Кіріспе

Британдық теңіз офицері

Базиль Холл (31 желтоқсан 1788 – 11 қыркүйек 1844) – Шотландиядан шыққан британдық теңіз офицері, саяхатшы және жазушы. Ол әйгілі ғалым, 4-ші баронет сэр Джеймс Холлдың екінші ұлы болған.

Ерте өмір

Оның отбасылық үйі Дунглас, Хаддингтоншир (қазіргі Шығыс Лотиан) аймағында болғанымен, Базиль Холл Эдинбургтегі Джордж алаңында, әпкесінің үйінде дүниеге келді. Ол Корольдік жоғары мектепте білім алып, 1802 жылы Корольдік теңіз күштеріне қосылды, 1808 жылы лейтенант болып тағайындалды, кейін капитан шеніне жетті. Холл зерттеу, ғылыми және дипломатиялық миссияларға қатысқан көптеген кемелерде қызмет етті. Әкесі оны теңізшілік мансабының бастапқы кезеңдерінен бастап күнделік жазуға ынталандырды, ол кейіннен оның саяхаттарын сипаттаған кітаптар мен жарияланымдардың көзіне айналды.

Наполеон соғыстарындағы қызмет

Ол кемеде қызмет еткенде, Холл сэр Джон Мурдың Корунна шайқасынан жараланып қайтыс болғанын көрді. "Эндимион" кемесінде Холл Уильям Хоу Де Лансимен танысты, ол кейін Холлдың қарындасы Магдаленаға үйленді. Де Ланси Ватерлоо шайқасында пушка ядросынан зақымданып, 1815 жылы Магдалена ағасы үшін "Ватерлоодағы бір апта" атты әсерлі әңгіме жазды, онда ол оның соңғы күндерінде қалай күтім жасағанын баяндады. 1810 жылы ол "Эндимион" кемесімен Рокаллға сапар жасап, 1811 жылы алғашқы болып сол жерге қонды. Осы топпен қайтқандағы қауіпті ерліктері "Саяхаттар мен сапарлар сыны" кітабында сипатталған.

Жақсы Үміт түбегінің геологиясы туралы басылым

1813 жылы Холл профессор Джон Плейфэрмен бірге Жақсы Үміт мүйісіндегі Стол тауының жанындағы Платтеклип шатқалында көрген шөгінді құмтас құрылымдарына енген граниттік интрузиялардың сипаттамасын жариялады. Бұл құбылысты 1836 жылы Чарльз Дарвин Green Point Contact деп аталатын тағы бір жерде зерттеді.

Ява, Қытай, Корея және Рюкю аралдарына сапар

Холл 1813 жылы Яваны зерттеді, ал 1816 жылы Лорд Амхерст басқаруымен Қытайға дипломатиялық миссияға қатысып, Кореяның батыс жағалауын және алыс орналасқан Рюкю аралдарын зерттеді. Осының нәтижесінде 1818 жылы жарық көрген «Кореяның батыс жағалауына және Жапон теңізіндегі Ұлы Лу Чоо аралына жасалған саяхат есебі» атты кітабы жазылды, ол Кореяның еуропалықтармен алғашқы танысуларының бірі болды.

1815 жылғы кеме апатының сипаттамасы

Холлдың күнделіктері 1815 жылы «Арнистон» кемесінің қазасына толы ең аз қозғалыстардың бірін береді, осы кеме Оңтүстік Африкадағы Арнистон қаласына атын берді. Капитан ретінде ол кемеде бойлықты анықтауға арналған теңіз хронометрі болмағанын қатты сынады және көптеген адамдардың қазасына осы үнемдеудің тікелей себеп болғанын айтты.

Наполеонмен сұхбат

1817 жылы ол Сент-Еленадағы Наполеонмен (әкесімен таныс болған) әңгімелесуге мүмкіндік алды.

Чили, Перу және Мексикаға саяхат

Ол 1820 жылы мамыр айында басқаруды қолға алып, тамыз айында Оңтүстік Американың батыс жағалауына қарай жол тартты. 1823 жылдың көктемінде Англияға оралды, ал "Конвей" кемесі қызметтен босатылды. Осы кезеңдегі оның күнделіктері "Чили, Перу және Мексика жағалауларында жазылған күнделіктерден үзінділер" (1823) деген кітапқа айналды.

Неке

1823 жылы әскери-теңіз флотынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Холл 1825 жылғы 1 наурызда Испаниядағы Бас консул сэр Джон Хантердің кіші қызы Маргарет Конгальтонға (1876 жылы қайтыс болды) үйленді, ол сэр Уильям Арботноттің, 1-ші баронеттің қарындасы Элизабет Барбараның қызы еді. Холл мен Конгальтонның қызы Элиза да болды, ол адмирал Уильям Чарльз Чемберленге тұрмысқа шықты.

Оңтүстік Каролина мен Джорджияға саяхат

1826 жылы сэр Уолтер Скотт әйелі қайтыс болғаннан кейін және қаржылық қиындыққа ұшырағаннан кейін күйзеліске түскенде, Холл Скотт үшін Неапольге сапар ұйымдастырды, үкіметті оған кеме беруге көндірді. 1828 жылы ол Ұлттық дизайн академиясының құрметті академигі болып сайланды. Сол жылы Холл әйелімен Солтүстік Америкада екі жылдық саяхатқа шықты. 1828 жылы олар Чарльстон (Оңтүстік Каролина штаты) жерінен жол тартты, содан кейін Саванна өзені бойымен паромдық қонудан каноэмен саяхаттады. Олар Саваннадағы (Джорджия штаты) Сити-отельде тұрды, бұл қала Холлға "әсем" болып көрінді. Ол "өзеннен қаланың көрінісін, көптеген ағаштарды ұнатып, бірақ көлеңкесі аз кең көшелерді жақтырмады".

Саяхаттары туралы басылымдар

1829 жылы Холл «Солтүстік Америкадағы саяхаттар» атты еңбегін жариялады, ол американдық қоғамды сынағандықтан наразылық тудырды. Оның ең белгілі жұмысы – «Саяхаттар мен сапарлар сынықтары» (9 том, 1831–1840 жж.), бастапқыда әрқайсысы сегіз томдық үш жылдық серия болып шығарылған. Ол сонымен қатар «Британ энциклопедиясына» үлес қосты және саудалық желдер, Таблица тауының геологиясы және Чилиде байқаған бір комета сияқты түрлі тақырыптар бойынша ғылыми мақалалар жазды.

Штирияға саяхат және Кармиллаға әсер ету

1834 жылы Холл, көріне, Пургсталл графы Джейн Кранстонның Штириядағы иеліктерін аралауға шақыруын қабылдады, ол екі жылдан кейін осы иеліктерді көрнекті тарихшы және шығыстанушы Джозеф фон Хаммер-Purgstall-ға мұра қалдырды. Соның нәтижесінде «Шлосс Хайнфельд, немесе Төменгі Штириядағы қыс» атты готикалық саяхат жазбасы пайда болды, ол Шеридан Ле Фанудың «Кармилла» туындысына ықпал еткен болуы мүмкін.

Тұтқындалу және ауруханада қайтыс болу

Психикалық аурудан зардап шеккен Холл Портсмут қаласындағы Корольдік Хаслар ауруханасына қамауға алынды, ол 1844 жылы 55 жасында қайтыс болды.