Кіріспе

Қосымша отын тасымалдау үшін сыртқы резервуарлар қолданылады. Авиацияда, ұшаққа сырттан орнатылатын қосалқы отын резервуарларын сипаттау үшін "құлату резервуары" (сыртқы резервуар, қанат резервуары немесе ішкі резервуар) термині қолданылады. Құлату резервуарлары бір рет пайдаланылатын және көбінесе тасталатын болады. Сыртқы резервуарлар заманауи әскери ұшақтарда кең таралған, ал азаматтық ұшақтарда сирек кездеседі, бірақ соңғылары төтенше жағдайларда ғана тасталады.

Шолу

Құлап түсетін жанармай бактерілерінің басты кемшілігі – олар ұшаққа қарсылық күшін арттырады. Сыртқы жанармай бактерілері инерция моментін ұлғайтып, әуеде маневр жасау кезінде домалану жылдамдығын төмендетеді. Бактерінің жанармайының бір бөлігі бактерінің қосымша салмағы мен қарсылық күшін жеңуге жұмсалады. Бұл жағдайдағы қарсылық күші ұшақтың жылдамдығының квадратына пропорционалды өзгереді. Құлап түсетін жанармай бактерілерін пайдалану қару-жарақ орнатуға арналған сыртқы бекіткіштердің санын азайтады, қару-жарақ тасымалдау мүмкіндігін төмендетеді және ұшақтың радиолокациялық көрінуін күшейтеді. Әдетте, құлап түсетін бактерілердегі жанармай бірінші кезекте қолданылады, және тек олардың барлық жанармайы түгелдей пайдаланғаннан кейін ғана жанармай таңдағышы ұшақтың ішкі бактерілеріне ауыстырылады. Кейбір заманауи әскери ұшақтар конформдық жанармай бактерілерін (CFT) немесе дәстүрлі сыртқы бактерілерге қосымша пайдаланады. CFT-лер қарсылық күшін азайтады және сыртқы бекіткіштерді қажет етпейді, бірақ кейбір түрлерін тек жерде ғана алуға болады.

Тарих

Селфридж алаңы тарихына сәйкес, құлату резервуарлары алғаш рет 1923 жылдың 5 наурызында қолданылған. Кейіннен, құлату резервуарлары Испания азамат соғысында ұзақ қашықтықтағы эскорт ұшулары үшін истребительдерге қосымша отын тасуға мүмкіндік берді, бұл корпустың айтарлықтай үлкейіп, ауырлап, маневрлеу қабілетін төмендетуін болдырмады. Jiro Horikoshi жобалаған Mitsubishi A5M 1937 жылдан бастап ұзақ қашықтықта отынмен қамтамасыз ету үшін сыртқы төменгі құлату резервуарын қолдана бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Люфтваффе 1940 жылдың басында Ju 87R үшін жеңіл қорытпадан жасалған модельді енгізе отырып, сыртқы отын резервуарларын қолдана бастады, бұл Stuka шомылу бомбалаушысының ұзақ қашықтықтағы нұсқасы болды. Бұл типтегі құлату резервуарларын Messerschmitt Bf 109 истребителі де қолданды, 1940 жылдың тамызында ұсынылған Bf 109E 7 нұсқасынан бастап. Focke Wulf Fw 190 истребителіне де орнатылған, кем дегенде төрт конструкциялық форматта – оның ішінде кем дегенде бір импрегнирленген қағаз материалдан жасалған, бір рет қолданылатын нұсқасы бар – және сыртқы түрінде аздап ғана өзгешеліктері бар бұл резервуар, Люфтваффе қызметіндегі көптеген құлату резервуарларының стандартты көлеміне айналды. Мессершмитт Bf 110 ауыр истребителінің және басқа да екі қозғалтқышты Люфтваффе ұшақтарының кейбір түрлерінде сирек қолданылатын, желкенмен тұрақтандырылған үлкен сыйымдылықтағы құлату резервуары қолданылды. Алғашқы құлату резервуарлары бос болғанда немесе соғыс немесе төтенше жағдай кезінде соғу, салмақты азайту және маневрлеуді арттыру үшін тастауға арналған. Қазіргі заманғы сыртқы резервуарларды шайқас кезінде сақтап, төтенше жағдай туғанда тастауға болады. Одақтас әскерлер оларды көбінесе истребительдердің қашықтығын арттыру және континенттік Еуропаны бақылау уақытын ұзарту үшін қолданды. RAF 1942 жылы Supermarine Spitfires ұшақтарын Мальтаға жеткізу кезінде мұндай сыртқы отын резервуарларын қолданды. Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштерінің Mitsubishi A6M Zero истребителінің жобалау талаптарында толық қуатпен екі сағатқа немесе крейсерлік жылдамдықпен алты-сегіз сағатқа төзімділік қарастырылған. Zero ұшақтарымен әдетте құлату резервуарлары қолданылды, тіпті ұрыс әуе патрулінде (CAP) де. Zero 1940 жылы пайдалануға берілді. Америкалық бомбалаушы-теоретиктер («бомбалаушы мафия» деп аталған) ауыр бомбалаушы ұшақтардың үлкен флотын құруды қалады. Олар көптеген пулеметтері бар ауыр бомбалаушы ұшақтардың құрамалары өзін-өзі қорғай алатынын, ал ұзақ қашықтықтағы эскорт истребительдері қажетсіз немесе тіпті жобалау мүмкін емес деп есептеді. Сондай-ақ, олар алыс қашықтықтағы орташа бомбалаушы ұшақтар ресурстар үшін бәсекелесе алады деп уайымдады. Осы себептерге байланысты АҚШ-тың ресми саясаты бойынша, құлату резервуарларын жасауға немесе қолдау көрсетуге болмайтын. 1941 жылы мұндай көзқарастар қалыптасқан кезде Бенджамин С. Келси және Оливер П. Эколс сияқты ұшқыштар үнсіз жұмыс істеді, Lockheed P-38 Lightning истребителінен бастап американдық ұшақтарға құлату резервуарларының технологиясын енгізу үшін. P-38 ұшақтары адмирал Иссороку Ямамотоның ұшағын түсірген «Кешірім» операциясын жүзеге асыру үшін, әрбір истребительге қосымша отын жеткізетін құлату резервуарларын ғана пайдалана алды. (Бұл миссия үшін әрбір ұшақ шамамен бір және шамамен үлкен резервуар алып жүрді). 8-ші Әуе армиясының генералы Айра С. Икер өзінің Republic P-47 Thunderbolt истребительдерінің қашықтығын арттыру мақсатында британдық қатаң қағаздан жасалған резервуарларды сынақтан өткізді, осылайша олар стратегиялық бомбалаушылармен ұзақ уақыт бойы ұшуға және қорғауға мүмкіндік алды. Бірақ қағаз эксперименттері американдық жоспарлаушыларды қанағаттандырмады, ал Икердің икемсіз бомбалаушы қорғаныс стратегиясы истребительдерді тежеп тұрды, сондықтан ол генерал-майор Джимми Дулиттлмен ауыстырылды, ол эскорт истребительдеріне жауды алыстан қарсы алуға еркіндік берді және 1944 жылы американдық истребительдер үшін металл резервуарларды енгізді. Сыртқы резервуарлар Thunderbolt истребителін қысқа қашықтықтағы ұшақтан ұзақ қашықтықтағы эскорт және әуеде басымдық ұшаққа айналдырып, оған британдық аралдардан Германияға дейін бомбалаушыларды сүйемелдеуге және ауыр бомбалаушы құрамаларының Солтүстік Американың P-51 Mustang истребительдерінің сүйемелдеуімен күндізгі рейдтерге шығуына мүмкіндік берді. P-38 ең ұзақ ұшуларында екі резервуарды таси алатын. Бұл тамшы тәрізді резервуардың ұзындығы 3,96 м, ең кең жеріндегі диаметрі 0,91 м.

Қағаздан жасалған құю резервуарлары

Соғыс кезіндегі металл тапшылығы және ұрыс машиналарын ұшу қашықтығын арттыру қажеттілігі туындағанда, британдықтар желіммен сіңірілген крафт қағазынан жасалған қосымша жанармай бактерілерін ойлап тапты. Бұл бактер жоғары және төмен температураға төзімділік қасиеттеріне ие болды, сондай-ақ ұшақта пайдалану үшін су өткізбейтін болды. Желім отынның әсерінен бірте-бірте еріп, кейде отын құйылғаннан кейін бірнеше сағаттан кейін ағып кетуге себеп болғандықтан, бұл бактер тек бір рет қолданылатын болды. Олар әдетте суық Солтүстік Еуропа жағдайларында қолданылды, ұшу алдында бірден толтырылып, миссия тоқтатылған жағдайда тасталып, тек бағытты ұшу кезеңіне ғана қажет болды. Мұндай қағаз бактер үш негізгі бөліктен құрастырылды: мұрын конусы, құйрық конусы және корпус. Әр бөлік ағаш формалардың үстіне қалыптастырылды. Орталық бөлігі сіңірілген қағаз қабаттарын цилиндрге орау арқылы жасалды, ал бактердің шеттері қолмен ламинатталған, гүл жапырақтары тәрізді бөліктермен (кейде «сегменттер» деп аталса) бекітілді. Соңғы құрастыру алдында ағаштан жасалған толқындарды басатын элементтер орнатылды, құбырлар мен қосымша бөлшектер бекітілді, ішкі беттері жанармайға төзімді лакпен жабылды, содан кейін үш бөлік престе біріктірілді. Бак қатайғаннан кейін оған қысым сынағы жүргізілді, сынақтан өткен бактерге екі қабат целлюлоза эмалі, содан кейін екі қабат алюминий бояуы жағылды. (Британдық қағаз бактерді сыртқы түрімен ұқсас металл бактерден түсі бойынша ажыратуға болады: қағаз бактер күміс түсті, ал металл бактер сұр түсті.) RAF 13 000-ға жуық қағаз бактер жасады және пайдаланды, олардың көп бөлігі соғыс кезінде металлдың көп мөлшерін сақтауға мүмкіндік берді. Олардың сипаттамасынан туындаған азғындығы, төмен құны және беріктігінің жоқтығы салдарынан, олардың сақталып қалған үлгілері өте сирек кездеседі. Сарапшылар осы тұжырымды жасаған кезде, 8-ші әуе армиясының ұшақтары 15 000-нан астам қағаз бактерді бірде-бір ақаусыз пайдаланғандықтан, бұл сынға лайық болмады. Бұл Солтүстік Еуропада жұмыс істейтін американдық бір моторлы ұшақтарында қолданылатын 75 галлондық (284 литрлік) сыйымдылықтағы металл бактердің көп қолданылуын түсіндіруге болады (олар ұшақтың бойымен созылатын айқын көлденең тігіспен екі бөліктен жасалған алюминийден құралған). P-51, P-47 және P-38 ұшақтарында қолданылатын модель де тағы бір кең таралған металл бак болды.

Соғыстан кейінгі пайдалану

Matra JL 100 – ерекше гибридтік жанармай багы және ракеталық жиынтық; ол 19 SNEB ракетасын орналастыратын ракета ұңғысымен және арт жағында отынды біріктіріп, бір аэродинамикалық пішіндегі модульге жинақтайды, оны Dassault Mirage III және English Electric Lightning сияқты әскери ұшақтарға орнатуға болады. Mach 2 жылдамдығымен ұшуға қабілетті алғашқы операциялық бомбалаушы Convair B 58 Hustler бомба бөліміне ие болған жоқ: ол фюзеляждың астындағы бомба/жанармай жиынтық контейнерінде бір ядролық қаруды және жанармайды тасыды.

Автомобильді пайдалану

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жарысшылар Калифорнияның құрғақ көлдерінде жаңа жер үсті жылдамдық рекордтарын орнату үшін жарысқа қатысты. Соғыстан артылған бомба танктері (немесе "қарнындағы танктер" деп те аталатын) көптеп кездесті, олар аэродинамикалық тұрғыдан бейтарап болды және оларды көлікке айналдыру көп уақыт алған жоқ, осылайша "көлдік автомобильдер" пайда болды. GM тарихшыларының мәліметінше, So Cal Speed Shop-тың Билл Берк алдымен P 51 Mustang бомба танкін түрлендіруге тырысты, бірақ кейін үлкен P 38 Lightning танкына көшті. Бүгінгі күнге дейін көлдік автомобильдер Бонневилл тұзды далаларында жарысады.