Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мизо Одағы (6 сәуір 1946 – 12 қаңтар 1974) – Үндістанның солтүстік-шығысындағы Мизорам штатындағы алғашқы саяси партия. Ол 1946 жылғы 6 сәуірде Айзолда Мизо жалпы халық одағы ретінде құрылды. 1947 жылы Үндістан британдық үкімшіліктен тәуелсіздік алған кезде, партия Лушай таулы аймағында (Мизорамның бұрынғы атауы) жалғыз саяси күш болды. Ол 1951 жылы жаңа Үндістан одағының алғашқы Мизорам аудандық кеңесінің жалпы сайлауында, сондай-ақ 1957, 1962 және 1966 жылдары қатарынан жеңіске жетті. Дегенмен, 1958 жылғы маутам (бамбук гүлінің тудырған аштық) және 1966 жылғы оның қолдауындағы көтеріліс партияның беделін төмендетті, нәтижесінде партия 1974 жылы таратылып, Үнді ұлттық конгресімен біріктірілді.
Mizo Union (6 April 1946 – 12 January 1974) was the first political party in Mizoram, northeast India. It was founded on 6 April 1946 at Aizawl as the Mizo Common People's Union. At the time of independence of India from the british rule in india in 1947, the party was the only political force in the Lushai Hills (former name of Mizoram). It won the first Mizoram District Council general election under the new Indian Union in 1951, and consecutively in 1957, 1962 and 1966. However, the mautam (bamboo famine) of 1958 and its protégé insurgency in 1966 downgraded its status, so that the party was compelled to dissolve in 1974 and merged with the Indian National Congress.
Тарих
Мизо одағы Үндістанның британдық оккупациясы аяқталар алдындағы әкімшілік дайындықтың нәтижесі болды. Британдық әкімшілер заң мен тәртіпті сақтау үшін жергілікті өкілдер құруды бастады. Алайда, мизо басшылары, әсіресе орталық ұйым – Жас Лушай қауымдастығы (YLA), Үндістаннан толық тәуелсіздікке ұмтылып, британдықтардың бұйрықтарына бойкот жариялады. Бастапқыда YLA-ны саяси партияға айналдыру туралы да ұсыныс жасалған. Білімді адамдар толыққанды саяси ұйым құру қажеттігін жиі айтты. Р. Ванламма және П.С. Дахраука ақырында «Мизо жалпы халық одағы» деп аталатын конституцияны дайындады. Мүшелерді қабылдағаннан кейін, партия 1946 жылдың 6 сәуірінде ресми түрде құрылды. Талқылаудан кейін атау «Мизо одағы» деп қысқартылып, алғашқы лауазымды тұлғалар 1946 жылдың 25 мамырында сайланды. Алғашқы президент – белгілі кәсіпкер Пачунга. Партия бүкіл елде бұрын-соңды болмаған халықтық қолдауға ие болды. Бұл, негізінен, ру басшылары мен олардың британдық одақтастарына қатысты анахронистік көзқарасқа байланысты болды, олар халықты салықтармен және мәжбүрлі еңбекпен мазалады. Бірақ, үлкен қолдаудың кері жағы да болды. Жақында білім алған жастар зиялы топ құрып, партия басшыларына, олардың білімі жеткіліксіз болғандықтан, қарсы шықты, бұл басты мәселе болды. Зиялылар сол жылдың 24-26 қыркүйегінде партияның алғашқы жалпы жиналысында төңкеріс жасады, нәтижесінде Пачунга отставкаға кетіп, басқа да басшылар қызметтерінен алынды. Содан кейін президенттікке бұрынғы вице-президент Лалхема келді, бірақ ол да, өкінішке орай, шағын кәсіпкер болды және білімі жеткіліксіз еді. Бұл мәселе қараша айындағы жиналыста көтеріліп, 1947 жылдың басындағы сайлауда Лалхема Трипурадан жаңа магистр дәрежесін алған Хаутинхумамен жеңіліске ұшырады. Партияның алғашқы қайраткерлері «Мизо одағы кеңесі» деп аталатын жаңа партия құруға мәжбүр болды. Бұл, бір кезде Айзауда әлеуметтік және діни жіктерді тудырды, себебі «Мизо одағын» білімді жандар мен қарапайым халық, сондай-ақ шіркеу басшылары қолдады. Ал жаңа партияға, көбінесе қайырымдылықпен айналысқан кәсіпкерлер мен ру басшыларының ықпалы зор болды. Осылайша Айзал оңтүстік «Мизо одағының» үстемдігіндегі аймаққа, штаб-пәтері Тхаттингте және солтүстік «Мизо одағы кеңесінің» аймағына, кеңсесі Пачунганың Даурпуидегі үйінде бөлінді.
Mizo Union was the upshot of administrative preparation when the British occupation of India was about to end. The British administrators initiated forming local representatives to maintain law and order. However, the Mizo leaders, especially the central organisation Young Lushai Association (YLA), preferred complete independence from India, and made a boycott against the British orders. At the onset, there even was a proposal to turn YLA into a political party. The learned men were urged the need to create an entirely political organisation. R. Vanlawma and P. S. Dahrawka then prepared a constitution of what they eventually called the Mizo Common People's Union. After recruiting members, the party was formally established on 6 April 1946 with R. Vanlawma becoming the General Secretary and Convener. After a discussion the name was simplified to Mizo Union and the first officials were elected on 25 May 1946. The premier businessman Pachhunga became the first President. Immediately the party gained unprecedented support from the general public throughout the land. This was largely because of the general anachronistic attitude towards tribal chiefdom and their British allies, who wearied them with levies and forced labour. But the momentum of popularity had its drawbacks. The freshly educated recruits formed an intellectual group and usurped against the party leaders, who were not highly educated, which was the main issue. The intellectuals mounted a coup in the party's first general meeting on 24–26 September of that year, which led to the resignation of Pachhunga and elimination of other leaders. Then the only remaining of the original official, Vice President Lalhema became the President, who unfortunately was also a petty businessman and still with a deficit in education. This issue erupted in the November meeting, and election in the early 1947 clearly toppled Lalhema, ousted by Khawtinkhuma, a fresh master's degree holder from Tripura. The trailblazers were forced to unite into an offshoot party which they named the Mizo Union Council. This for a time formed a public and religious chasms in Aizawl as the Mizo Union was supported by the educated class and commoners, and also mostly by church leaders. Whereas the new party was espoused by the influences of the philanthropist Pachhunga, who were mostly well to do entrepreneurs and the tribal chiefs. Thus Aizawl was divided into a southern Mizo Union dominion with its headquarters at Thakthing and northern Mizo Union Council territory having its office at Pachhunga's residence at Dawrpui.
UMFO
1947 жылдың басында Хаутинхумаға тұрақты мемлекеттік қызмет ұсынылды, ал 18 қаңтарда оның орнын Пресвитериан шіркеуі қолдаған пастор Заирема басты. Бірақ Лалбиактлуанганың тудырған ішкі тартыстар болды, ол вице-президент ретінде президенттік лауазымға құқылы екенін мәлімдеді, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Көңілі тоңған Лалбиактлуанга мен оның жақтастары 1947 жылдың 5 шілдесінде Біріккен Мизо Азаттық Ұйымын (UMFO) құрды. UMFO-ның басты мақсаты – Үндістан немесе тәуелсіздік емес, Бирманың әкімшілік құрамына қосылу болды. UMFO ақырында Мизо Одағы Кеңесінің қолдаушыларын өз қатарына қосып алып, жалғыз саяси қарсыласына айналды. Тәуелсіз Үндістанның алғашқы демократиялық сайлауы болған Мизорам кеңесінің сайлауында Мизо Одағы үлкен жеңіске жетті (UMFO-ға қарсы 23 дауысқа 1). Бұл Бирмаға бейімділіктің жоғалуына және UMFO-ның тарауына әкелді. Үндістан үкіметі Мизорам аудандық кеңесін құрғаннан кейін, 1952 жылдың сәуірінде өткен алғашқы жалпы сайлауда Мизо Одағы сәтті өтті (18 округтің 17-сін жеңіп алды), ал президент Лалсавия алғашқы бас атқарушы мүше болды.
In early 1947 Khawtinkhuma was offered a regular government job, and was succeeded by Pastor Zairema, who was supported by the Presbyterian Church, on 18 January. But there was an internal turmoil incited by Lalbiaktluanga, who as the Vice President rightly claimed the presidency, but to no avail. Dispirited Lalbiaktluanga and his sympathisers departed with the creation of a new party, the United Mizo Freedom Organisation (UMFO), on 5 July 1947. The main propaganda of UMFO was to join the administrative state of Burma instead of India or independence. UMFO eventually absorbed the supporters of the Mizo Union Council, thereby becoming the only political rival. At the election to Advisory Council of Mizoram, the first democratic election under independent India, Mizo Union received a massive win (23 against 1 for UMFO). This resulted not only in the loss of Burma inclination, but the eventual demise of UMFO. When the Mizoram District Council was created by the Government of India, the first general election in April 1952 was cleanly captured by Mizo Union (17 out of 18 electorates), and President Lalsawia became the first Chief Executive Member.
Залал келтіру және азайту
Егер Мизо одағының өрлеуі мен құлдырауы үшін бір адамды бөліп қарасақ, ол сөзсіз шеңберлі Ч. Сапраунга болар еді. Ол 1946 жылғы алғашқы төңкерістің бастамашысы болды. 1952 жылы партия алғашқы үкіметтік сайлауда жеңіске жеткенде, сол кезде Мизорам Ассамның бір округі болғандықтан, Сапраунгаға Мизорамнан Ассам заң шығарушы жиналысының мүшелері атынан биліктегі Ассам Конгресс партиясының Парламенттік хатшысы лауазымы құрмет ретінде ұсынылды. Бірақ Сапраунга бұл ұсыныстан бас тартып, күтпеген жерден Мизорам округіне оралып, сол кездегі КЭМ Лалсавияға қарсы сенімсіздік білдірді, оның орнын ақырында ол басты. Зерек Сапраунга кейін Лалсавияны атқарушы мүше етіп тағайындады, бұл партияның, әсіресе сол кездегі президент Р.Танхлираның наразылығын тудырды. Партия ішіндегі келіспеушіліктер мен тартыстардан кейін Танхлира президенттік лауазымнан кетуге келісті. Бұл партияның Сапраунга және Лалсавия тарапына екіге бөлінуіне әкелді. 1957 жылғы сайлауда партияның бөлінуі салдарынан UMFO-ға (11-ге қарсы 8) жеңіліп қалуға айналды, бұл олар үшін ауыр соққы болды. Сапраунганың ықыласымен UMFO және Лалсавия олардың жақтастары 1957 жылдың қазанында Мегалая негізделген Шығыс Үндістан тайпалық одағына (EITU) қосылуға шешім қабылдады, соның нәтижесінде Сапраунга елдегі жалғыз саяси партиямен қалды. 1947 жылғы конференцияда тайпалық басқарудың зорлық-зомбылыққа толы әдістеріне қарсы дауыс беріліп, мыналардың толық жойылуы талап етілді: 1) мәжбүрлі еңбекпен атқарылатын құрылыс жұмыстары; 2) бастыға төленетін астық салығы; 3) бастының дауларды шешудегі шешімді құқығы; 4) бастыға төленетін ет салығы. Мизо одағының тағы бір маңызды мақсаты – Мизорамның Үндістан одағының бір бөлігі болуына емес, тәуелсіз және егеменді мемлекет болуына ұмтылу болды. Бұл ұмтылыс барлық мизо тайпаларын бір әкімшілік аймаққа біріктіруді де қамтыды, яғни Качар, Манипур, Трипура және Чин тауларындағы мизо тайпалары мекендейтін барлық жерлерді біріктіріп, біртұтас мемлекет құруды көздеді. Үндістан тәуелсіздігінің алдында партия Мизорамда тұңғыш рет әсем шеру ұйымдастырып, тәуелсіздік туралы ұран салды. 1947 жылдың 15 тамызында, тәуелсіздік күні, олар одан да қуанышты демонстрация өткізуді жоспарлады. Алайда, тайпа басшыларын қолдауға көшкен Мизо одағының кеңесі оларды мұндай наразылық шеруіне қарсылық көрсетуден, тіпті қару алудан сақтандырды, және қантөгіс болу қаупінен қорқып, митингі тоқтатылды. Олар Бордолои комитетіне меморандум тапсырды, онда Лушай таулы аймақтарын Үндістан одағына қосуға келісім білдірді, бірақ «Лушайларға он жылдық мерзімнен кейін Үндістан одағынан шығуға рұқсат беріледі» деген шарт қойды. 1960 жылдың басында бұл көзқарас Үндістан құрамында тұрақты мемлекеттік мәртебеге ие болуға бағытталды. 1963 жылдың 10 маусымында өткен партия съезінде Лушай тауларының, Трипураның, Ассамның және Манипурдың барлық мизо тайпалары мекендейтін аймақтарын қамтитын Мизо мемлекетін құру туралы шешім қабылданды.
If one person is to be singled out for the rise and fall of Mizo Union, it would invariably be an astute Ch. Saprawnga. From the start he was the instigator of the first coup in 1946. When the party won the first governmental election in 1952, at the time Mizoram was a district of Assam, Saprawnga as the leader of Assam Legislative Assembly members from Mizoram, was offered as an honour the position on Parliamentary Secretary under the ruling Assam Congress Party. The ever strategic Saprawnga declined and unexpectedly returned to the Mizoram District and cast a motion of no confidence against CEM Lalsawia, who he eventually replaced. The ingenious Saprawnga then designated Lalsawia as an Executive Member to the dismay of the party, especially the then President R. Thanhlira. After feud and friction in the party, Thanhlira conceded to resigning the presidency. This led to factional divide of the party into two, Saprawnga's and Lalsawia's sides. The split in the party paid a serious blow when they almost lost to UMFO (11 against 8) in the 1957 election. To the blessing of Saprawnga, UMFO and Lalsawia with his clique decided to join a Meghalaya based Eastern India Tribal Union (EITU) party in October 1957, so that Saprawnga was left with the sole political party of the land. The 1947 conference explicitly voted against the oppressive tribal administration and demanded total abolition of: 1) construction works by forced labour; 2) paddy tax to the chief; 3) the chief's authoritative judgement of disputes; and 4) meat tax to the chief. The other central motive of Mizo Union was to claim independent and sovereign state for Mizoram instead of becoming a part of Indian union. This aspiration also carried the unification of all Mizo clans into a single administrative area, that is to bring all lands inhabited by Mizo tribes including those of Cachar, Manipur, Tripura and Chin Hills into a united state. On the eve of the Indian Independence the party organised the first ever grand procession in Mizoram in which they cried out the slogan of independence. On the day of independence on 15 August 1947, they planned for a more jubilant demonstration. However, the Mizo Union Council, which had turned to patronise the tribal chiefs, warned them of physical opposition to such protest march, even to the extent of taking up arms, and the rally was called off for fear of bloodshed. They submitted a memorandum to the Bordoloi Committee that they agreed the incorporation of the then Lushai Hills to the Indian Union, however, on the condition "that the Lushai’s will be allowed to opt out of the Indian Union when willing to do so subject to a minimum period of ten years." Then, at the turn of 1960, the attitude redirected towards permanent statehood under India. The party convention on 10 June 1963 made a resolution to demand for a Mizo state, that should include all Mizo inhabited areas of Lushai Hills, Tripura, Assam and Manipur.