Кіріспе

Йорк қаласындағы көше, Англия

Шамблз – Англияның Йорк қаласында орналасқан тарихи көше. Онда сақталған ортағасырлық ғимараттар бар, олардың кейбіреулері 14 ғасырға дейін сона жетеді. Көше тар, көптеген ағаштан жасалған, бірнеше футқа көшеге тіреліп тұратын жапырақты едендері бар ғимараттармен толы. Бұл көше бұрын "The Great Flesh Shambles" деп белгілі болған, бұл атау ағылшын-саксон тіліндегі "Fleshammels" (сөзбе-сөз – ет сөрелері) сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол қасаптар еттерін көрсететін сөрелерді білдіреді. 1885 жылы көше бойында отыз бір қасапхана болған, бірақ қазір олардың ешқайсысы қалмаған.

Этимология

"Шамблз" – ашық аспан астындағы мал сою орны және ет базары деген ескі термин. Осы атпен аталатын көшелердің аталған себебі – оларда қасапшылар жануарларды сойып, ет дайындаған. (Бір дереккөз бұл термин "Шаммель" сөзінен шыққан дейді, ол англосаксон тілінде тауарларды көрсететін сөрелерді білдірген, ал екінші дереккөз 971 жылға қарай "шамбл" сөзі "тауар сатуға арналған орындық" деген мағынаны білдірген, ал 1305 жылы – "ет сатуға арналған дүкен" деген мағынаны білдіргенін көрсетеді.) Шамблз аймағы 14-ғасырға дейін Маркетшир деп аталды және Шамблз және Пэвмент көшелерін қамтыды. Шамблздің өзі әртүрлі аттармен белгілі болды: 1240 жылы ол Хеймонгергейт деп, ал 1394 жылы Недлергейт деп аталды, олардың екеуі де көшеде болған басқа саудалар мен қолөнерлерге сілтеме жасады деп есептеледі. Осы аттарға қоса, 1426 жылға қарай ол "Ұлы ет шалаңқыр" деп белгілі болды, кейіннен бұл атау қазіргі түріне дейін қысқартылды. Ұлыбританияның басқа қалаларында да "Шамблз" немесе "Шамблз көшесі" аттарымен көшелер бар, олардың ішінде Барнсли, Брэдфорд-он-Эвон, Честерфилд, Гилдфорд, Суонси, Чиппенэм, Манчестер, Севеноакс, Уитби, Ворчестер және Арма қалалары бар. Ирландияның Дублин қаласында Fishamble көшесі де бар.

Тарих

1086 жылғы «Domesday Book» кітабында тізілмегенмен, ол Мортен графына тиесілі Сент-Крукс шіркеуінің жанындағы екі қасапхананың тізімі арқылы анықталды (ii bancos in macello nr ecclesiam St Crucis). Бүгінде осы қайта жаңартулардың кейбіреулері сезімталдықсыз деп есептеледі, себебі мал сою орындары мен мүліктердің артқы жағындағы ғимараттарды қоса алғанда, тарихи құрылымдардың көп бөлігі бұзылды. Йоркшир сәулет және Йорк археологиялық қоғамының 1949 жылғы жылдық есебінде «Шамблз» көшесіндегі бұзылатын ғимараттардың жоспарлары бар. «Шамблз» көшесінен бес «сниклвей» басталады, өйткені бұлар бұрын ғимараттардың арт жағындағы шағын көшелер болған. Бірақ осы артқы ғимараттар 1950 жылдары бұзылғандықтан, қазір олар «Шамблз базары» деп аталатын базарлық орындармен үлкен ашық алаңға шығады. Базар бұрын орналасқан көшесінің атымен Ньюгейт базары деп аталған, бірақ 2015 жылы қайта аталды. «Шамблз» – Чепстоу, Эдинбург, Эксетер және Лондон көшелерімен бірге, Гарри Поттер франшизасындағы Диагон аллеясына шабыттандырған жерлердің бірі деп саналады. 2017 жылдан бері көшеде төрт сиқыршылар тақырыбындағы дүкен ашылды; алайда, автор Дж. К. Роулинг бұған қатысты мәлімдеме жасап, ол ешқашан «Шамблз» көшесінде болмағанын айтты.

Белгілі ғимараттар

Көшедегі ғимараттардың көбісі тізімде тұр. Шығыс жағында 1 Шамблз ағаштан жасалған, шамамен 14 ғасырға жатады; 2 Шамблз 18 ғасырдың басында салынған; ал 3–5 Шамблз 19 ғасырға жатады, олардың біреуі бұрынғы Shoulder of Mutton пабы болып қызмет еткен. 6 Шамблз 18 ғасырдың соңында салынған, 20 ғасырда жаңартылып, дүкен фасадымен жабдықталған. 7–8 Шамблз тиісінше 15 ғасырдың соңы мен басында салынған; ал 9 Шамблз де 15 ғасырға жатады. 10–11 Шамблз 15 ғасырдағы бір үйден пайда болған; ал 12 Шамблздің кейбір бөліктері, мүмкін, 14 ғасырға дейін соққан. 13 Шамблз 16 ғасырдың басында салынған, ал 14 Шамблз бастапқыда ағаштан жасалған, бірақ нақты мерзімі белгісіз. 19 Шамблз 16 ғасырдың басында салынған; 20 Шамблз 18 ғасырдың ортасында; ал 21–23 Шамблз әрқайсысы 18 ғасырдың басында салынған. Көшенің соңында Сент-Крукс шіркеуінің үйі орналасқан. Олар да тізімде. 37–38 Шамблз 15 ғасырдың соңында салынған; ал 39 Шамблз 15 ғасырдың ағаш қаңқасын қамтиды. 40 Шамблз 18 ғасырдың басында; 41–42 Шамблз 15 ғасыр; ал 43 Шамблз 1775 жылы салынған. 44 Шамблз 15 ғасыр; 45 Шамблз 18 ғасырдың басында; ал 46–47 Шамблз шамамен 1740 жылы салынған.