Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ахнатонның Мысырдың астанасы, б.з.д. 1346–1332 жж.
Akhenaten's capital of Egypt, 1346–1332 BC
Амарна (/ə/'/m//ɑːr//n//ə/; العمارنة) – XVIII династияның соңындағы елорда қаласының қалдықтары сақталған ежелгі Мысыр археологиялық ескерткіші. Ахетатон қаласы 1346 жылы фараон Ахнатонның бұйрығымен салынды және 1332 жылы оның қайтысынан кейін көп ұзамай тасталып кетті. Ежелгі египеттіктер бұл қалаға Ахетатон немесе Ахетатон деп атады, бұл атау "Атонның көкжиегі" деген мағынаны білдіреді. Бұл орын Нил өзенінің шығыс жағалауында, қазіргі Мысырдың Миния провинциясында орналасқан. Ол әл-Миния қаласынан оңтүстікке қарай, Египет астанасы Каирден оңтүстікке қарай және Луксордан (бұрынғы астана Тебтің орны) солтүстікке қарай жатыр. Дейр-Мавас қаласы оның батысында орналасқан. Амарнаның шығыс жағында бірнеше қазіргі заманғы ауылдар бар, олардың ішінде солтүстіктегі Эль-Тилл және оңтүстіктегі Эль-Хагг Кандил ең ірілері. Амарна кезеңінен Рим дәуірінің соңына дейін аймақтағы өмір қызғылықты дамыды.
Amarna (/ə/'/m//ɑːr//n//ə/; العمارنة) is an extensive ancient Egyptian archaeological site containing the remains of what was the capital city during the late Eighteenth Dynasty. The city of Akhetaten was established in 1346 BC, built at the direction of the Pharaoh Akhenaten, and abandoned shortly after his death in 1332 BC. The name that the ancient Egyptians used for the city is transliterated as Akhetaten or Akhetaton, meaning "the horizon of the Aten". The site is on the east bank of the Nile River, in what today is the Egyptian province of Minya. It is about south of the city of al Minya, south of the Egyptian capital, Cairo, and north of Luxor (site of the previous capital, Thebes). The city of Deir Mawas lies directly to its west. On the east side of Amarna there are several modern villages, the chief of which are l Till in the north and el Hagg Qandil in the south. Activity in the region flourished from the Amarna Period until the later Roman era.
Атауы
Амарна атауы осы аймақта өмір сүрген және бірнеше елді мекендер құрған Бени Амран тайпасынан шыққан. Ежелгі египеттік атауы Ахетатон болған. (Бұл орынды Сириядағы Амарнадан – Халаф дәуірінің археологиялық ескерткішінен ажырату қажет.) 1820 жылдары Амарнаға екі рет келген британдық египтолог сэр Джон Гарднер Уилкинсон оны Алабастрон деп атады, бұл Рим дәуірі авторлары Плинийдің ("Тастар туралы") және Птолемейдің ("География") кейде бір-біріне қайшы келетін сипаттамаларымен сәйкес келді, бірақ ол осы сәйкестікке толық сенімді болмады және Ком эль Ахмарды баламалы орын деп ұсынды.
The name Amarna comes from the Beni Amran tribe that lived in the region and founded a few settlements. The ancient Egyptian name was Akhetaten. (This site should be distinguished from Tell Amarna in Syria, a Halaf period archaeological tell.) English Egyptologist Sir John Gardner Wilkinson visited Amarna twice in the 1820s and identified it as Alabastron, following the sometimes contradictory descriptions of Roman era authors Pliny (On Stones) and Ptolemy (Geography), although he was not sure about the identification and suggested Kom el Ahmar as an alternative location.
Ахетатен қаласы
Қаланың аумағы іс жүзінде таза жер болды, және Ахетатон осы қаланы Атонның «Өзінің демалуы үшін жасаған Бірінші мүмкіндіктің ордасы» деп сипаттады. Корольдік Уадидің иероглифке ұқсауы осы жерде қаланың негізін салу керектігін көрсеткен болуы мүмкін. Қала Атонға табынудың жаңа дініне арналған Ахенатон перғауынының жаңа астанасы ретінде салынды. Құрылыс оның билігінің 5-ші жылында немесе шамамен сол кезде басталды (1346 ж.б.д.), және 9-шы жылы (1341 ж.б.д.) аяқталған болуы мүмкін, бірақ ол екі жыл бұрын астана қаласына айналды. Қала құрылысын жеделдету үшін көптеген ғимараттар саз кірпіштен салынды және ақ түспен жуылды. Ең маңызды ғимараттар жергілікті таспен қапталды. Бұл ежелгі Египет қаласының ішкі жоспарының көп бөлігін сақтап қалған жалғыз қала, себебі ол Тутанхамонның патшалық үкіметі Тебаға (қазіргі Луксор) көшкеннен кейін жартылай тасталып қалды. Қала оның өлімінен кейін шамамен он жыл бойы өмір сүрген сияқты, ал Хоремхебке арналған киіз үй оның билігінің басында кем дегенде жартылай қоныстанғандығын көрсетеді, тіпті ол басқа жерде құрылыс материалдарын алу үшін пайдаланылса да. Тасталып қалғаннан кейін, ол римдіктер қоныстанғанға дейін адамсыз болып қалды (алғашқы 14 шекаралық стеланың көпшілігі нашар бұзылған). Онда Ахенатонның осы қаланы қалай құрғаны туралы мәлімет сақталған. Құжат перғауынның Атонға арналған бірнеше храмдарды салу, Амарнаның шығыс төбелерінде өзі, оның әйелі Нефертити және үлкен қызы Меритатен үшін бірнеше патшалық қабірлер салу және ол өлгеннен кейін Амарнаға жерлеу үшін әкелінуі туралы тілегін жазды. Шекаралық К стеласы Амарнада тойланған оқиғалардың сипаттамасын ұсынады:
The area of the city was effectively a virgin site, and it was this city that Akhetaten described as the Aten's "seat of the First Occasion, which he had made for himself that he might rest in it". It may be that the Royal Wadi's resemblance to the hieroglyph for horizon showed that this was the place to found the city. The city was built as the new capital of the Pharaoh Akhenaten, dedicated to his new religion of worship to the Aten. Construction started in or around Year 5 of his reign (1346 BC) and was probably completed by Year 9 (1341 BC), although it became the capital city two years earlier. To speed up construction of the city most of the buildings were constructed out of mudbrick, and white washed. The most important buildings were faced with local stone. It is the only ancient Egyptian city which preserves great details of its internal plan in large part because it was abandoned almost completely shortly after the royal government of Tutankhamun quit the city in favor of Thebes (modern Luxor). The city seems to have remained active for a decade or so after his death, and a shrine to Horemheb indicates that it was at least partially occupied at the beginning of his reign, if only as a source for building material elsewhere. Once it was abandoned, it remained uninhabited until Roman settlement (Most of the original 14 boundary stelae have been badly eroded.) It preserves an account of Akhenaten's foundation of this city. The document records the pharaoh's wish to have several temples of the Aten to be erected here, for several royal tombs to be created in the eastern hills of Amarna for himself, his chief wife Nefertiti, and his eldest daughter Meritaten as well as his explicit command that when he was dead, he would be brought back to Amarna for burial. Boundary stela K introduces a description of the events that were being celebrated at Amarna:
Оның Ұлылығы Атон сияқты электр күміспен жасалған шағын көлікке отырды, ол көкжиектен көтеріліп, жерді өзінің махаббатымен толтырды және [Атонның] өзі үшін жасаған Ахетатонға, оның бақытты болуы үшін жақсы жолмен бағытталды. Оны Әкесі Уаенре (яғни Ахенатон) оған бұйырды. Аспан қуанышқа толы болды, жер шаттанды, оны көрген әрбір жүрек қуанды. Бұл мәтін Ахенатонның Атон құдайына үлкен құрбандық жасағанын айтады, «және осы оқиғаның тақырыбы стелалардың лунеттерінде бейнеленген, онда ол әйелі мен үлкен қызымен бірге Атонның алдында, құрбандықтармен толтырылған тұғырдың алдында тұр, ал ол оның денесін жаңартатын сәулелермен шараптандырады». Патшалық резиденциялар көбінесе солтүстікке қарай орналасқан, оны Солтүстік қала деп атайды, онда орталық әкімшілік және діни аймақ бар, ал қаланың оңтүстігі тұрғын үйлерден тұрады.
His Majesty mounted a great chariot of electrum, like the Aten when He rises on the horizon and fills the land with His love, and took a goodly road to Akhetaten, the place of origin, which [the Aten] had created for Himself that he might be happy therein. It was His son Wa'enrē [i. e. Akhenaten] who founded it for Him as His monument when His Father commanded him to make it. Heaven was joyful, the earth was glad every heart was filled with delight when they beheld him. This text then goes on to state that Akhenaten made a great oblation to the god Aten "and this is the theme [of the occasion] which is illustrated in the lunettes of the stelae where he stands with his queen and eldest daughter before an altar heaped with offerings under the Aten, while it shines upon him rejuvenating his body with its rays." The Royal residences are generally to the north, in what is known as the North City, with a central administration and religious area and the south of the city is made up of residential suburbs.
Солтүстік қала
Егер Амарна қаласына солтүстіктен өзен арқылы жақындаса, солтүстік шекара стеласынан өткен алғашқы ғимараттар Солтүстік өзен жағалауы сарайы болар еді. Бұл ғимарат су жағасына дейін созылып, патша отбасының негізгі тұрағы болған. Солтүстік қала аумағында орналасқан Солтүстік сарай – патша отбасының негізгі резиденциясы. Осы және орталық қала арасындағы Солтүстік қала маңы бастапқыда үлкен үйлері бар гүлденген аймақ болды, бірақ үйлердің көлемі кішірейіп, жолдан алшақтаған сайын кедейленіп кетті. Патша резиденциясының артында Амарна хаттары табылған перғауынның хат алмасу бюросы орналасқан. Бұл аймақ, болжам бойынша, ең бірінші аяқталған аймақ болып табылады және құрылыстың кем дегенде екі кезеңі болды. Қаланың оңтүстігінде Ком эль Нана орналасқан, ол әдетте күн көлеңкесі деп аталады және күн ғибадатханасы ретінде салынған. Одан кейін Мару Атен, бұл сарай немесе күн ғибадатханасы, бастапқыда Ахнатонның патшайымы Кия үшін салынған деп есептелген, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін оның есімі мен суреттері оның қызы Меритатеннің есімі мен суреттеріне ауыстырылды.
If one approached the city of Amarna from the north by river the first buildings past the northern boundary stele would be the North Riverside Palace. This building ran all the way up to the waterfront and was likely the main residence of the royal family. Located within the North City area is the Northern Palace, the main residence of the royal family. Between this and the central city, the Northern Suburb was initially a prosperous area with large houses, but the house size decreased and became poorer the further from the road they were. Located behind the Royal Residence was the Bureau of Correspondence of Pharaoh, where the Amarna Letters were found. This area was probably the first area to be completed, and had at least two phases of construction. Further to the south of the city was Kom el Nana, an enclosure, usually referred to as a sun shade, and was probably built as a sun temple., and then the Maru Aten, which was a palace or sun temple originally thought to have been constructed for Akhenaten's queen Kiya, but on her death her name and images were altered to those of Meritaten, his daughter.
Қала маңы
Қаланың айналасын қоршап, оның шектерін белгілейтін шекаралық стелалар (Нілдің екі жағындағы жартастарға қашалған тікбұрышты тас тіректері) қаланың құрылу тарихы туралы маңызды мәліметтер береді. Ахенатонның патшалық бейіт қаладан алыс, қаланың шығысындағы тар шатқалда, жартастардың арасында салынды. Тек бір ғана бейіт толыққанды аяқталды, ол аты белгісіз патша әйеліне тиесілі болды, ал Ахенатонның бейіті асығыс түрде оны және, мүмкін, оның екінші қызы Мекетатонды қабылдау үшін пайдаланылды. Патшалық шатқалдың солтүстік және оңтүстік жағындағы жартастарда қаланың ақсүйектері өз бейіттерін салған.
Surrounding the city and marking its extent, the Boundary Stelae (each a rectangle of carved rock on the cliffs on both sides of the Nile) describing the founding of the city are a primary source of information about it. Away from the city Akhenaten's Royal necropolis was started in a narrow valley to the east of the city, hidden in the cliffs. Only one tomb was completed, and was used by an unnamed Royal Wife, and Akhenaten's tomb was hastily used to hold him and likely Meketaten, his second daughter. In the cliffs to the north and south of the Royal Wadi, the nobles of the city constructed their Tombs.
Ежелгі Амарна/Ахетатендегі өмір
Амарнаның құрылуы туралы білетініміздің көп бөлігі қала периметрі бойында орналасқан ресми шекаралық стелалардың (13 данасы белгілі) сақталуының арқасы. Бұл стелалар Нілдің екі жағындағы жартастарға қашалған (10-ы шығыста, 3-ы батыста) және Ахетатон (Амарна) қаласының құрылуынан құлауға дейінгі оқиғаларын жазады. Тебтен Амарнаға көшу үшін Ахенатон әскери қолдауға мұқтаж болды. Ахенатонның басты кеңесшілерінің бірі – Ай, оның әкесі Юяның бұрынғы әскери басшы болғандығына байланысты осы мәселеде зор ықпалға ие болды. Сонымен қатар, әскерилердің барлығы бірге өскен, Ахенатон әкесінің тұсында Мысыр тарихындағы ең гүлденген және сәтті кезеңнің куәсі болғандықтан, қатардағы жауынгерлердің адалдығы мызғымас еді. Ең маңыздысы, "патша әскери саптарын ғибадатханалардағы бейнелерде, алдымен Фивада, кейін Амарнада тойлауға барлық мүмкіндікті пайдаланды".
Much of what is known about Amarna's founding is due to the preservation of a series of official boundary stelae (13 are known) ringing the perimeter of the city. These are cut into the cliffs on both sides of the Nile (10 on the east, 3 on the west) and record the events of Akhetaten (Amarna) from founding to just before its fall. To make the move from Thebes to Amarna, Akhenaten needed the support of the military. Ay, one of Akhenaten's principal advisors, exercised great influence in this area because his father Yuya had been an important military leader. Additionally, everyone in the military had grown up together, they had been a part of the richest and most successful period in Egypt's history under Akhenaten's father, so loyalty among the ranks was strong and unwavering. Perhaps most importantly, "it was a military whose massed ranks the king took every opportunity to celebrate in temple reliefs, first at Thebes and later at Amarna."
Діндарлық өмірі
Ахнатонның реформалары көбінесе монотеизмге немесе, дәлірек айтқанда, монолатризмге бағытталған деп саналса да, археологиялық деректер басқа да құдайларқа да құрмет көрсетілгенін көрсетеді, тіпті Атон культінің орталығында да – ресми түрде болмаса, онда кемінде сол жерде тұрған және жұмыс істеген адамдар арасында. Ахетатон қаласында Кемптің (2008: 41–46) жүргізген соңғы қазбалары жеке сенімдер саласына жататын құдайлардың, құдайшалардың және символдардың бейнеленген заттары табылды. Зұлым рухтарды қорғайтын Бес есімді әдемі емес кішкентай кейіпкердің де, бала туумен байланысты Таверет құдайшасының – жартылай крокодил, жартылай бегемот – көптеген мысалдары табылған. Сонымен қатар, Ахетатон қаласындағы патшалық жұмысшылар ауылынан Изис және Шед құдайларына арналған стелалар да табылды (Уоттерсон 1984: 158 & 208).
While the reforms of Akhenaten are generally believed to have been oriented towards a sort of monotheism, or perhaps more accurately, monolatrism, archaeological evidence shows other deities were also revered, even at the centre of the Aten cult – if not officially, then at least by the people who lived and worked there. at Akhetaten itself, recent excavation by Kemp (2008: 41–46) has shown the presence of objects that depict gods, goddesses and symbols that belong to the traditional field of personal belief. So many examples of Bes, the grotesque dwarf figure who warded off evil spirits, have been found, as well as of the goddess monster, Taweret, part crocodile, part hippopotamus, who was associated with childbirth. Also in the royal workmen's village at Akhetaten, stelae dedicated to Isis and Shed have been discovered (Watterson 1984: 158 & 208).
Амарна өнер стилі
Амарна өнер стилі ұзақ жылдар бойы қалыптасқан египеттік конвенциялардан жаңылды. Бұрынғы египеттік өнердің қатаң идеалистік формализмінен өзгеше, ол өзінің нысандарын көбірек реалистік бейнеледі. Мұнда патшалық отбасының ішкі махаббатты немесе балаларымен ойнау сияқты бейресми көріністері де болды, және әйелдер енді ерлерге қарағанда ашық түсті болып суреттелмеді. Сондай-ақ, өнерде кейде карикатураға дейін жететін реализм де болды. Атонға табыну кейіннен Амарна дінсіздігі деп аталды және жойылды, бірақ бұл өнердің ұзаққа созылатын мұрасы болды.
The Amarna art style broke with long established Egyptian conventions. Unlike the strict idealistic formalism of previous Egyptian art, it depicted its subjects more realistically. These included informal scenes, such as intimate portrayals of affection within the royal family or playing with their children, and no longer portrayed women as lighter coloured than men. The art also had a realism that sometimes borders on caricature. While the worship of Aten was later referred to as the Amarna heresy and suppressed, this art had a more lasting legacy.
18 және 19 ғасырлардағы қазба жұмыстары
Қала туралы батыста алғаш рет 1714 жылы Нил аңғары арқылы саяхаттап өткен француз иезуит діни қызметкері Клод Сикард айтқан, ол Амарнадан табылған шекара стеласын сипаттады. Мысырдың көп бөлігі сияқты, 1798–1799 жылдары Наполеонның ғалымдар корпусы да келді, олар Амарнаның ең толық картасын жасады, ол кейін 1821–1830 жылдар аралығында «Description de l'Égypte» басылымында жарияланды. Осыдан кейін еуропалық зерттеулер 1824 жылы сэр Джон Гардинер Уилкинсон қаланың қираған қалдықтарын зерттеп, картаға түсірген кезде жалғасты. Көшірмеші Роберт Хей және оның геодезисі Г. Лавер бұл жерге келіп, құмның астынан Оңтүстік қабірлердің бірнешеуін ашты және 1833 жылы олардағы бейнелерді жазды. Хей мен Лавер жасаған көшірмелер көбінесе Британ кітапханасында жарияланбаған күйде сақталып тұр, олардың орналасқан жерін анықтау жұмысы әлі де жүргізілуде. Ричард Лепсиус басқарған прус экспедициясы 1843 және 1845 жылдары бұл жерге сапар шекті, Амарнаның көрінетін ескерткіштері мен топографиясын екі жеке сапарда, барлығы он екі күн ішінде суреттер мен қағазға басып түсірді. Нәтижелер 1849–1913 жылдар аралығында «Denkmäler aus Ägypten und Äthiopien» басылымында жарияланды, соның ішінде қаланың жақсартылған картасы да болды. Бұл тақташаларда фараонның таңдалған дипломатиялық хаттары тіркелген, олар негізінен Акад тілінде жазылған, бұл ежелгі Жакын Шығыстың Соңғы қола дәуірінде мұндай хабарласу үшін қолданылатын әдеттегі тіл. Бұл жаңалықтың арқасында осы орынның маңыздылығы танылды және зерттеулер одан әрі күшейді.
The first western mention of the city was made in 1714 by Claude Sicard, a French Jesuit priest who was travelling through the Nile Valley, and described the boundary stela from Amarna. As with much of Egypt, it was visited by Napoleon's corps de savants in 1798–1799, who prepared the first detailed map of Amarna, which was subsequently published in Description de l'Égypte between 1821 and 1830. After this European exploration continued in 1824 when Sir John Gardiner Wilkinson explored and mapped the city remains. The copyist Robert Hay and his surveyor G. Laver visited the locality and uncovered several of the Southern Tombs from sand drifts, recording the reliefs in 1833. The copies made by Hay and Laver languish largely unpublished in the British Library, where an ongoing project to identify their locations is underway. The Prussian expedition led by Richard Lepsius visited the site in 1843 and 1845, and recorded the visible monuments and topography of Amarna in two separate visits over a total of twelve days, using drawings and paper squeezes. The results were ultimately published in Denkmäler aus Ägypten und Äthiopien between 1849 and 1913, including an improved map of the city. These tablets recorded select diplomatic correspondence of the Pharaoh and were predominantly written in Akkadian, the lingua franca commonly used during the Late Bronze Age of the Ancient Near East for such communication. This discovery led to the recognition of the importance of the site, and led to a further increase in exploration.
Патшаның қабірін қазу
1891 және 1892 жылдар аралығында Алессандро Барсанти патшаның қабірін тауып, тазартты (бірақ бұл қабір жергілікті тұрғындарға шамамен 1880 жылдан бері белгілі болған болуы мүмкін). Осы кезеңде сэр Флиндэрс Петри Амарнада бір маусым бойы Египеттік зерттеулер қорынан тәуелсіз жұмыс істеді. Ол негізінен Орталық қалада қазба жұмыстарын жүргізіп, Атонның Ұлы ғибадатханасын, Ұлы ресми сарайын, Патшаның үйін, Перғауынның хат алмасу бюросын және бірнеше жеке үйлерді зерттеді. Көптеген жағдайларда бұл жұмыс тек сынама қазбалардан ғана тұрса да, Петридің қазбалары қосымша клинопись тақташаларын, бірнеше шыны зауыттарының қалдықтарын, сондай-ақ сарайдың қоқыс үйінділерін қарап шығу барысында көптеген тасталған фаянс, шыны және керамика (соның ішінде микендік сынықтар) тауып шығарды. Сондай-ақ Джон Пендлбери қатысты. Мэри Чабб қазба жұмыстарының әкімшісі болды. Жаңа зерттеулер діни және патшалық құрылымдарға бағытталды. 1960 жылдары Египеттік ескіліктер ұйымы (қазіргі Египеттік ескіліктер жөніндегі Жоғарғы кеңес) Амарнада бірнеше қазба жұмыстарын жүргізді.
Between 1891 and 1892 Alessandro Barsanti discovered and cleared the king's tomb (although it was probably known to the local population from about 1880). Around the same time Sir Flinders Petrie worked for one season at Amarna, working independently of the Egypt Exploration Fund. He excavated primarily in the Central City, investigating the Great Temple of the Aten, the Great Official Palace, the King's House, the Bureau of Correspondence of Pharaoh, and several private houses. Although frequently amounting to little more than a sondage, Petrie's excavations revealed additional cuneiform tablets, the remains of several glass factories, and a great quantity of discarded faience, glass, and ceramic in sifting the palace rubbish heaps (including Mycenaean sherds). and John Pendlebury. Mary Chubb served as the digs administrator. The renewed investigations were focused on religious and royal structures. During the 1960s the Egyptian Antiquities Organization (now the Egyptian Supreme Council of Antiquities) undertook a number of excavations at Amarna.
ХХІ ғасырдағы қазба жұмыстары
Қаланың зерттелуі қазірге дейін жалғасуда, қазіргі уақытта Барри Кемптің (Кембридж университетінің Египтологиясы бойынша зейнеткер профессор, Англия) басшылығымен жүзеге асырылуда (2006 жылға дейін Египет зерттеу қоғамының қолдауымен, ал қазір). 1980 жылы Джеффри Мартин басқарған жеке экспедиция Корольдік қабірден табылған бейнелерді сипаттап, көшірді, кейіннен қабірден шыққан деп саналған заттармен бірге нәтижелерін жариялады. Бұл жұмыс ЭЭС-тің екі томдық басылымы ретінде жарық көрді. 2005 жылдан 2013 жылға дейін Амарна жобасы ақсүйектердің оңтүстік қабірлеріне жақын қарапайым халықтың зиратында қазба жұмыстарын жүргізді.
Exploration of the city continues to the present, currently under the direction of Barry Kemp (Emeritus Professor in Egyptology, University of Cambridge, England) (until 2006, under the auspices of the Egypt Exploration Society and now with the ). In 1980 a separate expedition led by Geoffrey Martin described and copied the reliefs from the Royal Tomb, later publishing its findings together with objects thought to have come from the tomb. This work was published in 2 volumes by the EES. From 2005 to 2013, the Amarna Project excavated at a cemetery of private individuals, close to the southern tombs of the Nobles.
Шығармашылық
Атақты Элизабет Петерс, әрі Барбара Мерц авторлығындағы "Суреттелген патшайым" – автордың 2013 жылы қайтыс болғаннан кейін Амелия Пибоди романдарының ең соңғы туындысы. Элизабет Петерс мектепте археологияны оқыған, бірақ ер адам әріптестері әйелдің археолог бола алмайтынына көндіргендіктен, "ол әйелдерге деген жеккөрушілік көзқарастағы египеттанушылардың үлгісінде кейіпкерлер жасады" деп мәлімдеді қашықтан зондтау саласындағы маман, әйел археолог Сара Парчак. Оқиғаның басты кейіпкерлері – әйел археолог Амелия Пибоди және жоғалып кеткен Нефертити бюстінің құпиясы. "Суреттелген патшайым" 1912 жылы, Амарнадағы нақты қазбалардан бірнеше жыл өткен соң өрбиді, сол кезде Египеттегі қазба жұмыстарын еуропалықтар, жергілікті жұмысшылар немесе тонаушылар ғана жүргізетін. Барлық жақсы детективтердегідей, мұнда да юмор, күтпеген бұрылыстар және шешілген істің болжамды аяқталуы бар. Мишель Моранның "Нефертити" – бұл оқырманды Нефертити патшайымы мен оның кіші қарындасы Мутноджметтің көзқарасымен жетелейтін тарихи көркем шығарма. Сюжет оның Фивадағы уақытынан басталып, Амарнаға дейін, содан кейін Ахнатонның өлімінен кейінгі оқиғаларды қамтиды. Нефертити Ахнатонның сарайындағы басты әйел немесе харем болған. Оның есімі кеңінен танымал болғанымен, көптеген тарихи әйелдердің тағдырындай, оның да оқиғасы ер адамдардың үстемдігінде жиі назардан тыс қалады. Мишель Моран патшайым мен оның қарындасының тарихын саяси құпиялармен, тәжірибесіздіктің жоғалтылуымен және патриархалды қоғамдағы әйел күшімен байланыстырады.
The Painted Queen written by the famous Elizabeth Peters a. k. a Barbara Mertz is the most recent installment to the Amelia Peabody novels after the author's passing in 2013. Elizabeth Peters was a school trained archaeologist, but was persuaded by her male colleagues that a woman was not to be an archaeologist, so "she created characters based on those misogynistic Egyptologists " as stated by Sarah Parcak, a female archaeologist that specializes in remote sensing. The adventure stars a female archaeologist Amelia Peabody and the mystery of the missing Bust of Nefertiti. The Painted Queen takes place in the 1912, several years after the actual excavations at Amarna, when excavations in Egypt are solely European, local hires, or looters. Like all good mystery novels, there is humor, twists, and turns, and a predictable ending of a solved case. Nefertiti by Michelle Moran is a historical fiction work that guides the reader from the perspective of Queen Nefertiti and her younger sister Mutnodjmet. The story follows the timeline from her time in Thebes to Amarna and after Akhenaten's death. Nefertiti was the Chief wife in Akhenaten's court or haram. Though she is well known by name, as many historical female role models, her story is often overlooked for masculine rulers. Michelle Moran webs her story of the queen and her sister with political secrets, loss of innocence, and female strength in a patriarchal society.
Журналдар
Өткен жылдары National Geographic және археологиялық мақалалар Амарна, Ахенатон, Тутанхамон немесе Нефертити туралы мақалалар жариялаған. Көптеген мақалаларды кітаптан немесе National Geographic веб-сайтынан табуға болады (қазіргі кездегі ең соңғы мақала 2021 жылдың қаңтарында жарияланды).
In the past years National Geographic and archaeological articles have published articles on Amarna, Akhenaten, Tutankhamun, or Nefertiti. Most of the article can be found in both the paperback or on the National Geographic website (currently the most recent article was published January 2021).
Опера
Ахенатон, ІІ акт, 3-ші сахна ("Қала") Филип Гласс Ахенатонның Ахетатен қаласын салу туралы бұйрығын көрсетеді. Ағылшын тілінде бұл қала тұрақты түрде "Көк горизонт қаласы" деп аталады.
Akhnaten, act II, scene 3 ("The City") by Philip Glass describes the mandate from Akhenaten to build Akhetaten. In the English lines, it is consistently referred to as the "City of the Horizon".