Кіріспе

Нидерланд саясаткері Питер Йеллес Троелстра (; 20 сәуір 1860 – 12 мамыр 1930) – нидерланд заңгері, журналисті және социалистік жұмысшылар қозғалысында белсенді болған саясаткер. Ол барлық адамға сайлау құқығын қамтамасыз ету үшін күресімен және Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында революция шақыруының сәтсіз аяқталуымен есімдеріне іріккен. 1888 жылдан 1904 жылға дейін Троелстра Ниенке ван Хичтум атты псевдониммен балалар кітаптарының белгілі авторы Сюкье Бокма де Буерге үйленген.

Ерте өмір

Троелстра 1860 жылдың 20 сәуірінде Лиуварден қаласында дүниеге келді және әкесі салық инспекторы болған Стинс ауылында өсті. Ол фриз ұлтынан шыққан, ал оның есімі дәстүрлі фриздік тәртіппен жазылған: аты ("Питер", оның фриз тіліндегі жазбалары үшін көбінесе "Питер" деп жазылады, себебі фриз тілінде осылай жазылады), әкесінің аты ("Желлес", "Желлдің ұлы" деген мағынада), тегі (Троелстра). Ол Гронинген университетінде заң білімін алды. Бітірген соң Лиуварден қаласында заңгер болып орналасты. Ол саясатқа және жұмысшылар қозғалысына фриз қозғалысы арқылы қатысты, кейіннен ол (Фриз халық партиясы) деп аталды. Ол бастапқыда осы қозғалысқа поэзиясы мен Батыс фриз тіліне деген қызығушылығы үшін қосылған. Осы қозғалыс және заңгерлік жұмысы арқылы ол осы кең қозғалыстың социал-демократиялық бағытына енді.

SDB-ге қатысу

1890 жылы Троелстра Фердинанд Домела Ньювенхустың басшылығымен құрылған, алғашқы голланд социалистік қозғалысы – Социал-демократиялық лигаға (СДЛ) қосылды. Кейіннен ол қозғалыстың анархистік бағыттарымен келіспеушілікке түсті. 1893 жылы СДЛ парламентке қатысудан бас тартты, және Троелстра енді оның ешқандай пайдалы социалистік жұмыс істей алмайтынына көз жеткізді.

СДПҚ-ның құрылуы

Ол СДБ-ның кейбір мүшелерін өзіне тартып алуға тырысқаннан кейін, 1894 жылы Социал-демократиялық жұмысшылар партиясын (СДПП) құрған он екі адамның бірі болды. Ескі СДБ-дан өзгеше, СДПП сол кездегі, сондай-ақ СДПП деп аталған неміс партиясына ұқсас болды, ол реформалық бағытты ұстана отырып, әлеуметтік заңнаманы қабылдауға ұмтылып, революция идеясын сақтап қалды.

Хогерхуис ісі

1897 жылы адвокаттықпен айналысып, күнкөрісін табатын Тройльстра бай шаруаның үйін тонаған үш бауыр (Кеймпе, Уайбрен және Мартен Хогерхуис) ісіне қатысты, бұл іс Хогерхуис ісі деп белгілі болды. Бауырластарға қарсы айғақтар өте күмәнді болғанымен, олар ұзақ мерзімге түрмеге кесілді, бұл теңсіздікке қатысты айыптауларға әкелді. Троелстра бауырластардың Бейтгум ауылына жақын орналасқан Лиуварден округінен парламент депутаты болды және олардың сотталуынан кейін іске тартылды. Ол қосымша айғақтар жинап, социалистік газеттерде жариялады. Оның бірінен белгілі болғаны, тонаудан кейін үш адам Америка мен Германияға жылдам көшіп кеткен. Бірақ Троелстра істі қайта қарауға қол жеткізе алмады. Бұл оқиға, әсіресе социалистік айналымда, француздық Дрейфус ісінің голландиялық нұсқасы ретінде танымал болды, ал Троелстраның рөлі, мүмкін, кездейсоқ болмаған, Эмиль Зола атқарған рөлге ұқсас еді. Оның күш-жігері сәтсіз аяқталғанына қарамастан (бауырластар жазасының көп бөлігін өтеді), олар Фризия ауылдарында Троелстраның беделі мен жақсы қарым-қатынасына үлкен үлес қосты.

СДПП басшысы

Троелстра көзқарасымен кешірімді болды. СДПП парламенттік фракциясының басшысы ретінде ол партиялық тәртіпті қатаң сақтауды талап етпеді. Бұл 1894-1900 жылдар аралығында СДПП ішінде үйлесімділікке мүмкіндік берді. Парламентте де, одан тыс жерлерде де СДПП өкілдер палатасындағы өкілдігі салыстырмалы түрде аз болса да, қуатты күш екенін көрсетті. Дегенмен, социалистер моральдық басымдық сезінді, себебі парламент халықтың шынайы бейнесі емес еді, және олар өз мүмкіндіктерін толыққанды пайдаланды, соның ішінде филибүстер арқылы (әрбір депутатқа сөйлеу уақыты шексіз берілді). 1911 жылы парламент көпшілігі СДПП ұсынысына дауыс беруден бас тартқанда, партияның наразылығы оның ең жалынды спикерлерінің бірі арқылы білдірілді:
«Ондай болса, бөлмеде сиялағыштар ұшып кетеді, мен ешқандай жауапкершілікке тартылмаймын. Ақиқатын айтайын, біз орындықтарды лақтыра бастаймыз». СДПП мен консервативті күштер арасындағы антагонизм соңынан ұзаққа созылатын ашу-ызаға себеп болды және Троелстраның көптеген іс-әрекеттерін түсіндіреді.

1913 жылғы сайлау және жалпы сайлау құқығы

Троелстраның ең маңызды саяси мәселесі Нидерландыдағы жалпы сайлау құқығы болды. Бұл күрес 1910-1913 жылдарығы шарықтануға жетті. 1913 жылғы жалпы сайлаудағы сәттіліктен кейін СДПА-ға коалициялық үкіметте орын ұсынылды. Ұсынылған коалиция жалпы сайлау құқығын енгізуді жоспарлаған, бірақ партия съезі дәстүрлі қарсыласымен осыншалықты жақын ынтымақтастықтан бас тартты. Кейбір депутаттар, мысалы, СДПА-ның негізін қалаушылары мен Шапер, бұл тактикалық қателік деп санайтындықтан қатты уайымдады. Влиген 1934 жылы былай деп жазды:
Мен әрқашан социал-демократтарсыз үкіметті, олармен салыстырғанда, артық көремін, әрбір адамның барлық компанияны қабылдай алмайтыны айқын болса да. Мен әлі де 1913 жылы үкіметтік жауапкершілікті қабылдаудан бас тарту СДПА жасаған ең ірі қателіктердің бірі деп ойлаймын. Троелстраның өзі де жеңілдегенін көрсететін деректер бар; ол үкіметке қатысу туралы ұсынысты тек тартыншақпен қолдаған. Жалпы сайлау құқығы ақыры 1917 жылы Питер Корт ван дер Линденнің либералды азшылық кабинеті арқылы парламентте қабылданды.

Қызыл апта (қараша, 1918)

1917 жылғы Ресей революциясы мен 1918-1919 жылғы неміс революциясының ықпалымен Троелстра тарихи, бірақ ойсыз қадам жасады. 1918 жылдың қараша айында ол Роттердам қаласындағы жұмысшылардың дәстүрлі орталығында сөйлеген сөзі арқылы Нидерландыда социалистік революция жасауға шақырды. Бірақ, бұл шақыруға басқа SDAP белсенділерінен ешқандай революциялық әрекеттер болған жоқ, олар Троелстраның жариялағандарына қатты таңырды, қалған көпшілік те солай болды. Үкімет те жедел әрекет етіп, ірі қалаларға әскер жіберді. Сонымен қатар, Оранж үйіне адалдықты нығайту мақсатында қарсы науқан ұйымдастырылды. Осы кезде Троелстраның тіпті өз партиясының ішінде де аз қолдау тапқан революциялық әрекетінің сәтсіз аяқталғаны анық болды. Оқиғалар Қызыл апта (гол. Roode Week) немесе көбінесе "Троелстраның қателігі" (гол. Vergissing van Troelstra) деп белгілі.

Кейінгі өмірі

Осыдан кейін Троелстра үйіне қалып, екі аптадан соң өткен партиялық конференция оны тұрған күйде қарсы алды. Ол партияның ешқашан төңкеріс жасауды жоспарламағаны туралы ұстанымын қорғай алғанымен, партия ішінде де, сыртында да оның беделіне қайта орнатуға болмайтын зиян келді. 1939 жылғы ұлттық кабинетке дейін СДПА басқа үкімет құруға шақырылған жоқ. Дегенмен, билік пен оңшылдар қорқып қалды. Келесі кабинетте, Хендрикус Колиен басшылығымен, наразылықты азайту және социалистерге қосымша қолдау көрсетуді болдырмау үшін әлеуметтік реформалар басталды. Троелстра әлі де голландиялық жұмысшылар қозғалысының көптегендері үшін шабыт беретін тұлға болып табылады. Ол 1925 жылы саясаттан шығып, денсаулығы нашарлағанмен, естеліктерін хатшысына, кейін Амстердам әкімшілігінің мүшесіне диктанттап жазуға көп уақыт арнады. Осы естеліктер (Gedenkschriften) 1925 жылдан кейін төрт томдық (Жаратылыс, Өсу, Толқын және Дауыл) болып жарық көрді. Бұл естеліктер голландиялық жұмысшылардың көптеген үйлерінде жиһаздың бір бөлігіне айналып, Троелстраның оның жақтастары арасындағы беделіне тағы бір дәлел болды. Троелстра 1930 жылдың 12 мамырында Гаагада қайтыс болды. СДПА-ның мұрагері – Еңбек партиясының Гаагадағы бөлімі Троелстраға арналған ескерткіш алдында мерекелік шаралар өткізеді.