Кіріспе

1966 жылы АҚШ-та азаматтық құқықтар қозғалысында болған демонстрация

«Үрейге қарсы науқан» – Оңтүстікте 1966 жылы азаматтық құқықтар қозғалысында өткен маңызды демонстрация. Белсенді Джеймс Мередит 1966 жылдың 5 маусымында осы шараны бастады. Оның ниеті – Мемфис, Теннессиден Миссисипи дельтасы арқылы Джексон, Миссисипиге дейін жалғыз бару. Мемфистің Пибоди қонақ үйінен бастап Миссисипи штатының шекарасына, содан кейін Миссисипи қалалары – Хернандо, Гренада, Гринвуд, Индианола, Белцони, Язу Сити және Кантон арқылы Джексон қалалық әкімшілігіне жетуді жоспарлады. Барлық қашықтық шамамен 270 мильді құрады және 21 күнге созылды. Мақсаты – екі жыл бұрын қабылданған федералдық азаматтық құқықтар заңнамасынан кейін Миссисипи дельтасындағы нәсілшілдікке қарсы тұру және штаттың афроамерикандық азаматтарын сайлауға тіркеуге ынталандыру болды. Ол тек қара нәсілді ер адамдарды қатысуға шақырды және бұл іс-шараның ірі азаматтық құқықтар ұйымдарының ықпалымен өткен, медиаға көп көңіл бөлген шара болғанын қаламады. Бірақ 1966 жылдың 6 маусымында, шерудің екінші күні, Джеймс Мередит ақ нәсілді снайпер Джеймс Обри Норвеллдің оғынан жараланып, ауруханаға түсті. Торнтон Дэви Джонсон Мередиттің Миссисипи штатының нәсілдік тәртібіне үлкен сын салып, оның жүрісін дәстүрлерді мойынбұрудан бас тарту ретінде қарастырғандықтан, осындай шабуылдардың нысаны болғанын айтады. Содан кейін ірі азаматтық құқықтар ұйымдары Мередиттің атынан Миссисипи дельтасы арқылы штаттың астанасына дейін шеруді жалғастыруға уәде берді. Штат шерушілерді қорғауға міндеттенді. Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті (SNCC), Оңтүстік христиандық көшбасшылық конференциясы (SCLC), Миссисипидің бостандық демократиялық партиясы (MFDP), Нәсілдік теңдік конгресі (CORE) және Адам құқықтары жөніндегі медициналық комитет (MCHR) қатысты. Луизианадан келген «Қорғаныс және әділет үшін диякондар» қарулы күзет жасады. Әртүрлі топтар мен көшбасшылар тактика және мақсаттар бойынша келіспесе де, қоғамдық ұйымдастыру және сайлаушыларды тіркеуде ынтымақтастық танытты. Олар жол бойындағы округтерде 4 мыңнан астам афроамерикандықты сайлауға тіркеді. Кейбіреулері қысқа ғана уақытқа қатысты, ал енді біреулері барлық шараларда болды. Кейбір ұлттық көшбасшылар басқа қалалардағы міндеттемелеріне байланысты ара-тұра қатысты. Сонымен қатар, жұмысшы көшбасшысы Уолтер Роутер әйелі Мэймен бірге Чикагодан шеруге келді және кәсіподақ жақтастарымен толтырылған 10 автобусты әкелді. Шерудің соңғы күндерінде SNCC-нің жаңа төрағасы Стокли Кармайкл «Қара күш» идеясын кең аудиторияға таныстырды. Қасиетті Мартин Лютер Кинг кіші де қатысып, көптеген жандарды өзіне тартты. Оның басшылығы мен беделі көптеген адамдарды оны көруге және шеруге қосылуға шабыс тартты. Шеру оңтүстікке қарай жылжыған сайын қатысушылар саны арта түсті. Нәтижеде, 26 маусымда шамамен 15 000, көбінесе қара нәсілді шерушілер Джексон астанасына кірді. Бұл штат тарихындағы ең ірі азаматтық құқықтар шеруі болды. Шеру штаттың афроамерикандықтары арасында келесі жылдары қоғамдық ұйымдастыру және саяси өсуді жеделдетті. Содан бері олар сайлауға қатысудың жоғары деңгейін сақтап келеді.

Тарих

1964 және 1965 жылдары азаматтық құқықтар заңдары қабылданғаннан кейін өзгерістердің баяу қарқынына көңілі толмаған Джеймс Мередит, Миссисипи университетіне қабылданған алғашқы афроамерикалық ретінде танымал болды, Теннесси штатының Мемфис қаласынан Миссисипи штатының астанасы Джексонға жеке «Қорқынышқа қарсы науқан» жасауға шешім қабылдады. Ол 220 мильдік саяхаты барысында штаттың қара нәсілді халқының орталығы – Миссисипи дельтасындағы нәсілдік қанаушылықты көрсеткісі келді. Мередит шеруге тек қара нәсілді еркектерді қабылдағысы келді және ақ нәсілді қатысушылармен үлкен медиа-шара өткізуді қаламады. Шерудің екінші күнінде, кейін Джеймс Обри Норвелл есімді ақ снайпер жолдың жанындағы орманды аймақтан шығып, «Мен тек Мередитті қалаймын» деп айқайлап, құс оқ-дәрілерімен толтырылған 16 калибрлі мылтықпен Мередитке үш рет атты. Мередит жараланып, жолға құлады. Адамдар жедел жәрдем шақырып, оны ауруханаға жеткізді. Ауыр жарақат алмағанымен, Мередит жоспарланған шеруді жалғастыра алмады, өйткені жарақатынан айығу үшін Мемфис ауруханасына жатқызылды. Норвелл кейін Десото округінде ұсталды; ол Мередитке атқандығын мойындады және сол күні бес жылға бас бостандығынан айырылды. Оқ тигені туралы естіген соң, SCLC-нің Мартин Лютер Кинг, Аллен Джонсон, SNCC-нің Стокли Кармайкл, Кливленд Селлерс және Флойд МакКиссик, Миссисипи еркіндік демократиялық партиясы (MFDP), сондай-ақ Адам құқықтары жөніндегі медициналық комитет (MCHR) және басқа да азаматтық құқық ұйымдары Мередиттің атынан шеруді жалғастыруға шешім қабылдады. NAACP бастапқыда қатысқан, бірақ Рой Уилкинс қарулы «Қорғаныс және әділдік үшін диакон» шеруді күзетуге баратынын білгеннен кейін бас тартты. Қара және ақ нәсілді қарапайым адамдар Оңтүстік пен елдің түкпір-түкпірінен келіп қатысты. Шерушілер сыртта немесе үлкен шатырларда жерде ұйықтады, ал оларды негізінен жергілікті қара нәсілді қауымдар тамақтандырды. Бұрыннан баспасөз машинасы олармен бірге жүріп, шеруді ұлттық БАҚ жариялады. Жол бойы әртүрлі азаматтық құқық топтарының мүшелері пікір алысып, ынтымақтасты, кейде бір-бірімен байланысты, кейде әртүрлі мақсаттарына жету үшін күресті. SNCC және MFDP қауымдастықтарды ұйымдастыруды кеңейту және сайлаушылар тізімін Delta-дағы қара қауымдастықтарына жеткізу үшін жұмыс істеді. Көптеген жерлерде 1965 жылы дауыс беру құқығы туралы заң қабылданғаннан бері азаматтардың тізіміне аз қара нәсілділер енді, өйткені олар әлі де Джим Кроу қоғамында қорқыныш пен әлеуметтік және экономикалық қысымға ұшырады. Жол бойы әртүрлі азаматтық құқық топтары өз мақсаттарын үйлестіруге және қара нәсілділердің бостандықтарын нығайту үшін шерудің мәнін арттыруға тырысты. Шеру баяу өсіп, қара нәсілді қауымдар мен кейбір ақ нәсілділер тарапынан қолдау тапты. Басқа ақ нәсілділер қарсылық білдіріп, мазақтап, қорқытып, шерушілерге жақын көлікпен жүрді. Ашық зорлық-зомбылық көбінесе шектеулі болғанымен, штаттың сыртынан келген шерушілер кейбір қалаларда, әсіресе 1964 жылы үш азаматтық құқық қызметкері өлтірілген Филадельфияда және Кантон қаласында жеккөрушіліктің күштілігіне қорқып, таң қалды. Миссисипи губернаторы Пол Джонсон кіші, егер олар заңға бағынса, шерушілерді қорғауға уәде берді, бірақ магистральдық полиция мен шерушілер арасындағы қарым-қатынас кейде шиеленісіп тұрды. Кейбір жерлерде әкімдер мен жергілікті билік өкілдері қарым-қатынасты тату ұстауға тырысты. Жергілікті қара нәсілді қауымдар мен олардың шіркеулері шеруге қатысушыларға азық-түлік, баспана және демалыс орындарын ұсынды. Олар, әдетте, алғашқы күндердің соңында Мемфиске оралғаннан кейін, жол бойына қоныстанды. 1966 жылдың 16 маусымында кешкісін шерушілер Гринвудқа (Миссисипи штаты) келді және Стоун-стрит негр бастауыш мектебінде лагерь құрғаны үшін Кармайкл мемлекеттік меншікке кіргені үшін тұтқындалды. Полиция оны бірнеше сағат ұстап тұрды, содан кейін олар жергілікті саябаққа барып, шеруге қатысты. Азаматтық құқық тарихшысы Дэвид Гарроудың айтуынша, ашуланған Кармайкл баяндамашының тұғырнамасын алып, өзінің әйгілі «Қаралар билігі» сөзін айтты, ол қаралар тәуелсіздікке жету үшін өздерінің саяси және экономикалық күшін құруы керек деп дәлелдеді. Ол бұл мүмкіндікті өзінің сөзін тыңдау үшін БАҚ арқылы ұлттық аудиторияны жинауға пайдаланды. Шәрсенбі күні Чикагоға ұшып барып, қалада «Ашық тұрғын үй» науқанына көмектесу үшін ұйымдастыруға көмектескен Кинг, жұма күні Миссисипиге оралды. Ол кейбір азаматтық құқық қозғалысының ішкі дауларының ескі және жаңа буын арасындағы даулар ашыққа шыққанын көрді. Шерушілер SNCC-нің «Қаралар билігі» ұранын, сондай-ақ SCLC-нің «Бостандық қазір!» ұранын айқайлады. Кантон қаласында, Миссисипи штатында, 23 маусымда шерушілер Макнил бастауыш мектебінің аумағына шатыр тікпекке тырысқаннан кейін Миссисипи магистральдық полициясы оларды итеріп, көзден жас шығарушы газ таратты, басқа полиция мекемелері де оларға қосылды. Бұл губернатордың оларды қорғауға берген уәдесіне қайшы келді. Жеке басшылар президент Линдон Б. Джонсон Филадельфиядағы зорлық-зомбылықтан кейін оларды қорғау үшін федералды күштерді жібермегендіктен зорлық-зомбылық болды деп ойлады. Осыған дейін полициямен қарым-қатынас көбінесе шиеленіскен болғанымен, олар шерушілерге көбінесе құрметпен қарады. Кантон шабуылында бірнеше шерушілер жараланды, соның ішінде біреуі ауыр жарақат алды. Адам құқықтары жөніндегі медициналық комитет мүшелері сол түні жараланған шерушілерді іздеп үй-үйді аралады. Шерушілер қасиетті бала Иисус католик миссиясына паналады. Францискан қарындастары шерушілерге, әсіресе жараланғандарға көмектесіп, қонақжайлық танытты. Келесі түнде шерушілер ешқандай оқиғасыз Макнил мектебінің аумағына қайта оралды, өйткені олар шатыр тікпеді. Ұзақ ауруханада емделгеннен кейін Мередит босатылды. Ол шеруге қайта қосылғысы келді, бірақ кейіннен бас тартты, өйткені ол оның мұндай үлкен медиа-шара болғанын қаламады. Ол 25 маусымда шеруге қайта қосылды, ол Джексонға келген күнінен бір күн бұрын Мартин Лютер Кинг және басқа да жетекшілермен бірге шерудің алдыңғы қатарында жүрді. Шеру Тугалу колледжінде тоқтады, ол тарихи түрде қара нәсілді колледж, содан кейін Джексонға кірді. Шерушілер демалып, тамақтанып, душ қабылдады. Осы сәтте көптеген адамдар шеруге қосылды, ұлттық жетекшілер елдің басқа бөліктеріндегі міндеттемелерінен оралды. Көбейген көпшілікке Джеймс Браун, Дик Грегори, Сэмми Дэвис кіші, Барт Ланкастер және Марлон Брандо ойын көрсетті. Келесі күні, 26 маусымда шерушілер Джексон қаласына бірнеше бағыттан кірді және олардың саны 15 000-ға жетеді деп есептелді, бұл Миссисипи тарихындағы ең ірі азаматтық құқық шеруі. Олар қара нәсілді аудандарда және кейбір ақ нәсілділер тарапынан жылы қарсы алынды. Алайда, көптеген ақ нәсілділер шерушілерді мазақтап, қорқытып, кейбіреулері үйге тығылып қалды. Магистральдық полиция және басқа да күштер көптеп келді, өйткені қала және штат Филадельфия мен Кантон шабуылдарынан кейін шерушілерді қорғауға уәде берген. Билікпен келіссөздердің нәтижесінде шерушілер штаттық капитолдың арт жағында жиналып, сөздерді тыңдады, наразылық және мерекелік әндерді айтты және жетістіктерін тойлады. Жалпы алғанда, шеру «қаралардың наразылығының тереңдігі мен қаралардың мүмкіндіктерінің биіктігін» білдірді және «құпияланған халықтың өз тағдырын бақылауымен» байланысты болды. Жол бойындағы округтерде 4077 афроамерикалық сайлауға тіркелді, олардың көпшілігі алғаш рет тіркелді. Федералдық тексерушілер 1422 адамды тіркеді, ал округтік кеңселер қалғанын тіркеді.