Жаңа Зеландияның Моэраки аймағындағы алып шар тәрізді тастар
Moeraki Boulders
Жаңа Зеландияның Отаго жағалауындағы керемет Моэраки тастары – үлкен, шар тәрізді геологиялық құрылымдар. Туристер арасында танымал, ғалыми резерватта сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Отаго жағалауындағы ірі шар тәрізді тастар
Large spherical boulders on Otago coast, New Zealand
Моераки тастары (ресми түрде Моераки тастары / Кайхинаки) – Моераки мен Хэмпден арасындағы Жаңа Зеландияның Отаго жағалауындағы толқынмен ойылған Коэкохе жағалауының бойымен жатқан ерекше ірі шар тәрізді тастар. Олар жағажайдың бір бөлігінде, ғылыми қорықта қорғалған жерде, жеке-жеке немесе топталып шашыраңқы түрде кездеседі. Бұл тастар – сұр түсті септарлы конгломераттар, олар қоршаған балшық тастар мен тау жыныстарынан ашылып, жағалау эрозиясы нәтижесінде жағажайда жинақталған. Әсіресе соңғы жылдары бұл тастар туристер арасында танымал болды.
The Moeraki Boulders (officially Moeraki Boulders / Kaihinaki) are unusually large spherical boulders lying along a stretch of Koekohe Beach on the wave cut Otago coast of New Zealand between Moeraki and Hampden. They occur scattered either as isolated or clusters of boulders within a stretch of beach where they have been protected in a scientific reserve. These boulders are grey colored septarian concretions, which have been exhumed from the mudstone and bedrock enclosing them and concentrated on the beach by coastal erosion. Especially in recent years, the boulders have been a popular tourist attraction.
Сипаттама
Тастардың ең айқын ерекшелігі – олардың тым үлкен мөлшері мен шар тәрізді пішіні, сонымен қатар екі модальды өлшемдерге бөлінуі. Тастардың шамамен үштен бірі диаметрі шамамен … болатын, ал қалған екі бөлігі … диаметрлі. Көпшілігі шар немесе шарға жақын пішіндес, бірақ шағын бөлігі бұрын оларды қоршаған саз тастың жатыс жазықтығына параллель бағытта сәл созылған. Осыған ұқсас септарлы конгломераттар Англияның Киммеридж сазынан және Оксфорд сазынан, сондай-ақ әлемнің көптеген басқа да аймақтарынан табылды.
The most striking aspect of the boulders is their unusually large size and spherical shape, with a distinct bimodal size distribution. Approximately one third of the boulders range in size from about in diameter, the other two thirds from Most are spherical or almost spherical, but a small proportion are slightly elongated parallel to the bedding plane of the mudstone that once enclosed them. Similar septarian concretions have been found in the Kimmeridge Clay and Oxford Clay of England, and at many other locations worldwide.
Шығу тегі
Моэраки тастары – Моэраки формациясының палеоцендік саз тасының цементтелуінен пайда болған конгломераттар. Тастардың негізгі бөлігі палеоцен теңізінің түбінде, сол кездегі теңіз саздарында қалыптаса бастады. Бұл олардың құрамын зерттеу арқылы дәлелденді; атап айтқанда, магний мен темірдің мөлшері, оттегі мен көміртегінің тұрақты изотоптары. Олардың шар тәрізді пішіні кальцийдің көзі сұйықтық ағынына қарағанда массалық диффузия болғандығын көрсетеді. Диаметрі үлкен тастар 4-5,5 миллион жыл бойы өсіп, олардың үстінде теңіз түбінде 16 метрдей теңіз сазы жиналған деп есептеледі. Конгломераттар қалыптасқаннан кейін, оларда септерия деп аталатын үлкен жарықтар пайда болды. Теңіз деңгейінің төмендеуі жер асты суларының оларды қоршап тұрған саз тастар арқылы ағып өтуіне мүмкіндік бергенде, қоңыр кальцит, сары кальцит және аздаған доломит пен кварц осы жарықтарды біртіндеп толтырды.
The Moeraki Boulders are concretions created by the cementation of the Paleocene mudstone of the Moeraki Formation, from which they have been exhumed by coastal erosion. The main body of the boulders started forming in what was then marine mud, near the surface of the Paleocene sea floor. This is demonstrated by studies of their composition; specifically the magnesium and iron content, and stable isotopes of oxygen and carbon. Their spherical shape indicates that the source of calcium was mass diffusion, as opposed to fluid flow. The larger boulders, in diameter, are estimated to have taken 4 to 5.5 million years to grow while of marine mud accumulated on the seafloor above them. After the concretions formed, large cracks known as septaria formed in them. Brown calcite, yellow calcite, and small amounts of dolomite and quartz progressively filled these cracks when a drop in sea level allowed fresh groundwater to flow through the mudstone enclosing them.
Құжаттама және ауызша дәстүр
Жергілікті маори аңыздары осы тас тастарды Āraiteuru кемесінің құлауынан жағаға шығып қалған бамбук себеттердің, қабақтардың және кумараның қалдықтары деп түсіндіреді. Бұл аңыз бойынша, Шаг-Пойнттен теңізге қарай созылған тасты жағажайлар – осы кеменің тасқа айналған қаңқасы, ал жақын маңдағы тасты мүйіс – кеменің капитанының денесі. Аңызға сәйкес, тас тастардағы торлы өрнектер – кеменің балық аулау торларының қалдықтары. 1848 жылы Уолтер Мантелл осы жағажайды және қазіргіден гөрі көп тас тастарды суреттеген. Сурет қазір Веллингтондағы Александр Тернбулл кітапханасында сақтаулы.
Local Māori legends explained the boulders as the remains of eel baskets, calabashes, and kūmara washed ashore from the wreck of Āraiteuru, a large sailing canoe. This legend tells of the rocky shoals that extend seaward from Shag Point as being the petrified hull of this wreck and a nearby rocky promontory as being the body of the canoe's captain. Their reticulated patterning on the boulders, according to this legend, are the remains of the canoe's fishing nets. In 1848, Walter Mantell sketched the beach and its boulders, more numerous than now. The picture is now in the Alexander Turnbull Library in Wellington.