Кіріспе
Метроленд (немесе Метроленд) – 20 ғасырдың басында Букингемшир, Хертфордшир және Миддлсекс округтерінде Лондонның солтүстік-батысына салынған, Метрополитен темір жолымен қызмет көрсететін қала маңындағы аудандарға берілген атау. Темір жол компаниясы артық жерді сақтап қалуға ерекше рұқсат алған; 1919 жылдан бастап бұл жерлер номиналды тәуелсіз «Метрополитен темір жол елдiк мүліктері» (MRCE) компаниясымен тұрғын үйлер салуға пайдаланылды. «Метроленд» термині 1915 жылы «Extension Line Guide» нұсқаулығы «Metro land guide» деп өзгерген кезде, метрополитеннің маркетинг бөлімі тарапынан қолданылды. 1933 жылы Лондон жолаушылар көлігі басқармасына қосылғанға дейін, бұл жарнама арқылы Лондон орталығына жылдам теміржолмен қатынас бар, әдемі ауылдық жердегі заманауи үй туралы арман ұсынылды.
Метрополитен темір жолы
Метрополитен темір жолы 1863 жылдан 1933 жылға дейін Лондон қаласына жолаушылар мен жүк тасымалдаған темір жол болды. Оның басты бағыты астананың қаржылық орталығы – Ситиден Миддлсекс маңындағы қалаларға қарай солтүстікке өтетін. Алғашқы желісі Паддингтон, Юстон және Кингс-Кросс станцияларындағы басты темір жол терминалдарымен байланыстырды. 1863 жылдың 10 қаңтарында ашылған бұл желіде бу локомотивтерімен жүргізілетін газ шамдарымен жарықтандырылған ағаш вагондар пайдаланылды, және ол әлемдегі алғашқы метрополитен болып танылды. 1871 жылы Парижде метрополитен құру жоспары ұсынылғанда, ол Лондон желісін үлгі етіп алып, «Метрополитен» деп аталды. Қазіргі «метро» сөзі француз тіліндегі сөздің қысқартылған түрі. Темір жол көп ұзамай екі бағытынан да, сондай-ақ Бейкер-стриттен шығатын тармақ арқылы солтүстікке қарай ұзартылды. 1864 жылы Хаммерсмитке, 1877 жылы Ричмондқа жетіп, 1884 жылы Ішкі шеңбер аяқталды. Бірақ ең маңызды бағыт Миддлсекс ауылдық аймағына қарай солтүстікке кеткен жол болды, ол жаңа қала маңындағы елді мекендердің дамуына серпін берді. 1880 жылы Харроуға жетіп, кейін желі Бэкингемширдегі Верни-Джанкшнға дейін созылды, бұл Бейкер-стрит пен Лондон орталығынан 80 шақырымнан астам қашықтықта жатыр. 19 ғасырдың соңынан бастап темір жол, 1905 жылы Уксбридж, Хэрроу-он-ди-Хилл және Бейкер-стрит арасында қызмет көрсеткен электрлік пойыз құрамаларын пайдалана бастады. Лондон орталығындағы туннельдерден бу мен түтінді шығару үшін Метрополитен темір жолы электр локомотивтерін сатып алды, және 1908 жылдан бастап олар Харроуда бу локомотивтерімен ауыстырылды. Қызмет сапасын жақсарту мақсатында 1920 жылдары қуатты электр және бу локомотивтері сатып алынды. 1925 жылы Рикмансуорттан Уотфордқа дейін қысқа тармақ ашылды. Уэмбли Паркіне жақын орналасқан, 6 шақырымдық Станмор тармағы 1932 жылы аяқталды.
Electric traction was introduced in 1905 with electric multiple units operating services between Uxbridge, Harrow on the Hill and Baker Street. To remove steam and smoke from the tunnels in central London, the Metropolitan Railway purchased electric locomotives, and these were exchanged for steam locomotives on trains at Harrow from 1908. To improve services, more powerful electric and steam locomotives were purchased in the 1920s. A short branch opened from Rickmansworth to Watford in 1925. The 4 mile (6 km) long Stanmore branch from Wembley Park was completed in 1932.
Жер қойнауы
Басқа теміржол компанияларынан өзгеше, олар артық жерді иеліктен шығаруға міндетті болды, Мет өзінің актілерінде болашақ теміржол пайдалануы үшін қажет деп санайтын жерді сақтауға рұқсат беретін ережелермен ерекше жағдайда болды. Бастапқыда артық жерді Мет директорларынан құралған Жер комитеті басқарды. 1880-жылдары теміржол Швейцарияның шұңқылы үйінен әрі қарай кеңейіп, Неасденде жұмысшылар кентін салғанда, Уиллсден парк кентінде жолдар мен кәріздер салынды және жер құрылысшыларға сатылды. Осыған ұқсас жағдайлар Пиннер маңындағы Сесил паркінде де болды, ал Уэмблидегі мұнара сәтсіз аяқталғаннан кейін Уэмбли паркіне жер участақтары сатылды. 1912 жылы Бас менеджер Роберт Селби кәсібилік қажет деп ойлады және теміржолға жақын кенттерді дамыту үшін Артық жерлер комитетінің жұмысын жалғастыратын компания құруды ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс бұл жоспарларды кейінге шегерді, ал 1919 жылы МРСЕ құрылғанға дейін тұрғын үй құрылысы күтілді. Парламент Меттің ерекше жағдайын қайта қарауы мүмкін деп алаңдаған теміржол компаниясы заңгерден кеңес алды. Заңгерлердің пікірінше, Мет жерді ұстауға құқылы болғанымен, оны дамытуға құқығы болмаған, сондықтан тәуелсіз компания құрылды, бірақ оның директорларының барлығы дерлік теміржол компаниясының директорлары болды. MRCE Неасденге жақын Кингсбери Гарден ауылында, Уэмбли паркінде, Сесил паркінде және Пиннердегі Грейндж естігінде, сондай-ақ Рикмансуорттегі Седар естігінде кенттерді дамытып, Харроу Гарден ауылы сияқты жайларды құрды. «Метро жері» термині 1915 жылы Меттің маркетинг бөлімінде пайда болды, кеңейту желісіне арналған нұсқаулық 1 пенниге «Метро жері» нұсқаулығына айналды. Бұл Мет қызмет көрсететін жерді жаяу жүргіншілерге, келушілерге және кейін үй іздеушілерге ұсынды. 1932 жылға дейін жыл сайын басылып шығатын, Меттің тәуелсіздігінің соңғы толық жылы, нұсқаулық «Чилтерннің таза ауасы» туралы мақтап, «Метролендтің әрбір жақтасының өзінің сүйікті ағаштары мен шоқтары болуы мүмкін – көктемде жасыл, ал қазан айында қызыл және алтын» сияқты тілдерді қолданды. Ұсынылған арман – Лондонның орталығына жылдам теміржол қатынасы бар әдемі ауылда заманауи үй. 1914 жылдан бастап компания өзін «Мет» деп таныстырды, бірақ 1920 жылдан кейін коммерциялық менеджер Джон Уордл кестелер мен басқа да жарнамалық материалдарда «Метро» терминін қолдануын қамтамасыз етті. Жерді дамыту 1929 жылы Бейкер-стритте ашылған, Меттің сәулетшісі Чарльз У. Кларк жобалаған, сол кезде сыртқы «Метро жерінде» бірқатар стансаларды қайта құру жобасына жауапты болған кезде Лондонның орталығында да орын алды. 1890 жылдары Уэмбли паркіне, Метрополитен станциясының оңтүстік-батысына бірнеше үлкен үйлер салынды. 1906 жылы Уоткинс мұнарасы жабылғанда, мұнара компаниясы Уэмбли парк мүліктік компаниясына (кейін Уэмбли Лтд) айналды, бұл Уэмблиді тұрғын үй маңындағы қала ретінде дамыту мақсатында болды. Басқа теміржолдардан айырмашылығы, Метрополитен теміржолы ерте кезден өз желісімен қатар жер сатып алып, содан кейін оны тұрғын үймен қамтамасыз етті. 1880 және 1890 жылдары бұл Уиллесден Грин станциясына жақын Уиллесден парк кентімен жасалды, ал 1900 жылдардың басында ол Пиннердегі жерді дамытты, сондай-ақ Уэмбли паркін кеңейтуді жоспарлады. 1915 жылы Метрополитен теміржолының жарнама бөлімі «Метро жері» терминін ойлап тапты. Ол компанияның жыл сайынғы нұсқаулығының жаңа атауы ретінде пайдаланылды (1915 жылға дейін «Кеңейту желісіне нұсқаулық» деп белгіленген). «Метро жері» туралы нұсқаулық, жартылай жаяу жүргіншілер мен күндізгі саяхатшыларды тартуға бағытталған болса да, негізінен қала маңындағы үйлерді салуға және Метрополитен теміржолының пойыздарын барлық қажеттіліктері үшін пайдаланатын орта таптың жолаушыларын құруға арналған еді. Ол 1932 жылға дейін жыл сайын басылып шығатын болды, бірақ 1933 жылы Метрополитен Лондон Транспортының құрамына кіргеннен кейін термин мен нұсқаулықтан бас тартылды. Сол кезде Солтүстік-Батыс Лондон қала маңындағы қалалардың дамуына жақсы жолға түсті. 1924 жылғы «Метро жері» нұсқаулығы Уэмбли паркін «соңғы жылдары тез дамыған тұрғын үй ауданы» деп сипаттап, бірнеше гольф алаңдары бар екенін атап өтті. Нұсқаулық басылып шыққан жылдары лондондықтардың көпшілігі солтүстік-батыс Лондонның жаңа кенттеріне көшіп барды. Бұл кенттердің кейбіреулерін 1919 жылы Метрополитен теміржолының бас директоры Роберт Х. Селби құрған MRCE компаниясы дамытты. Ол ақырында Неасденнен бастап Амершамға дейін жететін желі бойымен үйлер салады. MRCE-нің алғашқы дамуларының бірі Рептоның Уэмбли паркінің шегінде орналасқан Чалкхиллдегі 123 акрлық жер болды. MRCE құрылғаннан кейін жақын арада жерді сатып алды және 1921 жылы участақтарды сатуды бастады. Теміржол тіпті құрылыс материалдарын кентке жеткізу үшін қосымша жол салды. «Метроленд» термині (қазір көбінесе дефиссіз қолданылады – төмендегі әріптемеге қараңыз) Солтүстік-Батыс Лондон мен Бакингхемшир, Хартфордшир және Мидлсекс аймақтарында Метрополитен тармақтарынан кейін салынған қала маңындағы аймақтарды белгілеу үшін жиі қолданылады. Нұсқаулық тоқтатылғаннан бұрын ол мәңгілікке қалып қойды. 1920 жылы «Менің кішкентай Метроленд үйім» атты ән жарық көрді, ал Эвелин Воның «Көрерсіздер» (1928) романында Метроленд виконтымен үйленген кейіпкер бар. Ол Воның «Жаман денелер» (1930) және «Шаңнан бір жұдырық» (1934) романдарының екеуінде де «Метроленд ханымы» атағымен қайта пайда болады. Британ империясының көрмесі қала маңындағы дамудың жаңа құбылысын одан әрі ынталандырды. Уэмблидің кәріздері жақсартылды, аймақтағы көптеген жолдар түзуленіп, кеңейтілді және жаңа автобус қызметтері жұмыс істеуін бастады. Көрермендер Уэмблимен бірте-бірте таныстырылды және кейін үйлер салынғаннан кейін аймаққа көшіп келді. 1921 және 1928 жылдар арасында Уэмбли паркіндегі және көршілес Метрополитен стансаларында маусымдық билет сатылымы 700%-дан астамға өсті. Батыс Лондоның қалған бөлігі сияқты, 1939 жылға қарай Уэмбли паркінің көп бөлігі және оның айналасы салынып, негізінен салыстырмалы түрде төмен тығыздықпен қала маңындағы тұрғын үйлермен толыққан.
Металды сіңіру
1933 жылдың 1 шілдесінде Метрополитен темір жолы басқа жер асты темір жолдарымен, трамвай компанияларымен және автобус операторларымен бірігіп Лондон жолаушылар көлігі кеңесін (LPTB) құрды, және темір жол Лондон көлігінің Метрополитен желісіне айналды. LPTB тауарлар мен жүк тасымалы қызметтерін ұйымдастыруға қызығушылық танытпады, ал Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолы (LNER) барлық жүк тасымалын өз мойнына алды. Сонымен қатар, LNER Рикмансворттан солтүстікке қарай жолаушылар пойыздарын бу локомотивтерімен тартуға жауапты болды. Айлсбериден солтүстікке қарай Верни қиылысы мен Брилге дейінгі желілер жабылды; Брилге соңғы пойыз 1935 жылдың 30 қарашасында, ал Куинтон жолы мен Верни қиылысына 1936 жылдың 2 сәуірінде келді. Куинтон жолы LNER қызметтерін қабылдауды жалғастырды. Бір кезде LPTB «Метро-жер» таңбасын пайдаланды: 1934 жылы «Метро-жер мен теңізге арзан бағада саяхат» деп жарнамаланды, бірақ «Метро-жер» бренді тез қолданудан шығарылды. Лондон көлігі «Метрополитенмен алысқа» және «Чилтерндер – тамаша орын» сияқты жаңа ұрандарды енгізді. Бумен жүру 1961 жылға дейін «Метрополитен желісі» болып кеткен сыртқы бөлімдерде қолданыла берді. Осы күннен бастап Метрополитен пойыздары тек Амершамға дейін жүрді, ал Мэрилебоннан бағыттық қызметтер Ұлы Миссенден мен Айлсбери арасындағы станцияларды қамтыды.
Метро-жерді анықтау
Метро жері термині Метрополитен темір жолының бойындағы қала маңындағы аймақтарға қолданылады, бұл аймақтар 20-шы ғасырда темір жолдың ықпалымен қалалық аймаққа айналды. Ол Миддлсекс, Батыс Гертфордшир және Оңтүстік Букингемшир аймақтарына қатысты. Миддлсекс аймағы қазір Лондонның Брент және Харроу округтері ретінде, сондай-ақ Хиллингдонның бір бөлігі ретінде басқарылады. Архитектор Хью Кассон Харроуды Метро жерінің "астанасы" деп есептесе, Артур Мидің "Англияның корольдіктері" Уэмблиді оның "көрінісі" деп сипаттады. Метро жері туралы нұсқаулықта "Метро жері – әр келуші өзі үшін шектей алатын иілгіш шекаралары бар ел" делінген. Дегенмен, Метро жері Букингемшир Чилтерндеріне қатысты өте қатаң болды, оның "Ұлы герцогтығы" Бёрнхэм жүзімен шектелді: "Марлоу және Уайкомбтар маңындағы Чилтерндер Метро жеріне жатпайды". Метро жері терминінің пайдалы болуы кейде журналистерді басқа метро желілерінің қала маңындағы аймақтарын атау үшін қолдануға алып келді.
Ұрандар мен сілтемелер
Бейкер көшесіндегі Метрополитеннің соңғы аялдамасы "Метрополитен жеріне қақпа" болды, ал 1929 жылы станцияның үстінде ашылған, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Арнайы операциялар тобының штабы болған Чилтерн Корт та "Метрополитен жеріне қақпа" болды. Осыған ұқсас, Джон Бетджеман кейіннен "нағыз Метрополитен жері" деп атаған Чорливуд пен Ченис Чилтерн төбелерінің "алдында" орналасқан (соның ішінде Вендовер "інжу-маржан" аталды).
Әдебиет және әндер
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Джордж Р. Симс бұл терминді өлеңге енгізді: "Мен жабайы гүлдер өсетін жерді білемін / Жақын, өте жақын, пойызбен барсаңыз / Метроленд, Метроленд". 1920 жылдарға қарай бұл сөз санаға настолько сіңген еді, Эвелин Уоның "Күнбатысқа құлау" (1928) романында Марго Бесте Четвинде виконт Метроландты екінші күйеуі ретінде таңдады. 1930 жылы "Жаман денелер" және 1934 жылы "Шаң жұтыну" романдары Леди Метроландтың тағы да пайда болуын көрсетті, бұл оның беделін нығайтты. "My Little Metro land Home" (Байл Лоуренс сөздері, Генри Трейл музыкасы, 1920) әні Metro land атасын көпшілік санасына енгізді, ал тағы бір ән Ruislip-тегі Поплар эстайттың артықшылықтарын мақтап, "Met теміржолымен өте жақын / Ал қақпада күтіп тұрған тәтті Вайолетті табасың" деді. 1997 жылы "Метроленд" Кристиан Бейлдің осы аймақта тұратын күйеу мен әйелдің қарым-қатынасының дамуын көрсететін фильмнің атауы және оқиғасы болды. Фильм Джулиан Барнстың осы аттас романы негізінде түсірілді. Orchestral Manoeuvres in the Dark тобы "English Electric" альбомында "Metroland" әнін жазды. Ән жеке сингл ретінде шығарылды, видеоклипінде әншінің пойыз терезесінен идеалданған қала маңына қарайтын көрінісі бейнеленген.
"Метро-жерде өмір сүру"
1903 жылы Метрополитен Сесил Паркте, Пиннерде тұрғын үй кешенін салды, бұл келесі отыз жылда осындай көптеген жобалардың біріншісі болды. 1908 жылдан 1930 жылға дейін Метрополитеннің бас менеджері болған Роберт Х. Селбидің басшылығымен, темір жол 1919 жылы өз жеке "Ауылдық иеліктер" компаниясын құрды. "Метрополитенде өмір сүріңіз" деген ұран тіпті Метрополитен вагондарының есік тұтқаларына қашалып жазылған. Мысалы, Хиллингдон (1923) сияқты кейбір станциялар компанияның қала маңындағы құрылыстарын қамтамасыз ету үшін арнайы салынды. Уэмбли Паркі, Кроксли Грин (1925) және Стэнмор (1932) сияқты бірнеше станцияны Чарльз В. Кларк (Чилтерн Кортты да жобалаған) өнер және қолөнер стиліндегі "вилла" түрінде жобалады. Бұл станциялар айналағы ортамен үйлесуі тиіс еді, бірақ кейіннен қарағанда, олар 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Чарльз Холденнің Underground тобы үшін жасаған керемет, заманауи дизайнның көркемдігі мен болашақты көру қабілетінен кем түседі.
Еліктеушілер
Шамамен 70 жыл өткен соң, Чилтернс консервациялық кеңесі «Чилтернс елі – теміржол стансаларынан ауылдық саяхаттаулар» (2004) атты жарнаманы таратты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай Британ темір жолының Оңтүстік аймағы басылымға шығарған «Метро-жер, саяхатшыларға арналған нұсқаулық» еңбегіне сүйене отырып, ол Суррей және Сассекс аймақтарының «Рамблленд» стансаларына сілтеме жасады.