Кіріспе
1270–1285 жылдар аралығында Франция королі болған Филипп III (1 мамыр 1245 – 5 қазан 1285), «Батыл» атымен танымал, 1270 жылдан өліміне дейін, 1285 жылға дейін Франция королі болды. Оның әкесі Людовик IX Сегізінші крест жорығы кезінде Тунис қаласында қайтыс болды. Филипп оған ілесіп жүрген болатын, Францияға оралып, 1271 жылы Реймсте патша болып киеленді. Филипп билік еткен кезеңде көптеген аумақтық жерлерді мұраға алды, олардың ең танымалсы – Тулуза графтығы, ол 1271 жылы патшалық доменіне қосылды. Орлеан шарты арқасында ол француздық ықпалды Наварра корольдігіне кеңейтті, ал оның інісі Петр Сицилиялық кештен кейін қайтыс болғаннан кейін Аленсон графтығы патшалық жерлерге қайтарылды. Сицилиялық кештен кейін Филипп ағасын қолдап Арагон крест жорығын басқарды. Әуелде сәтті болған Филипп, әскері ауруға шалдыққандықтан, шегінуге мәжбүр болды және 1285 жылы 40 жасында Перпиньян қаласында дизентериядан қайтыс болды. Оның орнын ұлы Филипп IV иеленді.
Philip III (1 May 1245 – 5 October 1285), called the Bold , was King of France from 1270 until his death in 1285. His father, Louis IX, died in Tunis during the Eighth Crusade. Philip, who was accompanying him, returned to France and was anointed king at Reims in 1271. Philip inherited numerous territorial lands during his reign, the most notable being the County of Toulouse, which was annexed to the royal domain in 1271. With the Treaty of Orléans, he expanded French influence into the Kingdom of Navarre and following the death of his brother Peter during the Sicilian Vespers, the County of Alençon was returned to the crown lands. Following the Sicilian Vespers, Philip led the Aragonese Crusade in support of his uncle. Initially successful, Philip, his army racked with sickness, was forced to retreat and died from dysentery in Perpignan in 1285 at the age of 40. He was succeeded by his son Philip IV.
Ерте өмір
Филипп 1245 жылы 1 мамырда Пуассиде Франция королі Людовик IX және Прованстың Маргаретінің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Кіші ұл болғандықтан, Филипптің Францияны билейтіні күтілмеген еді. 1260 жылы ағасы Людовик қайтыс болғаннан кейін ол таққа мұрагер атанды. Филипптің анасы Маргарет оны 30 жасқа дейін өзінің бақылауында ұстауға міндеттеді; бірақ, 1263 жылдың 6 маусымында Папа Урбан IV оны осы уәдеден босатты. Осы сәттен бастап, Людовик IX-тың жақын досы және сарай қызметкері Пьер де ла Бросе Филипптің кеңесшісі болды. Әкесі Луи де оған кеңес берді, әсіресе, патшаның бірінші міндеті – әділеттілік екенін қалыптастырған «Enseignements» еңбегін жазды. 1258 жылдың 11 наурызында Людовик IX мен Арагон королі Яков I арасында жасалған Корбейль шартының (1258) талаптарына сәйкес, Филипп 1262 жылы Клермонтта Руан архиепископы Эуд Ригоның қатысуымен Арагонның Изабелласына үйленді.
Крест жорығы
Ореан графы ретінде Филипп 1270 жылы Туниске сегізінші крест жорығына әкесін ертіп барды. Кету алдында Людовик IX патшалықтың регенттігін Матье де Вендом мен Клермон графы Симон II-ге тапсырды, сондай-ақ оған патша мөрін де сеніп тапсырды. Карфагенді басып алғаннан кейін әскерді дизентерия эпидемиясы қамтыды, бұл Филиппті де, оның отбасын да айналып өтпеді. Оның ағасы Иоанн Тристан, Валуа графы, 3 тамызда, ал 25 тамызда король қайтыс болды. Денесі шірімеуі үшін, сүйектерді тасымалдауға мүмкіндік беру мақсатында, mos Teutonicus деп аталатын сүйектерден ет алу процесін жүргізу туралы шешім қабылданды. Жасы 25-тегі Филипп дизентериямен ауырып, Тунисте король деп жарияланды. Оның інісі, Неапольдің Карл I, Тунис Хафид халифасы Мұхаммед I әл-Мустансирмен келіссөздер жүргізді. 1270 жылғы 5 қарашада Франция, Сицилия және Наварра патшалары мен Тунис халифасы арасында келісімге қол қойылды. Осы оқиғадан кейін тағы да өлім-жітім болды. Желтоқсан айында Сицилияның Трапани қаласында Филипптің қайын інісі, Наварра королі Теобальд II қайтыс болды. Ақпан айында оның артынан Филипптің әйелі Изабелла, бесінші баласын күтіп жүргенде, аттан құлап қайтыс болды. Ол Козенцада (Калабрия) көмілді. Сәуір айында Теобальдтың жесірі және Филипптің әпкесі Изабелла да қайтыс болды. Филип III 1271 жылғы 21 мамырда Парижге келді және қайтыс болғандарға құрмет көрсетті. Келесі күні оның әкесінің жерлеу рәсімі өтті. Жаңа билеуші 1271 жылғы 15 тамызда Реймсте Франция королі болып киеленді.
Билік
Филипп әкесінің ішкі саясатының көп бөлігін сақтап қалды. Бұл оның 1258 жылы әкесі қабылдаған, сеньорлық соғыстарға қарсы патшалық жарлықтарын қамтиды, ол 1274 жылдың қазан айында өз жарлығымен оларды күшейтті. Филипп Франциядағы яһудилерге қатысты әкесінің жолын қуды, оның ниеті – дінге адалдық деп мәлімдеді. 1271 жылдың 23 қыркүйегінде Парижге оралғанда, Филипп әкесінің яһудилерге таңба тағу туралы бұйрығын қайта жаңартып орындады. 1283 жылғы жарғысында синагогтар мен яһуди зираттарын салуға және жөндеуге тыйым салынды, яһудилерге христиандарды жұмысқа алуға тыйым салынды және яһудилердің «стрепти» (қатты дауыспен ән айту) әрекетін шектеу көзделді. 1271 жылдың 21 тамызында Филипптің інісі Альфонс, Пуатье және Тулуза графы, Савонада баласыз қайтыс болды. Филипп Альфонстың жерлерін мұраға алды және оларды патшалық доменмен біріктірді. Бұл мұраға Оверньдің бір бөлігі, кейін Овернь герцогтығы және Ажене кірді. Альфонстың өсиетіне сәйкес, Филипп 1274 жылы Папа Григорий X-қа Винасин графтығын сыйға берді. Бірнеше жылдан кейін, 1279 жылғы Амиен шартымен король Эдуард I Ажене жерін ағылшындарға қайтарды. 1271 жылдың 19 қыркүйегінде Филипп Тулузаның сенашылына ақсүйектер мен қалалық кеңестерден адалдық серттерін жазуға бұйрық берді. Келесі жылы Фуа графы Роджер Бернар III Тулуза графтығына шабуыл жасап, бірнеше патшалық шенеуніктерді өлтірді және Сомбуй қаласын басып алды. Филипптің патшалық сенашылы Эусташ де Бомарше Фуа графтығына қарсы шабуылға шықты, бірақ Филипп оған кері шегінуді бұйырды. Филипп әскерімен 1272 жылдың 25 мамырында Тулузаға келді, ал 1 маусымда Бульбоннада Арагон королі Джеймс I-мен кездесті, ол мәселені бейбіт шешуге тырысты, бірақ Роджер Бернар одан бас тартты. Содан кейін Филипп Фуа графтығын қирату және тұрғындарды тарату науқанына кірісті. 5 маусымда Роджер Бернар басылып, Каркассонға қамалды және тізбекке бұғауланды. Филипп оны бір жылға түрмеге қамады, содан кейін босатып, жерлерін қайтарды.
Наваррамен жасалған келісім
1274 жылы Наварра королі Генрих I қайтыс болғаннан кейін, Кастилияның Альфонсо X Генрихтің мұрагері Жоаннадан Наварра тәжін иеленуге тырысты. Альфонсо X-тің ұлы Фердинанд де ла Серда әскермен Вианаға келді. Сонымен қатар, Альфонсо өз немерелерінің біреуін Жоаннаға үйлендіру үшін Пападан рұқсат сұрады. Генрихтің жесірі Бланка де Артуа, Англия мен Арагоннан Жоаннаға үйлену туралы ұсыныстар алды. Басқыншы әскермен және шетелдік ұсыныстармен бетпе-бет келген Бланка көмек үшін туысы Филиппке жүгінді. Филипп үшін бұл аумақтық пайда әкелер еді, ал Жоанна өз патшалығын қорғау үшін әскери көмекке ие болар еді. 1275 жылғы Орлеан шарты бойынша Филипп пен Бланканың ұлы (Луи немесе Филипп) мен Бланканың қызы Жоанның некесі туралы келісім жасалды. Шартта Наварраның Парижден тағайындалған губернаторлар арқылы басқарылатыны көрсетілген. 1276 жылдың мамыр айында француз губернаторлары Наварраны аралап, жас королеваға адалдық серт жинады. Француздық шартқа және француз губернаторларына наразы болған Наварра халқы екі бүлікші топ құрды: бірі Кастилияны, екіншісі Арагонды қолдады.
Наварралықтардың көтерілісі
1276 жылдың қыркүйегінде Филип ашық көтеріліспен бетпе-бет келгендіктен, Артуа графы Роберт ІІ-ні армиямен Памплонаға жіберді. Филипп 1276 жылдың қарашасында тағы бір әскермен Беарнға келді, сол кезде Роберт жағдайды бақытты ете алды және Наварра ақсүйектері мен кастеляндырынан адалдық анттарын алды. Көтеріліс жылдам басылғанмен, Кастилия және Арагон патшалықтары некеге тұру ниеттерінен 1277 жылдың көктеміне дейін ғана бас тартты. Филипп Наварраға келтірілген зиян үшін Папа Николай III-тен ресми айып алды.
Сицилиялық кешкі ас
1282 жылы Сицилия Филипптің еңіресі, Неаполь патшасы Карл I-ге қарсы көтерілді. Жылдар бойы ауыр салықтарға ашуланған сицилиялық халық көптеген анжуйліктер мен француздықтарды қырғынға ұшыратты. Содан кейін Арагон патшасы Петр III көтерілісшілерді қолдау үшін Сицилияға қонды және Сицилия тәжін өзіне талап етті. Көтеріліс пен басып кірудің сәттілігі 4 қыркүйекте 1282 жылы Петрдің Сицилия патшасы болып коронациялануына әкелді. Рим папасы Мартин IV Петрді анафемаға ұшыратып, оның патшалығын жоғалтты деп жариялады. Мартин содан кейін Арагонды Филипптің ұлы Валуа графы Карлға сыйлады. Филипптің бауыры, Перш графы Петр, көтерілісті басуға Карлға қосылған болатын, Реджио-Калабрияда қаза тапты. Ол мұрагер қалдырмай қайтыс болды және 1286 жылы Аленсон графлығы патшалыққа қайта өтті.
Арагон крест жорығы және өлім
Филипп әйелі Мария Брабант пен оның ағасы Неапольдік Карлдың ықпалымен Арагон патшалығына қарсы соғыс бастады. Соғыс папаның мақұлдауымен "Арагон крест жорығы" деп аталды; алайда, бір тарихшы оны "Капетия монархиясының қолға алған ең әділетсіз, қажетсіз және апатты кәсібі" деп атады. Филипп ұлдарымен бірге үлкен әскермен Руссильонға кірді. 1285 жылдың 26 маусымында ол әскерін Жирона алдына орналастырып, қаланы қоршауға алды. Күшті қарсылыққа қарамастан, Филипп 1285 жылдың 7 қыркүйегінде Жироныны басып алды. Бірақ жағдай тез өзгерді, себебі француз лагерінде дизентерия эпидемиясы тарады және Филипптің өзі де ауырды. Француздар шегінуді бастағанда арагондықтар шабуылға көшіп, 1 қазанда Паниссар шайқасында оларды жеңіске ұйттырды. Филипп 1285 жылдың 5 қазанында Перпиньян қаласында дизентериядан қайтыс болды. Оның ұлы Филипп Әділ Франция патшасы болды. Тевтон дәстүріне сәйкес, оның денесі бірнеше бөлікке бөлініп, әрқайсысы түрлі жерлерге жерленді; еті Нарбонн соборына, ішектері Нормандиядағы Ла Ноэ аббаттығына, жүрегі Париждегі Кувент де Жакобин шіркеуіне (қазір бұзылған), ал сүйектері Париждің солтүстігіндегі Сен-Дени базиликасына жіберілді.
Мұра
Филипп билеген жылдары корольдік домені кеңейіп, 1281 жылы Гин графылығын, 1271 жылы Тулуза графылығын, 1286 жылы Аленсон графылығын, 1271 жылы Овернь герцогтығын, ал ұлы Филипптің некесі арқылы Наварра корольдігін қосып алды. Ол негізінен әкесінің саясатын жалғастырып, әкесінің басқарушыларын өз орнында қалдырды. Арагонды бағындыруға жасаған тытысы француз монархиясын құлдырауға шалдықтырып, оның ізбасары үшін қаржылық қиындықтар тудырды.
Дантедің шолуы
"Илаһи комедияда" итальян ақыны Данте Филипптің рухын Тазару орны қақпасының сыртында, сол заманғы басқа да еуропалық билеушілермен бірге суреттейді. Данте Филипптің есімін тікелей атамай, оны "кішкентай мұрынды" және "Франция обасының әкесі" деп сипаттайды, бұл Франция королі Филипп IV-ке меңзеу.