Кіріспе

Нидерландтың саяси партиясы

Реформацияланған саяси партия (Staatkundig Gereformeerde Partij,; SGP) – Нидерландыдағы консервативті кальвинистік саяси партия. "Реформацияланған" термині саяси реформаға емес, протестантизмнің маңызды саласы – кальвинизмнің синонимі. SGP қазіргі түрінде Нидерландыдағы ең көне саяси партия болып табылады және барлық тарихы бойы оппозицияда болды. 1925 жылдан бері жалпы сайлауда 1,6%-дан 2,5%-ға дейін дауыс жинап келеді. Өзінің қатаң саяси идеалдары мен оппозициядағы дәстүрлі рөліне байланысты бұл партия "куәлік партиясы" деп аталады. 2012 жылғы жалпы сайлаудан бері Парламенттің (Өкілдер палатасының) 150 орынның үшеуін иеленуде.

Қор

SGP 1918 жылғы 24 сәуірде протестанттық революцияға қарсы партияның бірнеше консервативті мүшелерімен құрылды. Олар әйелдерге сайлау құқығын бермей, ARP-ның осы мүмкіндікті жасауына қарсы болды. Бұдан өзге, олар ARP-ның Рим-католик кауымдарының жалпы лигасымен құрған одағына да қарсылық танытты. Партияның құрылуындағы басшы тұлға – Ерске пасторы Геррит Хендрик Керстен, ол Нидерландыны «киносыз, спортсыз, вакцинасыз және әлеуметтік қамсыздандырусыз» деп ойлады.

1922-1945 жылдар

Партия 1918 жылғы жалпы сайлауға қатысты, бірақ ешқандай орын жеңе алмады. 1922 жылғы сайлауда Керстен өкілдер палатасына өкіл болып сайланғанда партия Парламентке енді. Осы кезеңде SGP сыртқы істер министрлігінің бюджеті жөніндегі жылдық парламенттік пікірсайыстарда Нидерландтың Ватиканға (Киелі Таққа) жасаған өкілдігін жоюды ұсынғаны үшін ең көп танылды. Жыл сайын Протестанттық Христиандық Тарихи Одағы (CHU) да осы ұсынысты қолдады. CHU Католиктердің Бас Лигасымен бірге үкіметте болды, бірақ оның көптеген мүшелері мен жақтастары католик шіркеуіне қарсы мықты сезімдерге ие болды. 1925 жылы солшыл оппозиция (Еркін ойлы Демократиялық Лига және Социал-демократиялық Жұмысшылар партиясы) да бұл ұсынысты қолдады. Олар Ватиканға жасаған өкілдікке бейжай қарады, бірақ бұл мәселені конфессиялық үкіметтің араздасуына мүмкіндік ретінде қарастырды. Осы мәселе бойынша үкімет құлап, бұл оқиға "Керстен түні" ("Nacht van Kersten") деп аталды. Партия 1925 жылғы сайлауда тағы бір орын жеңіп алды, ал 1929 жылғы сайлауда үшінші орын алды. 1933 жылғы сайлауда үш орынды сақтап қалды, бірақ 1937 жылғы сайлауда бір орынды жоғалтты, онда премьер-министр Хендрикус Колиен басқарған ARP ерекше жақсы көрсеткіштерді көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Керстен өзінің "Banier" газетінің жарық көруіне мүмкіндік беру үшін неміс басқыншыларымен ынтымақтастық жасады. Ол сондай-ақ Голландияның қарсылық қозғалысын айыптап, неміс шабуылын Құдайдың Иеміздің күнін қорлағаны үшін келтірген жазасы деп мәлімдеді. Соғыстан кейін ол жалтақтап, Өкілдер палатасындағы мандатына түгелдей айырылды.

1945 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Керстеннің орнын баска біреу басты, оның басшылығымен SGP өте тұрақты болды және үнемі дауыстардың 2% -ын алды. 1956 жылғы сайлауда SGP Парламенттің кеңеюінен пайдаланып, алғаш рет Сенатқа енді. Ол бұл орынды 1960 жылы жоғалтты, бірақ 1971 жылы қайта иеленді. 1961 жылы Зандт қайтыс болды және оның орнын химия ғылымының маманы басты. Он жылдан кейін ол Хетте Абманың пайдасына орнынан бас тартты, ол да он жылдан кейін азаматтық инженер Хенк ван Россумның пайдасына орнынан бас тартты. 1984 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында SGP басқа екі ортодоксалды протестанттық партияға (Реформациялық саяси федерация (RPF) және Реформалық саяси лига (GPV)) қосылды. Олар Еуропалық Парламентте бір орын жеңіп алды, оны механикалық инженер Лен ван дер Ваал, SGP мүшесі иеленді. 1986 жылы Ван Россумнан кейін Бас ван дер Флиес партияны 2010 жылдың наурызына дейін басқарды, содан кейін оны Кис ван дер Стаайж алмастырды. 1994 жылғы сайлауда партия палатада бір орыннан айырылып, 1998 жылы қайта иеленді және 2002 жылы тағы да жоғалтты. 2003 жылғы жалпы сайлаудан кейін Христиан-демократиялық шақыру (CDA) және Азаттық пен демократия үшін халықтық партия (VVD) SGP-мен келісімдер жүргізді – SGP-нің мүмкін болатын коалициялық серіктес ретінде қарастырылған алғашқы рет. Ақырында, Демократтар 66 партиясы VVD мен SGP арасындағы идеологиялық айырмашылықтарға байланысты екінші Балкененде кабинетіне қосылды. 2005 жылдың 7 қыркүйегінде Гаага аудандық соты партияға үкіметтен субсидия алуға тыйым салды, себебі партияда әйелдерге лауазымдарға орналасуға рұқсат берілмеген. Бұл Нидерландының 1981 жылғы БҰҰ әйелдерге қатысты шартына, онда Нидерланды дискриминацияға қарсы күресуге міндеттенген, қайшы келеді деп танылды. Бұл сонымен қатар Нидерланд конституциясының бірінші бабындағы дискриминацияға жол бермеу принципін бұзды. Дегенмен, Нидерландтың Мемлекеттік кеңесі шешімді күштен шығарды, партияның саяси философиясы басымдыққа ие екенін және әйелдер басшылық рөлдерге ие бола алатын басқа саяси партияларға қосылуға мүмкіндік алатынын мәлімдеді. Алайда, мемлекет және SGP бастаған екі кассациялық іс бойынша Жоғарғы Сот 2010 жылдың 9 сәуірінде аудандық соттың шешімін растады. 2012 жылы Жоғарғы Соттың шешіміне қарсы SGP берген шағым қабылданбады. Сот SGP-ға қарсы қосымша шаралар қабылдау қажет деп санады, бірақ бұл істе осы мәселе қарастырылмағандықтан шешім қабылдай алмады. Реформалық саяси жастар партиясының (SGPJ) әйел мүшелері, партияға әйелдерді қабылдауға рұқсат берілгенімен, олар өзін кемсітілген немесе қысымға ұшырағандай сезінбейтіндерін айтты. 2006 жылдың 24 маусымында партияның съезінде SGP әйелдерге мүшелікке тыйым салды. Партияның ішінде де, сыртында да әйелдерге саяси лауазымдар ашық. 2014 жылдың 19 наурызында Vlissingen қалалық кеңесіне SGP-дан алғашқы әйел делегат сайланды.

Идеология және мәселелер

Протестанттық фундаменталистік партия ретінде, ол ақырында алынып тасталды. Ол дәстүрлі түрде жалпыға бірдей сайлау құқығына қарсы тұрып, оны "органикалық сайлау құқығы" (huismanskiesrecht, "pater familias" сайлау құқығы) деп аталатын, үй шаруасының ер адам басшыларымен шектелген түріне алмастыруға тырысты. 2018 жылғы жергілікті сайлауда партия кейбір әйелдерге тізімдерді басқаруға рұқсат берді. Голландияның Төменгі палатасында (Tweede Kamer) өткен даулы пікірсайыстарда, SGP партиясы идеологиялық келісімге қарамастан, заң үстемдігінің, парламенттік процедураның және регламенттердің маңыздылығын жиі атап көрсетеді. Партия Нидерландыда өлім жазасын қайта енгізуді жақтады. Олар бұл ұстанымын Киелі кітапқа, атап айтқанда, Жаратылыс кітабының 9:6 аятына: "Кімнің қанын төккенінің қаны да төгілуі керек, себебі Құдайдың бейнесінде адам жаратылды", және Шығу кітабының 21:12 аятына: "Адамды өлтірген кісі өлтірілуге тиіс" негіздейді. Партия сонымен қатар, белгілі бір қоғамдық орындарда бурқаға тыйым салуды қолдайды, бірақ бұл шешімді діни емес, қауіпсіздік тұрғысынан қарастырады. Сыртқы саясатта SGP Еуропалық Одақты түбегейлі реформалауға шақырады және Еуропалық Одақтың саяси немесе географиялық кеңейтуіне қарсы шығады. Ол сондай-ақ ресми үкіметтік ғимараттарда тек Нидерланд туын көтеруді, Нидерландтың Еуропалық Одаққа қаржылық үлесін қысқартуды және Түркияның Еуропалық Одаққа қосылу мүмкіндігіне қарсылық білдіреді. SGP сонымен қатар НАТО-ның еуропалық мүшелерін қорғанысқа жұмсалатын қаражатты едәуір арттыруға шақырды.

Өкілдер Палатасы

Сайлау Листtrekker Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет1918Геррит Хендрик Керстен 5,180 0,39 Жаңа 1922 26,744 0,91 1 1925 62,513 2,03 1 1929 76,709 2,27 1 1933 93,273 2,51 0 1937 78,619 1,94 1 1946Питер Зандт 101,759 2,14 0 1948 116,937 2,37 0 1952 129,081 2,42 0 1956 129,515 2,26 1 1959 129,678 2,16 0 1963Кор ван Дис С. 143,549 2,29 0 1967 138,119 2,01 0 1971Хетте Абма 148,221 2,35 0 1972 163,114 2,21 0 1977 177,010 2,13 0 1981Хенк ван Россум 171,324 1,97 0 1982 156,636 1,90 0 1986Бас ван дер Влис 159,740 1,74 0 1989 166,082 1,87 0 1994 155,251 1,73 1 1998 153,583 1,78 1 2002 163,562 1,72 1 2003 150,305 1,56 0 2006 153,266 1,56 0 2010Кees ван дер Стаай 163,581 1,74 0 2012 196,780 2,09 1 2017 218,950 2,08 0 2021 215,249 2,07 (#13) 0 2023 Крис Стоффер 217,270 2,08 (#12) 0

Облыстық үкімет

Облыстық үкіметтерде партия Зеландия провинциялық атқарушы құрамына қатысады. Онда партия ең күшті, дауыстардың 10% астам бөлігін алып отыр. Партияның провинциялық заң шығарушы органнан 18 мүшесі бар, ал тағы екі орын Христиандық одақпен біріктірілген тізімдер арқылы жеңіліп алынды. Төмендегі кестеде 2019 жылғы провинциялық сайлаудың әрбір провинциядағы нәтижелері көрсетілген. Онда Реформаторлық саяси партияның күшті аймақтары, әсіресе Зееландтан Оңтүстік Голландия, Утрехт және Гелдерландтың бір бөліктері арқылы Оверайссельге дейін созылатын муниципалитеттер тізбегі – «Киелі кітап белдеуі» көрсетілген.

Провинция | Дауыс (%) | Нәтиже (орын)
---|---|---
Дренте | 0.82 | -
Флеволанд | 3.84 | -
Фрисландия | 1.07 | -
Гелдерланд | 5.25 | -
Гронинген | - | 2
Лимбург | - | 2
Солтүстік Брабант* | 1.92 | -
Солтүстік Голландия | - | 2
Оверайссель | 3.91 | -
Оңтүстік Голландия | 3.90 | -
Утрехт | 3.54 | -
Зеландия | 12.06 | -

* Христиандық одақ/Реформаторлық саяси партия тізімдерін біріктіру нәтижесі.

Муниципальдік үкімет

Нидерландының 342 қала әкімінің алтауы SGP мүшелері, ал партия бірнеше жергілікті атқару органдарында қатысады, көбінесе Киелі кітап белдеуіне кіретін муниципалитеттерде. Партияда 40 кеңесші және 244 жергілікті заң шығарушы органның мүшесі бар. SGP нашар өкілдік ететін көптеген муниципалитеттерде ол ChristenUnie-мен ынтымақтасады және бірлескен тізімдерді ұсынады.

Өкілдік

Бұл Нидерланд парламентіне, сондай-ақ провинциялық, қалалық және Еуропалық сайлауларда Реформацияланған саяси партиясының өкілдігінің тізімі. Партияның тізім жетекшісі әр сайлауда сол жылғы парламенттік фракция жетекшісімен (fractievoorzitter) бірдей болды.

Сайлаушылар

1922 жылы штаттар генералына алғаш рет кіргеннен бері SGP-ның сайлаушылары өте тұрақты болды. 1926 жылы екінші орын жеңіп алғаннан бері, партия Өкілдер палатасында әдетте екі-үш орын аралығында ауытқып келді. Партия "Дювергердің "тасбақадай қатып қалған" шағын партиялар санатының дерлік толық бейнесі" деп сипатталды. Оның сайлаушыларының көп бөлігін жеке діни тәжірибеге ерекше мән беретін, "bevindelijk gereformeerden" деп аталатын реформацияланған христиандар құрайды. Бұл топқа христиандық реформацияланған шіркеулер, реформацияланған қауымдастар, жаңартылған реформацияланған шіркеу, Нидерландтағы ескі реформацияланған қауымдастар, сондай-ақ Нидерландтағы протестант шіркеуінің консервативті қанаты – реформацияланған қауымдастық кіреді. Дегенмен, осы шіркеулердің/шіркеу қанаттарының барлық мүшелері SGP-ге дауыс бермейді. SGP-ның қолдауы географиялық тұрғыдан Нидерландтың Киелі кітап белдеуінде шоғырланған, ол Оңтүстіктегі Зееландтан бастап, Оңтүстік Голландиядағы Гури-Оверфлакки және Алблассервард, Гелдерландтағы Велуве арқылы Оверейсселдің батыс бөлігіне, Стапхорст аймағына дейін созылған, реформацияланған және көбінесе ауылдық муниципалитеттердің тізбегі. SGP бұрынғы Урк аралында және Удделде де жақсы нәтижелер көрсетеді; екеуі де 2017 және 2021 жылдары дауыс берудің абсолютті көпшілігін алды.

Ұйымдастыру құрылымы

СДП-ның ең жоғары органы – конгресс, ол муниципалитеттердің бөлімшелерінен сайланған делегаттардан құралады. Конгресс жылына бір рет шақырылады. Ол партия кеңесін тағайындайды, Сенат, Өкілдер палатасы және Еуропалық парламентке кандидаттар тізімінің тәртібін бекітеді және партия бағдарламасы бойынша шешімді сөзді айтады. СДП төрағасы міндетті түрде министр болып табылады. 2001 жылдан бері бұл қызмет рәсімдік сипатта, себебі партия ұйымын жалпы төраға басқарады. Партияның 245 муниципалитет бөлімшесі бар және Лимбург провинциясынан басқа, әр провинцияда облыстық федерациясы бар.

Байланысты ұйымдар

Партия 1921 жылдан бері екі апта сайын "Баннер" басылымын шығарып келеді. Оның талдау орталығы 1974 жылы құрылды және 1992 жылы валлондық теолог Гвидо де Брес атымен қайта аталды. Ол тоқсан сайын "Zicht" (Көрініс) журналын жариялайды. SGP жастар ұйымы Реформалық саяси партия жастары (SGPJ) деп аталады, және шамамен 12 000 мүшесімен Нидерландыдағы ең ірі саяси жастар ұйымы болып табылады. SGP Нидерландтың көппартиялық демократия институтына қатысады, ол жеті голланд партиясының демократияға көмектесу ұйымы болып табылады.

Тіректердегі ұйымдар

SGP бірнеше басқа консервативтік протестанттық ұйымдармен, мысалы, бірнеше реформаторлық шіркеулермен және Reformatorisch Dagblad газетімен тығыз байланыста. Олар бірігіп, шағын, бірақ күшті консервативтік реформаторлық топты құрайды.

Басқа тараптармен қарым-қатынастар

1963 жылға дейін SGP парламентте салыстырмалы түрде оқшауланған еді. Қатаң түрде папалыққа қарсы SGP католиктік Халық партиясымен де, зайырлы Халықтық еркіндік және демократия партиясымен (VVD) және Еңбек партиясымен (PvdA) да ынтымақтасудан бас тартты. Сол сияқты, протестанттық, ірі Антиреволюциялық партия (ARP) SGP-ге біршама көңіл бөлді, бірақ KVP және тағы бір протестанттық партия – Христиандық тарихи одақ (CHU) партияларымен тығыз ынтымақтастық жасады. 1963 жылы тағы бір православиелік протестанттық партия – Реформациялық саяси лига (GPV) парламентке енді, ал 1981 жылы оларға Реформациялық саяси федерация (RPF) қосылды. Осы үш партия бірлесіп «Кіші христиандық партиялар» деген атпен бірікті. Олардың барлығы бірдей православиелік протестанттық саяси идеалдарды ұстанды және куәлік беруші партиялар ретінде бірдей саяси стратегияны қолданды. Олар муниципалитеттерде, партиялардың күшті болған жерлердегі муниципалдық атқарушы органдарда да, ал партиялардың әлсіз болған жерлердегі ортақ муниципалдық партияларда да ынтымақтастық жасады. 1984 жылғы Еуропалық парламент сайлауында партиялар ортақ тізім ұсынды және парламентте бір орын жеңіп алды. 1993 жылдан кейін GPV мен RPF арасындағы ынтымақтастық күшейді, бірақ SGP-нің сол кездегі әйелдердің сайлау құқығына қатысты ұстанымы олардың осы жақымды ынтымақтастыққа қосылуына кедергі келтірді. Дегенмен, 2000 жылы GPV және RPF бірігіп ChristianUnion (CU) құрды. Дәстүрлі түрде SGP және CU екеуі де протестанттық христиан саясатына негізделгендіктен жақын қарым-қатынаста жұмыс істеді. Бірақ соңғы кезде CU сол орталыққа қарай жылжығандықтан, SGP мен CU арасындағы философиялық айырмашылықтар екі партияның да сайлауға бірігіп қатысуына бөгет болды. Ең айқын мысалы – 2011 жылғы сенат сайлауы, онда SGP мен CU өз дауыстарын біріктірмеді. Премьер-министр Марк Рютте басқарған алғашқы үкімет 2011 жылғы провинциялық сайлауда көпшілік дауысқа бір дауыс жетпей қалған заңдарды қабылдау үшін Сенатта SGP-нің қолдауына мұқтаж болды. Осының нәтижесінде партия өзінің бірқатар саяси мақсаттарына қол жеткізе алды: үлкен отбасыларға бала асырау жәрдемақысын сақтап қалу және жексенбі күндері жұмыс істеу уақытын шектеу. Бұрын айтқанымыздай, 2003 жылы олар коалициялық серіктес ретінде қарастырылған. Бұл – SGP-нің соңғы жылдары ұлттық деңгейде әсер еткен сирек жағдайлардың бірі.