Сол түспейтін стратосфералық бұлттар

Кіріспе

Жоғары ендіктегі стратосферада пайда болатын бұлттар

Полярлық стратосфералық бұлттар (PSC) – қысқы полярлық стратосферадағы бұлттар, олардың биіктігі шамамен ... (altitude value missing in original text) тең. Олар көкжиектен 1 және 6 градус төмендеген кезде, азаматтық сұрғыл жарықта, сондай-ақ қыс мезгілінде және солтүстік ендіктерде жақсы байқалады. Басқа негізгі түрі тек зиянсыз мұз кристалдарынан тұрады. Бұл типтегі ПСК накрейлі бұлттар деп те аталады ( /n/eɪ/k/r/i/ə/s/, накрейден немесе інжу-маржандан, оның көлденеңдігінен туындайды).

Құрылу

Стратосфера өте құрғақ; тропосферадан айырмашылығы, бұлттардың пайда болуына сирек мүмкіндік береді. Дегенмен, полярлық қыстың суығында әртүрлі типтегі стратосфералық бұлттар қалыптасуы мүмкін, олар физикалық күйіне (артық суытылған сұйықтық немесе мұз) және химиялық құрамына қарай жіктеледі. Биіктігі жоғары болғандықтан және Жер бетінің қисықтығына байланысты, бұл бұлттар көкжиектен төмен күн сәулесін қабылдап, оны жерге шағылыстырып, таңертең немесе кештен бұрын жарқырап көрінеді. PSC-лер өте төмен температурада, 78 °C (108 °F) төмен температурада пайда болады. Мұндай температуралар полярлық қыста төменгі стратосферада кездесуі мүмкін. Антарктидада 88 °C (126 °F) төмен температура жиі II типті PSC-лердің пайда болуына себеп болады. Мұндай төмен температуралар Арктикада сирек. Солтүстік жарты шарда таулардың тудырған толқындары төменгі стратосфераны жергілікті түрде салқындатып, линза тәрізді (ұзынша) PSC-лердің қалыптасуына әкелуі мүмкін. Бұлттардағы күн сәулесінің алға таралуы нәтижесінде іріс тәрізді ақ түс пайда болады. Оптикалық тұрғыдан жұқа бұлттардағы бөлшектер дифракция арқылы түрлі-түсті интерференциялық жиектерді тудырады. Түстердің көрінуін поляризациялық сүзгімен күшейтуге болады. Кейде олар LIDAR көмегімен өлшенетін химиялық құрамына сәйкес жіктеледі. Бұл техника бұлттың биіктігі мен қоршаған ортаның температурасын да анықтайды. Озон қабатының азаюына әсері, озонды ыдыратуды катализдеуші ретінде әрекет ететін белсенді хлорды өндіретін химиялық реакцияларды қолдауында, сондай-ақ азот пен хлор циклдерін бұзатын газ тәрізді азот қышқылын жоюында көрінеді, бұл озон қабатының азаюын күшейтеді. Ia типті бұлттар азот қышқылы тригидратынан (NAT) тұратын ірі, сфералық емес бөлшектерден тұрады. II типті бұлттар, Арктикада өте сирек кездеседі, олардың цирроформалы және линзикулярлық кіші түрлері бар және тек су мұзынан тұрады. Тек II типті бұлттар ғана міндетті түрде аналық бұлттар болып табылады, ал I типті бұлттар белгілі бір жағдайларда, басқа кез келген бұлттар сияқты, жарықтандырылуы мүмкін. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым енді осы мақалада көрсетілген альфа-сандық номенклатураны қолданбайды және тек артық суытылған, стратиформалы қышқыл сулы PSC-лер мен цирроформалы, линзикулярлы сулы мұздық аналық PSC-лерді ажыратады.

The stratosphere is very dry; unlike the troposphere, it rarely allows clouds to form. In the extreme cold of the polar winter, however, stratospheric clouds of different types may form, which are classified according to their physical state (super cooled liquid or ice) and chemical composition. Due to their high altitude and the curvature of the surface of the Earth, these clouds will receive sunlight from below the horizon and reflect it to the ground, shining brightly well before dawn or after dusk. PSCs form at very low temperatures, below 78 °C ( 108 °F). These temperatures can occur in the lower stratosphere in polar winter. In the Antarctic, temperatures below 88 °C ( 126 °F) frequently cause type II PSCs. Such low temperatures are rarer in the Arctic. In the Northern hemisphere, the generation of lee waves by mountains may locally cool the lower stratosphere and lead to the formation of lenticular (lens shaped) PSCs. Forward scattering of sunlight within the clouds produces a pearly white appearance. Particles within the optically thin clouds cause colored interference fringes by diffraction. The visibility of the colors may be enhanced with a polarising filter. They are sometimes sub classified according to their chemical composition which can be measured using LIDAR. The technique also determines the height and ambient temperature of the cloud. The effects on ozone depletion arise because they support chemical reactions that produce active chlorine which catalyzes ozone destruction, and also because they remove gaseous nitric acid, perturbing nitrogen and chlorine cycles in a way which increases ozone depletion. Type Ia clouds consist of large, aspherical particles, consisting of nitric acid trihydrate (NAT). Type II clouds, which are very rarely observed in the Arctic, have cirriform and lenticular sub types and consist of water ice only. Only Type II clouds are necessarily nacreous whereas Type I clouds can be iridescent under certain conditions, just as any other cloud. The World Meteorological Organization no longer uses the alpha numeric nomenclature seen in this article, and distinguishes only between super cooled stratiform acid water PSCs and cirriform lenticular water ice nacreous PSCs.

Жаңалықтар

https://news.yahoo.com/s/ap/20060801/ap on sc/antarctica clouds 4
http://www.cnn.com/2006/TECH/science/08/01/antarctica.clouds.ap/index.html - Антактидадағы бұлттар туралы хабарлар