Кіріспе

Ағылшын актрисасы және әншісі (туған 1956)

Имельда Мэри Филомена Бернадетт Стаунтон (9 қаңтар 1956 жылы туған) – ағылшын актрисасы және әншісі. Корольдік драмалық өнер академиясында оқығаннан кейін, Стаунтон 1976 жылы репертуарлық театрде мансабын бастады және Ұлыбританиядағы түрлі театрлық қойылымдарда өнер көрсетті. Мансабы бойы Лондонда түрлі пьесалар мен мюзиклдерде ойнап, төрт Лоренс Оливье сыйлығын жеңіп алды: үш рет «Into the Woods», «Sweeney Todd» және «Gypsy» мюзиклдеріндегі басты рөлдері үшін «Музыкалық ролдегі ең үздік әйел актер» сыйлығын, ал бір рет «A Chorus of Disapproval» және «The Corn Is Green» пьесаларындағы екінші рөлдері үшін «Қосымша рөлдегі ең жақсы орындау» сыйлығын алды. Оның басқа сахналық қойылымдары: «Күсіркінің операсы», «Оз сиқыршысы», «Ваня аға», «Жігіттер мен қуыршақтар», «Күлкілі мистер Слоан» және «Жақсы адамдар». Ол 13 Оливье сыйлығына ұсынылған. Кинода 1990 жылдары Стаунтонның ойнаған рөлдері: «Антония және Джейн», «Питердің достары», «Ешнәрсе туралы көп шу», «Сезімталдық және ақыл», «Махаббатқа шекспир». «Вера Дрейк» рөлін ойнағаны үшін ол Бафта сыйлығын «Басты рөлдегі ең үздік әйел актер» номинациясында жеңіп алды және «Оскар» сыйлығына ұсынылды. «Гарри Поттер» фильмдерінің «Феникс ордені» және «Өлім сыйы 1-бөлігіндегі» Долорес Амбридж рөлімен ол кеңінен танылды. Ол сондай-ақ «Нэнни Макфи», «Тағы бір жыл», «Гордость», «Табу аяқтарыңыз» және «Даунтон Абби» фильмдерінде ойнады, ал «Тауық жүгіру», «Артур Рождество» және «Паддингтон» фильмдерінде дауыстап ойнады. Телевизияда Стаунтон «Up the Garden Path» және «Is it Legal?» ситкомдарында ойнады. «Менің отбасым және басқа жануарлар» фильміндегі рөлі үшін ол «Эмми» халықаралық сыйлығының «Ең үздік әйел актер» номинациясын алды, ал «Кранфордқа қайту» және «Қыз» фильмдеріндегі рөлдері үшін ол BAFTA тележүргізу сыйлығының «Екінші рөлдегі ең үздік әйел актер» номинациясын алды. Соңғысы үшін ол сондай-ақ «Primetime Emmy Award» сыйлығының «Мини-сериал немесе фильмдегі ең үздік қосалқы актриса» номинациясына ұсынылды. «The Crown» сериалының соңғы екі маусымында ол Королева Елизавета II рөлін ойнады, бұл оған «Британ академиясының» «Ең үздік әйел актер» сыйлығына және «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік әйел актер» номинациясына ие болды.

Ерте өмір және білім

Стаунтон Солтүстік Лондонның Арчвей қаласында дүниеге келді. Ол Бридидің (құрметті аты – МакНиколас), шаштараз, және Джозеф Стаунтонның жалғыз баласы еді. Олар Стаунтонның анасының шаштараздық салонының үстінде тұрды. Оның ата-анасы Ирландияның Майо округынан келген иммигранттар еді; әкесі – Балливариден, ал анасы – Бохоладан. Анасы нота оқи алмайтын, бірақ аккордеон немесе скрипкада кез келген әнді құлағымен орындай алатын музыкант еді және ирландтық шоу-топтарында ойнаған. Стаунтон драма сабақтарын дикция мұғалімімен бірге оқыды және мектептегі қойылымдарда, соның ішінде «Жалған операдағы» (The Beggar's Opera) Полли Пичм рөлінде ойнады. Мұғалімі ынталандырғаннан кейін, ол драма мектептеріне емтихан тапсырып, 18 жасында Корольдік драмалық өнер академиясына (RADA) түсті. Ол сондай-ақ Орталық сөйлеу және драма мектебіне және Гильдхолл музыка және драма мектебіне де емтихан тапсырды, бірақ қабылданбады. Содан кейін ол алты жыл британдық репертуарлық театрда жұмыс істеді, соның ішінде Эксетердегі Норткотт театрында Шоудың «Святая Жанна» (1979) қойылымында бас рөлді ойнады. Кейін ол Ұлттық театрда, соның ішінде «Жалған операдағы» (1982) Люси Локит рөлінде ойнады, бұл оған «Музыкалықтағы ең үздік әйел рөлі» және «Театрға ең үміткер жаңа талант» номинацияларында Оливье сыйлығына ұсыныс әкелді. Ол сондай-ақ Ұлттық театрда «Қолақтар мен қуыршақтар» (Guys and Dolls) қойылымының екі қайта қойылған нұсқасында ойнады; 1982 жылы күйеуі Джим Картермен танысқан алғашқысы және 1996 жылы екіншісі, онда ол Мисс Аделаида рөлін ойнады және «Музыкалықтағы ең үздік әйел рөлі» номинациясында Оливье сыйлығына ұсынылды. 1985 жылы Стаунтон «Олд Вик» театрындағы «Мөгері жасыл» (The Corn Is Green) және Ұлттық театрдағы «Қаралаусыздық хоры» (A Chorus of Disapproval) фильмдеріндегі жұмысы үшін «Қосалқы рөлдегі ең үздік орындау» номинациясында алғашқы Лоуренс Оливье сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ 1987 жылы Корольдік Шекспир компаниясының Барбикан орталығындағы «Оз сиқыршысының» (The Wizard of Oz) қайта қойылған нұсқасында Дороти Гейл рөлін ойнады, бұл оған «Музыкалықтағы ең үздік әйел рөлі» номинациясында тағы бір Оливье сыйлығына ұсыныс әкелді. Стаунтон «Into the Woods» (1990) лондондық өндірісінде Бейкердің әйелі рөлін ойнағаны үшін «Музыкалықтағы ең үздік әйел рөлі» номинациясында алғашқы Лоуренс Оливье сыйлығын жеңіп алды. Келесі 20 жылда Стаунтон негізінен пьесаларда ойнады, соның ішінде Соня («Ванья аға», 1988), Кэт («Кесуші мырза Слоан», 2009) және «Жақсы адамдар» (2014), соңғысы үшін ол «Пьесадағы ең үздік әйел рөлі» номинациясында Оливье сыйлығына ұсынылды. Ол сондай-ақ Альмейда театрында екі қойылымда ойнады, біріншісі – 2007 жылы Фрэнк МакГиннестің «There Came a Gypsy Riding» премьерасында, екіншісі – 2011 жылы Эдвард Альбидің «A Delicate Balance» қайта қойылған нұсқасында. Соңғы уақытта Стаунтон екі Чичестер фестиваль театрының қойылымында ойнады, 2011 және 2012 жылдар аралығында Стивен Сондхаймның «Свини Тодд» қайта қойылған нұсқасында миссис Ловетт рөлін ойнады, Майкл Баллмен бірге ойнады, содан кейін 2014 және 2015 жылдар аралығында «Gypsy» қайта қойылған нұсқасында Роуз рөлінде ойнады. Екі қойылым да Лондонға көшіріліп, сыншылардың және коммерциялық тұрғыдан жоғары бағаланды. Стаунтон 2013 және 2016 жылдары екі қойылым үшін «Музыкалықтағы ең үздік әйел рөлі» номинациясында екінші және үшінші Оливье сыйлығын жеңіп алды. 2017 жылы Стаунтон Лондонның Вест-Эндтегі Гарольд Пинтер театрына «Кім Вирджиния Вульфтан қорқады?» (Who's Afraid of Virginia Woolf?) фильміндегі Марта рөлінде оралды, Конлет Хилл, Люк Тредэуэй және Имоджен Путспен бірге ойнады. Бұл пьеса 2017 жылдың 18 мамырында Ұлттық театрдың тікелей эфирінде көрсетілді. Стаунтон 2017 жылы Стивен Сондхаймның «Фоллиз» (Follies) драмасының Ұлттық театр қайта қойылған нұсқасында Джени Ди Филис рөлінде, Филип Куаст Бен рөлінде Салли рөлін сомдады. Шоу 2017 жылдың 16 қарашасында Ұлттық театрдың тікелей эфирлік бастамасы арқылы көрсетілді.

Фильм

Стонтонның алғашқы үлкен экрандық рөлі 1986 жылы «Comrades» фильмінде болды. Содан кейін ол 1991 жылы «Антония және Джейн» фильмінде және 1992 жылы «Питердің достары» фильмінде ойнады. Басқа фильмдердегі рөлдеріне «Көп нәрседен шу» (1993), «Қауіпті кеңес» (1993), «Ақыл мен сезім» (1995), «Он екінші түн» (1996), «Тауықтардың қашуы» (2000), «Басқа бір өмір» (2001), «Жас және әдемілер» (2003), «Нэнни Макфи» (2005), «Азаттық жазушылары» (2007) және «Сенің қалай болғаныңды қалайсың?» (2007) фильмдеріндегі орындары жатады. Стонтон 1998 жылы «Шекспирге ғашық» фильмі үшін «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығын бөлісті. 2004 жылы ол Майк Лидің «Вера Дрейк» фильміндегі басты рөлді орындағаны үшін «Еуропалық кино сыйлықтарында», «БАФТА» және «Венеция кинофестивалінде» үздік әйел рөлінің жүлдесін алды, сонымен қатар фильм үздік фильм атанды. Осы рөлі үшін ол алғаш рет «Оскар» сыйлығына «Үздік әйел актер», «Алтын глобус» сыйлығына «Драмалық фильмдегі үздік әйел актер» және «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығына «Басты рөлдегі үздік әйел актер» номинацияларын алды. Стонтон «Гарри Поттер және Феникс ордені» (2007) фильмінде Долорес Амбридж рөлін сомдады, бұл ойнаған рөлі «шоуды ұрлауға жақын» деп сипатталды. Ол «Лондон кино сыншылары шеңбері» сыйлықтарында «Көмекші рөлдегі британдық актриса» номинациясына ұсынылды. Стонтон 2010 жылы «Гарри Поттер және Өлім сыйы – 1-бөлім» фильмінде Долорес Амбридж рөлін қайтадан ойнады. Басқа фильмдердегі рөлдеріне 2008 жылы шыққан «Әуесқойлар тобы» фильмі кіреді, онда ол Берт Рейнольдс, Дерек Джейкоби және Саманта Бондпен бірге ойнады, ал 2009 жылы Энг Лидің «Вудстокқа бару» фильмінде Соня Тейчберг рөлін ойнады. Стонтон Тим Бертонның «Алиса ғажайып елінде» (2010) фильмінде «Сөйлейтін гүлдерге» дауыс берді және 2011 жылы «Ояну» фильміндегі басты рөлдердің бірін ойнады. 2012 жылы ол «Пираттар! Банданың бейімделушілері» фильмінде королева Викторияның дауысын орындады, онда ол басты қарсыласы ретінде танылды. 2014 жылы ол «Малефисента» және «Мақтаныш» британдық комедиялық драмасында ойнады. 2014 жылдың соңында ол Майкл Бондтың «Паддингтон аю» кітабының желісі бойынша түсірілген «Паддингтон» фильмінде дауыс беру рөлін атқарды. Стонтон мен оның «Гарри Поттердегі» әріптесі Майкл Гэмбон Паддингтонның Люси тәтесі мен Пастузо ағасының дауысын берді. 2018 жылдың тамызында Стаунтон «Даунтон Абби» фильмінің түсіріліміне қосылатын жаңа актерлердің қатарында екені хабарланды.

Теледидардағы жұмысы

1993 жылы ол Ричард Брайерс және Адриан Эдмондсонмен бірге «If You See God, Tell Him» телефильмінде түсті. Стонтон 1995 жылы HBO түсірген «Азамат X» фильмінде детектив Бураковтың әйелі рөлін ойнады, бұл фильм ресейлік серийлі кісі өлтіруші Андрей Чикатилоны ұстау оқиғасын баяндайды. Ол «Әнші детектив» (1986), «Мидсомердегі кісі өлтірулер» және «Заңды ма?» (1995–98) ситкомы, сондай-ақ «Фрай мен Лоридің бір бөлігі» телесериалдарында да түсті. «Күлектің Рождествосы» (1994) мультфильмінде дауыстау жұмысын атқарды. 2005 жылы «Little Britain» сериалында Миссис Мид рөлінде, ал 2007 жылы Миссис Гаскеллдің романдары негізінде түсірілген бес бөлімдік «Cranford» BBC сериалында еркін ойлы әңгімеші Мисс Пол рөлінде ойнады. 2011 жылы «Психовилл» сериалының екінші маусымында Грейс Эндрюс рөлін сомдады. 2011 жылы «Doctor Who» сериалының «The Girl Who Waited» эпизодындағы ең үздік драматикалық туынды (қысқа форматта) үшін Хьюго сыйлығына ие болды. 2012 жылы HBO телефильмі «Қыз» фильмінде Альфред Хичкоктың әйелі Альма Ревилл рөлін ойнады, онда Тоби Джонс пен Сиенна Миллер де түсті. Оның актерлік шеберлігі BAFTA телеарналық сыйлығына және Primetime Emmy сыйлығына ұсынылды. 2020 жылдың мамыр айынан бастап Стаунтон Apple TV+ комедиялық сериалы «Trying» сериалында басты рөлде ойнап келеді. Сериалдың бірінші маусымы 2020 жылдың 1 мамырында, ал екінші маусымы 2021 жылдың 14 мамырында көрсетілді, сонымен қатар үшінші маусымға да жаңару күтілуде. 2020 жылдың 31 қаңтарында ол Netflix-тің сыншылар тарапынан жоғары бағаланған «The Crown» сериалының бесінші маусымында Елизавета II рөлін ойнайтыны жарияланды. 2020 жылдың 9 шілдесінде сериалдың алтыншы және соңғы маусымға дейін ұзартылғаны хабарланды, онда Стаунтон тағы да патшайым рөлін сомдайды. Бесінші маусымдағы Стаунтонның өнері оған «Алтын глобус» сыйлығының «Драмалық телесериалдағы ең үздік әйел актері» номинациясын әкелді.

Радио

Радиода ол детективтік драмалық серия "Джули Энфилд тергейді" басты рөлінде ойнады, "Up the Garden Path" комедиясында "Изи Комин" рөлінде (кейін Стаунтон рөлін сақтап ITV-ге көшті), "Провинциалдық әйелдің күнделігі" (1999 жылдан бастап), "Филдерді ұстауға" сериалының 1-ші маусымында "Батыл Кейт" және "Акрополис қазір" сериалының 2-ші маусымында "Ксантиппе" рөлінде ойнады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі құпия серия "Daunt and Dervish"-те Анна Массимен, ал "The Patrick and Maureen Maybe Music Experience"-те Патрик Барлоумен бірге ойнады. "Найджел Моулсворттың мектеп күндері" атты бес бөліктік (әрқайсысы 15 минуттық) радиоспекльде ол BBC Radio 4 үшін мектеп оқушысының басты рөлін ойнады.

Басқа жұмыстар

Стаунтон Джулия Дональдсонның көптеген балалар кітаптарының толық аудио кітап нұсқаларын оқыған, оның ішінде «The Gruffalo», «The Gruffalo's Child», «Monkey Puzzle», «The Snail and the Whale», «Stick Man» және «Zog», сондай-ақ басқа да балалар кітаптарын. 2014 жылы ол күйеуі Джим Картермен және Show of Hands тобымен бірлесіп «Centenary: Words and Music of the Great War» альбомын жасады, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан және одан шабыттанған әндер мен өлеңдерді қамтиды.

Стаунтон сонымен қатар Билл Найи, Джулс Холланд және Кэти Беркпен бірге Солтүстік Йоркширдегі Малтон қаласындағы жаңа өнер орталығы – Милтон бөлмелерінің демеушісі болып табылады.

Жеке өмір

Стонтон мен оның күйеуі, актер Джим Картердің 1993 жылы туған Бесси атты қызы бар. 2007 жылы олар Би-би-сидің "Крэнфорд" сериалында ойнады, онда Картер капитан Браун рөлінде, ал Бесси қызметші қыз рөлінде болды. Олар Батыс Хэмпстедте тұрады. 2014 жылы Стаунтонның Молли иті 6 қазаннан 8 қарашаға дейін Чичестер фестиваль театрындағы "Цыған" қойылымында Шоузи иті рөлінде пайда болды. Стаунтон басты рөлде, Мама Розаны сомдады.

Фильм

Жыл Атауы Рөл(дер) Ескертулер Сілтемелер
1986 Жоқсылары
1992 Петрдің достары
1993 Көп нәрседен көп шу Margaret
1994 Deadly Advice
1995 Дауыс; Тікелей видеоға шығарылған Sense and Sensibility
1996 Twelfth Night Maria Дауыс; Тікелей видеоға шығарылған
1997 Remember Me? Lorna Scruffy Дауыс; Тікелей видеоға шығарылған
1998 Shakespeare in Love Nurse
1999 Jack & the Beanstalk Dilly Дауыс; Тікелей видеоға шығарылған
2000 Chicken Run Bunty Дауыс Rat
2001 Another Life Crush Janine
2002 Қысқа фильм; Тікелей видеоға шығарылған
2003 Bright Young Things I’ll Be There Blackball Bridget
2004 Vera Drake
2005 Nanny McPhee
2006 Shadow Man Тікелей видеоға шығарылған
2007 Freedom Writers Гарри Поттер және Феникс ордені How About You
2008 Three and Out Mary
2009 Taking Woodstock
2010 Алиса ғажайыптар елінде Tall Flower Faces Дауыс Another Year Janet Гарри Поттер және Өлім сыйы – 1-бөлім
2011 Arthur Christmas Дауыс
2012 Дауыс
2014 Мақтаныш Maleficent Knotgrass Паддингтон Дауыс
2017 Little Bird Қысқа фильм Finding Your Feet Паддингтон 2 Дауыс
2019 Downton Abbey Lady Maud Bagshaw Maleficent: Mistress of Evil Knotgrass
2020 Amulet
2022 Downton Abbey: A New Era Lady Maud Bagshaw
2023 Кентервильдікі әуесі Mrs. Umney Дауыс Chicken Run: Dawn of the Nugget Bunty Дауыс
2024 Перудегі Паддингтон Дауыс; постөндіріс кезеңінде

Марапаттар мен құрметтер

Стаунтон көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде BAFTA сыйлығы, төрт Оливье сыйлығы және Экран актерлары гильдиясының сыйлығы, сондай-ақ Академия сыйлығына, үш Алтын глобус сыйлығына және Primetime Emmy сыйлығына үміткер болды. Стаунтон 2006 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің офицері (OBE) және 2016 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды, екеуі де театр өнеріне қосқан қызметі үшін.

Дискография

1990: Into the Woods – Лондондық түпкілікті актерлер құрамы; наншының әйелі рөлінде. 2010: Джулия Дональдсонның аудио жинағы; «Груффало», «Груффалоның баласы», «Автокөлік тышқаны», «Зог» және «Чарли Куктың сүйікті кітабы» повестеушісі ретінде. 2012: Суини Тодд – қайта қойылған актерлік құрамның жазбасы; Миссис Ловетт рөлінде. 2015: «Циган» – Лондондық актерлік құрамның жазбасы; Момма Роуз рөлінде. 2019: «Фоллиз» – Лондондық актерлік құрамның жазбасы; Салли рөлінде.