Кіріспе

Британдық далалық артиллериялық зеңбірек және гаубица Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылды. Ordnance QF 25 pounder, немесе жай ғана 25 pounder немесе 25 pdr, 3,45 дюйм (87,6 мм) калибрлі зеңбірек, Екінші дүниежүзілік соғыста британдық және Достастық күштері қолданған далалық артиллерияның маңызды бөлігі болды. Ол беріктігімен, пайдаланудың қарапайымдығымен және әмбебаптығымен жиі сипатталды. Бұл соғыс кезінде британдықтардың негізгі далалық зеңбірегі және гаубицасы болды. Ол соғыс басталмас бұрын қаруға алынды және жоғары бұрышпен және тікелей ату мүмкіндіктерін, салыстырмалы түрде жоғары ату жылдамдығын және өте жылдам қозғалатын бөлігі бар, тиімді снарядты біріктірді. Бастапқы өндіріс баяу болды, бірақ 1945 жылға қарай 12 000-нан астам дана өндірілді. Бұл зеңбірек 1960 жылдарға дейін британ армиясының негізгі артиллериялық құралы болып қала берді, ал 1980 жылға дейін оқу бөлімдерінде шектеулі түрде қолданылды. Көптеген Достастық елдері өздерінің зеңбіректерін 1970 жылдарға дейін активті қызметте немесе резервте пайдаланды, ал қазіргі уақытта (2020 жылдар) осы қару үшін оқ-дәріні Пәкістан қару-жарақ фабрикалары өндіруде.

Өндіріс

Көптеген түрлі компаниялар Ұлыбританияда қарулар мен олардың құрамдас бөліктерін өндірді. Scotswood-тағы Vickers Armstrongs, Peterborough-дағы Baker Perkins және Glasgow-дағы Weirs ең ірілерінің қатарында болды. Әртүрлі Патшалық қару-жарақ фабрикалары қару-жарақ компоненттерінің басым бөлігін жасады. Канадада Sorel Industries толық қарулар құрастырып, Sexton-ға орнатуға қажетті қару-жарақтармен жабдықтады. Австралия да толық қарулар жасады, Ұлыбритания мен Канададағы практикаға сәйкес, дәнекерлеу әдісін таңдап, қақпақпен бекітпеді. Барлығы бойынша, дүние жүзінде 13 мыңнан астам қару жасалды.

Қару-жарақ

25 фунттық зеңбірек "жеке" немесе екі бөліктен тұратын оқ-дәрілермен атылды. Оқ, әдетте жезден жасалған, патрон корпусындағы интегралдық детонаторымен бірге, қозғалтқыш зарядтан бөлек салынатын. Жылдам атуға арналған зеңбіректерде патрон корпусы жабылу қызметін атқарады. Патрон корпусының екі түрі болды. Стандартты патронда үш матадан жасалған зарядтау қапшығы (қызыл, ақ және көк түсті) болады. Ақ немесе көк қапшықтарды патрондан алып тастау арқылы "бірінші" немесе "екінші" заряд беріледі, ал барлық үш қапшықты патрон корпусында қалдыру "үшінші" зарядты береді. Патрон корпусының үстіңгі жағы былғары картоннан жасалған стақаншамен жабылады. Екінші типтегі патрон "супер" деп аталады, ол тек бір зарядты қамтамасыз етеді. Стақаншаны патрон корпусынан алып тастауға болмайды. 1943 жылы бронебойғыш оқтарды ату кезінде тұмсықтың жылдамдығын арттыру үшін "супер плюс" деп аталатын кордиттің қосымша заряды енгізілді, бұл үшін зеңбірек тежегіші орнату қажет болды. "Жоғарғы регистрде" (көлбеу бұрышта) ату үшін қашықтықты жақсарту үшін көбірек зарядтар қажет болды. Бұл 1944 жылы енгізілген 4 унциялық кордиттің "аралық өсіміне" әкелді. Қапшықтардың қызыл және ақ жолақтары оларды тек бірінші және екінші зарядтармен ғана пайдалану керектігін көрсетеді. Бір қапшықты 1-ші зарядпен пайдаланғанда 1/2 заряд беріледі. 2-ші зарядқа бір қапшық қосылса, 2 1/3 заряд, ал екі қапшық қосылса, 2 2/3 заряд беріледі. Бұл төрт емес, жеті түрлі зарядты пайдалануға мүмкіндік берді. Патрон корпусының көптеген түрлері болды, көбінесе олардың айырмашылығы қозғалтқыш түрінде болды. Екі негізді қозғалтқыш (нитроцеллюлоза/нитроглицерин) Ұлыбритания стандарты болды, бірақ бір түрі АҚШ-тың бір негізді (тек нитроцеллюлоза) қозғалтқышын қолданды. Алайда, үш негізді нитроцеллюлоза/нитроглицерин/пикрит соғыс бойы қолданылды және ақырында басқаларының барлығын ығыстырды. 25 фунттық зеңбіректің негізгі оқ-дәрісі – 5/10 CRH оғы және қайық тәрізді құйрығы бар, ағымдағы жарылғыш (HE) снаряды болды. Жарылғыш заттардың құрамында TNT немесе Аматол болды. Сондай-ақ, түбінен түтін шығарушы (ақ және түрлі-түсті), жұлдызды және химиялық снарядтармен жабдықталды. Өртке қарсы және түрлі-түсті жарылғыш снарядтар жасалды, бірақ пайдалануға енгізілмеді, ал түтін снарядтары кейде үгіт-насихат парақтарымен немесе металл фольгадан жасалған "тереземен" толтырылды. Ұлыбритания 25 фунттық зеңбірек үшін WP түтін қабығын әзірлемеді. Танкіге қарсы қолдану үшін 25 фунттық зеңбірек шектеулі мөлшерде қатты бронебойғыш (AP) оқтармен жабдықталды, кейіннен баллистикалық қақпағы бар (APBC) күшті нұсқамен ауыстырылды. AP оқтары максималды зарядпен, 3-ші зарядпен, "супер" немесе "супер плюс" зарядымен, зеңбірек түріне байланысты атылды, өйткені тікелей атыс кезінде бронебойғыштық пен тегіс траектория үшін тұмсықтың жылдамдығы маңызды болды. Канадада пішінді зарядты танкіге қарсы снаряд әзірленді, бірақ 1944 жылы үш дюймдік (76,2 мм) калибрлі QF 17 фунттық танкіге қарсы зеңбіректің енгізілуі оның дамуын тоқтатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбритания AP оқтарын HESH снарядымен ауыстырды. Түрлі-түсті маркерлік снарядтар (бояу және ПЭТН) да әзірленді, бірақ пайдалануға енгізілмеді. Стандартты детонатор No 117 тікелей әрекетті (DA) болды. No 119 (DA және жайылым) де қолданылды. Түбінен түтін шығарушы снарядтармен жанар-жағар май немесе механикалық уақыт детонаторлары, ал HE снарядтарымен механикалық уақыт детонаторлары қолданылды. 1944 жылдың соңынан бастап қашықтықтан әрекет ететін детонаторлар қолданылды, содан кейін олар CVT детонаторларымен ауыстырылды.

Британдық қызмет

25 фунттық зеңбірек – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания, Ұлыбритания Достастығы және отарлық жаяу әскер мен броньды дивизиялары қолданған негізгі далалық артиллериялық қаруы. Оны Солтүстік Африкадағы Корольдік әуе күштерінің полкі де пайдаланған. Соғыс бойында әр британдық үлгідегі жаяу әскер дивизиясы үш далалық артиллерия полкінде 72 дана 25 фунттық зеңбірекпен жабдықталған. Броньды дивизиялар екі далалық артиллерия полкімен біртегін стандартталды, олардың бірі өздігінен жүретін (төменде қараңыз). 1940 жылдың ортасына дейін әр полкте он екі зеңбіректен тұратын екі батарея болды; кейін полктер сегіз зеңбіректен тұратын батареяларға ауысты және үшінші батарея қосылды, бұл процесс 1943 жылдың басына дейін аяқталмады. 1950 жылдардың соңында британдық армия алты зеңбіректік батареяларға қайта оралды. Далалық артиллерия полктерінде 25 фунттық екі батарея және 5,5 дюймдік бір батарея болды. Алғашқы 18 және 25 фунттық зеңбіректер Morris CDSW немесе Vickers Light Dragon Mk. III машинасымен сүйреліп жүрді, ол Vickers VA50-ден шығарылған және сонымен қатар Bren немесе Universal Carrier тасымалдағышының негізі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде 25 фунттық зеңбірек әдетте 4×4 далалық артиллерия тракторының ("квад") артында сүйреліп жүрді. Бұлар Англиядағы Morris, Guy және Karrier компаниялары, ал Канададағы Ford және Chevrolet компаниялары Canadian Military Pattern далалық артиллерия тракторын көбірек өндірді. 1950 жылдары британдық армия әртүрлі "квадтарды" арнайы корпуспен жабдықталған жаңа Bedford үш тонналық зеңбірек мұнарасымен алмастырды. 1941 жылы британдық армия Valentine танкынің шассиіне орнатылған 25 фунттық өздігінен жүретін зеңбірек – "Bishop" жасады. Бұл үлгі қанағаттандырмай, 1942 жылы 25 фунттық зеңбіректі пайдаланбайтын американдық M7 Priest зеңбірегімен ауыстырылды, бұл далада оқ-дәрімен жабдықтауды қиындатты. 1944 жылы Priest зеңбіректері 25 фунттық зеңбіректі пайдаланған Sexton зеңбірегімен ауыстырылды. Sexton жобасы Канадада жасалып, негізінен Канадада өндірілді (орнатудың үштен екі бөлігі және монтаждау шектеулі өндіріс қуатына байланысты Ұлыбританиядан импортталды) және 25 фунттық зеңбіректі Ram немесе Grizzly танкынің шассиіне орнату арқылы жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыс стандарттары бойынша 25 фунттық зеңбіректің калибрі және снаряд салмағы көптеген басқа далалық артиллериялық қаруларға қарағанда кішірек болды, бірақ оның атыс қашықтығы олардан ұзақ болды. (Көптеген күштер соғысқа кішкентай үлгілермен кірді, бірақ тез арада үлкенірек қаруларға көшті.) Ол бірінші дүниежүзілік соғыстың басында тиімсіз деп танылған қырып-жою емес, басу (нейтралдау) отына арналған британдық тәжірибе үшін жасалған. Дегенмен, барлығы 25 фунттық зеңбіректі ең жақсы артиллериялық қарулардың бірі деп есептеді. 1944-1945 жылдардағы Солтүстік-Батыс Еуропа кампаниясындағы зеңбіректің әсері (және британдық артиллерияны басқару жүйесінің жылдам жауап беруі) көптеген неміс сарбаздарын британдықтар жасырын түрде автоматты 25 фунттық зеңбіректі қолданды деп сендірді. Ұлыбританиядағы қызмет кезінде 1960 жылдары көптеген 25 фунттық зеңбіректер 105 мм Abbot SPG, кейбіреулері Oto Melara 105 мм жинақталған гаубицасымен, ал қалғаны 105 мм L118 жеңіл зеңбірегімен ауыстырылды. 25 фунттық зеңбіректі далалық рөлінде (салтанатты пайдаланудан өзге) соңғы рет атқан британдық әскери бөлім 1992 жылы Солсбери жазығындағы Құрметті артиллерия компаниясының қарулы жасағы болды.

Басқа ұлттармен қызмет

Егемендік және отарлық күштерден басқа, Екінші дүниежүзілік соғыста Франция, Грекия, Польша, Чехословакия, Нидерланды, Бельгия және Люксембургтің бос күштері де қолданды. Соғыста неміс әскеріне қарсы АҚШ артиллериясының жасаған алғашқы атысы 34-ші жаяу әскер дивизиясының 25 фунттық зеңбірегінен болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 25 фунттық зеңбірек 1960 жылдарға дейін көптеген Ұлттар Достастығы армияларында қолданыста болды. Олар Кореяда британдық, канадалық және Жаңа Зеландиялық полктерде пайдаланылды. 1943 жылдан бастап 213 қысқартылған зеңбірек өндірілді. Бұл зеңбіректер ескірген деп жарияланып, 1946 жылы сақтауға қойылды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка қорғаныс күштері бұл қаруды G1 деп атады. Ол Оңтүстік Африка шекаралық соғысының бастапқы кезеңдерінде, соның ішінде "Саванна" операциясында кеңінен қолданылды. G1 қаруы әлі де мерекелік шараларда қолданылып келеді.

Родезия

Родезия армиясы Буш соғысы кезінде осы қаруды қолданған, бірақ сол кезде оның оғы жаудың бекіністерін тесіп өте алмайтын болды.

Шри-Ланка

Орданс QF 25 фунт Mark III 1985 жылы Шри-Ланка азаматтық соғысының бастапқы кезеңдерінде Пәкістан тарапынан Шри-Ланка армиясының қару-жарақ тізіміне қосылды және 1985 жылдың қыркүйегінде құрылған Шри-Ланка артиллериясының 6-шы далалық полкі қолданды. Кейіннен ол 122 мм 60 типті гаубицамен алмастырылды, бірақ 6-шы далалық полкінің салтанатты салют батареясында әлі де қолданыста болып келеді.

Ирландия

1949 жылы Ирландия қорғаныс күштері 48 бұрынғы британдық армия Mark III 25 фунтты қаруын сатып алды. Олар 2009 жылға дейін резервте болды, ал 1981 жылы армияда 105 мм жеңіл зеңбірекпен алмастырылды. Ирландия армиясы мемлекеттік шараларда қолдану үшін алты зеңбіректі салтанатты 25 фунттық батареясын сақтап тұрады.

Үндістан

Үндістан армиясы 1947 жылғы Үнді-Пакистан соғысында, 1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысында және 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысында Пәкістанға қарсы, ал 1962 жылғы Қытай-Индия соғысында Қытайға қарсы 25 фунтты қару қолданды.

Иордания

Иордания араб легионы 1948 жылғы шайқастарда сегіз 25 фунттық далалық зеңбірек қолданды. Кейіннен Корольдік Иордан армиясы алты күндік соғыс кезінде бірнеше 25 фунттық зеңбірек батареяларын қолданды.

Ливан

Ливан армиясы 1975 жылы жиырма бір QF Mk III 25 фунттық зеңбіректерді қару қатарына қосты, олардың көпшілігі кейіннен 1976 жылдың ақпанында Тайгерлер жасағы мен Катаэб реттеуші күштері (KRF) жасағы тарапынан тартып алынып, 1980 жылы Ливан күштеріне берілді, олар Ливан азаматтық соғысы кезінде оларды қолданды.

Люксембург

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еркін Люксембург әскерлері төрт 25 фунттық зеңбірек қолданды. Олар Ұлы герцогиня Шарлоттаның төрт қызының құрметіне аталған: Елизавета, Мари Аделаида, Мари Габриэль және Аликс. Соғыстан кейін Люксембург армиясы бірнеше 25 фунттық зеңбіректерді пайдаланды. 1955–1957 жылдары олардың ұңғылары ауыстырылып, жаңа нысана көздері орнатылды. Бірінші артиллериялық батальон 18 зеңбірекпен 1963 жылдан 1967 жылға дейін АҚШ-тың 8-ші жаяу әскер дивизиясының қолдауына берілді. Бірінші Люксембург артиллериялық батальонының соңғы оқтары 1967 жылдың 31 мамырында зеңбіректерден оқталды. Кейбіреулері салтанаттық оқтар үшін сақталды.

Грекия мен Кипр

25 фунттық қару алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Африкадағы грек күштерінде қолданысқа енді. Үш (I, II және III нөмірленген) далалық артиллерия полкі, әрқайсысы 24 данадан тұратын, Грекияның эмиграциядағы үкіметі құрған грек жаяу әскер бригадаларының құрамында құрылды. Олардың едәуір әрекеттері 1942 жылы Эль-Аламейнде және 1944 жылы Риминиде болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 25 фунттық қару Грекиядағы Азамат соғысы кезінде Грекия армиясының құрамында қызмет етті. 1946–1949 жылдардағы азамат соғысы кезінде грек артиллериясы әртүрлі ұйымдастыру схемаларында барлығы 125 25 фунттық қару қолданды. Азамат соғысынан кейін олар әрқайсысы 18 қарудан тұратын жеті дербес полкке бөлінді. 1952 жылы Грекияның НАТО-ға қосылуынан және 1953 жылы американдық калибрлерге стандарттанудан кейін, 25 фунттық қару, басқа үлгілерден айырмашылығы, зейнеткерлікке шығарылмай, дивизиялық артиллерия құралымдарының бөлігі ретінде әрқайсысы сегіз қарудан тұратын 13 батальонға қайта ұйымдастырылды. 1957 жылы американдық артиллерияның келуі батальондағы қару санын 8-ден 12-ге дейін арттыруға мүмкіндік берді. 1964 жылы Грекиядан 54 25 фунттық қару Кипрға берілді, онда олар Кипр Ұлттық гвардиясының құрамына кіріп, әрқайсысы 12 қарудан тұратын төрт батальонға (181, 182, 183 және 185 нөмірлері) және алты қарудан тұратын бір дербес батареяға (184) бөлінді. Олар 1974 жылы аралға түрік басқыншылығы кезінде қатысты. 25 фунттық қарулар 1992 жылға дейін Грекия армиясының қызметінде болды, содан кейін CFE келісімі аясында зейнеткерлікке шығарылды. Кипр Ұлттық гвардиясының қарулары әлі де сақтауда.

Жаңа Зеландия

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясының артиллериялық бөлімдері Грекияда, Солтүстік Африкада және Италияда 25 фунттық зеңбіректерді (25 pr) кеңінен пайдаланды. Корольдік Жаңа Зеландия артиллериясының 25 фунттық зеңбіректермен жабдықталған 16-шы далалық полкі Корея соғысында Біріккен Ұлттар Ұйымының күштеріне қосылу үшін құрылды. Бірінші қатардағы бөлімшелерде 25 фунттық зеңбіректер OTO Melara L5 зеңбірегімен ауыстырылды. 1977 жылға дейін бұл зеңбіректер Аумақтық Артиллериядан алынып, операциялық қызметтен шығарылды. Бүгінде 25 фунттық зеңбіректер салтанаттық қару ретінде қолданылып келеді.

Нигерия

Нигерия Федералдық Армиясы Биафра соғысында 25 фунттық зеңбіректерді қолданды. Нигерия Армиясы оларды 2002 жылға дейін де пайдаланды.

Ирактық Курдистан

2015 жылғы жаңалықтарда күрд пешмерга күштерінің қатарында кемінде бір 25 фунттық зеңбірек Ирактың Мосул қаласындағы ИМ позицияларына қарсы қолданылғаны көрсетілген.

Оңтүстік Вьетнам

1953 жылы Вьетнам Ұлттық Армиясы 122 дана QF 25 фунттық зеңбірекпен жабдықталды.

I белгі

Ресми түрде "Орданс, жылдам атуға арналған 25 фунт Mark I 18 pr Mark IV тірегінде" немесе "Орданс, жылдам атуға арналған 25 фунт Mark I 18 pr Mark V тірегінде" деп аталады және көбінесе "18/25 фунт" деп аталады. Mark I – 25 фунттық ствол және 18 фунттық зеңбіректің өзгертілген корпусындағы "бос қаптама". Корпус 18 фунттық тіректің интерфейсін қамтамасыз етті. Ең алғашқы нұсқалары 18 фунттық типтегі биіктік көзделгіштерін сақтап қалды, бірақ кейінгілерінде орындықтың оң жағында Проберт үлгісіндегі калибрлеу көзделгіштері болды. Mark IV P тірегі – қорап тәрізді, ал Mark V P – екі бөлікті тірек. 18 фунттық зеңбіректердің бұл түрлері алғаш рет 1937 жылы британдық әскерде пайда болды. Норвегиялық науқанда бірнешеуі, ал Францияда 704-і жоғалды, нәтижесінде Ұлыбританияның әлемдік қорында шамамен сол көлемде қалды. Олар Солтүстік Африкада (1941 жылдың соңына дейін) және Үндістанда қолданылды. Бұл 25 фунттық зеңбірек 18 фунттық тірегі болғандықтан 3-ші зарядпен ғана шектелді.

Епископ

Бишоп – британдық 25 фунтты, өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы, Валлентайн танк шассиінде жасалған, бірақ жақсырақ үлгілермен тез алмастырылды.

Он алты

Секстон – канадтық, 25 фунтты, Ram немесе Grizzly танк шассиіндегі өздігінен жүретін артиллериялық установка.

Ермәмбе

Ерамба – австралиялық, 25 фунттық зеңбірек орнатылған, M3 Lee танк шассиіндегі өзі жүретін артиллериялық установка.