Түрік футболшысы, жаттықтырушысы және саяхатшысы Фехми Алпай Өзалан

Кіріспе

Түрік футболшысы, жаттықтырушы және саясаткер Фемми Алпай Озалан (29 мамыр 1973 жылы туған) – Түркияның бұрынғы кәсіби футболшысы, футбол жаттықтырушысы және саясаткер. Соңғы жұмысы "Самсунспор" клубының бас жаттықтырушысы болып табылды. 1995-2005 жылдар аралығында Түркия құрамасы үшін 90 рет халықаралық матч өткізген, бұл оны Түркия тарихындағы ең көп ойын өткізген жетінші футболшыға айналдырды. Оның өнер көрсетулері екі Еуропа чемпионатына және 2002 жылғы әлем чемпионатына қатысты, онда ол турнирдің үздік құрамына енді. 2018 жылдан бері ол Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісінің Әділет және даму партиясы (АҚП) мүшесі.

Ерте мансап

Ағалық карьерасы TFF үшінші лигасының "Сома Линицспор" командасында басталды. Оның ойыны Түркияның ірі клубтарының назарына ілікті. 1993 жылы Озалан түрік футболының танымал клубы "Бешикташ" сапына қосылды. Озалан Суперлигада алты айдың ішінде үш қызыл карточка алып, рекорд орнатты. "Бешикташ" сапында 148 матч өткізіп, 9 гол соқты. Клубта алты жыл ойнағаннан кейін жаңа келісімге келісе алмады. Оның контрактісі бастапқыда "Сирт Джетпаспор" клубына сатылды, кейін "Фенербахчеге" жалға берілді. "Фенербахче" сапындағы жалғыз маусымында 26 матч ойнап, 3 гол соқты.

Астон Вилла

Еуро-2000 турнирінде ұлттық құрамасы үшін тамаша өнер көрсеткеннен кейін, Озалан ағылшын клубы «Астон Вилламен» келісім шарт жасасты. Ол «Вилла» сапында жақсы бірінші маусымды өткізіп, жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды. Оның қабілеттері «Арсенал» және «Ньюкасл Юнайтед» клубтарының қызығушылығын тудырды. Ол Олоф Меллбергпен орталық қорғаныста серіктес болды, бірақ Озалан білезігіне жарақат алғандықтан маусымның қалған бөлігіне қатыса алмады. 2002 жылғы әлем чемпионатына қатысуға үлкерді, онда ол мықты түрік қорғаныс шебінің негізгі ойыншысы болды. Турнирде үшінші орын алды және турнирдің үздік құрамына енді. Еуропаның ірі клубтары, соның ішінде «Барселона» және «Интернационале» оның Азиядағы өнерін бағалады. «Астон Вилланың» бас жаттықтырушысы Грэм Тейлор оны сатуға келіспеді, бұл Озаланның «Вилла Парк» сапындағы құлдырауының бастамасы болды. Тейлордың баспасөз беттеріндегі сөздері мен пікірлері Озаланның клубтағы беделін түсірді, нәтижесінде ол 2002-2003 маусымының көп бөлігін алаңда өткізбеді. Команданың қақпашысы Питер Шмейхель «The Times» газетінде Озаланды қорғады. Әлем чемпионатыннан кейін Грэм Тейлордың одан жазбағандығы өкінішті болды. «Виллада» көп саясат бар, және Алпайдың ақшақор ретінде бейнеленуі мен мен таныған жігіт мүлдем басқаша. Тейлор өзінен гөрі беделді ойыншыларды ұнатпайды. Озалан 2003-2004 маусымының басында «Астон Вилла» құрамына оралды. «Чарлтон Атлетикке» қарсы алғашқы ойында алаңға шыққанда өз жанкүйерлерінен ысқырыс естіді. Бірақ Озалан сол ойынның алғашқы голын соқты. Бұрынғы ысқырысқа байланысты, Озалан гол соққаннан кейін аузына саусағын қойып, «Астон Вилла» жанкүйерлерін мазақтады. Олардың ашуына байланысты ол қайтадан құрамнан шығарылды. 2003 жылдың соңында Еуро-2004 іріктеу кезеңіндегі Ыстамбұл қаласындағы Дэвид Бекхэммен болған жанжалынан кейін түрік қорғаушысы Англияда жауға айналды. Ол бірінші таймдағы пенальтиді соққаннан кейін Англия капитанына қарсы шығып, төрешінің алдында оған қарап тұрды және оның басын иді. Одан кейін Бекхэмнің бетіне саусағымен тиіп, ойыншылар алаңнан шығып бара жатқанда туннельде төбелес шығарды. Англиядағы ашулы реакцияларға байланысты «Астон Вилла» 23 қазан күні оның келісім шартын бұзды. Клуб төрағасы Дуг Эллис мәлімдеді:

After superlative performances for his country at Euro 2000, Özalan signed for English club Aston Villa. He enjoyed a good first season with Villa and he became a fan favourite. His abilities caught the interest of Arsenal and Newcastle United. His partnership with Olof Mellberg as central defensive partners was cut short as Özalan injured his ankle which sidelined him for the remainder of the season. He recovered just in time for the 2002 World Cup, in which he formed the core of an obstinate Turkish defensive unit. They finished third and he was elected into the team of the tournament. The biggest clubs in Europe took note of his performances in the Far East, including the likes of FC Barcelona and Internazionale. Aston Villa manager Graham Taylor refused to sell him, which was the beginning of Özalan's downfall at Villa Park. Media reports and comments made by Taylor led to Özalan becoming a very unpopular figure at the club, missing much of the 2002–03 season. Their goalkeeper, Peter Schmeichel, defended Özalan in his article in the English newspaper, The Times. What happened after the World Cup, when he was frozen out by Graham Taylor, was sad. There are a lot of politics at Villa, and the way Alpay was portrayed as a money grabber was nothing like the guy that I know. Taylor is just not keen on players with a bigger profile than himself. Özalan returned to the Aston Villa team for the beginning of the 2003–04 season. In his first home game against Charlton Athletic, he was booed when walking on to the pitch by his own fans. However Özalan went on to score the first goal of that game. In consequence to his earlier booing, Özalan's goal celebration served to mock the Aston Villa fans by placing his finger on his mouth. He was again dropped due to their angry reaction. The Turkish defender was then made public enemy number one in England in late 2003 after a run in with David Beckham during the Euro 2004 qualifier in Istanbul. He first confronted the England skipper after his first half penalty miss, glowering over him and rubbing heads with him in full view of the referee. He followed that up by prodding a finger into Beckham's face as the players came off the pitch at half time, sparking a tunnel brawl. Due to the angry reactions in England, his contract was terminated by Aston Villa on 23 October. Club chairman Doug Ellis declared:

«Соңғы оқиғаларды ескере отырып, Озалан үшін «Астон Вилланы» қайтадан өкілдік ету қиын болар еді, ал ойыншының өзі Англиядағы өмірдің өзі үшін де, отбасы үшін де қиынға соққанын түсінді. Сондықтан екі тарап та 2004 жылдың маусым айында аяқталуға тиіс келісім шартын дереу бұзуды дұрыс деп шешті».

Инчхон Юнайтед

Вердер Бремен, Гамбургер СВ, Боруссия Мёнхенгладбах, Герта Берлин және Болония Озаланды өз құрамына қабылдауға ниет білдірді. Бірақ, еуропалық трансферлік терезе жабылып қалды және ол футбол ойнау үшін тағы күте алмайтын еді. Сондықтан, 2004 жылы Оңтүстік Кореяның "Инчхон Юнайтед" клубының кәсіби футболға алғашқы қадамында ол Оңтүстік Корея К лигасына өтті. Ол сол жерде ойнап жүргенде Оңтүстік Корея азаматтығын алды.

Урава қызыл алмастары

Өзлан командамен алты айдан кем уақыт өткізді, содан кейін Urawa Red Diamonds командасына J1 лигасына өтті. Клубтағы алғашқы маусымында ол «Жылдың үздік қорғаушысы» сыйлығымен марапатталды. Келесі маусым клуб үшін апатқа ұласты. Алпай жеті ойында үш қызыл карточка алды. Осы тәртіпсіздіктерге байланысты жапон клубы оның шартын бұзды.

1. ФК Кёльн

2005 жылы Озалан Бундеслиганың «1. FC Köln» командасымен бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Бұл трансфер оның ұлттық құрамаға қайта оралуын қамтамасыз етті. Команда Бундеслигада қалып қоймады, ал «Манчестер Сити», «Портсмут», «Селтик», «Галатасарай» және «Бешикташ» клубтары онымен келісімшарт жасауға қызығушылық танытты. Озалан клубта қалып, Германиядағы отбасының жағдайының жақсы болуы себеп болғанын айтты.

Халықаралық мансап

Өзлан Түркия ұлттық құрамасы сапында 87 матч өткізіп, 4 гол соқты. Оның 3 голы 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Македонияға қарсы өткен ойында бір ойында 3 голдан (хет-трик) тұрды. 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында ол елдің ең үздік ойыншыларының бірі болды, онда команда турнирде бұрын-соңды болмаған үшінші орынға ие болды. Өзлан 1996 жылғы Еуропа чемпионатында, 2000 жылғы Еуропа чемпионатында және 2003 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогында да Түркия құрамасының құрамында өнер көрсетті. Өзланның мансабындағы ең есімде қаларлық сәт, оның жалпы даңқына қарамастан, 1996 жылғы Еуропа чемпионатында Хорватия мен Түркия арасындағы ойында болды. Контршабуыл кезінде ол хорват Горан Влаовичтің алаңның жартысын доппен жүгіруіне жол берді, шабуылды тоқтату үшін оған қарсы ешқандай бұзушылық жасаған жоқ. Соның салдарынан Влаович ойынның жалғыз голын соқты, ал Түркия жеңілді. Өзлан бұл әрекеті үшін «Fair Play» (әділ ойын) сыйлығымен марапатталды. 2000 жылдың 24 маусымында ол Еуропа чемпионатының ширек финалында Португалияға қарсы өткен ойынның бірінші жартысында алаңнан қуылды, нәтижесінде оның елі 2:0 есебімен жеңілді. Оның соңғы матчы 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирінің екінші ойынында Стамбулда Швейцарияға қарсы өтті. Ол екінші минутта қолмен ойнады, нәтижесінде Александр Фрей пенальтиді голға айналдырып, Түркия 4:2 есебімен жеңіске қарамастан турнирден шығарылды. Өзлан ойын соңында төбелес салғандықтан ФИФА-дан 6 матчқа қатысудан шеттетілді.

Саясатшы

2018 жылғы 24 маусымдағы Парламент сайлауында ол АК партиясынан Измирді өкілдік етіп, Түркия Ұлы Ұлттық Ассамблеясының депутаты болып сайланды. Өзінің мәлімдемесіне сәйкес, ол парламенттегі алғашқы күні 85 мың көрерменнің алдында футбол ойнағаннан да артық қуанды. 2021 жылы ол Түркия Парламентіндегі төбелес салдарынан Республикалық Халық Партиясы (CHP) саясаткері Өзгүр Озелмен төбелес жасады. Ол Стамбулда оны Күрдістан жұмысшы партиясының (ПКК) қолдаушысы деп есептейді.

Клуб

+ Клуб, маусым және жарыстар бойынша ойындар мен голдар
Клуб Маусымы Лига кубогы Континентальдық Басқа да ТоталДивизион Ойындар Голдар Ойындар Голдар Ойындар Голдар Ойындар Голдар Ойындар Голдар
Soma Linyitspor 1991–92 TFF 3-ші лигасы 19 2 0 0 — — 19 2
Altay 1992–93 1. Лига 23 1 10 — — — 24 1
Beşiktaş 1993–94 1. Лига 11 0 4 1 2 0 20 1
1994–95 29 3 11 3 0 4 0 37 4
1995–96 31 2 3 0 2 0 2 0 38 2
1996–97 26 3 5 1 6 0 4 0 41 4
1997–98 26 1 6 2 7 0 3 0 42 3
1998–99 27 0 7 1 4 0 2 0 40 1
Жалпы 150 9 26 6 24 0 17 0 217 15
Siirt Jet Pa Spor 1999–2000 TFF 1-ші лигасы 0 0 0 0 — — 0 0
Fenerbahçe (солтүстік) 1999–2000 1. Лига 29 3 10 2 0 2 1 34 4
Aston Villa 2000–01 Премьер лигасы 33 0 14 5 6 — — 7 3
J1 лигасы 10 0 0 0 — — 0 0
Бундеслига 2 1 1 0 0 — — 2 1
2006–07 Ұлттық команда
Жыл Ойындар Голдар
Түркия 1995 15 1
1996 13 0
1997 5 0
1998 5 0
1999 7 0
2000 5 0
2001 11 3
2002 11 0
2003 12 0
2004 0 0
2005 6 0
Жалпы 90 4

Түсініктемелер

А. 2001 жылы «Астон Вилла» «Пари Сен-Жермен» және «Труа» командаларымен бірге «Интертото» кубогының үш жеңімпазының бірі атанды. Клуб 2008 жылғы «Интертото» кубогының барлық кезеңдерінде жеңіске жетіп, бірлесіп жеңімпаз атанды және «UEFA» кубогына өтті. 2006 жылы формат өзгертіліп, «Интертото» кубогы «UEFA» кубогында ең жоғары жетістікке жеткен «С.К. Брага» командасына берілді.