Кіріспе

Түркия, Стамбулдағы стадион

Ататүрк Олимпиадалық стадионы (Atatürk Olimpiyat Stadyumu) – Түркияның Стамбул қаласында орналасқан стадион. Башакшехир ауданында орналасқан бұл стадион елдегі ең көп көрермен сыйымдылығы бар стадион. Стадион Түркия Республикасының негізін қалаушы және бірінші президенті Мұстафа Кемал Ататүрктің есімімен аталады. Оның құрылысы 1999 жылы басталып, 2002 жылы аяқталды. Стадион бастапқыда Түркияның 2008 жылғы Олимпиада ойындарына үміткер болуы үшін салынған, бірақ бұл құрмет Пекин қаласына берілді. Оның құны шамамен 140 миллион АҚШ долларын құрады. Стадион 2023 жылы «Манчестер Сити» және «Интер Милан» командалары арасындағы УЕФА Чемпиондар лигасының финалын қабылдады. «Стамбул ББ» футбол командасы 2014 жылы Башакшехир Фатих Терим стадионына көшкенге дейін осы стадионды өз үй стадионы ретінде пайдаланды. «Галатасарай» 2003–2004 жылғы футбол маусымында өз стадионы – «Али Сами Йен» стадионы жөндеуден өткендіктен, Ататүрк Олимпиадалық стадионында өз үй ойындарын өткізді. «Галатасарай» 2004–2005 маусымда «Али Сами Йен» стадионына қайта оралды, бірақ 2006–2007 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңінің матчтарын Ататүрк Олимпиадалық стадионында өткізді. «Сивасспор» да өзінің үй стадионындағы қолайсыз ауа-райы жағдайына байланысты кейбір «Суперлига» матчтарын Ататүрк Олимпиадалық стадионында өткізді. «Бешикташ» 2013–2014 маусымында өз стадионы – «Водафон Парк» салынып жатқандықтан, «Галатасарай» сияқты себептермен көптеген үй матчтарын осы аренада өткізді. 2020 жылы «Суперлигаға» қайта көтерілгеннен бері «Фатих Карагүмрүк» бұл стадионды өз үй стадионы ретінде пайдалануда.

Дизайн және құрылыс

Стамбулдың Ататүрк Олимпиада стадионы бастапқыда 2008 жылғы Олимпиада ойындарына үміткерлік білдіру үшін жобаланды. Стадионның екі болат шатыры (2800 тонна және 1300 тонна салмақта) Адана қаласындағы Текефеннің болат конструкцияларын өндіру зауытында жасалды. Батыс шатыры, жарты ай пішіндес және негізінен "мега-трус" деп аталатын 1000 тонналық бас арқалықтан тұрады, ол 196 метрлік аралықтағы екі нығайтылған бетон шахтасымен қолдауға алынған. Олимпиада стадионы 134 кіреберісі және 148 шығу қақпасымен жабдықталған, төтенше жағдай туғанда 80 000 көрерменді 7,5 минут ішінде эвакуациялауға мүмкіндік береді. Жылыну/жаттығу мақсатындағы екі қосымша алаң туннель арқылы тікелей Олимпиада стадионымен байланыстырылған. Олимпиада стадионының техникалық инфрақұрылымы мен дизайны барлық трибуналардан ең жақсы көрінуді қамтамасыз етеді; заманауи динамик жүйелерімен біртекті дыбыс деңгейі (102 децибел) және стадионның барлық аймақтарын қамтитын 1400 люкс жарықтандыру. 42 200 м² сауда орталығы батыс шатырының астында орналасқан, алдыңғы фасадының ұзындығы 450 метр және барлығы 6 қабат (3 қабаты жер астында).

2005 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы

2002 жылдан 2005 жылға дейін стадионның сыйымдылығы 80 597 адамды құрады (барлық орындықтармен). 2004-2005 маусымдық Еуропаның басты клубтық футбол жарысының финалы – 2005 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы финалына дейін, алаңды толығымен көруге мүмкіндік болмайтын жерлердегі орындықтар алынып тасталды, соның нәтижесінде сыйымдылық 76 092 орынға дейін азайтылды (барлық орындықтармен). "Истанбул кереметі" деп аталған бұл көрнекті шарада 2005 жылдың 25 мамырында Англияның "Ливерпуль" және Италияның "Милан" командалары күш сынасты.

УЕФА Еуро 2016 жоспарлары

Стадион Түркияның 2016 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына үміткерлік білдіруінің бір бөлігі болды. УЕФА-ның чемпионатты ұйымдастыруға қоятын барлық талаптарын орындау үшін билік бұл стадионды кең ауқымды реконструкциялауды жоспарлады. Стадионның сыйымдылығын 90 000-нан астам көрерменге дейін ұлғайту және оны барлық орындары жабынған әлемдегі ең ірі стадионға айналдыру көзделіпті. Таза және жалпы сыйымдылықты тиісінше 81 106 және 94 555-ке жеткізу үшін ойын алаңы 2,15 метрге төмендетілуі керек еді. Құрметті қонақтар мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне жағдайды жақсарту мақсатында 3-ші және 4-ші қабаттардағы барлық қонақжайлылық аймақтары кеңейтілуі жоспарланған. Бұдан өзге, батыс трибунасына 12 жаңа ложа, ал шығыс трибунасына 32 ложа қосылуы тиіс еді, бұл қазіргі 36 ложаның санына қосылып, реконструкциядан кейін ложалардың жалпы саны 80-ге жетер еді.

2023 жылғы Чемпиондар лигасының финалы

2020 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы стадионда 2020 жылдың 30 мамырында өтуі жоспарланған. Алайда, Еуропадағы COVID-19 пандемиясы салдарынан финал кейінге жылдырылып, соңынан Лиссабондағы Estádio da Luz стадионына көшірілді. Стадион келесі маусымның финалын қабылдауға тиіс болған, бірақ 2021 жылдың 13 мамырында УЕФА Түркиядағы COVID-19 пандемиясының себебімен оны басқа жерге көшірді. 2021 жылдың 16 шілдесінде УЕФА стадионның 2023 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалын қабылдауға дайын екенін мәлімдеді.

УЕФАның 2024 жылғы Еуропа чемпионаты жоспарлары

2024 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына үмітттену үшін Түркия футбол федерациясы стадионды қайта жаңартуды жоспарлады. Трибуналар алаңға жақындатылып, 92 208 орындыққа ие жаңа футбол стадионы құрылатын болады. Жеңіл атлетика жолы алынып тасталғандықтан, Түркия болашақ жазғы Олимпиада ойындарына дайындық мақсатында Босфорға жақын жаңа Олимпиада стадионы салуды көздеп отыр. Қайта жаңарту жұмыстарын Манчестерде орналасқан британдық сәулет компаниясы AFL Architects жүзеге асырды. Нәтижесінде, 2024 жылғы Еуропа чемпионаты Германияға берілді.

УЕФАның 2032 жылғы Еуропа чемпионаты жоспарлары

УЕФА Еуро-2032 үшін Түркия футбол федерациясы стадионды қайта жаңартуды жоспарлаған. Трибуналар алаңға жақындатылып, стадионның сыйымдылығы 72 000 адамға дейін жаңаланады. Италия-Түркия бірлестігінің ұсынысы бойынша, турнирге дейін стадионның сыйымдылығы азайып, он түрік стадиондарының бірі ретінде қолданылуы күтілуде. Нәтижесінде, Еуро-2032 турнирі Италиямен бірге Түркияға да берілді.

U2 360° турнесі

2010 жылдың 6 қыркүйегінде әйгілі ирландтық рок-тобы U2 өздерінің U2 360° туры аясында стадионда толық сатылған концерт берді, оған 54 278 жанкүйер келді, ал концертті Snow Patrol тобы ашты.

Жазбалар

+ Қатысу тізімі Рейтінгі Қатысу күні Ойын 1 79,414 22 қыркүйек 2013 Beşiktaş JK – Galatasaray SK 3 71,412 10 маусым 2023 Manchester City – Inter Milan 4 71,334 21 қыркүйек 2003 Galatasaray SK – Fenerbahçe SK 5 71,230 12 қыркүйек 2006 Galatasaray SK – FC Girondins de Bordeaux 6 69,000 25 мамыр 2005 A. C. Milan – Liverpool F. C. 7 68,515 15 мамыр 2022 Trabzonspor – Altay SK 8 66,300 13 тамыз 2003 Galatasaray SK – PFC CSKA 9 65,110 19 наурыз 2015 Beşiktaş JK – Club Brugge KV 10 63,324 26 ақпан 2015 Beşiktaş JK – Liverpool F. C.