Кіріспе

Австриялық-американдық социолог (1931 жылы туған)

Риан Тенненхаус Айслер (22 шілде 1931 жылы туған) – Австрияда туған американдық жүйелік ғалым және автор, ол гендерлік саясаттың қоғамға тарихи әсері туралы жазады. Ол ең көп танымал болғаны – 1987 жылы жарық көрген «The Chalice and the Blade» кітабы, онда ол «серіктестік» және «басып тастаушылық» терминдерін қолданды.

Өмір

Айслер 1931 жылы Венада дүниеге келді, 1939 жылы оның отбасы нацистерден қашып Кубаға барып қоныстанды. Ол ата-анасымен бірге Гаванада жеті жыл тұрды, содан кейін Америка Құрама Штаттарына, Майамиге, Нью-Йоркке және Чикагоға көшіп, ақырында Лос-Анджелеске қоныстанды. Айслер Калифорния университетінің социология және құқық мамандықтары бойынша білім алған. Ол – заңгер, құқық ғалымы және жазушы. Ол он үш кітап жариялаған, соның ішінде 2000 жылы жарық көрген «The Gate» атты бір мемуары бар. Оның 1977 жылы жарық көрген тұңғыш кітабы – «Жылыстау: Кінәсіз ажырасу, неке және әйелдердің болашағы». 1979 жылы жарық көрген екінші кітабы – Тең құқықтар туралы. 1987 жылы жарық көрген үшінші кітабы «The Chalice and the Blade» атты еңбегінде ол қоғамның екі негізгі түрін сипаттау үшін «серіктестік» және «үстемдік» терминдерін енгізді. Серіктестік қоғамдар гендерлік теңдік, бейбітшілік, тұрақтылық, қамқорлықпен сипатталатын болса, үстемдік қоғамдары сексизм, созылмалы соғыс, экологиялық қирау және тұрақсыздықпен ерекшеленеді. Оның зерттеулеріне сәйкес, мыңдаған жылдар бойы адамзат қоғамы серіктестікке негізделген, онда адамның өмір беру, тәрбиелеу және өмірді сақтау қабілеті ең жоғары бағаланған, ал ортақ жауапкершілік – алтын стандарт саналған. Археологтар Мария Гимбутас және Джеймс Мелларттың еңбектеріне сілтеме жасай отырып, билікке көшу шамамен 6500 жыл бұрын болған. «Сарап пен пышақ» кітабы 500 000 данадан астам сатылып, шамамен 25 тілге аударылған. Айслер серіктестіктен үстемдікке өту жыныстық моногамияға, жезөкшелікке және заңды емес тууға, әйелдердің тәуелділігіне және созылмалы соғысты қабылдауға әкелгенін айтады. Ол Миннесота университетінің Серіктестік зерттеулерінің салааралық журналының бас редакторы.

Серіктестік зерттеулер орталығы

1987 жылы күйеуі Дэвид Эллиот Лойемен бірлесіп, Эйслер Серіктестік зерттеулері орталығын құрды, кейіннен ол Серіктестік жүйелері орталығы деп аталды. Бұл ұйымның мақсаты – адамдар мен бізді күтіп бағатын планетаны қолдайтын экономикалық және әлеуметтік жүйелерді құру үшін зерттеулер жүргізу, білім беру және қажетті құралдарды жасау.

Ықпал

Философ Теренс МакКенна өз жазбаларында және лекцияларында, соның ішінде "Архаикалық қайта жандануда" Айслердің еңбектеріне сілтеме жасады. Айслердің "үстемдік мәдениеті" термині bell hooks-тан бастап Тао Линге дейінгі жазушылар тарапынан қолданылған. Эшли Монтегю оның "Кесе мен қылыш" кітабын "Дарвиннің "Түрлердің шығу тегінен" кейінгі ең маңызды кітап" деп атады. Изабель Альенде осы кітап туралы: "Кейбір кітаптар – аян сияқты, олар сананы көзге көрінбейтін мүмкіндіктерге ашады" деді.

Таңдалған библиография

1977 — Тарату: Ажырасудың себептері, неке және әйелдердің болашағы. Нью-Йорк: Макгроу Хилл. ISBN 1583480293
1979 — Тең құқықтар нұсқаулығы: ЕРА сіздің өміріңізге, құқықтарыңызға және болашағыңызға қандай мағына береді. Авон. ISBN 1583480250
1987 — Қас және пышақ: Біздің тарихымыз, біздің болашағымыз. Нью-Йорк: Харпер және Роу. ISBN 0062502891
1990 — Серіктестік жолы: Өмір сүру мен оқудың жаңа құралдары, отбасымызды және әлемді жақсарту. Сан-Франциско: Харпер. ISBN 0062502905
1995 — Қасиетті құмарлық: Жыныс, миф және дене саясаты. Сан-Франциско: Харпер. ISBN 0062502832
2000 — Ертеңгі балалар: ХХІ ғасырда серіктестік білімінің жоспары. Болдер: Westview Press. ISBN 0813390400
2000 — Есік. iUniverse. ISBN 0595001858
2002 — Серіктестіктің күші: Өміріңізді өзгертетін жеті қарым-қатынас. New World Library. ISBN 1577311787
2007 — Ұлттардың нағыз байлығы: Мейірімді экономика құру. Berrett Koehler Publishers. ISBN 1576753883
2019 — Адамгершілікті күту: Үстемдік пен серіктестік біздің миымызды, өмірімізді және болашағымызды қалай қалыптастырады. Дуглас П. Фраймен бірге. Оксфорд университетінің баспасы. ISBN 0190935723