Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Добсон бірлігі (ДБ) – Жер атмосферасы арқылы тік жолмен өлшенген газдың шағын мөлшерін өлшеу бірлігі. Ол атмосфералық озонды зерттеуде туындады және осы күнгі күнге дейін негізгі өлшем бірлігі ретінде қолданылып келеді. Озонның жалпы бағанасы, көбінесе «жалпы озон» деп, кейде «бағаналық молылығы» деп аталады, стратосфералық озон қабатындағы озонның жоғары концентрациясымен сипатталады. Добсон бірлігі – стандартты температура және қысым (STP) жағдайындағы жалпы бағана мөлшерінен түзілетін таза газ қабатының қалыңдығы (10 мкм бірліктерімен) ретінде анықталады. Бұл кейде «миллиатмо-сантиметр» деп те аталады. Демек, атмосфералық озонның 300 ДБ құрайтын типтік бағанасы, егер температурасы мен қысымы STP-ге сәйкес келсе, Жер бетінде 3 мм таза газ қабатын құрайды. Добсон бірлігі 1920 жылдары Оксфорд университетінің ғалымы Гордон Добсонның құрметіне аталған. Ол жер бетінен жалпы озонды өлшеуге арналған алғашқы құралды жасады, бұл құрал озон қабатының әртүрлі спектрлік диапазондағы күн сәулесінің ультракөк сәулесін сіңіруінің айырмасын өлшеу үшін қос призмалық монохроматорды пайдаланды. «Добсон озон спектрофотометрі» деп аталатын бұл құрал атмосфералық озонды бақылаудың жаһандық желісінің негізін құрады және 1984 жылы Антарктикадағы озон қабатының тесігін ашуға себеп болды.
The Dobson unit (DU) is a unit of measurement of the amount of a trace gas in a vertical column through the Earth's atmosphere. It originated by, and continues to be primarily used in respect to, the study of atmospheric ozone, whose total column amount, usually termed "total ozone", and sometimes "column abundance", is dominated by the high concentrations of ozone in the stratospheric ozone layer. The Dobson unit is defined as the thickness (in units of 10 μm) of that layer of pure gas which would be formed by the total column amount at standard conditions for temperature and pressure (STP). This is sometimes referred to as a 'milli atmo centimeter'. A typical column amount of 300 DU of atmospheric ozone therefore would form a 3 mm layer of pure gas at the surface of the Earth if its temperature and pressure conformed to STP. The Dobson unit is named after Gordon Dobson, a researcher at the University of Oxford who in the 1920s built the first instrument to measure total ozone from the ground, making use of a double prism monochromator to measure the differential absorption of different bands of solar ultraviolet radiation by the ozone layer. This instrument, called the Dobson ozone spectrophotometer, has formed the backbone of the global network for monitoring atmospheric ozone and was the source of the discovery in 1984 of the Antarctic ozone hole.
Озон
НАСА озон үшін 220 АЕК (Добсон бірлігі) негізгі мәнін пайдаланады. Бұл Антарктикадағы озон қабатының тесігін бақылаудың бастапқы нүктесі ретінде таңдалды, себебі 1979 жылға дейін 220 Добсон бірлігінен кем мәндер анықталған жоқ. Сонымен қатар, Антарктикадағы тікелей өлшеулер бойынша, 220 Добсон бірлігінен төмен озон қабаты деңгейі хлор және бром қосылыстарынан озонның жоғалуының салдары болып табылады.
NASA uses a baseline value of 220 DU for ozone. This was chosen as the starting point for observations of the Antarctic ozone hole, since values of less than 220 Dobson units were not found before 1979. Also, from direct measurements over Antarctica, a column ozone level of less than 220 Dobson units is a result of the ozone loss from chlorine and bromine compounds.
Күкірт диоксиді
Сонымен қатар, Добсон бірліктері көбінесе атмосферада аз мөлшерде кездесетін күкірт диоксидінің жалпы бағаналық тығыздығын сипаттау үшін қолданылады. Бұл күкірт диоксидтің пайда болу себептері – жанар майларды жағу, диметил сульфидін бөліп шығаратын биологиялық процестер немесе орман өрттері сияқты табиғи жанулар. Көп мөлшердегі күкірт диоксид жартарулардың нәтижесінде де атмосфераға шығарылуы мүмкін. Добсон бірлігі күкірт диоксидінің жалпы бағаналық мөлшерін сипаттау үшін қолданылады, себебі ол ультракүлгін спутниктік құралдарда (TOMS сияқты) озонды қашықтықтан зерттеудің бастапқы кезеңдерінде пайда болған.
In addition, Dobson units are often used to describe total column densities of sulfur dioxide, which occurs in the atmosphere in small amounts due to the combustion of fossil fuels, from biological processes releasing dimethyl sulfide, or by natural combustion such as forest fires. Large amounts of sulfur dioxide may be released into the atmosphere as well by volcanic eruptions. The Dobson unit is used to describe total column amounts of sulfur dioxide because it appeared in the early days of ozone remote sensing on ultraviolet satellite instruments (such as TOMS).