Кіріспе
Ағылшын музыканты; The Who тобының бассисті (1944–2002)
Джон Алек Энтуистл (9 қазан 1944 – 27 маусым 2002) – ағылшын музыканты, The Who рок-тобының бассисті. Энтуистлдің музыкалық мансабы төрт онжылдықтан астамды қамтиды. "Бол" және "Thunderfingers" деген лақап есімдермен танымал болған ол, музыкалық білімі бар топтың жалғыз мүшесі болды, сонымен қатар, қосымша және кейде жетекші вокалмен де өнер көрсетті. 1990 жылы Энтуистл The Who тобының құрамында Рок-н-ролл Даңқ залына енгізілді. Музыкалық қабілетімен әйгілі Энтуистл – барлық уақыттағы ең ұлы және ықпалды бассистердің бірі саналады. Оның аспапта ойнау тәсілінде пентатоникалық мелодиялық желілер және сол кездегі ерекше, жоғары жиілікті дыбыс ("толық жиілік, толық дыбыс") қолданылды. 2011 жылы Rolling Stone журналының оқырмандары жүргізген дауыс беруде ол барлық уақыттағы ең үздік бассист деп танылды, ал 2020 жылы сол журнал оны "Барлық уақыттың 50 ең үздік бассисті" тізімінде үшінші орынға қойды.
Ерте өмір
Джон Алек Энтуистл 1944 жылғы 9 қазанда қазіргі Лондонның бөлігі болып табылатын Чизвик қаласында дүниеге келді. Ол жалғыз бала еді. 2003 жылы қайтыс болған әкесі Герберт трубада, ал анасы Мод (құрметті аты Ли) (29 қараша 1922 – 4 наурыз 2011) фортепианода ойнады. Оның ата-анасының некесі ол туылғаннан кейін көп ұзамай ажырасып, оны анасы көбінесе Оңтүстік Актондағы әже-шешесінің үйінде өсірді. 1940 жылдары ажырасу сирек болғандықтан, бұл Энтуистлдің жабық мінезді болуына және аз әлеуметтенуіне себеп болды. Оның музыкалық мансабы 7 жасында фортепиано сабақтарын бастаған кезде басталды. Оған бұл тәжірибе ұнамады, және 11 жасында Актон округінің грамматикалық мектебіне түскеннен кейін, трубадан француз мүйізіне ауысты, ал Миддлсекс мектептерінің симфониялық оркестріне қосылғанда қайта трубаға қайтты. Ол Пит Тауншендпен мектептің екінші жылында танысты, және екеуі «Конфедераттар» атты дәстүрлі джаз тобын құрды. Топ бір ғана концерт өткізді, содан кейін рок-н-роллдың көбірек перспективалы екеніне келісті. Энтуистл, әсіресе, рок-топтарымен бірге трубаның дыбысын естуде қиындықтарға тап болды және гитарада ойнауды шешті, бірақ үлкен саусақтарының және Дуэйн Эддидің төменгі гитара тондарына деген құштарлығының салдарынан бас гитараны таңдады. Ол үйде өзінің аспабын жасады және көп ұзамай Роджер Далтридің назарын аударды, ол Актон округінде Энтуистлден бір жыл жоғары оқыған, бірақ мектептен шығарылып, электрик көмекшісі болып жұмыс істеген. Далтри Энтуистлді мектептен білген және оны өзінің «Detours» тобына басист ретінде шақырды.
" Кім " тобы
Detours тобына қосылғаннан кейін Энтуистл Пит Тауншендтің гитарадағы дағдысын дамытуға және Тауншендті де топқа қабылдауға ықпал етті. Осы кезде топты Энтуистл, Тауншенд және барабаншы Дуг Сэндом құрады, ол жартылай кәсіби музыкант еді және қалғандарынан бірнеше жас үлкен болатын. 1963 жылы Далтри гитарист рөлінен бас тартып, фронтмен және вокалист болды. Топ бірнеше рет атауын өзгертуді қарастырды, соңында Энтуистл әлі салық кеңсесінде жұмыс істеп жүргенде Who деген атқа тоқтады (1964 жылы төрт айға High Numbers атымен уақытша өнер көрсетті). Топ сары шашты Далтриді басқалардан ерекшелендіру қажет деп шешкенде, Энтуистл өзінің табиғи ашық қоңыр шашын қара түске бояды және ол 1980 жылдардың басына дейін солай болды. 1963 жыл шамасында Энтуистл қысқа уақытқа Initials деп аталатын лондондық тобында ойнады; Испаниядағы жоспарланған тұрақты өнер көрсету келісімі күйрегеннен кейін топ тарады. Энтуистл музыканттық карьерасында екі лақап атқа ие болды. Ол мықты дене бітімі мен "басқалардан көбірек жеу, ішу немесе жасау" қабілеті үшін "Бұқа" деп аталды. Кейіннен оны "Жұлдызсаусақ" деп те атады. "Rolling Stones" тобының бас гитарисі Билл Уайман оны "жекеде ең тыныш, бірақ сахнада ең дауысты адам" деп сипаттады. Энтуистл өзінің тобының мүшелерінің шуынан өзін естіп, сахнада секіріп, қозғалатын кезде Маршалл стектерін қолдануды алғашқылардың бірінен бастады, ал Тауншенд пен Кит Мун аспаптарын көп рет сындырды (Мун тіпті "The Smothers Brothers Comedy Hour" телешоуында барабан жиынтығында жарылғыш заттарды қолданды). Тауншенд кейінірек Энтуистл Мунның жылдам барабан стилінен өзін естіп, Маршалл күшейткіштерін қолданды деді, ал Тауншендтің өзі де Энтуистлден естілу үшін оларды пайдалануға тура келді. Олар екеуі де жабдықтарын кеңейтуді және тәжірибе жасауды жалғастырды, соңында екі қос стекті жаңа эксперименттік 200 ватттық күшейткіштермен пайдаланды, ал көптеген топтар 50–100 ватттық күшейткіштерді бір шкафпен қолданған кезде. Бұл "Who" тобының "планетадағы ең қатты топ" деген беделге ие болуына тез әкелді; олар 1976 жылы Лондондағы концертте 126 децибелге жетті, бұл Гиннес рекордтар кітабында тарихтағы ең қатты рок концерті ретінде тіркелді. Топ сол кезде замандастарының жабдық таңдауына күшті әсер етті, Cream және Jimi Hendrix Experience екеуі де соған сәйкес келді. Олар "классикалық" Маршалл дыбысын дамытуға пионерлік жасап, тікелей үлес қосса да (осы кезде олардың жабдықтары жеке ерекшеліктеріне сәйкес жасалып немесе өзгертілді), Маршалл жабдықтарын бірнеше жыл ғана қолданды. Энтуистл ақырында Sound City жабдығын пайдалануға көшті, кейін Тауншенд осылай істеді. Тауншенд олардың жаңа лейбл серіктесі Джимми Хендрикске топтың дыбысынан басқа да әсер еткенін айтады. Энтуистл мен Тауншенд екеуі де 1960 жылдардың ортасында күшейткіштерден кері байланыспен тәжірибе жасады, ал Хендрикс Who-ның "автодеструктивтік өнерін" көргеннен кейін ғана аспаптарын жоя бастады. Энтуистлдің өткір және кейде қараңғы юморы Тауншендтің терең ойлы, интеллектуалды жұмысымен кейде қақтығысты. Quadrophenia-дан басқа Who-ның барлық студиялық альбомдарына әндер жазса да, Энтуистл Далтриге оларды өзі орындауға рұқсат бермегеніне ренжіді. Ол былай деді: "Мен әр альбомда бірнеше ән жаздым, бірақ менің мәселем Роджерге ән айтуды бермей, өзім орындағым келді". Бұл оның топтың алғашқы мүшесі болып соло студиялық альбом шығарған себебі болды, Smash Your Head Against the Wall (1971), оған Кит Мун, Джерри Ширли Humble Pie, Вивиан Станшалл, Нил Иннес және The Who роуди, Дэйв "Cyrano" Лэнгстон қатысты. Ол музыкалық білімі бар топтың жалғыз мүшесі болды. Бас гитарадан басқа, ол қосымша вокалдар орындады және француз мүйізінде ("Lily's Pictures" және Tommy-де естілді), керней, фортепиано, керней және еврей арфасында ойнады, кейде өзінің композицияларында басты вокал орындады. Ол "Who" тобының студиялық альбомдарын жазған кезде "5:15" сияқты әндерде естілген мыс секциясын құру үшін бірнеше мүйізді аспаптарды қабаттастырды және концерттерде топпен орындау үшін мүйізді аспаптарды ұйымдастырды. Энтуистл The Who-ның ең тыныш мүшесі ретінде танымал болғанымен, ол шын мәнінде топтың қалған бөлігіне үлкен әсер етті. Мысалы, Энтуистл Union Jack жилетін киген топтың алғашқы мүшесі болды. Кейіннен бұл киім Тауншендтің ерекше киімдерінің біріне айналды. 1974 жылы ол Odds & Sods жинағын шығарды, ол жарық көрмеген Who материалдарының жинағы болды. Энтуистл топтың жетінші студиялық альбомы The Who by Numbers (1975) үшін обложканы жасады және 1996 жылғы сұхбатта оның құны 30 фунт стерлинг болғанын айтты, ал Quadrophenia обложкасы, Пит Тауншенд жасаған, 16 000 фунт стерлинг тұрды. Энтуистл өзінің карьерасы бойында "Bi amping" тәжірибесімен айналысты, онда бас гитараның жоғары және төмен жиіліктері жеке сигнал жолдары арқылы жіберіледі, бұл шығысқа көбірек бақылауға мүмкіндік береді. Бір кезде оның жабдығы динамик шкафтарымен және өңдеу жабдықтарымен соншалықты ауыр болды, оны "Little Manhattan" деп атады, ол көк тіреуіштерге ұқсас тік, қабатты тіреуіштерге және жыпылықтайтын шамдарға сілтеме жасады.
Ән жазу
Тауншенд The Who-ның бас әнші-жазушысы ретінде көзге шыққанда, Энтуистл топтың репертуарына ерекше үлес қоса бастады, бұл "Whiskey Man" және "Boris the Spider" әндерімен басталды, олардың екінші студиялық альбомы A Quick One (1966)-ға енді; содан кейін "Дәрігер, дәрігер" және "Кімде-кім келе жатыр" (1967); "Силас Stingy", "Хайнц пісірілген бұршақ" және "Медак" үшінші студиялық альбомы The Who Sell Out (1967)-тан; "Др. Джекилл және мистер Хайд" (1968); және "Heaven and Hell", осы әнмен Who 1968 және 1970 жылдар аралығында концерттерін ашқан. Энтуистл "Cousin Kevin" және "Fiddle About" әндерін Who тобының төртінші студиялық альбомы Tommy (1969) үшін жазды, себебі Тауншенд Энтуистлден өзіне ыңғайсыз әндерді, «жаман әндерді» жазуды сұраған. Энтуистлдің бесінші студиялық альбомы Who's Next (1971)-тен шыққан, некедегі дау-жанжал туралы комедиялық әні "My Wife" та сахнада жиі орындалған. Ол "Success Story" әнін The Who by Numbers (1975) үшін жазды, сонымен қатар альбомның мұқабасындағы суреттің авторы болды; "Had Enough", "905" және "Trick of the Light" Who Are You (1978) үшін; "The Quiet One" және "You" Face Dances (1981) үшін; және "It's Your Turn", "Dangerous" және "One at a Time" It's Hard (1982) үшін, оның The Who тобымен бірлескен соңғы студиялық альбомы. 1995 жылы Энтуистл Ринго Старрмен бірге гастрольде болып, оның All Starr Band тобының құрамында жазбалар жасады. Бұл құрамда Билли Престон, "Guess Who" тобының Рэнди Бахман және "Grand Funk Railroad" тобының Марк Фарнер де болды. Бұл ансамбльде ол "My Wife" әнімен қатар "Boris the Spider" әнін Who тобының визиттік карточкасы ретінде орындап, ән айтты. Карьерасының соңында ол өзі жасаған Status Graphite Buzzard Bass-ты пайдаланды. 1999 жылдан 2002 жылдың басына дейін ол The Who тобымен бірге сахнада болды. Энтуистл сондай-ақ Woodstock '99 фестивалінде өнер көрсетті, Grateful Dead тобынан Микки Хартпен бірге, олар екі фестивальдің де сахнасында өнер көрсеткен жалғыз орындаушылар болды. Бос уақытында ол бас гитарада ойнап, Микки Уинн жетекші гитарада, Рон Магнесс ритм-гитарада және клавишаларда, Рой Майклс, Андре Бика вокалда және Джон Дельгадо барабанда ойнаған "Пионерлер" атты түпнұсқа әндерден тұратын студиялық альбом жобасына қатысты. Альбом Voiceprint Records лейблымен шығарылды. Өліміне аз уақыт қалғанда Энтуистл The Who тобымен АҚШ-та, соның ішінде Нэшвиллдегі Grand Ole Opry-де бірнеше концерттерде ойнасуға келісім берді, бұл оның The Who тобымен аяқталар алдыменғы гастрольдік сапары болды. 2001 жылы ол Алан Парсонстың Beatles әндеріне арналған "A Walk Down Abbey Road" шоуында өнер көрсетті. Шоуда Heart тобынан Энн Уилсон, Тод Рандгрен, Ambrosia тобынан Дэвид Пэк, Годфри Таунсенд, Стив Луонго және It Bites тобынан Джон Бек те қатысты. Сол жылы ол The Who тобымен бірге Нью-Йорк қаласында өткен концертте де өнер көрсетті. Ол Джон Энтуистл тобымен 8 концерттен тұратын гастрольдік сапарға да қатысты. Бұл жолы Крис Кларк клавишада ойнады. 2002 жылдың қаңтар-ақпан айларында Энтуистл The Who тобымен Англияда соңғы концерттерін өткізді, соңғысы 8 ақпанда Лондонның Корольдік Альберт залында болды. 2002 жылдың соңында John Entwistle Band-тің өнерлерін көрсететін кеңейтілген 2 CD "Left for Live Deluxe" жарық көрді.
Өнер
1996 және 2002 жылдар аралығында Энтуистл өзінің құрметіне ондаған өнер көрмелеріне қатысты. Ол әрбір коллекционермен сөйлесіп, олардың туындыларын "Борис" деген цитатамен және эскизбен жекелендірді. 2002 жылдың басында Энтуистл өзінің соңғы суретін аяқтады. "Eyes Wide Shut" Энтуистл үшін жаңа стильді білдірді. Джимми Хендрикс, Пит Тауншенд, Led Zeppelin тобынан Джимми Пейдж және Эрик Клэптон бейнеленген бұл туындыда Энтуистлдің стилі қарапайым сызықтар мен карикатуралардан бастап, бейнеленген тұлғаларын шынайы түрде көрсетуге дейін жетілді. Ол өнерінде сенімділік пен бостандық сезіміне ие болды және оны коллекционерлерімен бөлісуге дайын еді. Ол Лондонның Станмор қаласында үлкен, жартылай жеке үй сатып алып, оны қару-жарақтан тарантулға дейін әртүрлі ерекше артефактілермен толтырды. Оның езгешелігі мен таңғажайып нәрселерге құштарлығы өмірі бойы сақталды. 1978 жылы қаладан шығып, Глостерширдегі Стоу-он-Джордқа көшіп келгенде, оның 17 бөлмелі Виктория стиліндегі Кварвуд сарайы мұражайға айналды. Бұл жерде сондай-ақ, кез келген рок-музыкантының ең ірі гитара коллекциясы да орналасқан. Кейіннен Энтуистл Максин Харлоуға үйленді. Қайтыс болған кезде оның ұзақ жылдар бойы серіктесі болған Лиза Притчет Джонсон еді.
Lisa Pritchett Johnson.
Өлім және мұра
Энтуистл 2002 жылғы 27 маусымда Невада штатының Парадайз қаласындағы Hard Rock Hotel and Casino-дағы 658-ші нөмірде қайтыс болды. Бұл Who тобының 2002 жылғы АҚШ турнесінің жоспарланған алғашқы концертінен бір күн бұрын болды. Ол 57 жаста еді. Сол түні Энтуистл жергілікті стриптизер және топтың жанкүйері Алисен Роуземен бірге ұйықтады, ол ертесі күні таңертең оянып, Энтуистлдің суық және дененің тіршілігіне жауап бермейтінін көрді. Кларк округінің сот-медициналық сарапшысы оның өлімінің себебін кокаиннің белгісіз мөлшерінен туындаған жүрек талмасы деп анықтады. Энтуистлдің бұрыннан ауыр жүрек ауруы болған және ол күніне 20 темекі шегетін еді. Who тобының 2002 жылғы турнесі басталар алдында Энтуистл сақтандыру мақсатында медициналық тексеруден өтті. Тексеру барысында жоғары қан қысымы және холестерин деңгейінің жоғары екені анықталды. Энтуистлдің ресми биографы Пол Риз, егер толыққанды медициналық тексеру жүргізілгенде, оның үш артериясы бітелгені және хирургиялық араласу қажет екені анықталар еді деп болжайды. Оның қосылу рәсімі 2002 жылғы 10 шілдеде Англияның Глостершир графтығындағы Стоу-он-Долд қаласындағы Сент-Эдвард шіркеуінде өтті. Who тобының кейінге қалдырылған АҚШ турнесін 2002 жылғы 1 шілдеде қайта бастағанда, бұрын Тауншендтің бірнеше жеке студиялық альбомдарында ойнаған Уэльстік басист Пино Палладино сахнада Энтуистлдің орнын басты. Тауншенд пен Далтри Энтуистлдің өліміне байланысты өз реакциялары туралы ұзақ әңгімелесті. Олардың кейбір пікірлерін The Who Live in Boston DVD-де табуға болады. 2002 жылғы 28 маусымда Коннектикут штатының Хартфорд қаласында басталған Vapor Trails турнесінің ашылу кешінде (Энтуистлдің қайтыс болғаннан кейінгі күні) Rush тобының Гедди Ли «Between Sun and Moon» әнін Энтуистлге арнады. 2002 жылдың соңында шыққан Pearl Jam тобының жетінші студиялық альбомы Riot Act, басқалармен қатар Энтуистлге арналған. Oasis 2002 жылғы жазғы Еуропалық турнесі кезінде Энтуистлге құрмет көрсету мақсатында «My Generation» әнінің кавер нұсқасын орындады. Beady Eye тобының 2011 жылғы Different Gear, Still Speeding альбомынан шыққан «The Beat Goes On» синглінде Энтуистл және оның әріптесі Кит Мун туралы сілтеме бар, оның мәтіні: «The Ox and Moon мені санап жатты, мен бас иіп беруге мәжбүр болдым». 2003 жылы Slane Castle-де өткен Red Hot Chili Peppers концертінде Flea сахнаға Энтуистлдің 1970 жылғы Who турнесі кезінде киген қаңқа костюмінің үлгісін киіп, құрмет көрсету үшін шықты.
Техника
Энтуистлдің ойнау техникасы саусақпен ойнау, медиатор, шабыту және гармониканы пайдалануды қамтыды. Ол әндер арасында және тіпті әндер ішінде де стилін өзгертіп, шығарған дыбысын өзгертетін. Оның саусақпен ойнау әдісі – күшті, тартылған дыбыс шығару үшін ішектерді қатты тартып ойнаудан тұрды. Бас бармағын E ішегіне жақын ұстап, кейде тіпті медиаторға жақын орналастыратын. Медиатормен ойнау техникасы медиаторды бас бармақ пен сұқпа бармақ арасында ұстап, қалған бармақтарды тепе-теңдік үшін жаюды білдіреді. The Who тобының студиялық жазбалары Энтуистлдің ойнауын толыққанды көрсетпейтін, себебі ол концертте жақсы естілді, онда ол Пит Тауншендпен жиі рөлдерді алмастыратын, Энтуистл жылдам мелодиялық фразаларды орындайтын, ал Тауншенд ырғақты аккордтармен әнді нығайтатын. Сонымен қатар, Тауншенд Энтуистлдің топта нақты ырғақты сақтайтынын, ал Кит Мун, барабан жиынтығымен әсемдеме жасағанда, көбінесе клавишник сияқты болатынын атап өтті. 1989 жылы Энтуистл қазіргі стандарттар бойынша "The Who-ның лайықты бас гитаршысы жоқ" деген пікірін білдірді. Энтуистл бас гитарада "теңкелтеу машинасы" деп атаған өзіндік ойнау әдісін де жасады. Бұл оның оң қолын ішектердің үстіне орналастырып, барлық төрт саусағымен ішектерге соққылап, оларды тақтаға тартылған дыбыспен тигізуді білдіреді. Бұл оған бір уақытта үш-төрт ішекті ойнауға немесе бір ішекте бірнеше саусақты пайдалануға мүмкіндік берді. Осылайша ол перкуссиялық және мелодиялық бөлімдерді жасауға қабілетті болды. Бұл әдісті шабу немесе қоздырумен шатастыруға болмайды, және ол осы техникалардан бұрын пайда болған. Қазіргі заманғы музыканттар, мысалы, Mudvayne хэви-метал тобының Райан Мартиние сияқты музыканттар осыған ұқсас техникаларды қолданды. Энтуистлдің осы техниканы Майк Гордонның "Rising Low" (2002) деректі фильмінде қолданғанын көруге болады. Сол қолымен ойнау техникасында слайдтарды қолдану, сол қолын октаваларға орналастыру және The Who тобымен ойнағанда пентатониканы пайдалану ерекше көзге түсетін. Энтуистл басты өте жоғары дыбыспен ойнағанымен танымал болды, тіпті әрбір ішегіне датчик орнатыпты. Бұл оған Тауншенд сияқты есту қабілетін жоғалтуына себеп болды. Тауншенд сияқты өзінің мәселелері туралы көп айтпаса да, кейінгі жылдары сөйлеуді түсіну үшін еріннен оқуға жүгінуге мәжбүр болды. Рэнди Бахман (Bachman–Turner Overdrive) Энтуистл өмірінің соңына қарай көбінесе үлкен күшті күшейткіштерінен келетін ауа ағынын сезіну арқылы ойнайтынын айтты. Энтуистл есту қабілетін жоғалтуына құлаққаптардың кінәлі екенін мәлімдеді.