Кіріспе

Америка философы Антуанетта Луиза Браун, кейін Антуанетта Браун Блэкуэлл (20 мамыр 1825 – 5 қараша 1921) – АҚШ-тағы бағытты протестант миссионеріне тоғысу рәсімінен өткен алғашқы әйел. Ол өз заманының аса маңызды мәселелері жөнінде шеберлікпен сөз сөйлейтін публицист болды және әйелдер құқықтарын кеңейтуде діни нанымын пайдалану арқылы өзінің замандастарынан ерекшеленді.

Ерте өмір және білім

Браун Нью-Йорктің Генриетта қаласында Джозеф Браун мен Эбби Морс отбасында жеті баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Браун үш жасында-ақ өте зиялы деп танылды. Жақын маңдағы Рочестердегі евангелист Чарльз Грандисон Финнидің уағыздауы Браун отбасын Конгрегациялық шіркеуге қосылуға ықпал етті. Отбасының діни рәсімдеріне дұға қосуға батыл болғаннан кейін, Браун тоғыз жасқа толмағанда шіркеуге қабылданды. Қауым мүшесі болғаннан кейін көп ұзамай ол жексенбі күндері жиын кезінде уағыздауды бастады. 1841 жылы, 16 жасында Монро округі академиясындағы алғашқы білімін аяқтағаннан кейін Браун өзі сабақ берді. Ол өмірін оқытумен өткізуді жоспарламады, сондықтан Оберлин колледжінде теология мамандығын алып, діни қызметкер болуды мақсат етті. Төрт жыл бойы Антуанетта мектепте сабақ беріп, Огайодағы Оберлин колледжінде оқу ақысын төлеуге жеткілікті ақша жинады. Әке-шешесінің қолдауымен, олар ерлер мен әйелдерге тең білім беруге, сондай-ақ қара нәсілділерге де білім беруге сенгендіктен, ол 1846 жылы Оберлин колледжіне түсті. Колледжде ол әдеби курс аяқтады және 1847 жылы әдеби диплом алды. 1847 жылы бакалавр дипломын алғаннан кейін, ол колледждің теология курсына қабылдану үшін, конгрегациялық миссионерлік қызметке баса назар аударды. Әкімшілік әйелдің теологиялық білім алуы мен оқуына қарсы болды, бірақ кейін белгілі бір шарттармен келісімге келді: Антуанетта курстарға қабылдануы мүмкін, бірақ оған ресми мойындық берілмейді. Теология курсына қатысу шарттарына қарамастан, Антуанетта жазу шебері және харизматикалық спикер болды. Апостол Пауылдың жазбаларына қатысты оның түсіндірмелері "Оберлин тоқсандық шолу" журналында жарияланды. Ол былай деп жазды: "Павел тек 'қоғамдық құлшылықтағы артық өрнектерге, тәртіпсіздікке және негізсіз еркіндіктерге' қарсы ескерту жасағысы келді". Ол Киелі кітаптағы және оның әйелдер туралы айтқандары белгілі бір кезеңге ғана қатысты екенін, және 19 ғасырға ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Әйелдерге сол кезде көпшілік алдында сөйлеуге рұқсат берілмегенімен, Антуанетта Огайо мен Нью-Йоркте құлдыққа қарсы күрестің және әйелдер құқықтары туралы сөз сөйлеуге шақырылды.

Жою және діни қызметке тағайындау

Мектеп бітіргеннен кейін уағыз айтуға лицензия алмай, Браун министрлік жоспарларын тоқтата тұрып, Фредерик Дугластың аболиционистік газеті "The North Star"-да жазуға бел буды. 1850 жылы ол бірінші Ұлттық әйелдер құқықтары конвенциясында сөз сөйледі, оның сөзі жақсы қабылданып, аболиционизм, тәртіп және әйелдер құқықтары сияқты мәселелерді көтеретін сөздер сапарының бастауы болды. Браун келесі жылдары өткен көптеген Ұлттық әйелдер құқықтары конвенцияларында да сөз сөйледі. 1851 жылы Браунға Конгрегациялық шіркеу уағыз айтуға лицензия берді, ал 1852 жылы Нью-Йорк штатының Оңтүстік Батлер қаласындағы Конгрегациялық шіркеудің министрі лауазымын ұсынды. Ол көптеген сөздерін уақытша тоқтатты және досы (кейіннен қарындасы) Люси Стоунға, ол шамалы 18 күннің ішінде 18 рет лекция оқығанын жазды. Ол әлеуметтік радикалды методист пасторы Льютер Лимен тағайындалды, ол әйелдердің діни білім алу және басшылық ету құқығын ынтамен қолдады. Оның тағайындалуында Ли Антуанеттің уағыз айтуға лайықты екендігіне және Құдайдың шақыруына куәлік ететін уағыз айтты: "Егер Құдай және ақыл-ой мен рухани жетілу оны бұрыннан дайындамаса, - деді ол жиналған халыққа, - біз оны тағайындау арқылы немесе бөліп көрсету арқылы ештеңе жасай алмаймыз. Біздің міндетіміз – оның Құдайдың шақыруымен, Жаңа Өсиеттің пасторы ретінде танылғанына куәлік ету ғана, оның Құдайдың ұлы Иса Мәсіхтің жақсы хабарын уағыздауға толыққанды дайын екендігіне сену." Тағайындалғаннан кейін бір ай өткен соң Браун Нью-Йорк қаласында өткен Дүниежүзілік тәртіп конвенциясына делегат ретінде қатысты, онда екі тәртіп ұйымын өкілдік етсе де, ұйымдастырушылар оған сөз сөйлеуге рұқсат бермеді. Кэрол Лассер мен Марлен Диалл Мерриллдің сөздерімен айтқанда, Браун Темпераменттік конференцияда "әдетте консервативті мақсаттарды әйелдер құқықтарымен үйлестірудегі қиындықтарға" қайтадан тап болды. 1854 жылы өмірінің тоғысқан жерінде Блэкуэлл: "Менің сенімімнің негізгі қағидаларының бәрі менің қолымнан шығып кеткенін сезіндім" деп жазды. Бұл кернеу оның ішінде күшейді, бір жылдан кейін ол Оңтүстік Батлерден кетуге шешім қабылдады, және аяқсыз, тіпті Льютер Лидің Антуанеттің толық қолдауы да оған онда тұрақты өмір салтын қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды. Бостондық тергеуші оның кетуі туралы былай деп хабарлады: "REV. ANTOINETTE BROWN, жақында Rev. Blackwell, өзінің алғашқы пасторлық қызметінде сәтсіздікке ұшыраған сияқты." Ол пасторлық қызметтен жынысына байланысты бас тартқан жоқ, бірақ Конгрегациялық пасторлықтың ортодоксалиясына деген сенімсіздік күшейгенімен және оның жұмысы үшін тұрақты ресурстардың жетіспеуімен күрделенді. 1857 жылы ол қайтадан оратор және реформатор ретінде жұмысын бастады.

Әйелдер құқықтары

Министрліктен кеткеннен кейін ол әйелдер құқықтары мәселелеріне көбірек назар аударды. Көптеген әйелдер құқығын қорғаушылар діннің әйелдерді қанауға қызмет ететініне сеніп, оған қарсы болса, Блэкуэлл әйелдердің дінге белсенді қатысуы олардың қоғамдағы мәртебесін арттыруға көмектеседі деп берік сенді. Көптеген әріптестерінен өзгеше, ол әйелдердің сайлау құқығынан гөрі әлеуметтік жағдайын жақсартуға көбірек мүдделі болды. Ол ерлер мен әйелдер арасындағы табиғи айырмашылықтардың саясатта әйелдерді тиімді өкілдік ету мүмкіндігін шектеуіне сенді, сондықтан әйелдер үшін дауыс беру құқығы, нақты басшылық мүмкіндіктермен бірге берілмесе, көп пайда бермейді. Браун басқа реформаторлардан әйелдердің некедегі шектеулерін жеңілдету үшін ажырасуға қарсы болғандығымен ерекшеленді. Антуанетта Нью-Йорк қаласына қайырымдылық жұмыстарын істеу үшін, сондай-ақ онда тұратын адамдарға лекция оқып, ақша жинау үшін кетті. Нью-Йоркқа бара жатқанда ол Массачусетс штатының Вустер қаласындағы әйелдер құқықтары жөніндегі алғашқы ұлттық конвенцияға қатысты. Бұл конвенция оған қатты әсер етті, сондықтан ол тәуелсіз лектор болуға шешім қабылдады. Ол Пенсильвания және Огайо сияқты жайларда Жаңа Англияны аралап, әйелдер құқықтары, құлдыққа қарсы күрес және тыйым салу туралы лекциялар оқыды. Мүмкіндігі болғанда шіркеуде уағыз айтқан. Олардың жеті баласы болды, екеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Блэкуэлл отбасылық жауапкершіліктері мен әйелдер құқықтары қозғалысының көптеген аспектілерімен келіспеушілігі лекция оқуын тоқтатуға мәжбүр еткенше мансабын жалғастырды. Жазу әйелдер үшін әлеуметтік өзгерістерді қолдаудың жаңа құралы болды; ол өз еңбектерінде әйелдерді еркектік мамандықтарды іздеуге және еркектерді үй шаруасында көмектесуге шақырды, бірақ әйелдердің негізгі рөлі үй мен отбасын күту екеніне сенді. Чарльз Дарвин мен Герберт Спенсердің жазбаларына құрметпен қараған, бірақ оларды өз заманының ең ықпалды адамдары деп есептеген Блэкуэлл теология, ғылым және философия салаларында бірнеше еңбек жариялады. Ол Дарвин мен Спенсердің ғылыми әдістің бұрмаланған нұсқасын қолданғанына сенді, ол тек еркектердің көзқарасын ғана қабылдады. Блэкуэлл болса, қоғамдағы әйелдерді түсіну үшін әйелдердің өздері әйелдерді зерттеуі керек деп мәлімдеді, ол бұл зерттеуді "Әйелдік адамзат ғылымы" деп атады. Оның ең танымал еңбегі 1875 жылы жарық көрген "Жаратылыстағы жыныстар" еңбегінде ол жыныстардың табиғи эволюция арқылы әртүрлі, бірақ тең екенін дәлелдейтін жартылай ғылыми теорияны ұсынды. Ол эволюциялық теорияны сынағаны үшін өзін мақтанқор деп есептейтінін білді, бірақ "Біз [әйелдер] қандай қиындықтарға тап болсақ та, күтіп отыру оларды ешқашан азайта алмайды" деп жазды. Дарвин 1869 жылы оған "Жалпы ғылымдағы зерттеулер" кітабының көшірмесі үшін алғыс айтып хат жазған. Ол сондай-ақ 1871 жылы "Арал көршілері" романын және 1902 жылы "Теңіз ағымы" өлеңдер жинағын жазды. 1860 жылы Азамат соғысының басталуына дейін өткен соңғы Ұлттық әйелдер құқығы конвенциясында Антуанетта әріптестері Сьюзан Б. Энтони мен Элизабет Кейди Стэнтонмен ажырасу мәселесі бойынша қызу пікірталас жүргізді. Ол оңай ажырасуға қарсы болды, "ерлі-зайыптылар бір-біріне деген міндеттемелерін жоя алмайды. Кез келген ажырасу табиғи және моральдық тұрғыдан мүмкін емес" деді. Антуанетта, бейтараптыққа қарсы күрескен және сайлау құқығын қолдаған белсенді, достары мен әріптестерінің үмітіне қарамастан, Конституцияға он төртінші түзетутің қабылдануын қолдады, онда әйелдердің дауыс беру құқығы қамтылмаған. 1869 жылы түзетуге қатысты дау кезінде ол Люси Стоунмен бірге басқа әйелдер құқығын қорғаушы белсенділерден бөлініп, Энтонидің Ұлттық әйелдер құқығын қорғау қауымдастығына қарсы салмақ ретінде Америка әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын құрды. 1873 жылы Блэкуэлл әйелдердің мәселелерін шешу үшін әйелдерді дамыту қауымдастығын құрды. Ол 1891 жылы Нью-Джерси әйелдер сайлау құқығы қауымдастығының президенті болып сайланды және Америка тазалық қауымдастығын құруға көмектесті. Ол сондай-ақ Нью-Йорк қаласының кедейлері үшін лекциялар оқыды.

Кейінгі өмірі

Оберлин колледжі Браунға 1878 және 1908 жылдары сәйкесінше құрметті магистр және доктор дәрежелерін берді. 1878 жылы ол ұйымдасқан дінге қайта оралып, унитарийшіл болды. Ол Америка унитарий қауымдастығына өтініш білдіріп, пастор ретінде мойындалды. Ол унитарий шіркеулерінде сөйледі және лекциялық сапарларын жалғастырды. 1893 жылы Браун Чикагодағы Колумбия көрмесінде өткен Діндер Парламентіне қатысты. Ол онда былай деді: «Әйелдер діни мінберге де, әлемге де бірдей себеппен, міндетті түрде қажет – себебі олар әйелдер. Әйелдер... немесе, ескірген, есітпеген еліктеу әдеті жеңілген кезде, адамзаттың діни эволюциясы үшін алмастырылмас болады». 1975 жылы Біріккен Христиан Шіркеуі өзінің 10-шы Бас Синодында «тағайындалған қызмет арқылы әйелдердің қосқан үлесін көрсететін, шіркеуде немесе басқа да шіркеумен байланысты мекемелерде, соның ішінде мамандандырылған қызметтегі әйелдерге сезімталдық танытып, шіркеудегі барлық әйелдердің мүддесін қорғайтын» UCC әйелдеріне Антуанетта Браун сыйлығын беруді бастады. 1993 жылы Антуанетта Браун Блэквелл Ұлттық Әйелдер Даңқы залына енгізілді.

Таңдалған шығармалар

Жалпы ғылымдар туралы зерттемелер. Нью-Йорк: Г. П. Путнам және ұлы, 1869 ж. Табиғаттағы жыныстар. Нью-Йорк: Г. П. Путнам және ұлы, 1875 ж. Өлімсіздіктің физикалық негізі. Нью-Йорк: Г. П. Путнам және ұлы, 1876 ж. Жеке тұлға философиясы. Нью-Йорк: Г. П. Путнам және ұлы, 1893 ж. Әлемнің жасалуы. Бостон, Массачусетс: Горхам баспасы, 1914 жыл. Ақыл мен әрекеттің әлеуметтік жағы. Нью-Йорк: "Нилл" баспасы, 1915 жыл. "Арал көршілері". Нью-Йорк: Харпер және Брадерс, 1871 жыл. (Роман) Теңіз серуені. Нью-Йорк: Дж. Т. Уайт және компаниясы, 1902 жыл. (Поэзия)