Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүйек көміршігі – жануар сүйектерін қыздыру арқылы алынатын, кеуекті, қара, дөңгелек бөлшектерден тұратын материал. Оның құрамы өндірілу әдісіне байланысты өзгеріп отырады, бірақ негізінен 57–80% трикальций фосфатынан (немесе гидроксиапатиттен), 6–10% кальций карбонатынан және 7–10% көміртектен тұрады. Ол негізінен сүзу және түссіздендіру үшін қолданылады.
Bone char is a porous, black, granular material produced by charring animal bones. Its composition varies depending on how it is made; however, it consists mainly of tricalcium phosphate (or hydroxyapatite) 57–80%, calcium carbonate 6–10% and carbon 7–10%. It is primarily used for filtration and decolorisation.
Өндіріс
Сүйек жағылған көмір негізінен ірі қара мен шошқа сүйектерінен жасалады, бірақ Крейцфельдт-Якоб ауруының таралуын болдырмау үшін бас сүйектері мен омыртқалары енді қолданылмайды. Сүйектер жабық ыдыста 700 °C (1292 °F) дейін қыздырылады; мұнда оттегі концентрациясы төмен болуы керек, себебі ол өнімнің сапасына, әсіресе оның адсорбциялық қабілетіне әсер етеді. Сүйектердегі органикалық материалдың көп бөлігі жылу арқылы бөлінеді және тарихи түрде Диппель майы ретінде жиналған; бөлінбеген қалдық соңғы өнімде белсендірілген көмір түрінде қалады. Егер сүйектер оттегіге толы ортада қыздырылса, химиялық құрамы мүлдем өзгеше сүйек күлі алынады. Қолданылған сүйек жағылған көмірді ластануларды кетіру үшін ыстық сумен жуу арқылы және содан кейін 500 °C (932 °F) температурада ауаның бақыланатын мөлшерімен пеште қыздыру арқылы жаңартуға болады.
Bone char is primarily made from cattle and pig bones; however, to prevent the spread of Creutzfeldt–Jakob disease, the skull and spine are no longer used. The bones are heated in a sealed vessel at up to 700 °C (1292 °F); the oxygen concentration must be kept low while doing this, as it affects the quality of the product, particularly its adsorption capacity. Most of the organic material in the bones is driven off by heat, and was historically collected as Dippel's oil; that which is not driven off remains as activated carbon in the final product. Heating bones in an oxygen rich atmosphere gives bone ash, which is chemically quite different. Used bone char can be regenerated by washing with hot water to remove impurities, followed by heating to 500 °C (932 °F) in a kiln with a controlled amount of air.
Суды тазарту
Сүйек көміріндегі трикальций фосфаты судан фтор және металл иондарын жою үшін қолданылуы мүмкін, бұл оны ішуге жарамды суды тазалауға пайдалы етеді. Сүйек көмірі – судан фторды жоюға қолданылған ең ерте белгілі зат, және 1940-1960 жылдар аралығында АҚШ-та кеңінен қолданылды. Оны арзанға және жергілікті түрде өндіруге болатындықтан, Танзания сияқты дамып келе жатқан елдерде әлі де қолданылып келеді. Сүйек көмірінің беткі ауданы белсендірілген көмірге қарағанда кішірек, бірақ 12-топқа жататын (мыс, мырыш және кадмий) кейбір металдарға қатысты жоғары сіңіру қабілетіне ие. Арсеник және қорғасын сияқты өте улы металл иондарын да жоюға болады. Суды тазартуда сүйек көмірін пайдаланудың нақты мысалы Танзанияда нанофильтрация қолдану арқылы көрсетілген.
The tricalcium phosphate in bone char can be used to remove fluoride and metal ions from water, making it useful for the treatment of drinking supplies. Bone charcoal is the oldest known water defluoridation agent and was widely used in the United States from the 1940s through to the 1960s. As it can be generated cheaply and locally it is still used in certain developing countries, such as Tanzania. Bone chars usually have lower surface areas than activated carbons, but present high adsorptive capacities for certain metals, particularly those from group 12 (copper, zinc, and cadmium). Other highly toxic metal ions, such as those of arsenic and lead may also be removed. The practical example of the use of bone char in water purification is demonstrated by use of nanofiltration in Tanzania.
Қант өңдеу
Тарихи тұрғыдан алғанда, сүйек күлі қантты тазартуда, әсіресе қамыстың қантында түсті қоспалар көп болғандықтан, түсін азайту және минералдық қоспаларды жою үшін жиі қолданылған. Сүйек күлінің түсін азайту қабілеті төмен және оны көп мөлшерде пайдалану қажет, бірақ ол түрлі бейорганикалық қоспаларды, ең бастысы сульфаттарды, сондай-ақ магний мен кальций иондарын жоюға қабілетті. Бұл қоспаларды жою пайдалы, себебі бұл қант ерітіндісін қою кезінде, тазарту процесінде қабыршақтануды азайтады. Сүйек күлінің қазіргі заманғы баламалары – белсендірілген көмір және ион алмастырғыш шайырлар. Дегенмен, қантты тазарту үшін сүйек күліне толық немесе ішінара тәуелді болып қалатын компаниялардың саны аз.
Historically, bone char was often used in sugar refining as a decolorizing and deashing agent, particularly in cane sugar as this contains more colored impurities. Bone char possesses a low decoloration capacity and must be used in large quantities, however, it is also able to remove various inorganic impurities, most importantly sulfates and the ions of magnesium and calcium. The removal of these is beneficial, as it reduces the level of scaling later in the refining process, when the sugar solution is concentrated. Modern alternatives to bone char include activated carbon and ion exchange resins. However, a small number of companies remain completely or partially dependent on bone char for sugar refinement.
Қара пигмент
Сүйек күлі суретшілердің бояуларында, гравюрада, каллиграфиялық және сызу сияларында, сондай-ақ терең түсі мен тамаша бояу қабілетіне байланысты басқа да көркемдік қолданыстарда қара пигмент ретінде де қолданылады. Сүйек қарасы және піл сүйегі қарасы – бұл ежелгі заманнан бері қолданылып келе жатқан суретшілердің пигменттері, оларды Рембрандт пен Веласкес сияқты көне шеберлер де, Мане мен Пикассо сияқты заманауи суретшілер де пайдаланған. Манедің «Тюильридегі музыка» картинасындағы джентльмендердің қара киімдері мен цилиндрлері піл сүйегі қарасымен салынған. Бұрын піл сүйегін майда күйдіріп піл сүйегі қарасын дайындаған. Бүгінде піл сүйегі қарасы сүйек қарасының синонимі саналады. Піл сүйегінің қымбаттылығы және піл сүйегінің табиғи көздері болып табылатын жануарлардың халықаралық қорғауға алынуына байланысты қазір піл сүйегі қолданылмайды.
Bone char is also used as a black pigment for artist's paint, printmaking, calligraphic and drawing inks as well as other artistic applications because of its deepness of color and excellent tinting strength. Bone black and ivory black are artists' pigments which have been in use since historic times—by both old masters like Rembrandt and Velázquez and more modern painters such as Manet and Picasso. The black dresses and high hats of the gentlemen in Manet's Music in the Tuileries are painted in ivory black. Ivory black was formerly made by grinding charred ivory in oil. Nowadays ivory black is considered a synonym for bone black. Actual ivory is no longer used because of the expense and because animals that are natural sources of ivory are subject to international control as endangered species.
Арнайы мақсаттағы пайдалану
Ол шикі мұнайды мұнайлы вазелин өндірісінде тазарту үшін қолданылады. 18-19 ғасырларда сүйек күлі, май немесе балауыз (немесе екеуі де) әскерилердің далалық жағдайда теріден жасалған жабдықтарын сіңдіру үшін қолданылған, бұл оның қызмет ету мерзімін ұзартуға және қара тері бұйымдары үшін пигмент алудың ең оңай жолы болған. Әскерилер мен азаматтар оны аяқ киімге жағатын бояу және сақтаушы ретінде пайдаланған, тіпті "дөңгелек" жағы сыртқа қаратылған аяқ киімге де. Осы кезеңге қатысты материалдарда ол "қара шар" деп аталады. ESA NASA Solar Orbiter спутнигі титаннан жасалған қысқасынан қорғайтын қаптамасына сүйек күлінің тазартылған түрін қолданады. Бұл оны күннің шағылысы мен ыстығынан қорғайды. Бұл қаптаманы ирландиялық Embio компаниясы жасаған, олардың "CoBlast" технологиясын қолданады, ол бастапқыда титаннан жасалған медициналық имплантаттарды қаптау үшін әзірленген.
It is used to refine crude oil in the production of petroleum jelly. In the 18th and 19th century, bone char mixed with tallow or wax (or both) were used by soldiers in the field to impregnate military leather equipment, both to increase its lifespan and as the simplest way to obtain pigment for black leatherwares. Military and civilians used it as shoe polish and preservative, including on shoes with the "rough" side out. In period reference materials, it is referred to as "black ball". The ESA NASA Solar Orbiter satellite uses a refined form of bone char which is applied to its titanium heatshield. This protects it against the glare and heat of the sun. The coating was developed by Irish company Embio and uses its 'CoBlast' technique, originally developed to coat titanium medical implants.
Танымал мәдениетте
Сүйекті көмірді өндіру туралы Discovery Channel телеарнасының Dirty Jobs телесериалында, 5-ші маусымның 19-шы бөлімінде, "Bone Black" атты эпизодында 2010 жылдың 9 ақпанында көрсетілді. Адам сүйектерінен жасалған сүйекті көмір "көмір" деп аталады. Бұл сүйектер Екінші дүниежүзілік соғысында қаза тапқан АҚШ әскерлеріне тиесілі, олар Италиядағы көлге жерленген, ал сүйекті көмір темекі сүзгілерінде қолданылады. Ярослав Хашектың "Жақсы солдат Швейк" романында да адам сүйектерінен жасалған "сүйек көмірі" туралы айтылады. Роман солдатардың босқа өлмейтінін, олардың сүйектері қант фабрикалары үшін сүйек көмірін ("сподий") жасауға пайдаланылатынын көрсетеді, ал басты кейіпкер офицерлердің сүйектерінен жасалған көмір қарапайым солдаттардың сүйектерінен жасалғаннан гөрі қымбатқа сатыла ма деп ойлағандықтан командирінен жаза алады.
The production of bone char was featured on the Discovery Channel's TV series Dirty Jobs, on episode 19 of season 5, "Bone Black", originally broadcast on 9 February 2010. Human bone char, referred to as "bone charcoal", is mentioned in Thomas Pynchon's novel The Crying of Lot 49. The bones come from US soldiers who died in combat during WWII and were buried in a lake in Italy, and the char is used for filters in cigarettes. Human bone char, referred to as "bone charcoal", is mentioned in Jaroslav Hašek's novel The Good Soldier Švejk. The work contains a reference to soldiers not dying in vain because their bones will be used to make bone charcoal ("spodium") for sugar refineries, the protagonist getting disciplined by his commander for wondering whether the coal from officers' bones is sold to the refineries at a higher price than that made from ordinary privates' bones.