Құрлықтағы ұзақ қашықтықтағы қарулар

Кіріспе

Құрлықтағы соғыс үшін ұзақ қашықтыққа арналған қарулар

Артиллерия – жаяу әскердің оттық қаруларының қашықтығы мен күшінен әлдеқайда асатын оқ-дәрілерді ұзаққа атқылайтын қарулар. Артиллерияның алғашқы дамуы қоршау кезінде қорғаныс қабырғаларын және бекіністерді бұзу мүмкіндігіне бағытталған еді, бұл ауыр, көшпес қоршау машиналарын жасауға әкелді. Технология жетілдікке шаққанда, майдан үшін жеңіл, жылдам қозғалатын артиллериялық зеңбіректер пайда болды. Бұл даму бүгінге дейін жалғасуда; қазіргі заманғы өздігінен жүретін артиллериялық машиналары өте мобильді және әмбебап қарулар болып табылады, әдетте армияның жалпы оттық күшінің ең үлкен бөлігін қамтамасыз етеді. Бастапқыда "артиллерия" сөзі кез келген қару-жарақпен немесе қорғаныспен жабдықталған сарбаздар тобын білдірген. Оқ-дәрі мен зеңбіректер пайда болғаннан бері "артиллерия" көбінесе зеңбіректерді білдіреді, ал қазіргі қолданыста, әдетте снаряд атуға арналған зеңбіректер, гаубицалар мен минометтерді (жинап алғанда, түтікшелі артиллерия, зеңбірек артиллериясы немесе пушка артиллериясы деп аталады) және реактивтік артиллерияны білдіреді. Күнделікті сөйлеуде "артиллерия" сөзі көбінесе жеке құрылғыларды, олардың керек-жарақтары мен бөлшектерін білдіреді, бірақ мұндай жиынтықтар дұрысырақ "жабдықтар" деп аталады. Дегенмен, зеңбірек, гаубица, миномет сияқты қарулардың жалпы атауы жоқ: АҚШ "артиллериялық құрал" деп атайды, ал көптеген ағылшын тілді армиялар "зеңбірек" және "миномет" деп атайды. Атылатын снарядтар әдетте қатты болса "оқ", ал қатты болмаса "снаряд" болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, қатты оқтардың түрлері, соның ішінде шашыранды оқ, тізбекті оқ және жүзімша оқ та қолданылған. "Снаряд" – оқ-дәрінің құрамдас бөлігі болып табылатын снарядқа жиі қолданылатын жалпы термин. Сәйкестік бойынша, артиллерия сондай-ақ мұндай машиналарын басқаратын әскер түріне сілтеме жасай алады. Кейбір армияларда артиллерия әскерлері далалық, жағалаулық, әуеге қарсы және танкке қарсы артиллерияны пайдаланған; басқаларында бұл бөлек әскерлер болды, ал кейбір елдерде жағалаулық әскери-теңіз күштерінің жауапкершілігінде болды. 20 ғасырда артиллерия үшін негізінен радар сияқты мақсатты анықтау құрылғылары мен дыбыспен арақашықтықты анықтау және жарқырауды анықтау сияқты техникалар пайда болды. Бұл құрылғыларды әдетте артиллерия әскерлерінің бірі немесе бірнешесі пайдаланады. 20 ғасырдың басында жанама атыстың кеңінен қолданылуы далалық артиллерия үшін арнайы деректерді, атап айтқанда, географиялық және метеорологиялық деректерді қажет етті, ал кейбір армияларда мұндай деректерді қамтамасыз ету артиллерия әскерлерінің жауапкершілігінде болды. Наполеон соғыстарында, Бірінші дүниежүзілік соғыста және Екінші дүниежүзілік соғыстағы қазалардың көп бөлігі артиллерияның салдарынан болды. 1944 жылы Иосиф Сталин сөйлеген сөзінде артиллерияны "соғыс құдайы" деп атады. Батыс соғысына оқ-дәрі енгізілгенге дейін артиллерия механикалық энергияға тәуелді болды, бұл снарядтардың кинетикалық энергиясын қатты шектеді, сонымен қатар жеткілікті энергия жинақтау үшін өте үлкен машиналарын жасауды талап етті. Б.з.д. 1 ғасырғы Рим катапультімен атқыланған тастар 16 килоджоуль кинетикалық энергияға жетті, ал 19 ғасырдың ортасындағы 12 фунттық зеңбірек 240 килоджоуль кинетикалық энергиямен снаряд атты, немесе 20 ғасырғы АҚШ соғыс кемесінің бас қаруынан 350 мегаджоуль энергия деңгейінен асып түсетін снаряд атты. Орта ғасырдан бастап қазіргі заманға дейін құрлықтағы артиллериялық құралдарды жылқымен тартатын шассилермен жылжытты. Қазіргі заманда артиллериялық құралдар мен олардың экипаждары көлік ретінде дөңгелекті немесе тірелмелі көліктерге сүйенді. Артиллерияның осы құрлықтағы нұсқалары теміржол зеңбіректерімен салыстырғанда кішкентай болды; осы ірі калибрлі зеңбіректердің ең үлкені – Суперзеңбірек ісі бойынша Вавилон жобасы – теориялық тұрғыдан спутникті орбитаға шығаруға қабілетті болды. Теңіз күштері қолданатын артиллерия да айтарлықтай өзгерді, зымырандар жалпы жер бетіндегі соғыста зеңбіректерді алмастырды. Әскери тарих барысында снарядтар әр түрлі материалдардан, әр түрлі пішіндерден жасалған, олар құрылыстық / қорғаныс құрылыстарын нысанаға алу және жаудың зардаптарын жою үшін әр түрлі әдістерді қолданған. Жарақтарды жеткізудің инженерлік қолданбалары уақыт өте келе айтарлықтай өзгерді, олар бүгінгі таңда қолданылып жүрген ең күрделі және жетілген технологияларды қамтиды. Кейбір армияларда артиллерияның қаруы – оқ-дәрі, ал оны атуға арналған жабдық емес. Нысанаға от шашу процесі "ату" деп аталады. Артиллериялық құралды басқаруға қатысты әрекеттердің барлығы "зеңбірекке қызмет ету" деп аталады, оны "экипаж" немесе зеңбірек экипажы жүзеге асырады, бұл тікелей немесе жанама артиллериялық атысқа алып келеді. Ату экипаждарының (немесе құрамаларының) қолданылу тәсілі "артиллериялық қолдау" деп аталады. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде бұл жерден, теңізден және тіпті әуеден атуға арналған қаруларға сілтеме жасай алады.

Artillery are ranged weapons that launch munitions far beyond the range and power of infantry firearms. Early artillery development focused on the ability to breach defensive walls and fortifications during sieges, and led to heavy, fairly immobile siege engines. As technology improved, lighter, more mobile field artillery cannons developed for battlefield use. This development continues today; modern self propelled artillery vehicles are highly mobile weapons of great versatility generally providing the largest share of an army's total firepower. Originally, the word "artillery" referred to any group of soldiers primarily armed with some form of manufactured weapon or armour. Since the introduction of gunpowder and cannon, "artillery" has largely meant cannon, and in contemporary usage, usually refers to shell firing guns, howitzers, and mortars (collectively called barrel artillery, cannon artillery or gun artillery) and rocket artillery. In common speech, the word "artillery" is often used to refer to individual devices, along with their accessories and fittings, although these assemblages are more properly called "equipment". However, there is no generally recognized generic term for a gun, howitzer, mortar, and so forth: the United States uses "artillery piece", but most English speaking armies use "gun" and "mortar". The projectiles fired are typically either "shot" (if solid) or "shell" (if not solid). Historically, variants of solid shot including canister, chain shot and grapeshot were also used. "Shell" is a widely used generic term for a projectile, which is a component of munitions. By association, artillery may also refer to the arm of service that customarily operates such engines. In some armies, the artillery arm has operated field, coastal, anti aircraft, and anti tank artillery; in others these have been separate arms, and with some nations coastal has been a naval or marine responsibility. In the 20th century, target acquisition devices (such as radar) and techniques (such as sound ranging and flash spotting) emerged, primarily for artillery. These are usually utilized by one or more of the artillery arms. The widespread adoption of indirect fire in the early 20th century introduced the need for specialist data for field artillery, notably survey and meteorological, and in some armies, provision of these are the responsibility of the artillery arm. The majority of combat deaths in the Napoleonic Wars, World War I, and World War II were caused by artillery. In 1944, Joseph Stalin said in a speech that artillery was "the god of war". Until the introduction of gunpowder into western warfare, artillery was dependent upon mechanical energy which not only severely limited the kinetic energy of the projectiles, it also required the construction of very large engines to accumulate sufficient energy. A 1st century BC Roman catapult launching stones achieved a kinetic energy of 16 kilojoules, compared to a mid 19th century 12 pounder gun, which fired a round, with a kinetic energy of 240 kilojoules, or a 20th century US battleship that fired a projectile from its main battery with an energy level surpassing 350 megajoules. From the Middle Ages through most of the modern era, artillery pieces on land were moved by horse drawn gun carriages. In the contemporary era, artillery pieces and their crew relied on wheeled or tracked vehicles as transportation. These land versions of artillery were dwarfed by railway guns; the largest of these large calibre guns ever conceived – Project Babylon of the Supergun affair – was theoretically capable of putting a satellite into orbit. Artillery used by naval forces has also changed significantly, with missiles generally replacing guns in surface warfare. Over the course of military history, projectiles were manufactured from a wide variety of materials, into a wide variety of shapes, using many different methods in which to target structural/defensive works and inflict enemy casualties. The engineering applications for ordnance delivery have likewise changed significantly over time, encompassing some of the most complex and advanced technologies in use today. In some armies, the weapon of artillery is the projectile, not the equipment that fires it. The process of delivering fire onto the target is called gunnery. The actions involved in operating an artillery piece are collectively called "serving the gun" by the "detachment" or gun crew, constituting either direct or indirect artillery fire. The manner in which gunnery crews (or formations) are employed is called artillery support. At different periods in history, this may refer to weapons designed to be fired from ground , sea , and even air based weapons platforms.

Экипаж

Кейбір қарулы күштер "атқыштар" терминін негізгі қызметі артиллерияны қолдану болып табылатын сарбаздар мен теңізшілерге қолданады. Атқыштар мен олардың қарулары әдетте "экипаж" немесе "топ" деп аталатын командаларға біріктіріледі. Басқа функциялары бар бірнеше осындай экипаждар мен топтар артиллерияның бірлігіне біріктіріледі, әдетте батарея деп аталады, кейде рота деп аталады. Қарулы топтарда әр роль нөмірленеді, "1" нөмірімен басталады, ол Топ командирі, ал ең жоғары саны – "Қорғаушы", командирдің орынбасары. "Атқыш" – ең төменгі шен, ал кіші офицерлер кейбір артиллерия түрлерінде "Бомбардиерлер" деп аталады. Батареялар жаяу әскердегі ротаға шамамен тең және әкімшілік және операциялық мақсаттар үшін ірі әскери ұйымдарға біріктіріледі, әскерге байланысты батальондар немесе полктер. Олар бригадаларға топтастырылуы мүмкін; Ресей армиясы кейбір бригадаларды артиллериялық дивизияларға топтастырады, ал Халықтық азаттық армиясында артиллерия корпустары бар. "Артиллерия" термині ұйымдық тұрғыдан қарағанда, қаруды қолданатын ұлттық қарулы күштердің бөлімшелері мен құралымдарын сипаттау үшін көптеген әскери қызметтердің жауынгерлік түрін белгілейді.

Тактикасы

Әскери операциялар кезінде далалық артиллерияның міндеті – басқа қару түрлеріне жауынгерлік қолдау көрсету немесе, әсіресе тереңдікте, нысаналарды жою болып табылады. Жалпы алғанда, бұл әсерлер екі санатқа бөлінеді: жауды басып тастау немесе бейтараптандыру, немесе жаудың қатарында шығын келтіру, зақымдау және жою. Бұл көбінесе жауды басып тастау үшін немесе корпустың сынықтары, басқа да қиындықтар мен жарылыстан жаудың қатарына шығын келтіру үшін жоғары жарылғыш оқ-дәрілерді жеткізу арқылы, немесе жаудың бекіністерін, жабдықтарын және көлік құралдарын жою арқылы жүзеге асырылады. Өлімге әкелмейтін оқ-дәрілер, әсіресе түтін, жаудың көру мүмкіндігін шектеу арқылы оны басып тастауға немесе бейтараптандыруға да мүмкіндік береді. Атыс артиллерия бақылаушысы немесе басқа бақылаушы, оның ішінде пилотты және пилотсыз ұшақыштар, немесе карта координаттары бойынша берілуі мүмкін. Әскери доктрина артиллерия қару-жарағының негізгі инженерлік есептеулеріне тарихы бойында, жеткізілген атыс көлемі мен қару-жарақтың жылдамдығы арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуді көздеу арқылы маңызды әсер етіп келді. Алайда, қазіргі заманда, 19 ғасырдың соңында конустық оқтарды қолданатын, Minié шарлары ретінде белгілі жаңа буын қарудың енгізілуіне байланысты, артиллерияны қорғау мәселесі де туындады, олардың қашықтығы далалық артиллерияның қашықтығымен шамалас болды. Артиллерияшылардың басқа қару түрлерімен тікелей қақтығысқа түсуі және ұшақтардың шабуылдарына ұшырауы қару қалқанын енгізуді қажет етті. Жылдам соғыста тұрақты немесе жылқымен тартылған артиллерияны қолдану мәселесі артиллерияны жауынгерлік аймаққа жеткізудің жаңа әдістерін әзірлеуді талап етті. Артиллерияның екі ерекше түрі жасалды: негізінен, бекініп қалған шепке шабуыл жасау немесе қорғану үшін қолданылатын сүйретілетін артиллерия; және жылдам қозғалатын күштерге ілесіп, үздіксіз атыс қолдауын және/немесе басып тастауды қамтамасыз етуге арналған өздігінен жүретін артиллерия. Бұл факторлар артиллерия қару-жарағының, жүйелерінің, ұйымдарының және операцияларының қазіргі уақытқа дейінгі дамуына бағыт берді, артиллерия жүйелері 100 метрдей аз қашықтықтағы қолдаудан бастап, баллистикалық зымырандардың құрлықтар аралық қашықтығына дейін қолдау көрсете алады. Артиллерияның қатыса алмайтын жалғыз жағдай – жақын арадағы шайқас, мүмкін, артиллерия барлау тобының қатысуымен.

During military operations, field artillery has the role of providing support to other arms in combat or of attacking targets, particularly in depth. Broadly, these effects fall into two categories, aiming either to suppress or neutralize the enemy, or to cause casualties, damage, and destruction. This is mostly achieved by delivering high explosive munitions to suppress, or inflict casualties on the enemy from casing fragments and other debris and from blast, or by destroying enemy positions, equipment, and vehicles. Non lethal munitions, notably smoke, can also suppress or neutralize the enemy by obscuring their view. Fire may be directed by an artillery observer or another observer, including crewed and uncrewed aircraft, or called onto map coordinates. Military doctrine has had a significant influence on the core engineering design considerations of artillery ordnance through its history, in seeking to achieve a balance between the delivered volume of fire with ordnance mobility. However, during the modern period, the consideration of protecting the gunners also arose due to the late 19th century introduction of the new generation of infantry weapons using conoidal bullet, better known as the Minié ball, with a range almost as long as that of field artillery. The gunners' increasing proximity to and participation in direct combat against other combat arms and attacks by aircraft made the introduction of a gun shield necessary. The problems of how to employ a fixed or horse towed gun in mobile warfare necessitated the development of new methods of transporting the artillery into combat. Two distinct forms of artillery were developed: the towed gun, used primarily to attack or defend a fixed line; and the self propelled gun, intended to accompany a mobile force and to provide continuous fire support and/or suppression. These influences have guided the development of artillery ordnance, systems, organizations, and operations until the present, with artillery systems capable of providing support at ranges from as little as 100 m to the intercontinental ranges of ballistic missiles. The only combat in which artillery is unable to take part is close quarters combat, with the possible exception of artillery reconnaissance teams.

Этимология

Қазіргі мағынада қолданылған сөз орта ғасырларда пайда болған. Бір болжам бойынша, ол француз тіліндегі atelier сөзінен шыққан, яғни қолмен жұмыс істейтін орынды білдіреді. Тағы бір болжам бойынша, бұл сөз 13 ғасырдан бастау алады және ежелгі француз тіліндегі artillier сөзімен байланысты, ол кез келген материалдар мен соғыс жабдықтарын (найза, қылыш, қару, соғыс машиналарын) жасаушы және өндірушілерді атаған; ал келесі 250 жыл бойы "артиллерия" сөзінің мағынасы барлық түрдегі әскери қару-жарақтарды қамтыды. Сондықтан, Құрметті артиллерия ротасының аты осыдан шыққан, ол 19 ғасырға дейін негізінен жаяу әскер бөлімшесі болды. Тағы бір болжам бойынша, бұл сөз итальян тіліндегі arte de tirare (ату өнері) деген сөзден туындаған, оны артиллерияны қолдану теориясын алғаш рет зерттеген Николо Тарталья жасаған.

Тарих

Ежелгі соғыста оқ-дәрілерді лақтыруға қолданылған механикалық жүйелер, катапульта, онгер, требушет, баллиста сияқты "соғыс машиналарын" әскери тарихшылар артиллерия деп те атайды.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда артиллерияның түрлері көбейді, ең танымалдары – требушет. Адам күшімен снарядтарды лақтыратын тартыс требушеттері 4 ғасырдан бері ежелгі Қытайда жеке адамдарға қарсы қару ретінде қолданылып келген. Дегенмен, 12 ғасырда қарсы салмақты требушет пайда болды, оның алғашқы жазбасы 1187 жылға дейін барады.

Батырманың өнертабысы

[[Файл: 1350 ж. б. ертедегі қытайлық ваза пішінді оқ. jpg|сол жақта|қысқартылған|upright=0.8|1350 жылға жуық дараланған ертедегі ваза пішінді оқ (мұнда «Ұзын қашықтықтан қорқыныш тудыратын оқ» (威遠砲) ретінде көрсетілген) қарапайым көздеуіші және оттық тесігімен бірге бейнеленген. Сурет 14 ғасырлық Мин әулетінің «Хуалонгцзин» кітабынан алынған. Металлургияның жақсы техникаларының дамуымен, кейінгі оқтар ертедегі қытай артиллериясының ваза пішінінен бас тартты. Бұл өзгеріс «мың допты күркіреген оқ» қоласында көрінеді, ол далалық артиллерияның алғашқы үлгісі. Бұл кішкентай, қарапайым қарулар Таяу Шығысқа (мадфа) тарады және 13 ғасырда Еуропаға өте шектеулі түрде жетті. Азияда моңғолдар қытай артиллериясын қабылдап, оны үлкен жаулауларында тиімді пайдаланды. 14 ғасырдың соңында қытай көтерілісшілері моңғолдарды ығыстыру үшін артиллерия мен атты әскерді қолданды. Бұл қарулар кішкентай, тегіс ішкі диаметрі бар стволдар болды және бастапқыда өзекке арналған темірден немесе қоладан құйылды, ал алғашқы бұрғыланған стволды артиллерия 1247 жылы Севилья маңында қолданысқа енгізілді. Олар қорғасын, темір немесе тас доптарды, кейде үлкен жебелерді, ал кейде қолға тиген кез келген металл сынықтарын атты. Жүз жылдық соғыс кезінде бұл қарулар, бастапқыда бомба, кейіннен оқ ретінде көбірек таралды. Оқтар әрқашан мушкетпен зарядталатын. Артқы жағынан зарядтау конструкцияларына көптеген ертедегі талпыныстар болғанымен, инженерлік білімнің жетіспеуі оларды мушкетпен зарядталатын қарулардан да қауіптірек етті.

Наполеондық

thumb|19 ғасырдағы Акре қабырғасына орнатылған зеңбірек, 1799 жылы Наполеон әскерлерінің қамалына қарсы тұруын еске алу үшін. Наполеон соғыстары кезінде артиллерия физикалық құрылымы мен қолданылуында өзгерістерге ұшырады. Артиллерия енді "механиктермен" басқарылмай, жеке әскери сала ретінде қарастырылды, оның шайқас алаңында үстемдік тану мүмкіндігі болды. Француз артиллерия компанияларының табысы, кем дегенде, жаудың қатарындағы шайқас дауылдарында жетекшілік пен үйлестіруді қамтамасыз еткен, арнайы даярланған артиллерия офицерлерінің болуымен байланысты болды. Өзі бұрынғы артиллерия офицері болған Наполеон, жау шебінің маңызды нүктесіне үлкен артиллериялық шабуыл жасау тактикасын жетілдірді, бұл шешуші жаяу және атты әскер шабуылына дайындық болды. Физикалық тұрғыдан алғанда, зеңбіректер кішірейіп, жеңілдеді. Жеті жылдық соғыс кезінде Пруссия королі Фридрих II осы жетістіктерді пайдаланып, шайқас алаңында еркін қозғала алатын атты артиллерияны қолданды. Фридрих сондай-ақ қайырылатын темір ұңғыны енгізді, ол ескі ағаш конструкцияларына қарағанда сынғанға төзімдірек болды. Ұңғының қайырылатындығы атыс жылдамдығын арттырды, себебі әскерге ұңғының қай жағын пайдалану керектігін ойлаудың қажеті болмады. Француз артиллерия инженері Жан Батист де Грибоваль 18 ғасырдың ортасында зеңбірек құрылымын стандарттауды енгізді. Ол 6 дюймдік (150 мм) далалық гаубицаны жасады, оның зеңбірек трубкасы, шасси жинағы және оқ-дәрі талаптары барлық француз зеңбіректері үшін біркелкі болды. Бұл зеңбіректердің стандартталған, алмастырылатын бөліктері, тіпті гайкалар, болттар мен бұрандалар олардың жаппай өндірісі мен жөндеуін жеңілдетті. Грибоваль жүйесі өндіріс пен құрастыруды тиімдірек еткенімен, қолданылған шасси ауыр болды және артиллериялықтар аяқпен жүруге мәжбүр болды (британдық жүйедегідей, иілгіш пен зеңбірекке мініп отырудың орнына). Әр зеңбірек оның снарядтарының салмағымен аталатын, мысалы 4, 8 және 12, бұл салмақты фунттармен көрсетеді. Снарядтардың ішінде қорғасын оқтары немесе басқа материалдар бар қатты доптар немесе банкалар болды. Бұл банкалар үлкен мылтық сияқты әрекет ететін, жақын қашықтықта нысананы жүздеген снарядтармен шашыратып жіберді. Қатты доптар, немесе дөңгелек оқтар, ашық алаңда иық деңгейінде атылғанда ең тиімді болды. Доп жаудың қатарын жарып өтіп, немесе жерге секіріп, аяқ-қолдарын сындырып, жарақатар еді.

thumb|A 19th century cannon, set in the wall of Acre to commemorate the city's resistance to the 1799 siege by Napoleon's troops. With the Napoleonic Wars, artillery experienced changes in both physical design and operation. Rather than being overseen by "mechanics", artillery was viewed as its own service branch with the capability of dominating the battlefield. The success of the French artillery companies was at least in part due to the presence of specially trained artillery officers leading and coordinating during the chaos of battle. Napoleon, himself a former artillery officer, perfected the tactic of massed artillery batteries unleashed upon a critical point in his enemies' line as a prelude to a decisive infantry and cavalry assault. Physically, cannons continued to become smaller and lighter. During the Seven Years War, King Frederick II of Prussia used these advances to deploy horse artillery that could move throughout the battlefield. Frederick also introduced the reversible iron ramrod, which was much more resistant to breakage than older wooden designs. The reversibility aspect also helped increase the rate of fire, since a soldier would no longer have to worry about what end of the ramrod they were using. Jean Baptiste de Gribeauval, a French artillery engineer, introduced the standardization of cannon design in the mid 18th century. He developed a 6 inch (150 mm) field howitzer whose gun barrel, carriage assembly and ammunition specifications were made uniform for all French cannons. The standardized interchangeable parts of these cannons down to the nuts, bolts and screws made their mass production and repair much easier. While the Gribeauval system made for more efficient production and assembly, the carriages used were heavy and the gunners were forced to march on foot (instead of riding on the limber and gun as in the British system). Each cannon was named for the weight of its projectiles, giving us variants such as 4, 8, and 12, indicating the weight in pounds. The projectiles themselves included solid balls or canister containing lead bullets or other material. These canister shots acted as massive shotguns, peppering the target with hundreds of projectiles at close range. The solid balls, known as round shot, was most effective when fired at shoulder height across a flat, open area. The ball would tear through the ranks of the enemy or bounce along the ground breaking legs and ankles.

Тұрақтандыру

Қарулы: Артиллериялық снарядтар дәстүрлі түрде айналу арқылы тұрақтандырылады, яғни ұшу кезінде олар айналады, бұл гироскопиялық күштердің оларды құлаудан сақтауын қамтамасыз етеді. Айналуды оқ түтігіндегі қабырғалар (rifling) тудырады, ол снарядтың айналасындағы жұмсақ металл жолақты ұстап, оны "жетекші жолақ" (Ұлыбритания) немесе "айналдырушы жолақ" (АҚШ) деп атайды. Жетекші жолақ әдетте мыстан жасалады, бірақ синтетикалық материалдар да қолданылады. Тегіс түтік/қанаттармен тұрақтандырылған: Қазіргі артиллерияда тегіс түтіктер көбінесе минометтерде қолданылады. Бұл снарядтар дұрыс бағытты сақтау үшін артқы жағындағы ауа ағынында қанаттарын пайдаланады. Қабырғалы түтіктерге қарағандағы басты артықшылықтары – түтіктің тозуын азайту, үлкен қашықтыққа жету мүмкіндігі (снарядқа қарсы үйкеліс пен газдың қабырғалар арқылы шығуынан энергия жоғалтудың азаюына байланысты) және белгілі бір калибрлі артиллерия үшін жарылғыш заттың көбірек мөлшерін пайдалану, себебі снаряд корпусын жасау үшін аз металл қажет болады. Қабырғалы/қанаттармен тұрақтандырылған: Жоғарыда айтылғандардың комбинациясын қолдануға болады, онда түтік қабырғалы, бірақ снарядта да тұрақтандыру, бағыттау немесе ұшу үшін жайылмалы қанаттары бар.

Логистика

Артиллериялық оқ-дәрілерді жеткізу әрқашан әскери логистиканың маңызды бөлігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін кейбір әскерлер артиллерияны алдыңғы қатардағы барлық оқ-дәрімен қамтамасыз етуге жауапты еткен, себебі шағын қарудың оқ-дәрісі артиллериялық оқ-дәрілерге қарағанда мардымсыз көлемде болды. Әртүрлі әскерлер оқ-дәрімен қамтамасыз етудің әртүрлі тәсілдерін қолданады, және бұл тәсілдер операциялардың сипатына қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Айырмашылықтарға логистикалық қызметтің артиллериялық оқ-дәрілерді артиллерияға беру орны, бөлімшелерде тасымалданатын оқ-дәрілердің көлемі, сондай-ақ бөлім немесе батарея деңгейіндегі қорлардың мөлшері жатады. Басты айырмашылық – жабдықтаудың "итеру" немесе "тарту" қағидасына негізделгендігі. "Итеру" жүйесінде, "құбыр" арқылы оқ-дәрілер белгілі бір қарқынмен құрамаларға немесе бөлімшелерге жіберіледі. Ал "тарту" жүйесінде бөлімшелер тактикалық жағдайға қарай атып, содан кейін бекітілген нормативтерге сәйкес қорларын толықтырады (бұл нормативтер өзгеріп отыруы мүмкін), сондықтан логистикалық жүйе сұраныстың өсуіне және азаюына бейімделе алуы керек.

Жіктеу

Финляндия қорғаныс күштері 2010 жылы тікелей ату оқуында 130 мм М 46 зеңбірегін қолдануда. Артиллерия түрлерін қарудың немесе оқ-дәрінің түрі мен мөлшері, міндеті немесе ұйымдастыру тәртібі сияқты бірнеше жолмен жіктеуге болады.

Жабдық түрлері

Артиллерияның үш негізгі түрі – далалық қарулар, гаубицалар және минометтер. 20-ғасырда артиллерияда қару мен гаубица бірігіп, екі терминнің аражіксіздігі арта түсті. 20-ғасырдың соңында 60 мм-ден асатын калибрлі нағыз қарулар артиллерияда сирек кездеседі, оларды негізінен танктер, кемелер және аз қалған әуе шабуылына қарсы және жағалаулық қарулар пайдаланады. "Канон" термині – АҚШ-та қолданылатын жалпы атау, ол қарулар, гаубицалар және минометтерді қамтиды; басқа ағылшын тілді армияларда қолданылмайды. Дәстүрлі анықтамалар қару мен гаубицаны максималды көтерілу бұрышы (45°-тан әлдеқайда төмен, ал гаубицада 45°-қа жуық немесе одан да жоғары), зарядтар саны (бір немесе бірнеше) және оқпан жылдамдығы (жоғары немесе төмен) арқылы ажыратады, бұл кейде оқпан ұзындығымен көрсетіледі. Осы үш критерий бойынша сегіз мүмкін комбинация бар, олардың тек екеуі – қару мен гаубица. Дегенмен, қазіргі заманғы "гаубицалардың" жылдамдығы мен оқпаны 20-ғасырдың бірінші жартысындағы "қаруларға" қарағанда жоғары. Нағыз қарулар ұзақ қашықтыққа, 45°-тан кем максималды көтерілу бұрышына, жоғары оқпан жылдамдығына және салыстырмалы түрде ұзын оқпанға, тегіс каналға (тұмсықсыз) және бір зарядқа ие. Соңғысы көбінесе оқтың корпусына бекітілген тұрақты оқ-дәріге әкеледі. Қарудың ең төменгі оқпан жылдамдығы немесе ұзындығы туралы жалпыға қабылданған талап жоқ. *сурет: 1915 жылғы Галлиполи шайқасында толық кернеудегі британдық 60 фунттық қару. Суреттің авторы – Эрнест Брукс.* Гаубицалар кемінде 45°-қа жуық максималды көтерілу бұрышында атуға қабілетті; қазіргі заманғы гаубицалар үшін 70°-ға дейінгі көтерілу бұрыштары қалыпты. Гаубицаларда да зарядтардың таңдауы бар, яғни бірдей ату бұрышында қолданылған зарядқа байланысты әртүрлі қашықтыққа оқ жіберуге болады. Олардың каналдары бұрандалған, оқпан жылдамдығы төмен және ұзындығы қаруларға қарағанда қысқа. Бұл олардың тік бұрышпен атуға мүмкіндік береді. Көп зарядтау мүмкіндігіне байланысты олардың оқ-дәрілері көбінесе бөлек зарядталады (оқ пен қозғалтқыш бөлек салынады). Бұл үш критерийдің алты комбинациясын қалдырады, олардың кейбіреулері гаубица-қару деп аталады. Бұл термин алғаш рет 1930 жылдары салыстырмалы түрде жоғары максималды оқпан жылдамдығына ие гаубицалар енгізілген кезде қолданылды, бірақ ол кеңінен қабылданбады, көптеген армиялар "қару" немесе "гаубица" анықтамасын кеңейтуді жөн көрді. 1960 жылдары көптеген жабдықтардың максималды көтерілу бұрышы шамамен 70°-қа дейін жетеді, көп зарядты, жоғары максималды оқпан жылдамдығына және салыстырмалы түрде ұзын оқпанға ие болды. Минометтер қарапайым. Қазіргі заманғы миномет Бірінші дүниежүзілік соғыста пайда болды және бірнеше үлгілері болды. Соғыстан кейін көптеген минометтер Стокс үлгісіне көшті, ол қысқа оқпанмен, тегіс каналмен, төмен оқпан жылдамдығымен, ату бұрышы 45°-тан жоғары және жерге "негіздік тақта" арқылы орнатылатын өте қарапайым және жеңіл конструкциямен сипатталады. Оқ-дәрісі оқпаннан түсіріліп, бекітілген оқ ату механизміне тиеді. Содан бері бірнеше минометтер бұрандалған және артқы жүктемелі болды. Артиллерияның басқа да танымал ерекшеліктері бар. Мұндай ерекшеліктердің бірі – камераны герметтеу және газдардың қақпақтан шығуын болдырмау үшін қолданылатын герметтеу түрі. Бұл кейбір елдерде "QF" немесе "жедел ату" деп аталатын конфигурациядағы қозғалтқыш зарядты ұстайтын металл патрондық корпусты қолдануы мүмкін. Балама нұсқада металл патрондық корпусы қолданылмайды, отын тек қапталған немесе жанғыш қаптамаларда болады, ал қақпақ герметтеуді қамтамасыз етеді. Бұл кейбір елдерде "BL" немесе "артқы жүктемелі" деп аталады. Екінші ерекшелік – қозғалтқыштың түрі. Қазіргі заманғы жабдықтар сүйретілетін немесе өздігінен жүретін (SP) болуы мүмкін. Сүйретілетін қару жерден атылады және оның қорғанысы тек қару қалқанымен шектеледі. Жылқымен сүйреу командалары кейбір армияларда Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды, бірақ басқалары соғыс басталғанға дейін дөңгелекті немесе табанды қару сүйреу көліктерімен толық механикаландырылды. Сүйреу көлігінің көлемі жабдықтың салмағына және оның тасымалдауы тиіс оқ-дәрі мөлшеріне байланысты. Сүйретілетін түрінің бірі – порт, онда көлік ату үшін түсірілетін қаруды тасымалдайды. Минометтер көбінесе осылай тасымалданады. Миномет кейде бронетранспорттық құралда тасымалданады және одан атылуы немесе жерден атылуы мүмкін. 1960 жылдардың басынан бастап жеңіл сүйретілетін қаруларды және көптеген минометтерді тікұшақпен тасымалдауға болады. Одан бұрын, олар 1930 жылдары КСРО-да жасалған әуе десанттық әрекеттер кезінде парашюттан тасталып немесе жолсеріктермен түсірілді. Өздігінен жүретін жабдықта қару көліктің құрамдас бөлігі болып табылады. Өздігінен жүретін жабдықтар Бірінші дүниежүзілік соғыста пайда болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін дамымады. Олар көбінесе табанды көліктер, бірақ 1970 жылдары дөңгелекті өздігінен жүретін жабдықтар да пайда бола бастады. Кейбір өздігінен жүретін жабдықтарда бронь болмайды және аз немесе басқа қарулар мен оқ-дәрі тасымайды. Брондалған өздігінен жүретін жабдықтар көбінесе пайдалы оқ-дәрі жинағын тасымалдайды. Ерте брондалған өздігінен жүретін жабдықтар көбінесе "каземат" конфигурациясына ие болды, яғни ашық үстіңгі брондалған қорап, айналу мүмкіндігі шектеулі. Дегенмен, көптеген қазіргі заманғы брондалған өздігінен жүретін жабдықтарда толық жабық брондалған мұнара бар, әдетте қару үшін толық айналу мүмкіндігін береді. Көптеген өздігінен жүретін жабдықтарды тұрақтандырғыштар немесе тіреулерді қолданусыз атуға болмайды, кейде гидравликалық. Аз ғана өздігінен жүретін жабдықтар қарудың кернеу күштерін тікелей жерге негіздік тақта арқылы беруге арналған. Аз ғана сүйретілетін қарулар қосымша қозғалтқыш арқылы шектеулі өздігінен жүруге ие болды. 20-ғасырдың бірінші жартысында қолданылған тағы екі тактикалық қозғалтқыш түрі бар: теміржол немесе жабдықты жолмен тасымалдау, екі немесе үш бөлек жүк түрінде, сапардың басы мен соңында құрастыру және бөлшектеу. Теміржол артиллериясы екі түрге бөлінді: ауыр және аса ауыр қарулар мен гаубицалар үшін теміржолға орнату және жеңіл артиллериямен тікелей ату роліндегі "соғыс машиналарын" ретінде брондалған пойыз. Ауыр және аса ауыр қарулармен де бөлшектелген тасымалдау қолданылды және 1950 жылдарға дейін сақталды.

The three main types of artillery "gun" are field guns, howitzers, and mortars. During the 20th century, guns and howitzers have steadily merged in artillery use, making a distinction between the terms somewhat meaningless. By the end of the 20th century, true guns with calibers larger than about 60 mm have become very rare in artillery use, the main users being tanks, ships, and a few residual anti aircraft and coastal guns. The term "cannon" is a United States generic term that includes guns, howitzers, and mortars; it is not used in other English speaking armies. The traditional definitions differentiated between guns and howitzers in terms of maximum elevation (well less than 45° as opposed to close to or greater than 45°), number of charges (one or more than one charge), and having higher or lower muzzle velocity, sometimes indicated by barrel length. These three criteria give eight possible combinations, of which guns and howitzers are but two. However, modern "howitzers" have higher velocities and longer barrels than the equivalent "guns" of the first half of the 20th century. True guns are characterized by long range, having a maximum elevation significantly less than 45°, a high muzzle velocity and hence a relatively long barrel, smooth bore (no rifling) and a single charge. The latter often led to fixed ammunition where the projectile is locked to the cartridge case. There is no generally accepted minimum muzzle velocity or barrel length associated with a gun. thumb|A British 60 pounder gun at full recoil, in action during the Battle of Gallipoli, 1915. Photo by Ernest Brooks. Howitzers can fire at maximum elevations at least close to 45°; elevations up to about 70° are normal for modern howitzers. Howitzers also have a choice of charges, meaning that the same elevation angle of fire will achieve a different range depending on the charge used. They have rifled bores, lower muzzle velocities and shorter barrels than equivalent guns. All this means they can deliver fire with a steep angle of descent. Because of their multi charge capability, their ammunition is mostly separate loading (the projectile and propellant are loaded separately). That leaves six combinations of the three criteria, some of which have been termed gun howitzers. A term first used in the 1930s when howitzers with a relatively high maximum muzzle velocities were introduced, it never became widely accepted, most armies electing to widen the definition of "gun" or "howitzer". By the 1960s, most equipment had maximum elevations up to about 70°, were multi charge, had quite high maximum muzzle velocities and relatively long barrels. Mortars are simpler. The modern mortar originated in World War I and there were several patterns. After that war, most mortars settled on the Stokes pattern, characterized by a short barrel, smooth bore, low muzzle velocity, elevation angle of firing generally greater than 45°, and a very simple and light mounting using a "baseplate" on the ground. The projectile with its integral propelling charge was dropped down the barrel from the muzzle to hit a fixed firing pin. Since that time, a few mortars have become rifled and adopted breech loading. There are other recognized typifying characteristics for artillery. One such characteristic is the type of obturation used to seal the chamber and prevent gases escaping through the breech. This may use a metal cartridge case that also holds the propelling charge, a configuration called "QF" or "quickfiring" by some nations. The alternative does not use a metal cartridge case, the propellant being merely bagged or in combustible cases with the breech itself providing all the sealing. This is called "BL" or "breech loading" by some nations. A second characteristic is the form of propulsion. Modern equipment can either be towed or self propelled (SP). A towed gun fires from the ground and any inherent protection is limited to a gun shield. Towing by horse teams lasted throughout World War II in some armies, but others were fully mechanized with wheeled or tracked gun towing vehicles by the outbreak of that war. The size of a towing vehicle depends on the weight of the equipment and the amount of ammunition it has to carry. A variation of towed is portee, where the vehicle carries the gun which is dismounted for firing. Mortars are often carried this way. A mortar is sometimes carried in an armored vehicle and can either fire from it or be dismounted to fire from the ground. Since the early 1960s it has been possible to carry lighter towed guns and most mortars by helicopter. Even before that, they were parachuted or landed by glider from the time of the first airborne trials in the USSR in the 1930s. In SP equipment, the gun is an integral part of the vehicle that carries it. SPs first appeared during World War I, but did not really develop until World War II. They are mostly tracked vehicles, but wheeled SPs started to appear in the 1970s. Some SPs have no armor and carry few or no other weapons and ammunition. Armored SPs usually carry a useful ammunition load. Early armored SPs were mostly a "casemate" configuration, in essence an open top armored box offering only limited traverse. However, most modern armored SPs have a full enclosed armored turret, usually giving full traverse for the gun. Many SPs cannot fire without deploying stabilizers or spades, sometimes hydraulic. A few SPs are designed so that the recoil forces of the gun are transferred directly onto the ground through a baseplate. A few towed guns have been given limited self propulsion by means of an auxiliary engine. Two other forms of tactical propulsion were used in the first half of the 20th century: Railways or transporting the equipment by road, as two or three separate loads, with disassembly and re assembly at the beginning and end of the journey. Railway artillery took two forms, railway mountings for heavy and super heavy guns and howitzers and armored trains as "fighting vehicles" armed with light artillery in a direct fire role. Disassembled transport was also used with heavy and super heavy weapons and lasted into the 1950s.

Калибрлік санаттар

Артиллерияны типтеудің үшінші түрі – оны "жеңіл", "орта", "ауыр" және басқа да терминдермен жіктеу. Бұл, көрініс бойынша, Бірінші дүниежүзілік соғыста пайда болды, ол барлық түрлі өлшемдегі артиллерияның өте кең ассортиментін тудырды, сондықтан қарапайым категориялық жүйе қажет болды. Кейбір әскерлер осы санаттарды калибрлер диапазонымен белгіледі. Әртүрлі қару түрлері үшін – далалық артиллерия, минометтер, зениттік және жағалау артиллериясы үшін әртүрлі диапазондар қолданылды.

Қарсы батареяның атысы

Қазіргі заманғы қарсы батарея атысы Бірінші дүниежүзілік соғыста жаудың артиллериясын жеңу мақсатымен дамыды. Әдетте мұндай атыс жау батареяларын басып тастау үшін қолданылды, олар дос күштердің әрекеттеріне кедергі келтіргенде немесе кедергі келтіруге дайын тұрғанда (мысалы, жаудың қорғаныс артиллериясының алдағы шабуылға қарсы атысын болдырмау үшін) немесе жаудың қаруларын жүйелі түрде жою үшін пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста соңғысы үшін әуеден бақылау қажет болды. Алғашқы жанама қарсы батарея атысы 1900 жылдың мамырында ауа шарларындағы бақылаушы жасаған. Жау артиллериясын екі тәсілмен анықтауға болады: әуеден қаруларды тікелей бақылау арқылы, немесе жердегі бақылаушылар (соның ішінде мамандандырылған барлау) арқылы, не олардың атыс белгілері арқылы. Бұған, ұшқан снарядтарды олардың бастапқы орнын анықтау үшін қадағалайтын радарлар, атып тұрған қаруларды анықтап, олардың орнын микрофондар жұбынан немесе адам бақылаушыларының немесе оптоэлектрондық құрылғылардың көмегімен қарудың жарқырауын бақылау арқылы табу кіреді, бірақ «жарқырауы жоқ» ұнтақтың кеңінен қолданылуы соңғысының тиімділігін шектеді. Жау батареясы анықталғаннан кейін, оларға дос артиллериясы бірден немесе кейінірек, тактикалық жағдайға және қарсы батарея саясатына байланысты, ең қолайлы уақытта шабуыл жасай алады. Әуе шабуылы да мүмкіндік. Кейбір жағдайларда, міндет – артиллерия барлық белсенді жау батареяларын анықтап, артиллериялық барлау қызметкерлері әзірлеген жоспарға сәйкес, қарсы батарея атысын қолдану арқылы шабуылға дайындау. Басқа жағдайларда, егер батарея жеткілікті дәлдікпен анықталса, қарсы батарея атысы бірден жүргізілуі мүмкін. Қазіргі заманғы қарсы батарея нысанасын табу үшін ұшқышсыз әуе аппаратын, қарсы батарея радарларын, жерді барлауды және дыбыс өлшеуді пайдаланады. Кейбір жүйелер қарсы батарея атысын түзетуге мүмкіндік береді, мысалы, ұшқышсыз әуе аппаратын басқарушы, батарея қозғалса, оны «іздей» алады. Батареялардың қорғаныс шараларына жиі позицияны өзгерту немесе қорғаныс бекіністерін салу жатады, Солтүстік Кореяда қолданылатын туннельдер – осының ең бір көрнекті мысалы. Қарсы шараларға, әуе шабуылдарынан қорғану және қарсы батарея радарларын физикалық және электрондық түрде шабуылдау кіреді. Бас бармақ оңға қарай=0.9 Бас бармақ оңға қарай Қазіргі заманғы артиллериялық оқ-дәрілер. PzH 2000 қолданатын 155 мм калибр.

Modern counter battery fire developed in World War I, with the objective of defeating the enemy's artillery. Typically such fire was used to suppress enemy batteries when they were or were about to interfere with the activities of friendly forces (such as to prevent enemy defensive artillery fire against an impending attack) or to systematically destroy enemy guns. In World War I the latter required air observation. The first indirect counter battery fire was in May 1900 by an observer in a balloon. Enemy artillery can be detected in two ways, either by direct observation of the guns from the air or by ground observers (including specialist reconnaissance), or from their firing signatures. This includes radars tracking the shells in flight to determine their place of origin, sound ranging detecting guns firing and resecting their position from pairs of microphones or cross observation of gun flashes using observation by human observers or opto electronic devices, although the widespread adoption of 'flashless' propellant limited the effectiveness of the latter. Once hostile batteries have been detected they may be engaged immediately by friendly artillery or later at an optimum time, depending on the tactical situation and the counter battery policy. Air strike is another option. In some situations the task is to locate all active enemy batteries for attack using a counter battery fire at the appropriate moment in accordance with a plan developed by artillery intelligence staff. In other situations counter battery fire may occur whenever a battery is located with sufficient accuracy. Modern counter battery target acquisition uses unmanned aircraft, counter battery radar, ground reconnaissance and sound ranging. Counter battery fire may be adjusted by some of the systems, for example the operator of an unmanned aircraft can 'follow' a battery if it moves. Defensive measures by batteries include frequently changing position or constructing defensive earthworks, the tunnels used by North Korea being an extreme example. Counter measures include air defence against aircraft and attacking counter battery radars physically and electronically. thumb|upright=0.9|right|Modern artillery ammunition. Caliber 155 mm as used by the PzH 2000

Далалық артиллерия тобы

'Field Artillery Team' – АҚШ термині және төмендегі сипаттама мен терминология АҚШ-қа қатысты. Басқа армиялар да шамамен осыған ұқсас, бірақ маңызды егжей-тегжейлі ерекшеліктері бар. Қазіргі заманғы далалық артиллерия (Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін) үш бөлек бөлімнен тұрады: алдыңғы бақылаушы (FO), атыс бағыттау орталығы (FDC) және өзінің қарулары. Алдыңғы бақылаушы бинокуляр, лазерлік қашықтық өлшегіштер, нысана белгілегіштер және радиоарқылы атыс сұрауларын жіберу сияқты құралдарды пайдаланып нысананы бақылайды немесе шифрланған цифрлық радиобайланыс арқылы портативті компьютерден деректерді жібереді, бұл байланыс компьютерлік жиілік ауысу арқылы кедергіге қарсы қорғалған. Команданың көбінесе белгілі емес бөлігі – FAS немесе Field Artillery Survey тобы, ол пушкалардың «Ату шегін» белгілейді. Бүгінде көптеген артиллериялық батальондар «Нысана алу шеңберінің» көмегімен жылдам орналасуға және жоғары жылдамдыққа қол жеткізеді. FAS топтары әлі де тексеру және бақылау мақсатында қолданылады, ал егер пушка батареясы «Нысана алу шеңберімен» мәселелерге тап болса, FAS тобы оны орындайды. FO тікелей батареяның FDC-сімен байланыса алады, әр батареяда 4-8 қару болады. Әйтпесе, бірнеше FO жоғары FDC-мен, мысалы батальон деңгейінде байланысады, ал жоғары FDC нысаналарға басымдық береді және FO-лар анықтаған нысаналарды жою немесе жоспарланған атысты жүзеге асыру үшін жеке батареяларға атыс тапсырады. Батареяның FDC-сі ату деректерін есептейді: қолданылатын оқ-дәрі, ұнтақ заряды, салдақтың орнатылуы, нысанаға бағытталған бағыт және нысанаға жету үшін қажетті квадранттың биіктігі, нысананы түзету үшін қандай оқ-дәрілерді ату керек және нысананы дәл анықтағаннан кейін әр қарудан нысанаға қанша оқ ату керек. Бұл деректер әдетте радио немесе сым байланысы арқылы қаруларға ескерту ретінде жіберіледі, содан кейін оқ-дәрінің түрін, салдақтың орнатылуын, бағытты және нысанаға жету үшін қажетті биіктікті, түзету әдісін немесе тиімді атыс (FFE) бұйрығын көрсететін бұйрықтар келеді. Алайда, көбірек дамыған артиллериялық бөлімшелерде бұл деректер цифрлық радиобайланыс арқылы жіберіледі. Далалық артиллерия командасының басқа бөлімдеріне әр түрлі биіктікте ауаның температурасын, ылғалдылығын және қысымын, сондай-ақ желдің бағытын және жылдамдығын анықтау үшін метеорологиялық талдау кіреді. Сондай-ақ, радар жаудың артиллериясы мен миномет батареяларының орналасқан жерін анықтау үшін, сондай-ақ батареядан атылған снарядтардың нақты соққан жерін анықтау үшін және болашақта оқтарды әлдеқайда дәл атуға мүмкіндік беретін тіркеуді есептеу үшін күтілетін нәрсемен салыстыру үшін қолданылады.

'Field Artillery Team' is a US term and the following description and terminology applies to the US, other armies are broadly similar but differ in significant details. Modern field artillery (post–World War I) has three distinct parts: the Forward Observer (FO), the Fire Direction Center (FDC) and the actual guns themselves. The forward observer observes the target using tools such as binoculars, laser rangefinders, designators and call back fire missions on his radio, or relays the data through a portable computer via an encrypted digital radio connection protected from jamming by computerized frequency hopping. A lesser known part of the team is the FAS or Field Artillery Survey team which sets up the "Gun Line" for the cannons. Today most artillery battalions use a(n) "Aiming Circle" which allows for faster setup and more mobility. FAS teams are still used for checks and balances purposes and if a gun battery has issues with the "Aiming Circle" a FAS team will do it for them. The FO can communicate directly with the battery FDC, of which there is one per each battery of 4–8 guns. Otherwise the several FOs communicate with a higher FDC such as at a Battalion level, and the higher FDC prioritizes the targets and allocates fires to individual batteries as needed to engage the targets that are spotted by the FOs or to perform preplanned fires. The Battery FDC computes firing data—ammunition to be used, powder charge, fuse settings, the direction to the target, and the quadrant elevation to be fired at to reach the target, what gun will fire any rounds needed for adjusting on the target, and the number of rounds to be fired on the target by each gun once the target has been accurately located—to the guns. Traditionally this data is relayed via radio or wire communications as a warning order to the guns, followed by orders specifying the type of ammunition and fuse setting, direction, and the elevation needed to reach the target, and the method of adjustment or orders for fire for effect (FFE). However, in more advanced artillery units, this data is relayed through a digital radio link. Other parts of the field artillery team include meteorological analysis to determine the temperature, humidity and pressure of the air and wind direction and speed at different altitudes. Also radar is used both for determining the location of enemy artillery and mortar batteries and to determine the precise actual strike points of rounds fired by battery and comparing that location with what was expected to compute a registration allowing future rounds to be fired with much greater accuracy.

Мақсатқа жету уақыты

1941 жылдың соңында және 1942 жылдың басында Солтүстік Африкада британдық армияда мақсатқа уақыт (TOT) деп аталатын техника әзірленді, әсіресе қарсы батареялық атыс және басқа да шоғырландырулар үшін. Бұл техника офицерлерге сағаттарын секундқа дейін синхрондауға мүмкіндік берді, себебі бұл әскери радиожелілерді пайдалану қажеттілігінен және жасырындықтың жоғалу қаупінен, сондай-ақ шөлдегі далалық телефон желілеріне деген қажеттіліктен сақтады. Бұл әдіс бойынша әрбір атыс бөлімінен (батареядан немесе топтан) нысанаға дейінгі ұшу уақыты қашықтықтан немесе атыс кестелерінен немесе компьютерден алынады, және әрбір атыс жүргізетін бөлім өзінің ұшу уақытын TOT-тан алып тастайды, осылайша ату уақытын анықтайды. Барлық қаруларға атуға бұйрық атыс бөлімінде дұрыс уақытта беріледі. Әрбір атыс бөлімі өз уақытында оқ атқанда, алғашқы оқтар нысана аумағына дерлік бір мезгілде жетеді. Бұл, әсіресе, алдын ала реттеу оқтарынсыз тиімді атыс жасауға мүмкіндік беретін техникалармен біріктірілгенде өте тиімді.

Бірнеше рет бір уақытта соқтығысу

МРСИ-де қолданылатын әртүрлі траекториялардың мысалы: кез келген бастапқы жылдамдық үшін тік (> 45°, қатты сызық) және төмен (<45°, пунктирлі сызық) траекториялар бар. Осы әртүрлі траекторияларда оқ-дәрілердің ұшу уақыты әр түрлі болады. Бір мезгілде бірнеше оқпен соққы беру (MRSI) – бұл мақсатқа уақыт бойынша тигізу концепциясының қазіргі заманғы нұсқасы. МРСИ – бір қарудан бірнеше оқ атылып, барлығы бір мезгілде нысанаға жетеді. Бұл мүмкін, өйткені кез келген нысанаға жету үшін бірнеше траектория бар. Әдетте, біреуі көлденеңнен 45 градусқа дейін төмен, ал екіншісі одан жоғары болады. Әр оқ-дәріде әртүрлі мөлшердегі қозғалтқыш зарядтарын қолдану арқылы екінен астам траекторияны пайдалануға болады. Жоғары траекториялар оқ-дәрілердің ауада жоғарырақ иілуіне себеп болғандықтан, олар нысанаға жету үшін көбірек уақыт алады. Егер оқ-дәрілер бастапқы атыстарда жоғары траекториямен атылса (көбірек қозғалтқыш заряды бар оқтан бастап, төмендей отырып) және кейінгі атыстар төменгі траекториямен атылса, дұрыс уақытпен барлық оқ-дәрілер бір мезгілде нысанаға жетеді. Бұл тиімді, өйткені нысанаға ескертусіз көптеген оқ-дәрілер түседі. Традициялық атыс әдістерімен нысана аумағындағылар (қайта зарядтау және қайта ату үшін кеткен уақытқа байланысты) атыс арасында жасырынуға үлгере алады. Дегенмен, сериялық атуға қабілетті қарулар, егер олар әр ату үшін бірдей атыс деректерін қолданса, бірнеше секунд ішінде бірнеше оқ-дәріні жібере алады. Егер бір нысанаға бірнеше жерден қарулар атылса, олар мақсатқа уақыт бойынша тигізу процедураларын қолдана алады, сонда барлық оқ-дәрілер бір уақытта нысанаға жетеді. МРСИ-дің бірнеше алғышарттары бар. Біріншісі – жоғары ату жылдамдығына ие қарулар. Екіншісі – әртүрлі мөлшердегі қозғалтқыш зарядтарын қолдану мүмкіндігі. Үшіншісі – МРСИ атыстарын есептеуге және әр қаруға жіберілетін атыс деректерін жасауға қабілетті атыс басқару компьютері, содан кейін бұл деректер қару командиріне дұрыс ретпен ұсынылады. МРСИ-де жеткізілетін оқ-дәрілердің саны, ең алдымен, нысанаға дейінгі қашықтыққа және ату жылдамдығына байланысты. Көптеген оқ-дәрілердің нысанаға жетуі үшін нысана ең төменгі қозғалтқыш зарядының қашықтығында болуы керек. МРСИ үшін қолайлы ату жылдамдығына ие қарулардың мысалдары: Ұлыбританияның AS 90, Оңтүстік Африканың Denel G6 52 (кемінде алты оқты бір уақытта нысанаға түсіре алады), Германияның Panzerhaubitze 2000 (кемінде бес оқты бір уақытта нысанаға түсіре алады), Словакияның 155 мм SpGH ZUZANA 2000 үлгісі және K9 Thunder. Archer жобасы (Швецияда BAE Systems Bofors компаниясы әзірлеген) – дөңгелекті шассидегі 155 мм гаубица, ол бір қарудан нысанаға бір уақытта алты оқ-дәріні жеткізе алады деп мәлімдейді. Hägglunds (Швеция) және Patria (Финляндия) компаниялары бірлесіп әзірлеген 120 мм қос стволды AMOS миномет жүйесі 7 + 7 оқты МРСИ атуға қабілетті. АҚШ-тың Crusader бағдарламасы (қазір тоқтатылды) МРСИ мүмкіндіктеріне ие болуы жоспарланған. Қажетті мүмкіндіктерге қанша атыс басқару компьютері ие екені белгісіз. 1960 жылдары МРСИ екі оқты ату – артиллериялық демонстрацияның танымал түрі болды, онда жақсы даярланған экипаждар өздерінің шеберліктерін көрермендерге көрсетуге болатын.

thumb|Illustration of different trajectories used in MRSI: For any muzzle velocity there is a steeper (> 45°, solid line) and a lower (<45°, dashed line) trajectory. On these different trajectories, the shells have different flight times. Multiple round simultaneous impact (MRSI) is a modern version of the earlier time on target concept. MRSI is when a single gun fires multiple shells so all arrive at the same target simultaneously. This is possible because there is more than one trajectory for a round to fly to any given target. Typically one is below 45 degrees from horizontal and the other is above it, and by using different sized propellant charges with each shell, it is possible to utilize more than two trajectories. Because the higher trajectories cause the shells to arc higher into the air, they take longer to reach the target. If shells are fired on higher trajectories for initial volleys (starting with the shell with the most propellant and working down) and later volleys are fired on the lower trajectories, with the correct timing the shells will all arrive at the same target simultaneously. This is useful because many more shells can land on the target with no warning. With traditional methods of firing, the target area may have time (however long it takes to reload and re fire the guns) to take cover between volleys. However, guns capable of burst fire can deliver multiple rounds in a few seconds if they use the same firing data for each, and if guns in more than one location are firing on one target they can use Time on Target procedures so that all their shells arrive at the same time and target. MRSI has a few prerequisites. The first is guns with a high rate of fire. The second is the ability to use different sized propellant charges. Third is a fire control computer that has the ability to compute MRSI volleys and the capability to produce firing data, sent to each gun, and then presented to the gun commander in the correct order. The number of rounds that can be delivered in MRSI depends primarily on the range to the target and the rate of fire. To allow the most shells to reach the target, the target has to be in range of the lowest propellant charge. Examples of guns with a rate of fire that makes them suitable for MRSI includes UK's AS 90, South Africa's Denel G6 52 (which can land six rounds simultaneously at targets at least away), Germany's Panzerhaubitze 2000 (which can land five rounds simultaneously at targets at least away), Slovakia's 155 mm SpGH ZUZANA model 2000, and K9 Thunder. The Archer project (developed by BAE Systems Bofors in Sweden) is a 155 mm howitzer on a wheeled chassis which is claimed to be able to deliver up to six shells on target simultaneously from the same gun. The 120 mm twin barrel AMOS mortar system, joint developed by Hägglunds (Sweden) and Patria (Finland), is capable of 7 + 7 shells MRSI. The United States Crusader program (now cancelled) was slated to have MRSI capability. It is unclear how many fire control computers have the necessary capabilities. Two round MRSI firings were a popular artillery demonstration in the 1960s, where well trained detachments could show off their skills for spectators.

Ауа жарылысы

Артиллериялық обстрелдің жойқындығы, снарядтардың біразы немесе барлығы ауада жарылуға реттелген кезде артады, яғни олар нысанаға тигенде емес, нысананың үстіндегі ауада жарылады. Бұл уақыттық немесе жақындық датчиктері арқылы іске асырылады. Уақыттық датчиктер алдын ала белгіленген уақыттан кейін снарядты жару үшін дәл таймерді пайдаланады. Бұл тәсіл қиын, датчик жұмысындағы шағын өзгерістер оның тым жоғары жарылып тиімсіз болуына немесе үстінде жарылудың орнына жерге түсуіне әкелуі мүмкін. 1944 жылдың желтоқсанынан бастап (Арденн шайқасы), осы процестің нәтижесін болжауды қажет етпейтін жақындық датчиктері бар артиллериялық снарядтар қолжетімді болды. Бұл құрылғылар жерді анықтау және оны алдын ала белгіленген биіктікте жару үшін кішкентай, аз қуатты радарлық передатчиктерді пайдаланады. Радарлық сигналдың әлсіз кернеуі датчиктегі электр тізбегін жауып, снарядты жарылады. Жақындық датчигінің өзі британдықтар тарапынан әуе шабуылына қарсы күрестің тиімділігін арттыру үшін әзірленген. Бұл жаяу әскер мен жеңіл техникаға қарсы өте тиімді тактика, өйткені ол снарядтың сынықтарын үлкен аумаққа шашыратады және оны қоршаулармен немесе жоғарыдан берік жабын жоқ жер бедерімен тоқтатудан сақтайды. Ескертусіз келіп жатқан снарядтар туралы хабарлама бермейтін TOT немесе MRSI тактикасымен үйлестірілген бұл снарядтар әсіресе қауіпті, өйткені көптеген жау әскерлері ашық жерде ұсталуы мүмкін; шабуыл жиын алаңына немесе ашық жерде қозғалатын әскерлерге қарсы басталса, одан да көп.