Кіріспе

Интернет-протокол теледидары (IPTV) – интернет-протокол желілері арқылы теледидар мазмұнын жеткізу. Бұл дәстүрлі эфирлік, спутниктік және кабельдік теледидар форматтары арқылы жеткізуден өзгеше. Жүктелген медиадан айырмашылығы, IPTV бастапқы медианы үздіріссіз ағынмен тарату мүмкіндігін ұсынады. Осының нәтижесінде клиенттік медиа плеер мазмұнды (мысалы, телеарнаны) дерлік бірден ойнатуды бастай алады. Бұл ағынмен тарату деп аталады. IPTV интернет-протоколын қолданғанымен, ол интернеттен (интернет-теледидарынан) таратылатын теледидармен ғана шектелмейді. IPTV абоненттік телекоммуникациялық желілерде жоғары жылдамдықты қолжетімділік арналары арқылы соңғы пайдаланушылардың үйлеріне топ-бокс немесе басқа клиенттік жабдықтар арқылы кеңінен қолданылады. IPTV корпоративтік және жеке желілерде медианы жеткізу үшін де қолданылады. Телекоммуникация саласындағы IPTV үздіксіз стандарттау процесімен ерекшеленеді (мысалы, Еуропалық телекоммуникация стандарттары институты). IPTV қызметтерін тікелей эфирдегі теледидар және тікелей эфирдегі медиа, олардың өзара әрекеттесу мүмкіндігімен немесе онысыз; медианы уақыт бойынша ығыстыру, мысалы, кейіннен көруге мүмкіндік (сағаттар немесе күндер бұрын көрсетілген телешоуды қайта ойнату), басынан бастап қайта ойнату (қазіргі телешоуды басынан ойнату); және медиа каталогын қарау және таңдау арқылы бейне сұраныс бойынша (VOD) қызметтеріне бөлуге болады.

Тарих

1990-шы жылдардың басына дейін, теледидар бағдарламасын мыс телефон кабелінің шектеулі телекоммуникациялық өткізгіштігіне сығу мүмкін емес деп есептелді, себебі талап бойынша бейне (VOD) теледидар қызметін қабылдау сапасын қамтамасыз ету үшін, цифрлық теледидар сигналының қажетті өткізгіштігі шамамен 200 Мбит/с болуы керек еді, бұл мыс телефон желісі арқылы сөйлеу сигналының өткізгіштігінен 2000 есе артық. VOD қызметтерінің пайда болуы екі маңызды технологиялық жетістіктің нәтижесінде мүмкін болды: қозғалыспен өтелетін DCT бейне сығылымы және асимметриялық цифрлық абоненттік желі (ADSL) деректерді беру. Видео кодтау стандарттары үшін қозғалыспен өтелетін DCT алгоритмдері 1988 жылдан бастап H.26x форматтарын, ал 1991 жылдан бастап MPEG форматтарын қамтиды. Қозғалыспен өтелетін DCT бейне сығылымы теледидар сигналына қажетті өткізгіштікті айтарлықтай төмендетті, ал ADSL бір уақытта мыс телефон сымдары арқылы жіберілетін деректердің өткізгіштігін арттырды. ADSL телефон желісінің өткізгіштігін шамамен 100 кбит/с-тан 2 Мбит/с-қа дейін арттырды, ал DCT сығылымы цифрлық теледидар сигналының қажетті өткізгіштігін шамамен 200 Мбит/с-тан 2 Мбит/с-қа дейін азайтты. DCT және ADSL технологияларының үйлесімі 1990 жылдары VOD қызметтерін шамамен 2 Мбит/с өткізгіштікпен іске асыруға мүмкіндік берді. Cisco IP/TV сауда белгісін сақтайды. Телекоммуникациялық компания US West (кейін Qwest) 1998 жылы Аризона штатының Финикс қаласында VDSL технологиясын пайдалана отырып, TeleChoice деп аталатын IPTV қызметін іске қосты. Қызмет 2008 жылы тоқтатылды. AudioNet интернет-радио компаниясы WFAA TV-нің мазмұнымен алғашқы үздіксіз тікелей веб-трансляциясын 1998 жылдың қаңтарында және KCTU LP 1998 жылдың 10 қаңтарында бастады. Ұлыбританиядағы аймақтық телекоммуникация операторы Kingston Communications 1999 жылдың қыркүйегінде цифрлық абоненттік желі (DSL) арқылы IPTV қызметін іске қосты. Оператор 2001 жылдың қазанында VOD контент провайдері Yes TV арқылы қосымша VOD қызметін қосты. Kingston коммерциялық қызмет ретінде ADSL арқылы IPTV және IP VOD енгізуге әлемдегі алғашқы компаниялардың бірі болды. Бұл қызмет Ұлыбритания үкіметінің IPTV туралы ережелері мен саясатына енгізілген түрлі өзгерістердің негізін қалады. 2006 жылы KIT қызметі тоқтатылды, абоненттер саны 10 000-нан 4000-қа дейін төмендеді. 1999 жылы NBTel (қазір Bell Aliant деп аталады) Alcatel 7350 DSLAM және iMagic TV (NBTel-дің бас компаниясы Bruncor-ге тиесілі) жасаған орта бағдарламалық жасақтаманы қолдана отырып, Канадада DSL арқылы Интернет-теледидар протоколын алғаш рет коммерциялық түрде іске қосты. Қызмет Нью-Брансуикте VibeVision брендімен сатылды, ал кейіннен 2000 жылдың басында Aliant құрылғаннан кейін Новая Шотландияға кеңейтілді. iMagic TV кейіннен Alcatel-ке сатылды. 2002 жылы Sasktel Канадада екінші болып DSL арқылы IPTV-ді коммерциялық түрде іске қосты, ол Lucent Stinger DSL платформасын қолданды. 2005 жылы SureWest Communications Солтүстік Америкадағы алғашқы компания болды, ол IPTV қызметі арқылы жоғары анықтамалы теледидар (HDTV) арналарын ұсынды. 2005 жылы Bredbandsbolaget Швецияда алғашқы қызмет көрсетуші ретінде IPTV қызметін іске қосты. 2009 жылдың қаңтарынан бастап олар енді ең үлкен провайдер емес; TeliaSonera, өз қызметін кейіннен іске қосқан, қазір клиенттері көп. 2007 жылы TPG шектеулі бета-тестілеуден кейін Австралияда IPTV қызметін іске қосты. 2010 жылы iiNet және Telstra интернет-жоспарлармен бірге IPTV қызметтерін іске қосты. 2008 жылы ПТКК (PTCL) ПТКК Smart TV брендімен IPTV-ді іске қосты. Бұл қызмет еліміздің 150 ірі қаласында қолжетімді, 140 тікелей эфирлік арнаны ұсынады. 2010 жылы CenturyLink – Embarq (2009) және Qwest (2010) компанияларын сатып алғаннан кейін Prism деп аталатын IPTV қызметімен бес АҚШ нарығына кірді. Бұл Флоридада сәтті сынақтан өткеннен кейін болды. 2010 жылы Bell Canada (ЕКБ-нің ең ірі бөлімі болмаса, ең үлкен бөлімі) Монреаль, Квебек және Торонто, Онтарио қалаларында тұрғын үй және бизнес / коммерциялық клиенттерге бірнеше түрлі тәсілдер бойынша IPTV ұсына бастайтынын мәлімдеді, соның ішінде үйге, түйінге және DSL-ге талшықты. IPTV-нің бұл түрі басқа қызметтермен бірге "Bell Fibe" деп аталады, ол Канадалық тұтынушыларға жергілікті аналогты магистральдық байланыс (POTS) арқылы DSL және талшықты Интернет арқылы IPTV арқылы теледидар қызметіне дейін барлық нәрсені ұсынады. Bell 13 қыркүйекте (2010) баспасөз хабарламасында Монреаль мен Торонтодағы үйлерге оптикалық талшықты Ethernet-ті енгізуді бастайтынын мәлімдеді. Содан бері Bell компаниясы Онтарио мен Квебек провинцияларында (Bell Canada-ның ең ірі екі клиенті) үйлерге оптикалық талшықты Ethernet орнатуды жалғастырды. Bell компаниясы Bell Fibe өнімдерін ұсынуда өте табысты болды. Онтарио мен Квебек провинцияларында көптеген тұтынушылар ескі (коаксиалды) кабельдік компаниялардан Bell-дің Fibe өніміне ауысты, себебі Bell IPTV және үйдегі сымсыз PVR ұсынысы туралы маркетингтік науқан жүргізді. Bell-дің сымсыз PVR тұтынушыларға қуат розеткасы бар кез келген жерде теледидар орнатуға мүмкіндік берді. Bell Fibe TV жарнамаларында жас отбасылар үлкен 70+ дюймдік LCD теледидарларымен және Bell Fibe сымсыз PVR-мен диванға отырып, сыртта теледидар тамашалап жатқандарын көрсетті. Бразилияда, кемінде 2012 жылдан бері Vivo компаниясы 200+ қалада FTTH жабыны бар жерлерде Vivo TV Fibra қызметін ұсынып келеді (2020 жылғы 4-тоқсанның деректері). Кемінде 2018 жылдан бері Oi компаниясы да FTTH қызметі "Oi Fibra" аясында IPTV ұсынып келеді. Сондай-ақ, бірнеше аймақтық FTTH провайдерлері де FTTH интернет қызметтерімен бірге IPTV ұсынады. 2016 жылы Корейлік Орталық Теледидар (KCTV) Manbang деп аталатын қосымша құрылғыны ұсынды, ол Солтүстік Кореяда квази-Интернет протоколы арқылы бейне бойынша талап қызметтерін ұсынады (IPTV). Manbang көрермендерге бес түрлі телеарнаны нақты уақыт режимінде тамашалауға, Жоғарғы Жетекші туралы саяси ақпаратты және Чучхе идеологиясын табуға, мемлекеттік баспасөз агенттіктерінен мақалаларды оқуға мүмкіндік береді.

Тұрғын үй

Әлемдік IPTV нарығы 2009 жылы 12 миллиард АҚШ доллары көлемінде 28 миллион абоненттен 2013 жылы 83 миллион абонентке және 38 миллиард АҚШ долларына дейін өсуі күтілді. Абоненттер саны бойынша Еуропа мен Азия көш бастап тұр. Алайда, қызметтен түсетін кірістер бойынша Еуропа мен Солтүстік Америка әлемдік кірістің үлкен бөлігін құрайды, себебі Қытай мен Үндістандағы бір абоненттен түсетін орташа кіріс (ARPU) өте төмен. Ең жылдам өсіп келе жатқан (сонымен қатар ең ірі нарықтар) Азияда орналасқан. Босния және Герцеговина, Болгария, Пәкістан, Канада, Хорватия, Литва, Молдова, Черногория, Марокко, Солтүстік Македония, Польша, Моңғолия, Румыния, Сербия, Словения, Нидерланды, Грузия, Грекия, Дания, Финляндия, Эстония, Чехия, Словакия, Венгрия, Норвегия, Швеция, Исландия, Латвия, Түркия, Колумбия, Чили және Өзбекстан елдерінде де қызметтер іске қосылды. Ұлыбритания IPTV-ді ерте іске қосып, бастапқыдағы баяу өсуден кейін 2009 жылдың ақпан айында BT Vision қызметіне 398 000 абонентке жеткенін хабарлады. Claro "Claro TV" деп аталатын жеке IPTV қызметін іске қосты. Бұл қызмет Доминикан Республикасы, Сальвадор, Гватемала, Гондурас, Никарагуа сияқты бірнеше елде қолжетімді. IPTV Орталық және Шығыс Еуропа мен Латын Америкасында дами бастады, сондай-ақ Шри-Ланка, Непал, Пәкістан және Үндістан сияқты Оңтүстік Азия елдерінде де өсіп келеді. Бірақ Ресейде маңызды жоспарлар бар. Қазақстан 2009 жылы екі ірі қалада – Астана мен Алматыда "iD TV" брендімен ұлттық провайдер "Kazakhtelecom" АҚ және контент-интегратор "Alacast" компаниясы арқылы өзінің IPTV қызметтерін ұсынды және 2010 жылдан бастап бүкіл ел бойынша іске қосу жоспарлануда. Австралиялық ISP iiNet Fetch TV арқылы Австралияның алғашқы IPTV-ін іске қосты. Үндістанда IPTV-ді MTNL, BSNL және Jio компаниялары Нью-Дели, Мумбай және Пенджаб қалаларында іске қосты. APSFL Андхра-Прадеш штатындағы тағы бір IPTV провайдері. Непалда IPTV-ді алғаш рет NEW IT VENTURE CORPORATION "Net TV Nepal" атты компания іске қосты, оған жергілікті ISP-лер ұсынатын қосымша, веб-қосымша және Set-top box арқылы қол жеткізуге болады. Непал Телеком 2016 жылы "WOW Time" деп аталатын тағы бір IPTV-ді іске қосты, оған қосымша арқылы қол жеткізуге болады. Шри-Ланкада IPTV 2008 жылы Шри-Ланка Телеком (SLT VisionCom) компаниясы "PEO TV" брендімен іске қосты. Бұл қызмет елдің барлық аймағында қолжетімді. "Dialog TV" 2018 жылдан бері қызмет арқылы қолжетімді. ПТКЛ IPTV-ді 2008 жылы "PTCL Smart TV" брендімен іске қосты. Бұл қызмет елдің 150 ірі қаласында қолжетімді. Филиппинде PLDT кейбір ADSL және оптикалық талшықты жоспарларға қосымша ретінде "Cignal IPTV" қызметтерін ұсынады. Малайзияда 2005 жылдан бері түрлі компаниялар IPTV қызметтерін іске қосуға тырысып келеді. Сәтсіз PayTV провайдері MiTV UHF арқылы IPTV пайдалануға тырысты, бірақ қызмет іске қосылмады. "HyppTV" IPTV негізделген жүйені қолдануы керек еді, бірақ ол толыққанды IPTV емес, өйткені ол қосымша құрылғыны (set-top box) қамтамасыз етпейді және пайдаланушылардан компьютер арқылы арналарды көруді талап етеді. Қазіргі уақытта елде қолжетімді IPTV провайдерлері – "Fine TV" және "DETV". 2010 жылдың екінші тоқсанында Telekom Malaysia таңдалған аймақтарда үйге арналған "Unifi" өнімі арқылы талшықты IPTV қызметтерін іске қосты. 2010 жылдың сәуірінде Astro TIME dotCom Berhad-тың жоғары жылдамдықты талшықты желісі арқылы IPTV қызметтерін сынақтан өткізе бастады. 2010 жылдың желтоқсан айында Astro Монт Киара ауданындағы көп қабатты кондоминиум ғимараттарында клиенттермен сынақтарды бастады. 2011 жылдың сәуір айында Astro "The One and Only Line You'll Ever Need" слоганымен IPTV қызметін коммерциялық түрде іске қосты. Бұл TIME dotCom Berhad компаниясымен бірлесіп, барлық Astro бағдарламаларын IPTV арқылы, дауыс телефон қызметтерімен және кеңжолақты интернетке қол жеткізумен бірге, клиенттің үйіне бірдей оптикалық талшықты қосылым арқылы ұсынады. 2020 жылы Astro теледидар желісін ағынды тарату үшін Unicast технологиясын пайдаланатын "Plug and Play" бағдарламасын іске қосты. Түркияда TTNET 2010 жылы "IPtivibu" атауымен IPTV қызметтерін іске қосты. Ол Стамбул, Измир және Анкара қалаларындағы пилоттық аймақтарда қолжетімді болды. 2011 жылға қарай IPTV қызметі кең ауқымды коммерциялық қызмет ретінде іске қосылды және "Tivibu EV" сауда белгісімен бүкіл елде кеңінен қолжетімді болды. Superonline 2011 жылы IPTV-ді "WebTV" деген басқа атпен ұсынуды жоспарлап отыр. Türk Telekom IPTV үшін оптикалық талшықты инфрақұрылымды 2007 жылдың соңында салуды бастады.

Коммерциялық және корпоративтік

IPTV 2002 жылдан бері теледидар және аудиовизуалды (AV) медианы бизнестер мен коммерциялық объектілерде тікелей телеарналар немесе талап бойынша бейне (VOD) түрінде тарату үшін кеңінен қолданылып келеді. Әуежайлар, мектептер, кеңселер, қонақүйлер және спорт стадиондары – бұл коммерциялық пайдаланушылардың бірнеше мысалы ғана. Қонақүй теледидар жүйелері – қонақүй бөлмелерінде, қонақүйтердегі басқа да орталарда және қонақ күту индустриясында бөлмедегі ойын-сауық үшін ұсынылатын теледидар контенті, сондай-ақ ауруханаларда, көмекші тұру орындарында, қарттарға арналған үйлерде және зейнеткерлер үйлерінде де қолданылады. Бұл қызметтер қонаққа тегін немесе ақылы болуы мүмкін, бұл қызмет түріне және жеке қонақүйдің немесе қонақүйлер желісінің саясатына байланысты. Әдетте, бұл қызметтерді қашықтан басқару пульті арқылы басқаруға болады.

Элементтер

IPTV бас станциясы – тікелей телеарналар мен AV көздері кодталған, шифрланған және IP көп тарату ағыны ретінде таратылатын орын. Ал, «Талап бойынша бейне» (VOD) платформасы талап бойынша бейне материалдарын сақтайды және пайдаланушы сұраған кезде оларды IP бір тарату ағыны ретінде ұсынады. Кейде VOD платформасы IPTV бас станциясының ішінде орналасады. Интерактивті портал пайдаланушыларға VOD каталогы сияқты түрлі IPTV қызметтерінде шарлауға мүмкіндік береді. Жеткізу желісі – IP пакеттерін, соның ішінде бір тарату және көп тарату ағындарын тасымалдайтын пакеттік коммутациялық желі. Түнгі нүктелер – IPTV ағынын сұрап, декодтап, пайдаланушыға көрсетуге қабілетті пайдаланушы жабдықтарын білдіреді. Бұлар компьютерлер, мобильді құрылғылар және приставкалар болуы мүмкін. Тұрғын үй IPTV пайдаланушысының үйіндегі үй теледидары шлюзі жеткізу желісінен келетін қосылыс тізбегін аяқтайтын жабдық. Соңында, пайдаланушының приставкасы – теледидар экранында көрсету үшін теледидар және VOD ағындарын декодтап, шифрдан ашатын түнгі жабдық.

Видео сервер желісінің архитектурасы

Қызмет провайдерінің желілік архитектурасына байланысты, IPTV енгізу үшін қарастырылатын бейнесервер архитектурасының екі негізгі түрі бар: орталықтандырылған және таратылған. Орталықтандырылған архитектура моделі салыстырмалы түрде қарапайым және басқаруға оңай шешім болып табылады. Барлық медиа контент орталық серверлерде сақталғандықтан, кеңейтілген контент тарату жүйесі қажет емес. Орталықтандырылған архитектура, әдетте, салыстырмалы түрде шағын VOD қызметін ұсынатын, жеткілікті негізгі және шеткі ені бар немесе тиімді контент жеткізу желісіне (CDN) ие желі үшін қолайлы. Таратылған архитектура енінің тиімді пайдалану артықшылықтарына және үлкен серверлік желіні басқару үшін маңызды жүйелік басқару мүмкіндіктеріне ие. Таратылған архитектураға қызмет провайдерінің желісі арқылы мультимедиалық контентті тиімді жеткізуді қамтамасыз ету үшін интеллектуалды және күрделі контент тарату технологиялары қажет.

Тұрғын үй IPTV желілері

Көптеген жағдайларда, интернетке қолжеткізу желісімен байланысты қамтамасыз ететін тұрғын үй шлюзі IPTV приставкасынан алыс орналасқан. Бұл жағдай қызмет провайдерлері бір абонентке бірнеше приставкадан тұратын қызмет пакеттерін ұсына бастағанда өте кең таралған. Үйдегі бар желілерді пайдаланатын (мысалы, электр желілері, телефон желілері немесе коаксиалдық кабельдер) немесе сымсыз құрылғыларды қолданатын желілік технологиялар бұл мәселені шешудің кең таралған әдісіне айналды, бірақ сымды үй желілері нарығындағы фрагментация осы нарықтың өсуін белгілі бір деңгейде шектеді. 2008 жылдың желтоқсанында ITU-T G.hn (сондай-ақ G.9960 деп те аталады) ұсынысын қабылдады, ол кез келген үй желісімен (электр желілері, телефон желілері немесе коаксиалдық кабельдер) жұмыс істей алатын жалпы PHY/MAC стандартын анықтайтын жаңа буын үй желісі стандарты болып табылады. Коаксиалдық кабельдер арқылы мультимедиа альянсы, HomePlug Powerline альянсы, Home Phoneline Networking альянсы және Quasar альянсы (пластик оптикалық талшық) сияқты ұйымдар әрқайсысы өз технологияларын жақтайды.

Телекоммуникациялық IMS архитектурасы

3GPP IP мультимедиялық кіші жүйесін (IMS) телекоммуникация операторларының желілерінде IPTV қызметтерін қолдауға арналған архитектура ретінде пайдалану бойынша стандарттау жұмыстары күшейіп келеді. ITU-T және ETSI "IMS-ге негізделген IPTV" стандарттарын әзірлеп жатыр (мысалы, ETSI TS 182 027 қараңыз). Операторлар бір ортақ инфрақұрылым арқылы дауыс және IPTV қызметтерін ұсына алады, ал дәстүрлі теледидар қызметтерін телефондық мүмкіндіктермен (мысалы, теледидар экранында шалушының нөмірін көрсету) біріктіретін қызметтерді енгізу жеңілдеу болады.

Спутник арқылы

IPTV және дәстүрлі спутниктік теледидар таратуы толықтыратын технологиялар ретінде қарастырылғанмен, олар гибридті IPTV желілерінде жиірек біріктіріліп қолданылуы мүмкін. IPTV тарату ортасына көбінесе бейтарап, ал IP трафигі Интернет магистральдық желілері мен корпоративтік VSAT желілері үшін спутник арқылы жүйелі түрде тасымалданады. Көптеген елдерде телефон және кеңжолақты желілердің соңғы бөлігін құрайтын мыс сымдар халықтың көп бөлігіне тіпті жердегі немесе спутниктік цифрлық теледидар тарату деңгейіне жетпейтін IPTV қызметін ұсынуға шамасы келмейді. Бәсекеге қабілетті көп арналы теледидар қызметі үшін 20 Мбит/с жылдамдық қажет болуы мүмкін, бірақ көптеген потенциалды клиенттерге ол қол жетімсіз. Жоғары сападағы теледидардың танымалдылығы артқан сайын қосылу жылдамдығына талаптар күшейеді немесе IPTV қызметінің сапасы мен қолжетімділігі одан әрі шектеледі. Дегенмен, спутниктер көп нүктелі сәулелер технологиясы арқылы 100 Гбит/с-тан астам қуаттылықты жеткізе алады, бұл оларды IPTV желілерін іске асыру үшін перспективті технологияға айналдырады. Спутниктік таратуды IPTV желілік архитектурасына әртүрлі тәсілдермен енгізуге болады. Ең оңайы – IPTV үйге тікелей (DTH) архитектурасы, онда абоненттердің үйлеріндегі гибридті DVB кеңжолақты ресиверлер спутниктік және IP қабылдауды біріктіріп, кері байланыс мүмкіндігімен қосымша жолақты ұсынады. Мұндай жүйеде көптеген тікелей эфирлік телеарналар спутник арқылы көптеп таратылып, кеңжолақты байланыс арқылы сұраныс бойынша бейнематериалдармен толықтырылуы мүмкін. Arqiva’s Satellite Media Solutions бөлімшесі «IPTV гибридті форматта жақсы жұмыс істейді. Мысалы, сіз кеңжолақты желіні кейбір контентті алу үшін, ал спутникті тікелей эфирдегі арналар сияқты басқаларын алу үшін пайдаланасыз» дейді.

Гибридті IPTV

Гибридті IPTV – дәстүрлі теледидар қызметтері мен басқарылатын IP желілері немесе ашық Интернет арқылы таратылатын бейнелердің үйлесімі. Бұл тұтынушылар және ақылы теледидар нарықтарында кеңінен таралған үрдіс. Гибридті IPTV-нің дамуына екі маңызды фактор ықпал етеді. 2000-жылдардың ортасында YouTube және Vimeo сияқты онлайн бейне жинақтау платформалары пайда болғаннан бері, дәстүрлі ақылы теледидар операторлары өз абоненттеріне теледидар арқылы Интернеттегі бейнелерді көру мүмкіндігін ұсынуға үлкен қысымға тап болды. Сонымен қатар, IP-ға негізделген мамандандырылған операторлар өздерінің қызметтеріне аналогтық және цифрлық эфирлік қызметтерді қосымша шығын немесе күрделілік тудырмай ұсынудың жолдарын іздеді. Жолақтық ені операторлар үшін бағалы актив, сондықтан көптеген операторлар қосымша желілік инфрақұрылымға инвестиция салмай-ақ осы жаңа қызметтерді ұсынудың балама жолдарын іздеді. Гибридті топтамасы жердегі, спутниктік және кабельдік эфирлерді қоса алғанда, әртүрлі көздерден алынған контентті құрылғыдағы Ethernet қосылысы арқылы Интернеттен жеткізілетін бейнемен біріктіруге мүмкіндік береді. Бұл теледидар көрермендеріне әр қызмет үшін жеке қорап қажет болмай, контенттің кең ауқымына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Гибридті IPTV топтамалары пайдаланушыларға VOD, қайта қарау теледидары және бейнетелефония, бақылау, ойын, сауда, электрондық үкімет сияқты Интернет-қосымшаларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ақылы теледидар операторының тұрғысынан, гибридті IPTV топтамасы оларға жаңа қызметтер мен қосымшаларды тұтынушылар қажет болған кезде және қажет болғанда енгізуге ұзақ мерзімді икемділікті ұсынады, көбінесе жабдықты жаңартудың немесе техникалық маманның құрылғыны қарап, қайта конфигурациялаудың немесе ауыстырудың қажеті болмайды. Бұл жаңа қызметтерді іске қосу құнын төмендетеді, нарыққа шығу жылдамдығын арттырады және тұтынушылар үшін бұзылыстарды азайтады. Гибридті кеңжолақты теледидар (HbbTV) консорциумы – өнеркәсіптік компаниялардың бірлестігі, бірыңғай пайдаланушы интерфейсімен эфирлік және кеңжолақты цифрлық теледидар мен мультимедиа қолданбаларын қабылдау үшін гибридті топтамаларға арналған ашық еуропалық стандартты әзірледі. Бұл тенденциялар гибридті кеңжолақты теледидар топтамаларын дамытуға әкелді, олар эфирлік тюнерді және Интернетке қосылуды (әдетте Ethernet порты арқылы) қамтиды. 2005 жылы Advanced Digital Broadcast компаниясы, цифрлық теледидар аппараттық және бағдарламалық құралдарын әзірлеуші, алғашқы коммерциялық гибридті IPTV топтамасын жасады. Платформа испандық Telefonica операторы үшін әзірленді және 2005 жылдың соңында абоненттерге қолжетімді болған Movistar TV қызметінің бөлігі ретінде пайдаланылды. Басты бет Sky кабельдік теледидарының шешімінің IPTV нұсқасы – балама тәсіл. Бұл жағдайда бірнеше телеарналар спутник арқылы ISP немесе IPTV провайдерінің POP (Point of Presence) нүктесіне, әр абоненттің қажеттілігіне сәйкес IP капсуласымен жеке абоненттерге таратылады. Бұл абоненттерге POP-қа кіретін Интернетке артық жүктеме салмай, көптеген арналарды ұсынуға мүмкіндік береді және жер үсті жоғары жылдамдықты WAN қосылымына қол жеткізе алмайтын шағын немесе алыс операторларға IPTV қызметін ұсынуға мүмкіндік береді. Мысалы, IPTV Americas компаниясы басқаратын Латын Америкасы мен Кариб теңізіне 95 арнаны жеткізетін SES New Skies спутнигі арқылы талшықты және спутниктік таратуды біріктіретін желіні келтіруге болады.

Артықшылықтар

Интернет-протоколына негізделген платформа айтарлықтай артықшылықтар ұсынады, оның ішінде теледидарды жоғары жылдамдықты интернетке қол жеткізу және VoIP сияқты басқа IP-негізделген қызметтермен интеграциялау мүмкіндігі бар. Коммутацияланған IP желісі сонымен қатар әлдеқайда көп мазмұн мен функционалдықты жеткізуге мүмкіндік береді. Типик теледидар немесе спутниктік желіде, тарату бейне технологиясын пайдалану арқылы, барлық мазмұн үнемі әрбір абонентке төмен ағып тұрады, ал абонент топтық қорапша арқылы мазмұнды таңдайды. Абонент телекоммуникация, кабельдік немесе спутниктік оператор үйге жеткізе алатын мүмкіндіктердің санына қарай таңдау жасай алады. Ал коммутацияланған IP желісі басқаша жұмыс істейді. Мазмұн желіде сақталады, және абонент таңдаған мазмұн ғана абоненттің үйіне жіберіледі. Бұл өткізу қабілетін босатады, және абоненттің таңдауы үйге кіретін желінің енімен шектелмейді.

Интерактивтілік

IP-ге негізделген платформа теледидар көру тәжірибесін интерактивті және жекелендіруге зор мүмкіндіктер береді. Оператор, мысалы, көрермендерге атауы немесе актер есімі бойынша мазмұн іздеуге мүмкіндік беретін интерактивті бағдарламалар кестесін немесе қазіргі бағдарламаны тоқтатпай арналар ауыстыруға мүмкіндік беретін «сурет ішінде сурет» функциясын қосуға болады. Көрермендер спорт жарысын тамашалағанда ойыншының статистикасын қарап білуге немесе камера бұрышын басқаруға мүмкіндіктері бар. Сондай-ақ, олар өздерінің компьютерінен фотосуреттер мен музыканы телевизорға шығара алады, сүйікті бағдарламаларын жазу үшін сымсыз телефонды пайдалана алады, тіпті ата-аналық бақылауды қашықтан өзгертіп, балалары мектепке тапсырма дайындау үшін деректі фильм көруіне рұқсат бере алады. Мұндай интерактивтілік үшін көрерменнен операторға кері байланыс каналы қажет. Құрлықтағы, спутниктік және кейбір кабельдік телеарналар кері байланыс каналына ие болмағандықтан, интерактивтілік мүмкін емес. Дегенмен, мұндай арналармен интерактивті болу үшін телеарналарды Интернет немесе ұялы байланыс желісі сияқты деректер желілерімен біріктіруге болады.

Сұраныс бойынша бейне

IPTV технологиясы талап бойынша бейнеге (VOD) қолданылады, бұл тұтынушыға онлайн бағдарламалар мен фильмдер каталогын қарап шығуға, трейлерлерді көруге және бағдарламаны таңдауға мүмкіндік береді. Таңдалған контенттің ойнатылуы тұтынушының теледидарында немесе компьютерінде дерлік бірден басталады. Техникалық тұрғыдан алғанда, тұтынушы бағдарламаны таңдағанда, тұтынушының декодері (set-top box немесе компьютер) мен контент жеткізуші стриминг-сервер арасында бір нүктеден екінші нүктеге арналған жеке байланыс орнатылады. Пауза, баяу ойнату, орап беру/кері орату сияқты мүмкіндіктер үшін қолданылатын сигналдар, мысалы, RTSP арқылы жіберілуі мүмкін. Контенттің пираттық көшірмелерін жасаудан сақтану үшін VOD контенті әдетте шифрланады және цифрлық құқықтарды басқару жүйесі қолданылуы мүмкін. Мысалы, таңдалған фильм төлемнен кейін 24 сағат бойы ойнатылуы мүмкін, одан кейін ол қолжетімсіз болады.

IPTV-ге негізделген конвергентті қызметтер

Тағы бір артықшылығы – интеграция және конвергенция мүмкіндігі. Бұл мүмкіндік IMS негізіндегі шешімдерді пайдаланғанда одан әрі күшейеді. Конвергентті қызметтер – жаңа, қосымша құнға ие қызметтерді жасау үшін қолданыстағы қызметтердің үздіріссіз өзара әрекеттесуін білдіреді. Мысалы, экранда шалушының идентификациясы, теледидар экранында шалушы ақпаратын көру және қоңырауды басқару мүмкіндігі (дауыстық хабарға жіберу және т.б.). IP-негізгі қызметтер тұтынушыларға теледидар, компьютер және мобильді құрылғы арқылы кез келген уақытта және кез келген жерде мазмұнға қол жеткізуге, сондай-ақ қызметтер мен мазмұнды біріктіріп, оларды байланыстыруға көмектеседі. Бизнес пен мемлекеттік мекемелерде IPTV тікелей және жазба видеоқызметтерді жеткізу үшін қосымша инфрақұрылымды қажет етпейді.

Шектеулер

IPTV пакеттердің жоғалуына және кешігуге сезімтал. IPTV арнасының ең төменгі өткізу қабілеті талаптары болады. Кейбір жүйелер қолжетімді өткізу қабілеті төмен болғанда кескін сапасын төмендету арқылы бейімделе алады. Көптеген елдерде жоғары жылдамдықты кеңжолақты желілер бар болғанымен, басқа елдерде ескі желілер 3–5 Мбит/с қамтамасыз етуге қиналады, сондықтан IPTV, VOIP және интернетке бір уақытта қол жеткізу мүмкін болмайды. IPTV үшін соңғы қадамдағы жеткізілім әдетте өткізу қабілетін шектейді, бұл бірден үшке дейін телеарна ағынын бір уақытта жеткізуге ғана мүмкіндік береді.

Уақытша күту

Спутниктік интернетке қосылу кезіндегі желілік кешігу жиі IPTV үшін спутниктерді табысты пайдалану мүмкін емес деген себеп ретінде келтіріледі. Бірақ, шындығында, IPTV үшін кешігу маңызды фактор емес, себебі бұл қызмет телефон немесе бейнеконференция сияқты дереу хабар таратуды қажет етпейді. Клиенттердің қызмет сапасы туралы пікіріне ең көп әсер ететін нәрсе – арнаны ауыстыру, электрондық бағдарламалар тізімін (EPG) көрсету сияқты сұрауларға жауап берудегі кешігу. Қазіргі аналогтық және цифрлық бейне тарату жүйелері де белгілі бір деңгейде кешігуді қамтиды. Жердегі және спутниктік тарату арқылы бірдей эфирде берілетін DVB телеарналары екі таралу түрі арасында 0,25 секундтық кешігу айырмашылығын бастан өткереді, бұл ешқандай зиян келтірмейді және көрермендердің назарына ілікпейді.

Жазылушы желілер

Цифрлық бейне – пиксельдер немесе сурет элементтерінен тұратын кадрлар деп аталатын цифрлық суреттердің тізбегі. Жоғары сапалы суреттің түсін көрсету үшін әдетте үш байт қолданылады. Фильмдер секундына 24 кадрды пайдаланады, Солтүстік Америка теледидары секундына шамамен 30 кадрды, ал Еуропа теледидары секундына 25 кадрды пайдаланады. Әрбір цифрлық бейне ені мен биіктігімен сипатталады; SDTV пикселдерді, ал HDTV пикселдерге дейін пайдаланады. IPTV қызметіңіздің ені талаптарын тексеру үшін, SD және HD телеарналардың саны, жоспарланған абоненттердің саны, VOD және nPVR бір мезгілде қолданылуы сияқты параметрлерді анықтау қажет. Осы деректерге сүйене отырып, әр DSL желісінде, қолжетімді желіде және негізгі IP желісінде қажетті енді есептеуге болады.

Құпиялылық салдары

Жолақтың шектеулі болуына байланысты, IPTV арнасы пайдаланушыға бір-бірлеп жеткізіледі. Арнаны ауыстыру үшін бас станция серверінен VOD сияқты, басқа хабар тарату ағынын беруді сұрау қажет. Бұл қызмет провайдеріне әрбір бағдарламаны және әрбір көрерменнің оны қанша уақыт қарағанын дәл қадағалауға мүмкіндік береді. IPTV мен кабельдік теледидар арасындағы заңнамалық ережелердің өзгешелігіне байланысты, сыншылардың пікірінше, мұндай қадағалау жеке өмірге қауіп тудыруы мүмкін. IP көптеп тарату сценарийлерінде, белгілі бір көптеп тарату тобын (телеарнаны) көру үшін сұрау қажет болғандықтан, осы құпиялылық мәселелері де қолданылады.

Сатушылар

Бұл салада бірнеше ірі телекоммуникациялық компаниялар белсенді, атап айтқанда Accenture (Accenture Video Solution), Alcatel Lucent (кейде Movistar TV-мен бірлесіп жұмыс істейді), Ericsson (әсіресе Tandberg Television компаниясын сатып алғаннан бері), Huawei, NEC, PTCL Smart TV, Sri Lanka Telecom, Thomson және ZTE, сондай-ақ Microsoft жетекшілік ететін бірқатар IT компаниялары. Майамидегі AlphaOTT, Токиодағы The New Media Group, Малайзиядағы Select TV, Осло/Норвегиядағы SnapTV және Калифорниядағы UTStarcom, Inc. IPTV негізіндегі қызметтерге арналған толыққанды желілік инфрақұрылымды ұсынады, ал Гонконгтағы BNS Ltd. ашық платформалы IPTV технологиялық шешімдерін ұсынады. Movistar TV және PCCW да осылардың қатарында. Google Fiber АҚШ-тың бірнеше қаласында 1 Гигабит жылдамдықтағы интернет және оптикалық талшықты желі арқылы пакетке байланысты 290-нан астам арнаны қамтитын IPTV қызметін ұсынады, бұл желі Канзас-Сити (Канзас) және Канзас-Сити (Миссури) қалаларында салынуда. Көптеген IPTV шешімдерін ұсынатын компаниялар 2008 жылдың 20-31 қазаны аралығында әлемнің бес қаласында MultiService Forum (MSF) ұйымдастырған 2008 жылғы Multiservice Switching Forum Interoperability (GMI) шарасына қатысты. Netrounds, Codenomicon, Empirix, Ixia, Mu Dynamics және Spirent сияқты сынақ жабдықтарын жеткізушілер де жоғарыда аталған компаниялармен бірге ең ірі IPTV сынақ алаңдарының бірінде жұмыс істеді.

Қызметтерді топтастыру

Тұрғын үй пайдаланушылары үшін IPTV көбінесе VOD қызметімен бірге ұсынылады және Интернетке қол жеткізу, сондай-ақ Интернет-протокол арқылы дауыс беру (VoIP) телекоммуникациялық қызметтері сияқты Интернет қызметтерімен жинақталуы мүмкін. IPTV, VoIP және Интернетке қол жеткізудің коммерциялық жинағы маркетингте кейде «үштік қызмет» деп аталады. Егер осы үш қызметке ұялы байланыс қосылса, біріктірілген қызмет «төрттік қызмет» деп аталуы мүмкін.

Реттеу

Тарихи тұрғыдан алғанда, кабельдік теледидар операторлары телекоммуникация операторларынан басқаша реттелген. IPTV теледидар мен VOD-ті Интернет желісі арқылы таратуға мүмкіндік беретіндіктен, жаңа реттеу мәселелері туындайды. Профессор Эли М. Ноам өзінің "Теледидар ма, жоқ па: үш экран, бір реттеу?" атты есебінде осы саланың дамуына байланысты қолданыстан шығып бара жатқан салалық реттеудің негізгі қиындықтарын атап көрсетті.