Кіріспе
Еуропалық одақтың қылмыстық құқық агенттігі – Еуропалық одақтың қылмыстық сот ынтымақтастығы агенттігі (Еуроюст) – Еуропалық одақтың (ЕО) мүше мемлекеттерінің құқық қорғау органдары арасындағы қылмыстық істер бойынша сот ынтымақтастығымен айналысатын агенттігі. Ол Нидерландының Гаага қаласында орналасқан. 2002 жылы құрылған бұл агенттік, трансшекаралық және ұйымдасқан қылмысты тергеу және қудалау жұмыстарын үйлестіруді ынталандыру арқылы осы салалардағы жұмысты жақсарту мақсатында құрылды. Еуроюст құрамына әрбір ЕО мүше мемлекетінен тағайындалған тәжірибелі судьялар, прокурорлар немесе олармен тең дәрежедегі біліктілігі бар полиция қызметкерлерінен тұратын 27 ұлттық өкіл кіреді. Мүшелердің қызмет мерзімі мен міндеттері оларды тағайындаған мемлекеттермен айқындалады. Еуроюст сондай-ақ үшінші мемлекеттермен және Еуропалық сот желісі, Европол және OLAF сияқты басқа да Еуропалық одақ органдарымен де ынтымақтастық жасайды.
The European Union Agency for Criminal Justice Cooperation (Eurojust) is an agency of the European Union (EU) dealing with judicial co operation in criminal matters among agencies of the member states. It is seated in The Hague, Netherlands. Established in 2002, it was created to improve handling of serious cross border and organised crime by stimulating investigative and prosecutorial co ordination. Eurojust is composed of a college formed of 27 national members—experienced judges, prosecutors, or police officers of equivalent competence from each EU member state. The terms and duties of the members are defined by the state that appoints them. Eurojust also co operates with third states and other EU bodies such as the European Judicial Network, Europol and the OLAF.
Тарих
Eurojust 1999 жылғы 15-16 қазанда Тампереде өткен Еуропалық Кеңестің шешімімен құрылды, мақсаты – ауыр қылмыстармен күресті күшейту үшін тұрақты сот ынтымақтастығы бөлімін құру болатын. Ницца шарты Еуропалық Одақ туралы шартына Eurojust туралы сілтеме қосу үшін өзгертілді. 2000 жылдың 14 желтоқсанында Еуропалық Одақ Кеңесі прокурорларға Eurojust процестерін сынауға мүмкіндік беру үшін Pro Eurojust деп аталатын алдын ала ұйым құрды. Ол 2001 жылдың 1 наурызында Брюссельде жұмысын бастады. Сол жылдың қыркүйегінде АҚШ-та болған террористік шабуылдар халықаралық ынтымақтастықтың қажеттілігін анық көрсетті, бұл Eurojust-тің дамуын жеделдетті, ол 2002 жылдың ақпанында Кеңес шешімі 2002/187/ЖАҚ бойынша құрылды. Жаңа ұйым 2003 жылдың 29 сәуірінде Гаагада орналасты. Құрылғаннан бері Eurojust халықаралық ынтымақтастық туралы келісімдер жасасуға және халықаралық байланыс нүктелерін құруға баса назар аударды, соның ішінде бірнеше байланыс прокурорларын (Норвегия, Швейцария, Черногория және АҚШ) Eurojust-ке орналастырды. Хорватия (Еуропалық Одаққа 2013 жылдың 1 шілдесінде кіргенге дейін, яғни EUROJUST-ке қосылғанға дейін), Исландия және Солтүстік Македония да осы бағытта жұмыс істеді.
Істердің көлемі
Eurojust құрылғаннан бері іс жүгі күннен-күнге артып келеді. 2002 жылы оған 202 іс бойынша хабарланған. 2016 жылы мүше мемлекеттер 2 306 жаңа іс бойынша көмек сұрады. Көптеген істер екі мүше мемлекетті қамтиды; 2010 жылы істердің бес бөлігінің бірі үш немесе одан да көп елді қамтыды. Eurojust сондай-ақ 2016 жылы ұлттық органдар мен ЕО органдарының өкілдері арасында 249 үйлестіру жиынын ұйымдастырды.
Әкімшілік
Eurojust Коллегиясына әкімшілік қолдау көрсетеді. Eurojust әкімшілігінің басшысы болып табылатын Әкімшілік директоры, Eurojust-тың күнделікті басқаруына, соның ішінде бюджет және персоналды басқаруға жауапты. Әкімшілік ұйым бөлімшелер, қызметтер және хатшылықтардан құралған: Есеп кеңсесі, Бюджет, Қаржы және қосымша сатып алу бөлімі, Коллегия хатшылығы, Корпоративтік коммуникация кеңсесі, Деректерді қорғау қызметі, Іс-шаралар мен логистика кеңсесі, Адам ресурстары бөлімі, Ақпаратты басқару бөлімі, Институционалдық мәселелер кеңсесі, Заңдық мәселелер кеңсесі, Операциялық бөлім, Жоспарлау, бағдарламалау және есеп беру кеңсесі, сондай-ақ қауіпсіздік, ғимараттар және жалпы қызметтер.
Болашақтағы даму
Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шарт Еуроюстке бірнеше өзгеріс енгізеді. 85-бап оның қолданылу аясын кеңейтеді, осылайша екі немесе одан көп мүше мемлекеттерге әсер ететін және ортақ негізде қудалауды талап ететін ауыр қылмыстарды қамтиды. Шарттың жаңа редакциясында Еуропалық Парламент пен Кеңес, қалыпты заңнамалық процедураға сәйкес қабылданған регламенттер арқылы Еуроюсттің құрылымын, жұмысын, қызмет аясын және міндеттерін анықтайтыны көрсетілген. Бұл міндеттерге қылмыстық тергеуді бастау немесе қылмыстық қудалауды ұсыну, мұндай тергеулер мен қудалауларды үйлестіру және сот ынтымақтастығын күшейту кіруі мүмкін. 86-бап Еуропалық Одақтың қаржылық мүдделеріне зиян келтіретін қылмыстармен күресу үшін Еуроюсттен Еуропалық прокуратураны (ЕППО) құру мүмкіндігін қарастырады. Еуропалық прокуратураны Кеңес, арнайы заңнамалық процедура бойынша, бірауыздан шешім қабылдап және Еуропалық Парламенттің келісімін алғаннан кейін құруға құқылы. Сонымен қатар, Шартта кем дегенде тоғыз мүше мемлекеттердің күшейтілген ынтымақтастығы арқылы оны құру мүмкіндігі де қарастырылған. Стокгольм бағдарламасында бірнеше рет Еуроюсттің рөліне сілтеме жасалған. Атап айтқанда, онда «сот ынтымақтастығы саласында Еуропалық Кеңес мүше мемлекеттер мен Еуроюстке 2008 жылғы 16 желтоқсандағы 2009/426/ҚАЖ шешімін, Еуроюстті күшейту туралы шешімді толыққанды жүзеге асыру қажеттігін атап көрсетеді. Бұл шешім, Лиссабон шартымен бірге, алдағы жылдары Еуроюстті одан әрі дамытуға, соның ішінде тергеуді бастау және құзыреттіліктердің қақтығыстарын шешу мәселелерінде мүмкіндік береді. Осы құралды іске асыруды бағалау нәтижелеріне сәйкес, Шарттың тиісті ережелеріне сүйене отырып, жаңа мүмкіндіктер қарастырылуы мүмкін, оның ішінде Еуроюсттің ұлттық мүшелеріне қосымша өкілеттік беру, Еуроюст Коллегиясының өкілеттіктерін күшейту немесе Еуропалық прокуратураны құру».