Пиндар: ежелгі грек лирика ақыны

Кіріспе

5 ғасырдағы грек лирик ақыны, Фивалық Пиндар (Pindaros, Pindarus; б.з.д. 518 ж. шамамен – б.з.д. 438 ж. шамамен) – Фива қаласынан шыққан ежелгі грек лирик ақыны. Ежелгі Грекияның канондық тоғыз лирик ақынының ішінде оның шығармалары ең жақсы сақталған. Квинтилиан былай деп жазған: «Тоғыз лирик ақындардың ішінде Пиндар, оның шабыттанған ұлықтығы, ойлары мен бейнелерінің әдемілігі, тілі мен мазмұнының байлығы және сөз өнерінің құйылысы арқасында ең ұлысы болып табылады. Гораций дұрыс айтқандай, осы қасиеттері оны ешкімге ұқсамайтын етеді». Дегенмен, оның өлеңдері кейде қиын, тіпті ерекше болып көрінуі мүмкін. Афиналық комедиялық драматург Эвполис бір кезде олар «әдемі білімге деген көпшіліктің құлшынысының жоқтығынан қазірдің өзінде үнсіздікке түсіп қалды» деп атап өткен. Кейбір заманауи ғалымдар да оның поэзиясын түсініксіз деп тапқан, кем дегенде 1896 жылы оның бәсекелесі Бакхидтің өлеңдері табыларша. Олардың шығармаларын салыстыру Пиндардың көптеген ерекшеліктерінің тек ақынға ғана емес, архаикалық жанрларға тән екенін көрсетті. Оның поэзиясы сыншылар тарапынан құрметке ие болса да, әдеттегі оқырмандар үшін әлі де қиын болып табылады және оның шығармалары көпшілік арасында кеңінен танымал емес. Пиндар поэзияның мәні мен ақынның рөлі туралы ойлар білдірген алғашқы грек ақыны болды. Оның поэзиясы классикалық кезеңнің бастапқы кездеріндегі Архаикалық Грекияның сенімдері мен құндылықтарын көрсетеді. Архаикалық дәуірдің басқа ақындары сияқты, ол өмірдің құбылмалылығын терең сезінеді, бірақ сонымен қатар құдайлардың инабаты арқасында адамдар неге қол жеткізе алатынына деген ынтасын білдіреді, бұл оның Жеңіс Одаларының бірінің соңында ең жарқын көрінеді:

Бір күндік жаратылыстар! Адам кім? Адам емес кім? Өлім – көлеңкедегі арман.
Ал егер адамдарға көктен нұр шашын болса,
Оларға даналықтың шуағы түседі,
Күндері берекелі болады. (Пифий 8)

Балалық шақтан ересекке дейінгі кезең

Пиндар б.з.б. 518 жылы (65-олимпиада) Фивадан алыс емес Беотиядағы Киносефала ауылында дүниеге келген. Оның әкесі Даифант, Пагондас немесе Скопелин деп әртүрлі айтылады, ал анасының аты Клеодика болған. Әңгімеге қарағанда, ол жастығында, немесе тіпті нәресте кезінде, аралар аузында бал ұясын салған, соның салдарынан бал тәрізді өлеңдер жазатын ақынға айналған. (Осындай тағдыр архаикалық дәуірдегі басқа да ақындарға да тағайындалған.) Пиндар б.з.б. 498 жылы Тесалияның билеуші отбасы оған алғашқы жеңіс жырларын (Пиф 10) жазуды тапсырғанда жиырма жаста болған. Ол Афинада лирикалық поэзия өнерін оқыды, оның ұстазы Гермионалық Ласос болды, сонымен қатар ол Кориннадан да пайдалы сын-ескертпелер алған. Пиндардың мансабының бастапқы және ортаңғы жылдары Дарий мен Ксеркс патшалық құрған кездегі грек-парсы соғыстарымен бірге өтті. Бұл кезеңде Грекияға жасалған бірінші парсы шабуылы болды, ол б.з.б. 490 жылы Марафон шайқасында аяқталды, содан кейін Грекияға екінші парсы шабуылы (б.з.б. 480-479 жж.) жасалды. Екінші шабуыл кезінде, Пиндар шамамен қырық жасқа келгенде, Теба Ксеркс генералы Мардоний тарапынан басылып алынды, ол көптеген тебандық аристократтармен бірге Платая шайқасында қаза тапты. Пиндар осы уақыттың көп бөлігін Эгинада өткізген болуы мүмкін. Б.з.б. 490 жылы болған алғашқы шабуыл кезінде ол қайда тұрғаны белгісіз, бірақ ол сол жылы өткен Пифия ойындарына қатыса алды, онда ол алғаш рет Сицилиялық ханзада Трасибулмен, Акрагалық Теронның інісімен танысты. Трасибул жеңімпаз күймені айдады; ол мен Пиндар ұзаққа созылатын достық қарым-қатынас орнатып, оның Сицилияға келесі сапарына жол ашты.

Орта жастағы

Пиндар өзінің және достарының жеке мүдделерін ілгерілету үшін өлеңдерін пайдаланған сияқты. 462 ж. Киринея патшасы Аркезилланың құрметіне екі ода жазды (Пифиан 4 және 5), онда досы Демофилді елден қуылғандықтан қайтаруды сұрады. Соңғы одада Пиндар өзінің тегін, патшамен ортақ тегін, Афинаның аңызды патшасы Эгейдің ұрпағы ретінде мақтан тұтады. Бұл ру грек әлемінің көптеген аймақтарында ықпалды болды, Фива, Лакедемония және Кирена мен Тера сияқты Лакедемониядан шыққан деп мәлімдеген қалаларда билік құрған отбасылармен араласып, некелесіп жүрді. Тарихшы Геродот бұл руды еске алуға лайық маңызды деп санады (Тарихтар IV.147). Осы руға мүше болу Пиндардың ақын ретінде табысқа жетуіне көмектескен болуы мүмкін, сондай-ақ оның саяси көзқарастарын қалыптастырды, олар дориялық үлгідегі олигархиялық үкіметтерге консервативті бейімділікпен ерекшеленеді. Пиндар өзін эгейлік деп атамауы мүмкін, өйткені оның «мен» туралы мәлімдемелері міндетті түрде өзіне қатысты емес. Дегенмен, Эгей руының Фивада тармағы болды, ал оның Пифиан 5-тегі «аталарым» деген сөздері Аркезилас пен өзінің атынан айтылған болуы мүмкін. Ол осы екіұштылықты өзінің демеушілерімен жеке байланыс орнату үшін пайдаланған болуы мүмкін. Ол Эгина мен Молоссияның ұлттық батыры Неоптолемді мақтаған Немеан 7 одасында көрсетілгендей, Эгина мен Молоссияның проксеносы немесе консулы болған болуы мүмкін. Дәстүр бойынша, Неоптолем Дельфидегі храмда дін қызметкерлерімен құрбандық етілген ет үлесі үшін болған дау кезінде арсыздықпен қаза тапты. Пиндар бұл жағдайды дипломатиялық түрде жасырып, «Бірақ жүрегім ешқашан мені сөздермен құтқара алмайтын Неоптолемді арсыздыққа ұшыратқанды мойындамас» деген оймен аяқтайды. Бұл, мүмкін, ол Неоптолемді бұрынғы өлеңінде, Паян 6-да бейнелеуге байланысты эгинеттіктер мен/немесе молоссиандардың ашуына жауап берген болуы мүмкін, бұл өлең Дельфидегі дін қызметкерлері тапсырысымен жазылған және қаһарманның өлімін оның қылмыстары үшін құдай жазасы ретінде бейнелеген. Кейбіреулер Немеан 7-нің өмірбаянына қатысты осы түсіндірмеге күмән келтіреді, өйткені ол негізінен схолиасттардың шеткі түсініктемелеріне негізделген, ал Пиндар схолиасттары көбінесе сенімді емес. Пиндар мифтің әртүрлі нұсқаларын беруі әртүрлі жанрлардың қажеттіліктерін көрсетеді және міндетті түрде жеке дилемманы білдірмейді. Немеан 7 - Пиндардың жеңіске жету одаларының ең даулы және түсініксіз одасы, ал ежелгі және қазіргі ғалымдар оны түсіндіруге тырысқанда тапқыр және ойлы болды, бірақ әзірге табысқа жетпеді. Пиндар өзінің б.з.д. 470 жылы сицилиялық тиран Иеронның құрметіне жазған алғашқы пифийлік одасында гректердің шетелдік басқыншыларға қарсы жеңіс сериясын атап өтті: афиналықтар мен спартандықтар Саламиста және Платеяда парсыларға қарсы жеңіске жетті, ал акрагалық Терон мен Иерон бастаған батыс гректер карфагендіктер мен этрусктерге қарсы Гимера мен Кума шайқастарында жеңіске жетті. Мұндай мерекелерді оның тебалықтары бағаламады: олар парсылардың жағында болды және олардың жеңілісі нәтижесінде көптеген шығын мен мұқтаждықтарға ұшырады. Оның Афинаны Грекияның қорғаны (76 фрагмент) және абыройлы аты мен күн сәулесіндегі салтанаты бар қала (5-ші Немеан) деген есімдермен мақтағаны Фивадағы билік өкілдерін оған 5000 драхма айыппұл салуға итермеледі. Басқа бір мәліметке сай, афиналықтар оны тіпті Фивадағы проксинус немесе консул етіп тағайындаған. Оның бай Иеронмен қарым-қатынасы үйдегі тағы бір реніштің көзі болды. Бұл мәселе бойынша Тебаның сезімталдығына жауап ретінде, ол 476–75 ж. (Пифий 11) Иеронның сәнді сотына барғаннан кейін көп ұзамай құрастырылған одада тирандардың (яғни Иерон сияқты билеушілер) билігін айыптады. Пиндардың Пифий 11-дегі нақты сөздері «Мен тирандардың тағдырына қайғырамын» болды және бұл дәстүрлі түрде Сицилияның Иерон сияқты тирандарымен қарым-қатынасы үшін кешірім ретінде түсіндірілсе де, оданың баламалы күні кейбір ғалымдарды бұл афинялықтардың тирандық мінез-құлқына жасырын сілтеме болды деген тұжырымға әкелді, бірақ бұл түсіндірме жасырын сілтемелер туралы бұрынғы ескертуді қабылдасақ, жоққа шығарылады. Тағы бір түсініктеме бойынша Пиндар тек қана табысты спортшыға өркөкіректіктен аулақ болу туралы ескерту жасауда. Пиндар афиналықтардың Тебада проксинусы немесе консулы ретінде қызмет еткен деп күтуге болмайды. Лирикалық өлеңдер әдетте музыка және бимен сүйемелденетін, ал Пиндар өзінің жеңіске жету одалары үшін музыка жазып, билерді хореографиялаған. Кейде ол өнерпаздарды Тебадағы үйінде, кейде олар өнер көрсететін жерде даярлаған. Тапсырыстар оны грек әлемінің барлық бөлігіне – материктік Грециядағы Панэллиндік фестивальдарға (Олимпиада, Дельфи, Коринф және Немея), батысқа Сицилияға, шығысқа Кіші Азия теңіз жағасына, солтүстікке Македония мен Абдераға (Паян 2) және Африка жағалауындағы Киринеяға алып келді. Осы жерлердегі басқа ақындар да демеушілердің ықыласын жеңіп алу үшін оған бәсекелес болды. Оның поэзиясы кейде осы бәсекені көрсетеді. Мысалы, Олимпия 2 және Пифий 2, 476–75 ж. Сицилиялық тирандар Терон мен Иеронның құрметіне, олардың сотына барғаннан кейін жазылған, сәйкесінше қарғалар мен маймылдар туралы айтады, бұл, әдетте, оған қарсы жала жабу кампаниясын жүргізіп жатқан бәсекелестерді білдіреді – мүмкін, ақындар Симонид пен оның жүрегі Бакхилид. Пиндардың мифологиялық оқиғаларды бейнелеудегі ерекше тәсілі, көбінесе оқиғаларды кері хронологиялық тәртіпте баяндау, сынға ұшыраған. Симонид өзінің жұмысы үшін жоғары гонорар алғаны белгілі, ал Пиндар Истмия 2-де оны «жалдамалы шебер» деп атаған. Ол көптеген поэзия сайыстарында қатысқан және өзінің отандасы, ақын Кориннадан бес рет жеңілген, оған жауап ретінде ол одаларының бірінде оны «боэтиялық шошқа» деп атады (Олимпия 6. 89f.). Ежелгі дереккөздер Пиндардың одалары хормен орындалғанын болжады, бірақ бұл кейбір қазіргі ғалымдар тарапынан жоққа шығарылды, олар одалар шын мәнінде жеке орындалғанын айтады. Тапсырыстар қалай жасалғаны және ақын көп саяхаттаған-жоқпа белгісіз: тіпті өлеңдерде «мен келдім» деген мәлімдемелер болған күнде, бұл әріптес болуы міндетті емес. Бакхилид пен Симонидке қатысты ұнамсыз пікірлер схолиасттардың жазбаларында табылды, бірақ одаларды түсіндірулеріне келісуге ешқандай себеп жоқ. Шындығында, кейбір ғалымдар Истмия 2-дегі гонорарға қатысты сілтемелерді Пиндар өзіне тиіс гонорар төленуін сұрау ретінде түсіндірді. Кориннамен болған жеңілістері, әдетте, ежелгі комментаторлар «боэтиялық шошқа» есімдік тіркесін түсіндіру үшін ойлап тапқан, ал схолиасттар бұл тіркесті түсінбеді, өйткені Пиндар барлық боэтиялықтардың еңкейіп тұруына қатысты репутациясын әжуалады.

Pindar seems to have used his odes to advance his, and his friends', personal interests. In 462 BC he composed two odes in honour of Arcesilas, king of Cyrene, (Pythians 4 and 5), pleading for the return from exile of a friend, Demophilus. In the latter ode Pindar proudly mentions his own ancestry, which he shared with the king, as an Aegeid or descendant of Aegeus, the legendary king of Athens. The clan was influential in many parts of the Greek world, having intermarried with ruling families in Thebes, in Lacedaemonia, and in cities that claimed Lacedaemonian descent, such as Cyrene and Thera. The historian Herodotus considered the clan important enough to deserve mention (Histories IV.147). Membership of this clan possibly contributed to Pindar's success as a poet, and it informed his political views, which are marked by a conservative preference for oligarchic governments of the Doric kind. Pindar might not actually claim to be an Aegeid since his 'I' statements do not necessarily refer to himself. The Aegeid clan did however have a branch in Thebes, and his reference to 'my ancestors' in Pythian 5 could have been spoken on behalf of both Arcesilas and himselfhe may have used this ambivalence to establish a personal link with his patrons. He was possibly the Theban proxenos or consul for Aegina and/or Molossia, as indicated in another of his odes, Nemean 7, in which he glorifies Neoptolemus, a national hero of Aegina and Molossia. According to tradition, Neoptolemus died disgracefully in a fight with priests at the temple in Delphi over their share of some sacrificial meat. Pindar diplomatically glosses over this and concludes mysteriously with an earnest protestation of innocence"But shall my heart never admit that I with words none can redeem dishonoured Neoptolemus". Possibly he was responding to anger among Aeginetans and/or Molossians over his portrayal of Neoptolemus in an earlier poem, Paean 6, which had been commissioned by the priests at Delphi and which depicted the hero's death in traditional terms, as divine retribution for his crimes. Some doubt this biographical interpretation of Nemean 7 since it is largely based on marginal comments by scholiasts and Pindaric scholiasts are often unreliable. The fact that Pindar gave different versions of the myth may simply reflect the needs of different genres, and does not necessarily indicate a personal dilemma. Nemean 7 in fact is the most controversial and obscure of Pindar's victory odes, and scholars ancient and modern have been ingenious and imaginative in their attempts to explain it, so far with no agreed success. In his first Pythian ode, composed in 470 BC in honour of the Sicilian tyrant Hieron, Pindar celebrated a series of victories by Greeks against foreign invaders: Athenian and Spartan led victories against Persia at Salamis and Plataea, and victories by the western Greeks led by Theron of Acragas and Hieron against the Carthaginians and Etruscans at the battles of Himera and Cumae. Such celebrations were not appreciated by his fellow Thebans: they had sided with the Persians and had incurred many losses and privations as a result of their defeat. His praise of Athens with such epithets as bulwark of Hellas (fragment 76) and city of noble name and sunlit splendour (Nemean 5) induced the authorities in Thebes to fine him 5,000 drachmae, to which the Athenians are said to have responded with a gift of 10,000 drachmae. According to another account, the Athenians even made him their proxenus or consul in Thebes. His association with the fabulously rich Hieron was another source of annoyance at home. It was probably in response to Theban sensitivities over this issue that he denounced the rule of tyrants (i. e. rulers like Hieron) in an ode composed shortly after a visit to Hieron's sumptuous court in 476–75 BC (Pythian 11). Pindar's actual phrasing in Pythian 11 was "I deplore the lot of tyrants" and though this was traditionally interpreted as an apology for his dealings with Sicilian tyrants like Hieron, an alternative date for the ode has led some scholars to conclude that it was in fact a covert reference to the tyrannical behaviour of the Athenians, although this interpretation is ruled out if we accept the earlier note about covert references. According to yet another interpretation Pindar is simply delivering a formulaic warning to the successful athlete to avoid hubris. It is highly unlikely that Pindar ever acted for Athenians as their proxenus or consul in Thebes. Lyric verse was conventionally accompanied by music and dance, and Pindar himself wrote the music and choreographed the dances for his victory odes. Sometimes he trained the performers at his home in Thebes, and sometimes he trained them at the venue where they performed. Commissions took him to all parts of the Greek worldto the Panhellenic festivals in mainland Greece (Olympia, Delphi, Corinth and Nemea), westwards to Sicily, eastwards to the seaboard of Asia Minor, north to Macedonia and Abdera (Paean 2) and south to Cyrene on the African coast. Other poets at the same venues vied with him for the favours of patrons. His poetry sometimes reflects this rivalry. For example, Olympian 2 and Pythian 2, composed in honour of the Sicilian tyrants Theron and Hieron following his visit to their courts in 476–75 BC, refer respectively to ravens and an ape, apparently signifying rivals who were engaged in a campaign of smears against himpossibly the poets Simonides and his nephew Bacchylides. Pindar's original treatment of narrative myth, often relating events in reverse chronological order, is said to have been a favourite target for criticism. Simonides was known to charge high fees for his work and Pindar is said to have alluded to this in Isthmian 2, where he refers to the Muse as "a hireling journeyman". He appeared in many poetry competitions and was defeated five times by his compatriot, the poet Corinna, in revenge of which he called her Boeotian sow in one of his odes (Olympian 6. 89f.). It was assumed by ancient sources that Pindar's odes were performed by a chorus, but this has been challenged by some modern scholars, who argue that the odes were in fact performed solo. It is not known how commissions were arranged, nor if the poet travelled widely: even when poems include statements like "I have come" it is not certain that this was meant literally. Uncomplimentary references to Bacchylides and Simonides were found by scholiasts but there is no reason to accept their interpretation of the odes. In fact, some scholars have interpreted the allusions to fees in Isthmian 2 as a request by Pindar for payment of fees owed to himself. His defeats by Corinna were probably invented by ancient commentators to account for the Boeotian sow remark, a phrase moreover that was completely misunderstood by scholiasts, since Pindar was scoffing at a reputation that all Boeotians had for stupidity.

Қартлық және өлім

Оның ақын ретінде танымал болуы Пиндарды грек саясатына тартты. Афина, оның поэзиялық мансабының барысында Грекияның ең маңызды қаласы болды, ол өзінің туған қаласы Фиваға және сонымен қатар Аэгина арал мемлекетіне қарсы болды. Аэгинаның көрнекті азаматтары оның Жеңіс жырларының шамамен төрттен бірін тапсырыс берді. Оның өлеңдерінде афиналықтарды ашық айыптау жоқ, бірақ сынау сезімі бар. Мысалы, жоғарыда аталған жеңіс жыры (Питиан 8) алыптар Порфирион мен Тифонның құлауын сипаттайды, бұл Пиндардың Тебамен болған шайқаста (б.з.д. 447) Афинаның жақындағы жеңілісін сырттай атап өту әрекеті болуы мүмкін. Жыр Афинаның ұзақ уақыт бойы қауіп төндірген Аэгинаның бостандығы үшін дұғамен аяқталады. Афинаға жасалған жасырын сын (әдетте Питиан 8, Немей 8 және Истмий 7 сияқты жырларда) қазіргі кезде, тіпті поэмалардың тарихи және біографиялық интерпретацияларына рұқсат беретін ғалымдар тарапынан да, өте күмәнді деп есептеледі. Оның соңғы жырларының бірінде (Питиан 8) ол Алькмеон қасиетіне жақын тұрғанын және мүлігінің бір бөлігін сонда сақтағанын айтады. Сол жырда ол Дельфиге сапар барысында Алькмеоннан жақында болжам алғанын айтады ("ол мені қарсы алды және оның барлық руы мұра еткен болжам жасау дағдысын көрсетті"), бірақ ол ұзақ уақыт бұрын қайтыс болған пайғамбардың оған не айтқанын және ол қандай түрінде пайда болғанын ашпайды. Жыр Аэгинадан келген спортшының жеңісіне арналған. Пиндар бірінші жақтан сөйлегенде, міндетті түрде өзі туралы айтпайды. Оның көптеген "Мен" деген сөздері жалпылама, әнші рөлін атқаратын адамды білдіреді, яғни "бардтық" Мен. Басқа "Мен" деген сөздері тыңдаушыларға тән құндылықтарды көрсетеді, ал кейбіреулері жырларда мақтауға ие болған тұлғалардың атынан айтылады. Сондықтан Питиан 8 жырдағы болжамды алған "Мен" Пиндар емес, Аэгинадан келген спортшы болуы мүмкін. Бұл жағдайда болжам оның Питиан ойындарындағы өнері туралы болған, ал қасиетте сақталған мүлік тек құрбандық болған. Пиндардың әйелі мен ұлы туралы, олардың есімдері Мегаклея мен Дайфанттан басқа ештеңе жазылмаған. Өліміне он күн бұрын Персефона қадірлісі оған көрініп, ол ешқашан оған гимн жасамағанын айтты. Ол жақын арада келіп, содан кейін жасайтынын айтты. Пиндар шамамен сексен жыл өмір сүрді. Ол шамамен б.з.д. 438 жылы Аргостағы фестивальге қатысқанда қайтыс болды. Оның күлін музыкаға бейім қыздары Эуметис пен Протомах Тебаға алып кетті.

His fame as a poet drew Pindar into Greek politics. Athens, the most important city in Greece throughout his poetic career, was a rival of his home city, Thebes, and also of the island state Aegina, whose leading citizens commissioned about a quarter of his Victory Odes. There is no open condemnation of the Athenians in any of his poems but criticism is implied. For example, the victory ode mentioned above (Pythian 8) describes the downfall of the giants Porphyrion and Typhon and this might be Pindar's way of covertly celebrating a recent defeat of Athens by Thebes at the Battle of Coronea (447 BC). The poem ends with a prayer for Aegina's freedom, long threatened by Athenian ambitions. Covert criticism of Athens (traditionally located in odes such as Pythian 8, Nemean 8 and Isthmian 7) is now dismissed as highly unlikely, even by scholars who allow some biographical and historical interpretations of the poems. One of his last odes (Pythian 8) indicates that he lived near a shrine to the oracle Alcmaeon and that he stored some of his wealth there. In the same ode he says that he had recently received a prophecy from Alcmaeon during a journey to Delphi (" he met me and proved the skills of prophecy that all his race inherit") but he does not reveal what the long dead prophet said to him nor in what form he appeared. The ode was written to commemorate a victory by an athlete from Aegina. Pindar doesn't necessarily mean himself when he uses the first person singular. Many of his 'I' statements are generic, indicating somebody engaged in the role of a singer i. e. a 'bardic' I. Other 'I' statements articulate values typical of the audience, and some are spoken on behalf of the subjects celebrated in the poems. The 'I' that received the prophecy in Pythian 8 therefore might have been the athlete from Aegina, not Pindar. In that case the prophecy must have been about his performance at the Pythian Games, and the property stored at the shrine was just a votive offering. Nothing is recorded about Pindar's wife and son except their names, Megacleia and Daiphantus. About ten days before he died, the goddess Persephone appeared to him and complained that she was the only divinity to whom he had never composed a hymn. She said he would come to her soon and compose one then. Pindar lived to about eighty years of age. He died around 438 BC while attending a festival at Argos. His ashes were taken back home to Thebes by his musically gifted daughters, Eumetis and Protomache.

Өлімнен кейін

Пиндардың бір туысы оның Персефонияға арналған бірнеше тармақ өлеңді, ол өлгеннен кейін бірнеше күн өткен соң оған диктанттағанын айтқан. Пиндардың кейбір өлеңдері Родос аралындағы Линдос қаласындағы ғибадатхана қабырғасына алтын әріптермен жазылған. Дельфиде, ол Аполлонның жұбыты болып сайланған еді, онда дін қызметкерлері оның Теоксения мерекесінде отыратын темір орындықты көрсетіп тұрды. Әр түн сайын ғибадатхана есіктерін жабатын кезде олар: «Пиндар ақын құдайлардың кешкі асқа баруына жол беріңдер!» - деп айтатын. Пиндардың Фивадағы үйі қаланың атақты орындарының біріне айналды. 335 ж.б.д., Александр Македонский Македонияның кеңеюіне қарсылық көрсеткені үшін Тебаны қиратқанда, оның атасы Александр I Македонскийді мақтаған өлеңдеріне деген алғысынан үйін бұзбауға бұйрық берді.

Қолжазбалар, үзінділер және цитаталар

Пиндардың өлеңдері бізге әртүрлі жолдармен жеткен. Кейбіреулері ежелгі дереккөздердегі тікелей сілтемелер мен археологтар қазған папирустардағы фрагменттер түрінде ғана сақталған, мысалы, Оксиринхта. Шындығында, басқа канондық лирикалық ақындардың көптеген туындылары да осы қиыр-қиыр күйде ғана жеткен. Пиндардың сақталған өлеңдері ерекшелігі – олардың көп бөлігі қолжазба дәстүрінде сақталған, яғни, жазушылардың буын-буыны көшіріп, бұрынғы нұсқалардан жасалған, мүмкін, жалғыз архетиптік көшірмеден бастау алған. Қазіргі ғалымдар осы қолжазбалардың байланысын «туыс ағашы» сияқты stemma codicum түрінде көрнекті түрде бейнелейді. Пиндардың жеңіс одалары тек екі қолжазбада сақталған, бірақ толық емес жинақтары көптеген басқа қолжазбаларда кездеседі. Олардың бәрі орта ғасырға жатады. Кейбір ғалымдар осы қолжазбалардың арасындағы байланысты анықтауға тырысқан. Мысалы, Ульрих фон Виламовиц Моеллендорф олардың 2 ғасырдан бұрынғы ортақ бастауға немесе архетипке сілтеме жасайтынын болжады. Ал К.М. Боура сияқты басқалары архетиптің бар екенін мойындағанмен, нақты бір тізбекті анықтау үшін қолжазбалар арасындағы айырмашылықтар тым көп деп санайды. Отто Шредер қолжазбалардың екі тобын анықтады, бірақ Александр Туриннің, поляк классигінің жұмысынан кейін Боура бұл тұжырымды қабылдамады. Әртүрлі ғалымдар қолжазбаларды әртүрліше түсіндіреді. Боура, мысалы, өзінің негізгі деректері ретінде жеті қолжазбаны атап көрсетті (төменде қараңыз). Олардың барлығында қателер, жоғалған парақтар мен абайсыз көшіруден туындаған кемшіліктер бар, ал біреуі византиялық ғалымдардың күмәнді қосымшаларымен сипатталады. Ол осы қолжазбаларды салыстырып, оларды күмәндірақ басқа қолжазбалар мен папирус фрагменттеріне сілтеме жасап толықтырды немесе растады. Ол өзінің таңдау әдісін былай анықтады: «Барлық қолжазбалар бір-бірімен келіскенде, шынайы мәтін анық көрінеді. Егер олардың арасында айырмашылықтар болса, ең дұрысы – мәтіннің мағынасына, өлеңнің үлгісіне, схолиялар мен грамматикалық ережелерге ең сәйкес келетін нұсқаны таңдау керек. Егер қолжазбаларда тең салмақты бірнеше нұсқа табылып, олардың барлығы да Пиндарға тән болса, мен Пиндардың стиліне ең жақын нұсқаны таңдаймын. Дегенмен, мұндай қиындықтар сирек кездеседі, және көп жағдайда дұрыс мәтінді табу үшін қолжазбалардың тілін басқа грек ақындарының, әсіресе Пиндардың өзінің тілімен салыстырып қарастырған жөн». +Таңдалған қолжазбалар: таңдалған дереккөздердің үлгісі (Боураның таңдауы, 1947) Код Дереккөз Форматы Дата (ғасыр) Одалар A Ambrosianus C 222inf. Қағаз 35×25,5 см 13–14 ғасырлар Олимпий 1–12, Боура сенімді деп санайтын бірегей оқулармен және схолиялармен бірге. B Vaticanus graeca 1312 Жібек 24.3×18.4 см 13 ғасыр Олимпий 1 – Isthmian 8 (толық жинақ), бірақ кейбір жапырақтар мен тармақтар жоқ, схолиялар бар; Захария Кальльергес 1515 жылғы Рим басылымын оған негіздеген, мүмкін қазір жоқ материалға қол жеткізген. C Parisinus graecus 2774 Жібек 23×15 см 14 ғасыр Олимпий 1 – Pythian 5, бірегей оқулар бар, сонымен қатар көптеген византиялық қосымшалар/болжамдар (Турин осы қолжазбаны тиісінше қабылдамады), абайсыз жазылған. D Laurentianus 32, 52 Жібек 27×19 см 14 ғасыр Олимпий 1 – Isthmian 8 (толық жинақ), фрагмент (Frag. 1) және схолиялар бар, абайсыз жазылған. E Laurentianus 32, 37 Жібек 24×17 см 14 ғасыр Олимпий 1 – Pythian 12, негізінен B-мен келіседі, схолиялар бар, соңғы беті алынып, кейінірек қағазбен ауыстырылған. G Gottingensis philologus 29 Жібек 25×17 см 13 ғасыр Олимпий 2 – Pythian 12, негізінен B-мен келіседі (салыстыру үшін пайдалы), 16 ғасырда қосылған Олимпий 1. V Parisinus graecus 2403 Жібек 25×17 см 14 ғасыр Олимпий 1 – Nemean 4, Nemean 6-дан кейбір тармақтар бар; G сияқты, B-ді қолдау және тексеру үшін пайдалы.

Pindar's verses have come down to us in a variety of ways. Some are only preserved as fragments via quotes by ancient sources and papyri unearthed by archeologists, as at Oxyrhynchusin fact the extant works of most of the other canonic lyric poets have survived only in this tattered form. Pindar's extant verses are unique in that the bulk of themthe victory odeshave been preserved in a manuscript tradition, i. e., generations of scribes copying from earlier copies, possibly originating in a single archetypal copy and sometimes graphically demonstrated by modern scholars in the form of a stemma codicum, resembling a 'family tree'. Pindar's victory odes are preserved in just two manuscripts, but incomplete collections are located in many others, and all date from the mediaeval period. Some scholars have traced a stemma through these manuscripts, for example Ulrich von Wilamowitz Moellendorff, who inferred from them the existence of a common source or archetype dated no earlier than the 2nd century AD, while others, such as C. M. Bowra, have argued that there are too many discrepancies between manuscripts to identify a specific lineage, even while accepting the existence of an archetype. Otto Schroeder identified two families of manuscripts but, following on the work of Polish born classicist, Alexander Turyn, Bowra rejected this also. Different scholars interpret the extant manuscripts differently. Bowra for example singled out seven manuscripts as his primary sources (see below), all featuring errors and/or gaps due to loss of folios and careless copying, and one arguably characterized by the dubious interpolations of Byzantine scholars. These he cross referenced and then supplemented or verified by reference to other, still more doubtful manuscripts, and some papyrus fragmentsa combination of sources on which he based his own edition of the odes and fragments. His general method of selection he defined as follows:
Where all the codices agree, there perhaps the true reading shines out. Where however they differ, the preferred reading is that which best fits the sense, meter, scholia and grammatic conventions. Wherever moreover two or more readings of equal weight are found in the codices, I have chosen that which smacks most of Pindar. Yet this difficulty rarely occurs, and in many places the true reading will be found if you examine and compare the language of the codices with that of other Greek poets and especially of Pindar himself. +Selected manuscripts: a sample of preferred sources (Bowra's choice, 1947)CodeSourceFormat Date(century) Odes contained A codex Ambrosianus C 222inf. Paper 35×25.5 cm 13th–14th Olympian 1–12, with some unique readings that Bowra considered reliable, and including scholia. B codex Vaticanus graeca 1312 Silk 24.3×18.4 cm 13th Olympian 1 to Isthmian 8 (entire corpus), but with some leaves and verses missing, and includes scholia; Zacharias Callierges based his 1515 Roman edition on it, possibly with access to the now missing material. C codex Parisinus graecus 2774 Silk 23×15 cm 14th Olympian 1 to Pythian 5, including some unique readings but also with many Byzantine interpolations/conjectures (Turyn rejected this codex accordingly), and written in a careless hand. D codex Laurentianus 32, 52 Silk 27×19 cm 14th Olympian 1 to Isthmian 8 (entire corpus), including a fragment (Frag. 1) and scholia, written in a careless hand. E codex Laurentianus 32, 37 Silk 24×17 cm 14th Olympian 1 to Pythian 12, largely in agreement with B, including scholia but with last page removed and replaced with paper in a later hand. G codex Gottingensis philologus 29 Silk 25×17 cm 13th Olympian 2 to Pythian 12, largely in agreement with B (thus useful for comparisons), including Olympian 1 added in the 16th century. V codex Parisinus graecus 2403 Silk 25×17 cm 14th Olympian 1 to Nemean 4, including some verses from Nemean 6; like G, useful for supporting and verifying B.

Табысы мен мұрасы

Александрияның беделді ақыны Каллимах Пиндардың жаңашылдығына тәнті болды. Оның шедеврі – «Этия», онда Береника патшайымның құрметіне, Немея ойындарында шабандоздық жеңісін жырлайтын мақтау өлеңі бар. Бұл өлең Пиндардың стилінде жазылып, оның рухын сақтайтын тәсілде ұсынылған. Аполлоний Родийдің эллиндік дастаны «Аргонавтика» Пиндар стилінің және повестьте эпизодтық суреттерді қолданудың ықпалында болды. Дастан Ясонның батырлықтарын баяндайды, оған Пиндардың «Питиялар» жинағының 4-ші бөлімінде де тоқталған, ал екі жыр да мифті Африкадағы грек тыңдаушыларымен байланыстырады. Хорацийдің «Одаларының» 1-3 бөлімдері «жарияланғаннан» кейін Пиндар стиліндегі лирикаға қызығушылық артып, сәнге айналған сияқты. Хораций Сапфо және Алкей сияқты басқа стильдерді меңгерген, бұл оның замандастарын сол үлгіде туынды жасаудан тоқтатқан, бірақ ол Пиндар сияқты үштік тармақтармен ештеңе жазған жоқ. Пиндар Византия дәуірінде көп оқылды, оның сөздері цитата келтіріліп, көшірмелері жасалды. Мысалы, 11 ғасырдағы Кристофор Митиленей алтыншы өлеңінде Пиндарға тікелей сілтемелер жасап, шабандоздық жарысты пародиялаған. 17-18 ғасырларда Еуропадағы әдебиет теорияшылары Хораций және Пиндармен байланысты лириканың екі түрін ажыратты. Төрт тармақты строфалардағы реттелген тармақтар Хорацийдің «Одаларымен» байланысты болды, ол сол кезеңнің ақындарына шынайы шабыт берді. Ұзақ строфалардағы ретсіз тармақтар «пиндарлық» деп аталды, бірақ Пиндармен байланысы көбінесе қиял тудырды. Абрахам Каули ағылшын «пиндарикасының» басты өкілі саналды. Шындығында, екі стильді әрдайым ажырату оңай болған жоқ, және көптеген «пиндарлық» одалар Томас Грейдің кейбір өлеңдеріндегідей, мазмұны жағынан Хорацийге жақын болды. Оксфорд ғалымы Джордж Стюарт Робинсон 1896 жылы Афинада өткен жаңартылған Олимпиада ойындарына арнап «Пиндарлық ода» жазды, ал 2004 жылы Афина және 2012 жылы Лондон Олимпиадалары үшін классик Арман Д’Ангурдан осындай туындылар тапсырылып, жазылды.

The influential Alexandrian poet Callimachus was fascinated by Pindar's originality. His masterpiece Aetia included an elegy in honour of Queen Berenice, celebrating a chariot victory at the Nemean Games, composed in a style and presented in a manner that recall Pindar. The Hellenistic epic Argonautica, by Apollonius Rhodius, was influenced by some aspects of Pindar's style and his use of episodic vignettes in narrative. The epic concerns the adventures of Jason, also touched on by Pindar in Pythian 4, and both poems link the myth to a Greek audience in Africa. There seems to have been a vogue for Pindaric style lyrics following the 'publication' of Horace's Odes 1–3. Horace had mastered other styles such as Sapphic and Alcaeic, which had discouraged his contemporaries from attempting anything in the same form, but he had not composed anything in triadic stanzas in the manner of Pindar. Pindar was much read, quoted, and copied during the Byzantine Era. For example, Christophoros Mytilenaios of the 11th century parodied a chariot race in his sixth poem, employing explicit allusions to Pindar. During the 17th and 18th centuries, literary theorists in Europe distinguished between two types of lyric poetry, loosely associated with Horace and Pindar. Regular verses in four line stanzas were associated with Horace's Odes, which did in fact inspire and influence poets of the period. Irregular verses in longer stanzas were termed Pindarics, though the association with Pindar was largely fanciful. Abraham Cowley was considered the main exponent of English Pindarics. In fact, the two styles were not always easy to distinguish and many 'Pindaric' odes were quite Horatian in content, as in some poems by Thomas Gray. A 'Pindaric Ode' was composed for the revived 1896 Olympic Games in Athens by the Oxford scholar George Stuart Robinson, and similar compositions were commissioned from and composed by classicist Armand D'Angour for the Athens Olympics in 2004 and the London Olympics in 2012.

Боураның сыйлығы

С.М. Боура, өзінің буынының ең көрнекті пиндар танушысы және оның 1935 жылғы OUP басылымының редакторы, Пиндардың ерекшеліктерін былай сипаттады: