Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шкала түрі
Type of scale
Қабықша ( /audio=en us scute. oga//s//k//j//uː//t///) немесе скутум (лат. scutum; көпше: scuta "қалқан") - тасбақаның қабығында, крокодилдердің терісінде және құстардың аяқтарында болатын мүйізбен жабылған сүйекті сыртқы тақташа немесе қабық. Бұл термин жәндіктердің мезонотумының алдыңғы бөлігін, сондай-ақ кейбір кенелерді (мысалы, Ixodidae тұқымдасы, кенелер) сипаттау үшін де қолданылады.
A scute (/audio=en us scute. oga//s//k//j//uː//t///) or scutum (Latin: scutum; plural: scuta "shield") is a bony external plate or scale overlaid with horn, as on the shell of a turtle, the skin of crocodilians, and the feet of birds. The term is also used to describe the anterior portion of the mesonotum in insects as well as some arachnids (e. g., the family Ixodidae, the scale ticks).
Қасиеттері
Қалқаншалар қабыршақтарға ұқсас және бірдей қызмет атқарады. Кесірткелер мен жыландардың қабыршақтары эпидермистен түзілгенімен, қалқаншалар терінің төменгі қантамырлы қабатында қалыптасады, ал эпидермалық элемент тек жоғарғы бетін құрайды. Тірі дермада пайда болатын қалқаншалар сыртқы қабаттан, мүйізді сыртқы қабатты жасайды. Қалқаншалар әдетте жылан қабыршақтары сияқты бірін-бірі жаппай жаппай баспас, бірақ панголинді қараңыз. Сыртқы кератин қабаты бөлік-бөлікпен түсіріледі, жыландар мен кесірткелердегідей бір қабатты тері түсірілмейді. Дермалық негізде сүйек болуы мүмкін және дермалық қару жасауы мүмкін. Сүйекті негізді қалқаншалар остеодермдер деп аталады. Дермалық қалқаншалар құстардың аяқтарында және кейбір сүтқоректілердің құйрықтарында кездеседі және олардың жорғалаушылардың дермалық қаруының бастапқы түрі деп саналады. Бұл термин армадилло мен жойылған Глиптодонның ауыр қаруын сипаттау үшін де қолданылады, сондай-ақ кейде жыландар немесе шортан, шад, сельдь және менхаден сияқты кейбір балықтарды сипаттауда қабыршақтардың орнына қолданылады.
Scutes are similar to scales and serve the same function. Unlike the scales of lizards and snakes, which are formed from the epidermis, scutes are formed in the lower vascular layer of the skin and the epidermal element is only the top surface Forming in the living dermis, the scutes produce a horny outer layer that is superficially similar to that of scales. Scutes will usually not overlap as snake scales (but see the pangolin). The outer keratin layer is shed piecemeal, and not in one continuous layer of skin as seen in snakes or lizards. The dermal base may contain bone and produce dermal armour. Scutes with a bony base are properly called osteoderms. Dermal scutes are also found in the feet of birds and tails of some mammals, and are believed to be the primitive form of dermal armour in reptiles. The term is also used to describe the heavy armour of the armadillo and the extinct Glyptodon, and is occasionally used as an alternative to scales in describing snakes or certain fishes, such as sturgeons, shad, herring, and menhaden.
Сүтқоректілер
Сүтқоректілердің тарихи алдындағы ата-бабалары – синапсидтер, қалқаншалармен жабылған деп саналады, олар кейін азайып, шашпен алмастырылған. Тырнақтың бекітілу бетін есептемегенде, қазіргі сүтқоректілерде қорғаныш қалқаншалар немесе қабыршақтар дерлік көрінбейді. Панголиндердің мүйізді қабыршақтарын кейде қалқанша деп атайды, бірақ "қалқанша" армадильоның ауыр қапталдарын сипаттау үшін қолданылады.
Prehistoric ancestors of mammals, the synapsids, are thought to have scutes which were later reduced and replaced by hair. Excluding the attachment surface of fingernails, armoured scutes or scales are almost never seen in modern mammals. The horny scales of pangolins are only rarely called scutes, but "scute" is used to describe the heavy armour of the armadillo.
Қайыңдар
Құрбақаның қабығы көбінесе кератиннен тұратын қалқаншалармен жабылған. Олар мүйіз, өсімдік немесе тырнақ сияқты басқа түрлердегі құрылымдарға ұқсас құрылған.
The turtle's shell is covered by scutes formed mostly of keratin. They are built similarly to horn, beak, or nail in other species.
Балық
Кейбір балықтар, мысалы, қарағай балық, толығымен немесе жартылай қалқанмен жабылған. Өзен шабақтары мен жіпбалықтардың құрсақ бөлігінде қорғану үшін пайдаланылатын көтеріңкі, өткір ұштары бар қалқаншалар тізілімі болады. Кейбір лақа балықтарының дене сызығының екі жағында қалқаншалардың қатары орналасқан. Көксабақтарда қабықшалардың орнына бес қатар қалқанша болады.
Some fish, such as pineconefish, are completely or partially covered in scutes. River herrings and threadfins have an abdominal row of scutes, which are scales with raised, sharp points that are used for protection. Some jacks have a row of scutes following the lateral line on either side. Sturgeon have five rows of scutes instead of scales.
Құстар
Көптеген құстардың тарсометатарсуы мен саусақтары екі түрлі қабыршақтармен жабылған. Ірі қалқанша қабыршақтар тарсометатарс пен саусақтардың үстіңгі жағында, ал кішірек қалқанша қабыршақтар бүйір жағында орналасқан. Екі құрылымның да рептилия қабыршақтарымен гистохимиялық ұқсастығы бар; алайда, олардың эволюциялық дамуын зерттеу, құс аяғындағы қабыршақтардың қауырсынды құрудың генетикалық бағдарламасын тежеу арқылы қайта дамығанын көрсетті. Қауырсынды құру бағдарламасын тоқтату нәтижесінде тарсометатарс пен саусақтардың бойында қабыршақтардың орнына қауырсындар өседі.
The tarsometatarsus and toes of most birds are covered in two types of scales. Large scutes run along the dorsal side of the tarsometatarsus and toes, whereas smaller scutellae run along the sides. Both structures share histochemical homology with reptilian scales; however, work on their evolutionary development has revealed that the scales in bird feet have secondarily evolved via suppression of the feather building genetic program. Unblocking the feather suppression program results in feathers growing in place of scales along the tarsometatarsus and toes.
Құрттар және басқа да буынтұқымдылар
"Scutum" термині жәндіктер анатомиясында мезонотумның алдыңғы бөлігінің (және техникалық тұрғыдан, метанотумның) балама атауы ретінде қолданылады, бірақ бұл контексте сирек қолданылады. Қатты кенелерде, Ixodidae, scutum – бұл басқа жақын орналасқан, алдыңғы арқалық бетіндегі қатты, склеротизацияланған пластина. Көзі бар түрлерде көздер scutum бетінде орналасқан. Ересектеген кене анасының қанға толуына қарай созылатын, қатты scutum-ның артқы жағындағы иілгіш экзоскелеті аллоскутум деп аталады. Кене аталықтары аналықтарға қарағанда қанмен онша толып кетпейді, сондықтан оларға иілгіш аллоскутум қажет емес; керісінше, қатты scutum бас артындағы дерлік барлық арқалық бетін жабады және оны конскутум деп атауға болады. Opiliones-тің кейбір түрлерінде біріккен ішек сегменттері scutum деп аталады.
The term "scutum" is also used in insect anatomy, as an alternative name for the anterior portion of the mesonotum (and, technically, the metanotum, though rarely applied in that context). In the hard ticks, the Ixodidae, the scutum is a rigid, sclerotised plate on the anterior dorsal surface, just posterior to the head. In species with eyes, the eyes are on the surface of the scutum. The flexible exoskeleton posterior to the rigid scutum of the female tick, is called the alloscutum, the region that stretches to accommodate the blood with which the mature female tick becomes engorged. Males do not engorge nearly as drastically as females, so they do not need a flexible alloscutum; instead the rigid scutum covers practically the entire dorsal surface posterior to the head, and may be referred to specifically as the conscutum. In some species of Opiliones, fused abdominal segments are referred to as a scutum.