Кіріспе

1988 жылы гомеопатияға қатысты ғылыми дау

Бенвенист ісі (bɛ̃venist) – 1988 жылы Жак Бенвенисттің беделді ғылыми журнал Nature-да анти IgE антиденелерінің өте жоғары концентрациясының адам базафилдерінің дегрануляциясына тигізетін әсерін сипаттаған мақаласын жариялаған кезде туындаған маңызды халықаралық дау болды. Бұл нәтижелер гомеопатия концепциясын қолдайтын сияқты көрінді. Nature журналы мақаланы жариялау шарты ретінде тәуелсіз зертханаларда нәтижелерді қайталауды талап етті. Nature-да жарияланған даулы мақала Канада, Италия, Израиль және Франциядан келген төрт зертхананың бірлескен еңбегі болды. Мақала жарияланғаннан кейін, физик және Nature журналының редакторы Джон Мэддокс, иллюзионист және танымал скептик Джеймс Рэнди, сондай-ақ Нобель сыйлығының лауреаты Дэвид Балтимордың жұмысына күдік тудырған алаяқтық сарапшысы Уолтер В. Стюарт кіретін топ қосымша тергеу жүргізді. Бенвенистің командасымен бірлесіп жұмыс істеген топ бастапқы нәтижелерді қайталай алмады, ал келесі зерттеулер Бенвенистің тұжырымдамасын растамады. Бенвенист даулы мақаласын қайтарудан бас тартты және (әсіресе Nature журналына жолданған хаттарында) тергеу кезінде қолданылған әдістеме оның протоколынан өзгеше болғанын түсіндірді. Алайда, оның беделіне нұқсан келгендіктен, ол өзінің зерттеулерін өзі қаржыландыруға көшті, себебі сыртқы қаржыландыру тоқтатылды. 1997 жылы ол "Цифрлық биологияның қолданбаларын әзірлеу және коммерцияландыру" мақсатымен DigiBio компаниясын құрды.

Табиғаттағы жарияланымдар мен зерттеулер

Француз иммунологы Жак Бенвенист беделді ғылыми журнал Nature-да адам базафилдарының дегрануляциясына анти-IgE антиденесінің едәуір жоғары сұйытылған ерітіндісінің әсерін сипаттайтын мақала жариялады. Биологтар Бенвенистің нәтижелеріне қызығушылық танытты, себебі осы жоғары сұйытылған ерітінділерде бастапқы антидененің молекулалары қалмаған, тек су молекулалары ғана болды. Бенвенист судағы молекулалардың құрылымы биологиялық белсенді екендігіне тоқталды; ал бір журналист осы гипотезаға «су жады» терминін енгізді. Кейін, 1990 жылдары Бенвенист бұл «жадты» цифрландырып, таратуға және басқа су үлгісіне қайта енгізуге болатынын айтты, содан кейін ол алғашқы үлгідегідей белсенді қасиеттерге ие болар еді.

Қауіпсіздік туралы ерекше ескерту

Көбейтілгеннен кейін мақала Nature журналында жарияланды, және журналдың сол санында "Құбылысқа сенуге қашан болады" деген тақырыпта редакциялық мақала жарияланды, сондай-ақ мақалаға мынадай ескерту қосылды: "Редакциялық резерв: Осы мақаланы оқығандар көптеген сарапшылардың күмәнін бөлісе алады. Мұндай құбылысқа ешқандай физикалық негіз жоқ. Сондықтан Nature тәуелсіз зерттеушілердің эксперименттерді қайталап, бақылауын ұйымдастырды". Мұндай ескерту соңғы рет 1974 жылы Ури Геллер туралы мақалаға қосылған.

Қысқаша зерттеу

Мақала жарияланғаннан кейін бір апта өткен соң, Nature журналы Бенвенистің зертханасына үш сарашыдан тұратын топты жіберіп, оның нәтижелерін бақыланатын жағдайларда қайталауға тырысты. Топқа Nature журналының редакторы және физик сэр Джон Мэддокс, американдық ғылыми алаяқтықты зерттеуші және химик Уолтер У. Стюарт, сондай-ақ скептик және бұрынғы фокусник Джеймс Рэнди кірді. Топ зертхананың жазбаларын мұқият қарап, Бенвенистің зерттеуін қайталау үшін жеті әрекет жасады. Алғашқы төрт әрекеттің үшеуі Бенвенистің пайдасына болды; алайда, Nature тобы әдістемеге қанағаттанбады. Бенвенист оларды «қос соқыр» тәсілін жасауға шақырды, олар солай жасады және тағы үш рет тәжірибе жүргізді. Үлгілер кездейсоқ түрде таңдалды, ал Рэнди үлгілерді анықтайтын кодтарды фольгаға орап, содан кейін жабысқақ лентамен төбеге жабыстырды. Нәтижелерді толық жарияламас бұрын, топ процедураға қатысты шағымдар бар ма деп сұрады, бірақ ешкім наразылық білдірмеді.

Қараңғыдан кейін

1988 жылдың 3 қыркүйегінде Channel 4 телеарнасы Бенвенисте, Джеймс Рэнди және Уолтер В. Стюарт сияқты, соның ішінде Джонатан Миллер қатысқан After Dark теледидарлық пікірсайысын көрсетті, ал келесі аптада Шон Френч оны New Statesman журналында мақала жариялады.

Ғылым академиясы

1991 жылы Бенвенист өзінің соңғы нәтижелерін, статистик Альфред Спираның жетекшілігімен, апталық «Proceedings» басылымында жариялауға Француз Ғылым академиясының келісім бергенін білді. Эрик Фотторино «Le Monde» газетінде жазғандай, өкініш білдірген Ғылым академиясы бұрынғы басылымда су жады туралы сынға толы зерттеу болғанын анықтады. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Академия баспаны тоқтатып, қаназдан шығарылған таралымдарды жоюға бұйрық берді, содан кейін Бенвенистің мақаласын қарапайым «жауап хаты» деп белгілеген, мақала деңгейінен төмендетілген қайта қарастырылған басылымды шығаруға мүмкіндік алды. Зерттеу Inserm U292 ғылыми орталығымен бірлесіп жүргізілген, ертедегі жоғары сұйытылған тәжірибелердің қайталауы болып табылады. Жаңа нәтижелер Бенвенистің бұрынғы мәлімдемелерін толыққанды растамаса да, жазушы Ив Линьон зерттеудің авторларының бірі, статистик Альфред Спираның «ақпараттың берілуі жоғары сұйытылғанда да сақталады» деген сөзін келтіреді және «эксперименттік процедурада кемшілік болуы мүмкін» екенін мойындады.

Джозефсон және APS

Табиғаттағы дау-дамайдан кейін Бенвенист, паранормальдық құбылыстарға ашық көзқарасымен танымал, Нобель сыйлығының лауреаты физик Брайан Джозефсонның қолдауын алды. Тәжірибелер сол негізгі бағыттар бойынша жалғасты, нәтижесінде 1997 жылы телефон желілері арқылы әсерді таратуға болатыны туралы мақала жарияланды. Бұдан кейін 1999 жылы екі қосымша мақала жарық көрді, ал 2000 жылы, әлгі әдебиетке сын көзбен қараған «Медициналық гипотезалар» журналында қашықтықтан тарату туралы тағы бір мақала жарияланды. Осы кезде әсерді Интернет арқылы да жіберуге болатыны туралы мәлімдеме жасалды. 1999 жылы «Time» журналы физик Роберт Парктің күмәндануына жауап ретінде Джозефсонның Америка физикалық қоғамына (APS) Бенвенистің тәжірибесін бақылауды ұсынғанын хабарлады. Бұл сынақ «рандомизацияланған, қос соқыр сынақ» болуы керек еді, ол оның хомеопатиялық түрлендірілген ерітінділердің қасиеттерін Интернет арқылы тарату қабілетін анықтауға бағытталған. [Бенвенистің] соңғы теориясы, және ағымдағы даудың себебі – гомеопатиялық ерітіндідегі судың «жады» электромагниттік «сигнатураға» ие екендігі. Оның сөзіне сүйенсек, бұл сигналды мыс ораммен түсіріп, цифрлық форматқа ауыстырып, сым арқылы немесе, әрі әсемдеу үшін, Интернет арқылы қарапайым суға жіберуге болады, осылай ол гомеопатиялық ерітіндіге айналады. APS бұл ұсынысты қабылдап, сынақ шығындарын өтеуге келісті. Бұл туралы естіген Рэнди, паранормальді құбылыстарды оң пішінді дәлелдеген жағдайда ұзақ жылдардан бері беріліп келе жатқан 1 миллион долларлық сыйлықты қоса ұсынды. Бенвенист өзінің «DigiBio NewsLetter» басылымында: «Бізге келіседі» деп жауап берді. Кейін Рэнди Бенвенист пен Джозефсонның өз ұсынысын іске асырмағанын, олардың бұл тақырыптағы үнсіздігін жоғалған адамдарға теңеп, әжуалады.

BBC Horizon телеарнасы

2002 жылы BBC Horizon телеарнасы Джеймс Рэндидің 1 миллион долларлық сыйлығын жеңіп алуға жасаған сәтсіз тынысын, жоғары дәрежеде сұйылтылған заттың әсер ететінін дәлелдеу мақсатында көрсетті. Тартыстың екі тарапынан да белгілі тұлғалармен, соның ішінде Бенвенистемен сұхбаттастырылды. 2005 жылы Йорк университетінің профессоры, статистик Мартин Блэндтың статистика саласындағы беделді "Significance" журналында баяндамасы жарияланды.

Қосымша зерттеу

Брайан Джозефсонның қолдауымен тәжірибелер жалғасты, нәтижесінде 1997 жылы жарияланған мақалада судың жад әсері телефон желілері арқылы берілуі мүмкін екені туралы мәлімдеме жасалды. Зерттеу "Зерттеуге қатысушы тараптар арасындағы келіспеушіліктерді шеше алатын әлеуметтік және коммуникациялық басқару процесін" іске асырды. Бенвенистеге тиесілі бір құрал қолданылды, ал 2001 жылы жобалау және пилоттық жоба кезеңінде Бенвенисте және оның DigiBio зертханасының басқа мүшелері консультанттар ретінде қатысты. Сол кездегі сұхбаттар зерттеуге қатысушылардың зерттеудің жүргізілу тәсіліне қанағаттанғанын көрсетті. Ақырында, 2006 жылы авторлар "The FASEB Journal" журналында "Біздің команда цифрлық сигналдардан қайталанатын эффекттер таппады" деп хабарлады.

INSERM

Nature журналының 1989 жылғы шілдедегі санында INSERM Бенвенисті зертханасының кәдімгі тексеруінен кейін сынақ мерзіміне қойғаны жайлы хабарланды. INSERM оның зертханалық жұмысының жалпы алғанда үлгілі екенін мойындаса да, оның жоғары еңкейту зерттеулеріне қатысты үлкен алаңдаушылық білдірді және оны "баяндаған нәтижелерін жеткілікті түрде сын тұрғысынан талдамағаны, оларды түсіндіруде немқұрайлылық танытқаны және ғылыми беделін қоғамға хабарлауда теріс пайдаланғаны үшін" сынады.