Кіріспе

Американдық романшы Мэри Хэллок Фут (1847–1938) – американдық жазушы және суретші. Ол ғасыр басындағы Америка батысындағы кеншілер қауымдастықтарының өмірін бейнелейтін көркем әңгімелер мен романдарымен ең көп танылды.

Мансап

Студент кезінде Мэри Халлок Фут американ суретшісі Хелена де Кей Гилдермен дос болды. Екеуі өмір бойына тығыз байланыста болды, ұзақ хат алмасып, өнер туындыларын бір-біріне сынға ұсынды. Мэри Халлок Фут, Гилдердің күйеуі Ричард Уотсон Гилдердің де қолдауын алды, ол Scribner's Monthly журналының редакторы болып жұмыс істеген кезде оның суреттерін тапсырыс берді. Гилдерлер арқылы Мэри Халлок Фут Мэри Л. Стоун, Мэри Бирни, Мария Оки және танымал бірнеше жазушы сияқты өнер әлеміндегі достарымен танысты. Сүйікті Шығысын өте қиындықпен тастап кеткеннен кейін, Мэри Халлок Фут өзін "нағыз Батыс" пен онда кездесетін түрлі халықтар шабыттандырды деп сезді. Ол көп ұзамай осы аймақты суреттеп, жазып, әңгімелеуге кірісті. Саяхаттарын баяндаған Фут, 'Шығыс оқырмандары' үшін The Century Magazine және басқа да мерзімді басылымдарға тілші ретінде әңгімелер жазды, оларды өзі салған суреттерінен жасалған ағаш өрнектерімен безендірді. Ол бірнеше роман жазды және ескі Батыста, әсіресе алғашқы кен қалаларында көрген және сезінген қатал, әдемі өмірді бейнелеген әңгімелерімен танымал болды. 1870 және 1880 жылдары ол Америкадағы ең белгілі әйел суретшілердің бірі болды. Ол Натаниел Хоторн, Генри Уодсворт Лонгфелло, Луиза Мей Алкотт, Брет Харт және тағы да басқа авторлардың әңгімелері мен романдарына суреттер салды. Фут 1893 жылы Чикагода (Иллинойс штаты) өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесіндегі "Әйелдер үйінде" өзінің туындыларын көрсетті. Мэри Фут Батыстағы үйлерінің маңынан өтетін мәртебелі қонақтар мен танымал тұлғаларды жылы қабылдайтын және әдемі қонақжайлылық танытатын әйел ретінде танылды. 1905 жылдан кейін күйеуімен бірге Солтүстік Жұлдыз үйін (сонымен қатар Фут сарайы деп те аталады) салғаннан және Калифорния штатындағы Грасс-Вэллиде тұрақты қоныстанғаннан кейін, ол онда 30 жылға жуық уақыт бойы көптеген тарихи әлеуметтік және азаматтық шараларға төрағалық етті. Оның өлімінен кейін Фут есімнен шығып қалды. Оның қайтысынан отыз төрт жыл өткен соң, тарихшы Родман Полдың 1972 жылы жарық көрмеген Футтың мемуары "Алыс Батыстағы Викториялық әйел" басылып шықты, бұл оның өмірі мен шығармашылығына жаңа қызығушылықты оятуға көмектесті. Дегенмен, оның хаттары – күйеуінің өмірбаянымен қатар, оның өзінің автобиографиясы да саналатын құнды материал – әртүрлі зерттеулердегі қысқаша үзінділер түрінде ғана жарияланған.

Өлім және мұра

Мэри Хэллок Фут 1938 жылғы 25 маусымда 90 жасында дүниеден озды. Американдық тарихтағы оның мұрасы – Американың Ескі Батысының тұғырлы тұлғасы және оның тарихын баяндаушы ретінде сақталды. Оның көптеген шығармалары – кітаптар мен журналдардағы әңгімелер, суреттері мен ағаштан ойылған иллюстрациялары, батыстың алыс бекеттерінен келген хаттар, романдары мен ғылыми еңбектері – оны шекараны білгір бақылаушы және шебер жазушы ретінде таныстырды. Оның өмірі білімді шығыс әйелінің ертедегі Америка Батысының хаостық кен және "арна" лагерьлеріндегі (суармалау жобаларының құрылыс лагерьлері) өмірге тигізген өркениеттік әсерін көрсетеді, сонымен қатар, сол "Ескі Батыс" ортасының дайын ой-санаға, яғни суреттеуге және әңгімелеуге тәрбиеленген адамға тигізген ықпалын да көрсетті.

Дау

Уоллес Стегнердің "Тынығу бұрышы" (Пулицер сыйлығы, 1972) романы Мэри Хэллок Футтың кең ауқымды жеке хаттарына тікелей негізделген. Стегнер оның өмірін Фут отбасының мүшелерінен, көзі жасырын қалу шартымен алуға рұқсат алған, және ол осы шартты орындады деп санайтын. Бірақ, кітап жарықтанғаннан кейін, Футтың кейбір туыстары Стегнердің оның тарихын пайдаланудағы "үлкен еркіндіктеріне" қарсылық білдірді. Эндрю Имбри Стегнердің романы негізінде опера жазды, ол 1976 жылы Сан-Францискода қойылды. Футтың гравюраларының жинағы Бойз қалалық кітапханасында тұрақты көрмеде ұсынылған.