, Синди Холл және Сисси Спейсек ойнауға тиіс болған. Жоба кейінге шегерілді және 1993 жылы шыққанда актер құрамы мүлдем басқа болды. Ол сондай-ақ фильмдер мен телесериалдарда рөлдерге ие болды: Тим Бертонның "Frankenweenie" (1984) қысқа фильмінде итін машина шапқан баланың анасы және Букерде (1984), Букер Т. Вашингтонның өміріне негізделген, Стэн Латан режиссерлік еткен телефильм. Содан кейін Дювалл "Твилайт-зона" эпизодындағы "Бір кездегі және болашақ король/Жалғыздық табағы" эпизодында ұшатын табақтан хабар алған жалғыз және ұяң әйел рөлінде, сондай-ақ Стив Мартиннің "Roxanne" (1987) комедиясындағы кейіпкерінің досы рөлінде пайда болды.

Ойланатын ойын-сауық

1988 жылы Дувалл кабельдік арналар үшін бағдарламалар мен телефильмдерді әзірлеу үшін Think Entertainment деп аталатын жаңа өндіріс компаниясын құрды. Ол 1989 жылы Nightmare Classics атты үшінші Showtime антологиялық сериясын жасады, онда Эдгар Аллан По сияқты авторлардың танымал қорқыныш әңгімелерінің бейімделулері ұсынылды. Алдыңғы екі сериядан өзгеше, Nightmare Classics жасөспірімдер мен ересек көрермендерге арналған еді. Бұл Дувалл Showtime үшін өндірген ең аз сәтті сериясы болды және тек төрт эпизодты қамтыды. 1991 жылы Дувалл Халк Хоганның "Суббурбан Командо" атты әрекетке толы фильмінде Чарли Уилкокс (Кристофер Ллойд) әйелі Джени Уилкокс рөлін ойнады. Сол жылдың қазан айында Дувалл екі компакт-диск шығарды: "Hello, I'm Shelley Duvall – Sweet Dreams", онда ол жұбату әндерін орындайды, және "Hello, I'm Shelley Duvall – Merry Christmas", онда ол Рождество әндерін орындайды. Бір жыл өткен соң Дувалл "L.A. Law" телесериалында Марго Стэнтон рөлінде пайда болды – ол жүлделі афған итімен жұптасқан Уэльс коргисінің иесіне шағымданушы, шоу итінің иесі және селекционер. 1990 жылы ол "Mother Goose Rock 'n' Rhyme" фильмінде Кішкентай Бо Пип рөлін ойнады.

1992-2002: Кейінгі еңбек және зейнеткерлік өмір

1992 жылы Think Entertainment жаңа құрылған Universal Family Entertainment компаниясына қосылып, Дюваллдың төртінші Showtime түпнұсқалық сериалын – «Шелли Дюваллдың Ойын алдындағы оқиқалары» сериалын жасады. Сериалда белгілі адамдардың баяндауымен балалар кітаптарының анимациялық бейімделуі көрсетілді және оған екінші Эмми номинациясы берілді. Дювалл 1993 жылы Think Entertainment компаниясын сатқанға дейін Showtime үшін тағы бір – «Миссис Пиггл Виггл» сериалын өндірді, содан кейін продюсерлік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Кейін ол Генри Джеймстің «Ханшайымның портреті» ромасының Джейн Кэмпионның 1996 жылғы бейімделуінде есепшіл Гилберт Осмондтың (Джон Малкович) мақтанжаны, әрі тым жолдарыс, бірақ зиянсыз егіз қарындасы – графиня Джеминис рөлінде ойнады. Бір жыл өткен соң ол «Әдеттерді өзгерту» комедиялық фильмінде ізгі ниетті монах қызының, ал Гай Мэддиннің төртінші фильмі «Мұз нимфасының құрдымға батуы» фильмінде құштар, кісі өлтіруге бейім, страус шаруашылығының иесінің рөлін ойнады. Сол жылы ол Хортон Футтың «Жалғыз» телефильмінде Крис Купердің кейіпкерінің жақсырақ өмір сүруді армандаған, ойсыз әйелі рөлін сомдады. Дювалл 1990-шы жылдардың соңына дейін фильмдерде және телешоуларда пайда болды. 1998 жылы ол «Үй картопі» комедиясында миссис Джексонды, ал «Каспер Вендимен кездеседі» балалар фильмінде Гэбби рөлін ойнады. Онжылдықтың соңында ол қорқыныш жанрына қайта оралып, Кристофер Ли мен Джерард Батлердің ойнаған «Мумия туралы әңгіме» (1998) және Джульетт Льюис ойнаған «Төртінші қабат» (1999) фильмдерінде шағын рөлдерде ойнады. 2000-шы жылдары Дювалл шағын рөлдерді қабылдады, соның ішінде Мэттью Лоуренстің кейіпкерінің анасы рөліндегі қорқыныш комедиясы «Болтнек» (2000) және Хейли Даффтың тәтесі рөліндегі тәуелсіз отбасылық фильм «Мансардадағы армандар», ол Disney арнасына сатылды, бірақ ешқашан көрсетілмеді. 2002 жылы «Жұмақтан келген манна» тәуелсіз фильміндегі шағын рөлден кейін Дювалл актерлік қызметтен және қоғамдық өмірден ұзақ үзіліс жасады.

2022 қазіргі уақыт: актерлік өнерге қайта оралу

20 жылдық үзілістен кейін, 2022 жылдың қазан айында Дувалл Скотт Голдберг жазып, түсірген тәуелсіз қорқыныш триллері «The Forest Hills» фильмінде актерлікке оралатыны жарияланды. Бұл фильмде Эдвард Фурлонг, Чико Мендес және Ди Уоллес де түскен.