Кіріспе

Ата-аналардың бағдарламаларға қатысты нұсқауларына негізделген цензура технологиясы. V чип – Канада, Мексика, Бразилия және АҚШ елдеріндегі теледидар қабылдағыштарында қолданылатын, бағдарламаларды рейтингтеріне сәйкес тоқтатуға мүмкіндік беретін технология. Ол ата-аналардың балаларының теледидар көруін бақылау жүйесі арқылы басқаруына арналған. 2000 жылдың қаңтар айынан бастап АҚШ нарығы үшін жасалған теледидарлар міндетті түрде V чип технологиясымен жабдықталуы керек. Бағдарламаларды осылай тоқтату идеясы 1994 жылы Канадада Брет Вест және Джон П. Гарднермен патенттелген және сынақтан өткеннен кейін V чип технологиясын қолданатын көптеген құрылғылар өндірілді. V чип технологиясы субтитрлер сияқты жұмыс істейді және теледидар сигналындағы тік жолақты пайдаланады. Жүйеге бағдарламаның зорлық-зомбылық, сексуалдық мазмұн және тілге қатысты қарапайым сандық рейтинг жүйесі бойынша бағасын көрсететін арнайы код жіберіледі. Бағдарламалардың сигналдары олардың рейтингіне сәйкес XDS протоколы арқылы хабар тарату сигналының тік жолағындағы 21-жолда кодталады және бұл теледидардың V чипімен анықталады. Егер бағдарламаның рейтингі сол теледидарда белгіленген қабылданған деңгейден асып кетсе, бағдарлама тоқтатылады. V чипі жарнамалық роликтер, жаңалықтар немесе спорттық хабарларды тоқтатпайды, себебі мұндай бағдарламалардың рейтингі болмайды. V чипінде үлкен балалардың оның параметрлерін өзгертуіне жол бермес үшін төрт таңбалы сандық пароль қарастырылған. Кез келген адам теледидардың нұсқаулығын оқып, парольді 0000-ге қалай қайтаруға болатынын білсе, V чипін құрылғыдан айналып өте алады (V чипіне ата-аналар өздері орнатқан парольді ұмытқан жағдайда орнатылған). "V чип" деген атауды сол кездегі Массачусетс штатының өкілі Эд Марки айтқан. Оның сөзіне göre, "V" әрпі "зорлық-зомбылық" дегенді білдіреді. Ал, құрылғыны ойлап тапқандардың бірі Тим Коллингс берген сұхбатында, оның "көрермендердің бақылауы" мағынасын білдіретінін айтты.

Тарих

1975 жылы Америка Құрама Штаттарында «Отбасылық көру уақыты» енгізілді, онда хабар таратушылар барлық жасқа арналған телебағдарламалар көрсетуге міндетті болды. Алайда, бұл идея тез арада қолдау таппады, себебі хабар таратушылар олардың контентті шектеу арқылы Бірінші түзетуге сәйкес келетін құқықтарын бұзады деп есептеді. V-чип технологиясын ойлап тапқан адам бастапқыда оны ата-аналардың балаларының теледидар көруін бақылауға арналған қарапайым құрал ретінде көріп, оның барлық теледидарлар үшін ұлттық стандартқа айналатынын күтпеген еді.

Іске асыру

1993 жылы Кит Спайсер жоғары деңгейдегі американдық басшылармен кездесіп, V Чип технологиясы туралы ақпарат ашты. "Тим Коллингстің өнертабысы теледидар индустриясының болашағына үміт сыйлайды, және оның танымал болуы артықша, соғұрлым көп елдер одан пайда көре алады." Телевизиядағы зорлық-зомбылықтың артуы және бағдарламаларды бақылау мен тоқтатудың маңыздылығы талқыланды. Бұл қызығушылық тудырды, бірақ іске асыру үшін ешқандай қадам жасалмады. 1994 жылы технология Францияда өткен "Телевизиядағы зорлық-зомбылық" конференциясында, содан кейін Бельгияда өткен конференцияда ұсынылды. Осы жерде Аль Гор V Чип тұжырымдамасымен танысып, ол Билл Клинтонға кеңес беруге көмектесті, нәтижесінде 1996 жылғы Телекоммуникация туралы заң қабылданды. V Чип бір уақытта бірнеше бағдарламаны тоқтату мүмкіндігіне ие болғаннан кейін, технологияға деген қызығушылық күрт өсті. 1998 жылдың қаңтар айында V Чипке эксклюзивті құқықтар Tri Vision Electronics Inc. компаниясына сатылды.

Ғылыми-техникалық

Жастарға қолжетімді зорлық-зомбылыққа толы бағдарламалардан өзгеріс енгізуге шабыттанған Орегон инженері Джон Джексон V чипін ойлап тапты. Джексон теледидардың зорлық-зомбылыққа тигізетін әсерін анықтау үшін Оңтүстік Орегонда тәуелсіз зерттеу жүргізді. 1990 жылдардың басында Канадада теледидардың зорлық-зомбылыққа ықпалы туралы зерттеулерді Канада радио-телевизиялық комиссиясы, Парламент комитеті және Канада Мәдениет ведомствосы жүргізді. Барлық есептерде Канадада теледидардағы зорлық-зомбылықтың күрделі мәселе екендігі көрсетілді. V чипі 1995 жылы Брюссельде өткен G7 саммитіндегі Технологиялық көрмеде таныстырылып, кең танылды.

Саяси

V чипінің дамуына итермелейтін күштердің бірі Президент Билл Клинтонның 1996 жылғы Телекоммуникация туралы заңға қол қоюы болды. Телевизия индустриясына өзінің бағдарламаларына рейтинг беруге мүмкіндік берілді. Заң сондай-ақ, 1999 жылдың 1 шілдесінен бастап кемінде 13 дюймдік телевизорлардың жартысында V чипі орнатылуын міндеттеді, ал 2000 жылдың 1 қаңтарынан бастап кемінде 13 дюймдік барлық телевизорларда оның орнатылуын талап етті. Бұған қоса, Федералды байланыс комиссиясы заңды қолдады және оның орындалуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді.

Телекоммуникация туралы заң

V чипі Билл Клинтонның 1996 жылғы Телекоммуникация туралы заңына қосымша ереже ретінде енгізілді. Ол заңға қол қойған 1996 жылғы 8 ақпанда: "Егер әрбір ата-ана осы чипті сақтап қолданса, ол жасөспірімдер арасындағы зорлық-зомбылыққа, жүктілікке, есірткіге қарсы күшті құралға айналады, сонымен қатар білім алу мен ойын-сауыққа да ықпал етеді", - деді. "Біз теледидарды басқару құралын Америка ата-аналарына қайтарып беру арқылы оларға өз құндылықтарын балаларына жеткізуге және оларды қорғауға мүмкіндік береміз." "Денқоғамдықсыздық және зорлық-зомбылық" бөлімі кабельдік теледидардағы балалардың көретін контентіне ата-аналардың қандай әсер ететінін қарастырады. 551-бап, "Телевизия бағдарламаларын таңдауда ата-аналардың құқығы", зорлық-зомбылықтың ел жастарына тигізетін әсерін көрсетеді және ата-аналар балаларының қандай ақпарат көріп отырғанын және олардың жеке үйлеріне қандай ақпарат таратылып жатқанын шектеу және/немесе тоқтату үшін бақылауды қалай жүзеге асыру керектігін қарастырады. Сондай-ақ, теледидар бағдарламаларындағы зорлық-зомбылық деңгейін бағалау жүйесін енгізу мәселесі де қарастырылады. Ата-аналар бағдарлама эфирға шығарғанға дейін оның мазмұны туралы хабардар етілуі керек, осылайша балаларын осы материалдан қорғау үшін тиісті шаралар қабылдай алады. Мұндай жағдайда V чипі технологиясы қолданылады.

Рейтингтер

1996 жылы АҚШ Конгресі телеиндустриясы өз бағдарламалары үшін ата-аналарға арналған ерікті рейтингтік жүйе құруға шешім қабылдады. Бұл рейтингтік жүйені құру үшін үш негізгі қауымдастық (Баспагерлердің ұлттық қауымдастығы, Ұлттық кабельді теледидар қауымдастығы және Америка кино өнеркәсібінің қауымдастығы) бірікті.

Шығыстар

V-чипті жеке телевизорларға қосу салыстырмалы түрде арзан болғанымен, адамдарды осы технология туралы хабардар етуге көп қаржы жұмсалды. V-чип туралы ата-аналарды хабардар етуге 550 миллион доллар жұмсалды, бірақ бұл қаржы жұмсалғанға дейін қанша білген болса, қазір де технология туралы немесе оны қалай пайдалануға болатыны туралы сондай білімге ие емес.

Құқықтарды бұзу

Тағы бір айтылған аргумент – теледидар көрермендерінің не қарағанын бақылауға немесе цензуралауға үкіметтің құқығы жоқ. Осы аргумент бойынша, үкімет рейтинг жүйесін реттейтіндіктен, ата-аналардың балаларының теледидар көру әдеттері бойынша қабылдайтын шешімдеріне де араласып отыр. Американдық азаматтық бостандықтар одағының өкілі Кэролайн Фредриксон: "Бұл FCC ұсыныстары – сайлаушыларға жағымсыздық ету. Үкімет Америка үйлерінде ата-аналардың шешім қабылдау құқығын алмастырмауы керек. Үкіметтің жақсы атқаратын жұмыстары бар, бірақ теледидарда не көрсетілетіні мен қашан көрсетілетінін шешу – солардың қатарына жатпайды."

Пайдаланушылардың саны жеткіліксіз

Ата-аналарды V чипін пайдалануға үйретуге жұмсалған қаражатқа қарамастан, пайдаланушылардың саны әлі де аз. V чипіне қол жеткізе алатын ата-аналардың бар болғаны 20% оны қолданады. 2007 жылы хабарланғандай, V чипінің бар екенін білмейтін ата-аналардың саны 52% құрады, ал V чипі туралы білген ата-аналардың 27% оны қолданып көруден бас тартты.

Қолдау

V чипі көптеген дауларды тудырғанмен, оны басқа мәселелерден ерекшелейтін нәрсе – V чипі телебағдарламалардың өзіне мемлекеттік шектеулер қоймайды; қай бағдарламаларды тоқтатуды әрбір отбасы өз қалауынша шешеді. Конгрессмен Эд Марки, Төменгі палатаның телекоммуникациялар кіші комитетінің төрағасы, V чипі бойынша алғашқы заң жобасын ұсынғанда, баспасөзге ата-аналарға «өнеркәсіпке тікелей үндеу жасау мүмкіндігі беріледі. Үкімет араласпайды» деді.

Ата-ананың жауапкершілігі

АҚШ Федералды байланыс комиссиясының (FCC) және Ата-аналар теледидар кеңесінің (PTC) зерттеулері ата-аналардың теледидар көруді бақылауға қатысу деңгейі төмен екенін көрсеткенімен, Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында орналасқан Television Watch ұйымы, V чипі сияқты ата-аналар бақылауын қолдаушы, өз зерттеулерінде мұның керісінше екенін үнемі дәлелдеп келеді. 2007 жылдың маусым айында олар ата-аналардың көпшілігі балаларының теледидар көруін қандай да бір жолмен жеке бақылайтынын, V чипін немесе басқа да құралдарды пайдаланатынын анықтады. TV Watch сондай-ақ, көптеген ата-аналар V чипінің немесе басқа ата-аналар бақылауының бар екенін біледі және балаларды теледидардағы қолайсыз контенттен қорғау – бұл үкіметтің емес, олардың міндеті екенін сенеді. PTC-нің V чипінің тиімсіздігі туралы сауалнамасына жауап ретінде TV Watch бұл сауалнаманың "бұрмаланған талдау мен жақпары әдістемеге толы" екенін мәлімдеді. TV Watch 2007 жылдың маусым айында Кайзер отбасылық қорының форумына қатысты, ол жақында жүргізілген Кайзер зерттеулеріне негізделген, онда ата-аналардың көпшілігі балаларының теледидар көруін, V чипі арқылы болсын болмасын, бақылайтыны айтылды.

Шығыстар

1998 жылдың наурыз айында «Вашингтон Таймс» газеті V чипінің арзан болуы күтілгенін хабарлады. V чипі жоқ телевизорларға орнату құны 5–10 доллар аралығында. Бұған қоса, 2000 жылдан кейін сатылатын 13 дюйм немесе одан үлкен экраны бар барлық телевизорлар V чипімен алдын ала орнатылған болуы тиіс. Сондықтан, кейбір адамдар теледидар сатып алғанда бұл шығынның маңызды еместігін айтады.

Ата-аналар үшін бақылаудың жеңілдетілуі

Телевизиялық рейтингтер жүйесі ата-аналарға балаларына қандай бағдарламалардың қолайлы екенін шешуге көмектесу үшін жасалған. Осы жүйені түсіндіретін сайттардың бірі – TheTVBoss.org, ол АҚШ-тың Жарнамалық Кеңесімен құрылған. Сайтта балалардың теледидар тамашалауын бақылаудың әртүрлі жолдары түсіндіріледі. Сондай-ақ, онда чипті қосу туралы нұсқаулар да бар.

Тәрбие-тәрбие топтарының қолдауы

Көптеген ата-аналар тобы балалардың теледидар тамашалау әдеттерін бақылауды жақтайды, көбінесе отбасылық құндылықтарды нығайту мақсатында. 1997 жылы Ата-аналар мен мұғалімдер қауымдастығының президенті Лоис Джоан Уайт V-чип технологиясын қолдап былай деді: "Америка отбасылары енді [жаңа рейтингтік жүйенің] тиімділігін бағалайтын басты төрешілер болады". V-чипті FamilySafeMedia сияқты басқа да веб-сайттар қолдайды, олар Weemote және TVGuardian сияқты технологияларды V-чипке балама ретінде ұсынады.

V-чип және жарнамалар

V чипі ата-аналар мен қамқоршыларға белгілі бір үйлерде балалардың көруіне қолайсыз теледидар бағдарламаларын бақылап, тоқтату мүмкіндігін берді. Олар бағдарламалардың рейтингтік ақпаратын оқып, сол рейтинг негізінде бағдарламаны тоқтату арқылы мұны істейді. Алайда, үй шаруасында дамып, қолданылып жатқан технологиялардың көбейіп келе жатқандықтан, ата-аналар балалары олар тоқтатуға тырысатын мазмұнға рейтингсіз жарнамалар арқылы да тап болатынынан қорқады. Жарнамалар рейтингтен өтпегендіктен, V чипі олардың ұятты немесе қолайсыз жарнамаларын цензуралай алмайды. Бұл мәселенің туындауына себеп, балалар телешоуларда тоқтатылған мазмұнды жарнамаларды көру кезінде көре алады. Сондықтан V чипі теледидар бағдарламаларымен қатар жарнамаларға да қатылмаса, тиімсіз болады. Әлемдік деңгейде жарнамаларды бағалау қиындық тудыратындықтан, балалар теледидар көретін белгілі бір уақытта қолайсыз жарнамалар мен акцияларды шектеуге болады. Балаларды қолайсыз жарнамалардан қорғау үшін V чипіне жақсартулар енгізу қажет, ол "эфирлік, кабельдік, спутниктік, DVR және, мүмкіндігі шектес, Интернет" сияқты барлық медиа салаларында бірдей стандартты қолдануы керек.