Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрлі биіктіктегі сандармен жиналған сандар
Numerals typeset with varying heights
Мәтіндік сандар (сонымен қатар, қалың емес, кіші әріптер, ескі стиль, аралық, ілу, ортағасырлық, есеп айырысу немесе антикалық сандар немесе сандар деп те аталады) – бұл әдеттегі мәтіннің жолына ұқсайтын түрлі биіктіктегі сандар, содан аталған. Олар қаптама сандармен (оларды атау немесе заманауи сандар деп те атайды) қарама-қарсы қойылады, олардың биіктігі үлкен әріптермен бірдей болады. «Georgia» қаріптік стилі мәтіндік сандарды әдепкі бойынша қолданады.
Text figures (also known as non lining, lowercase, old style, ranging, hanging, medieval, billing, or antique figures or numerals) are numerals designed with varying heights in a fashion that resembles a typical line of running text, hence the name. They are contrasted with lining figures (also called titling or modern figures), which are the same height as upper case letters. Georgia is an example of a popular typeface that employs text figures by default.
Дизайн
Мәтіндік сандарда сандардың пішіні мен орналасуы кіші әріптердегідей өзгереді. Ең көп таралған схема бойынша 0, 1 және 2 әріптері x биіктігінде болады, оларда көтерілме де, түсірілме де жоқ; 6 және 8 әріптерінде көтерілме бар; ал 3, 4, 5, 7 және 9 әріптерінде түсірілме бар. Басқа схемалар да бар; мысалы, 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Францияда Дидо отбасының кескіштер мен типографтары жасаған шрифттерде әдетте 3 және 5 жоғары көтерілетін, кейбір кейінгі француз шрифттерінде сақталған форма болды. Тағы бірнеше шрифттерде басқаша орналасу қолданылды. Кейде 0 санының стресі әріп o-дан қандай да бір жолмен ерекшеленеді, бірақ көптеген қаріптер мұндай етпейді. Жоғары сапалы беттеу әдетте мәтіннің негізгі бөлігінде мәтіндік сандарды ұсынады: олар кіші әріптермен және кіші бас әріптермен жақсы үйлеседі, ал ішкі сызықты сандардан өзгеше. Ішкі сызықты сандар барлық бас әріптерде қажет (сондықтан оларды тақырыптық сандар деп те атайды) және кестелер мен электрондық кестелерде жақсы жұмыс істей алады. Көптеген дәстүрлі қаріптерде екі типтегі сандардың толық жиынтығы болса да, алғашқы цифрлық қаріптерде тек біреуі немесе екіншісі болды (кәсіби баспагерлерде қолданылатындарды қоспағанда). Қазіргі OpenType қаріптері әдетте екеуін де қамтиды және lnum және onum белгілері арқылы олардың арасында ауысуға мүмкіндік береді. Мәтіндік сандарды әдепкі бойынша қолданатын бірнеше кең таралған цифрлық қаріптер: Candara, Constantia, Corbel, Hoefler Text, Georgia, Junicode, Garamond-тың кейбір нұсқалары (мысалы, ашық кодты EB Garamond) және FF Scala. Palatino және оның клоны FPL Neu мәтіндік және ішкі сызықты сандарды қолдайды.
In text figures, the shape and positioning of the numerals vary as those of lowercase letters do. In the most common scheme, 0, 1, and 2 are of x height, having neither ascenders nor descenders; 6 and 8 have ascenders; and 3, 4, 5, 7, and 9 have descenders. Other schemes exist; for example, the types cut by the Didot family of punchcutters and typographers in France between the late 18th and early 19th centuries typically had an ascending 3 and 5, a form preserved in some later French typefaces. A few other typefaces used different arrangements. Sometimes the stress of the 0 is made different from a letter o in some way, although many fonts do not do this. High quality typesetting generally prefers text figures in body text: they integrate better with lowercase letters and small capitals, unlike runs of lining figures. Lining figures are called for in all capitals settings (hence the alternative name titling figures), and may work better in tables and spreadsheets. Although many conventional typefaces have both types of numerals in full, early digital fonts only had one or the other (with the exception of those used by professional printers). Modern OpenType fonts generally include both, and being able to switch via lnum and onum feature tags. The few common digital fonts that default to using text figures include Candara, Constantia, Corbel, Hoefler Text, Georgia, Junicode, some variations of Garamond (such as the open source EB Garamond), and FF Scala. Palatino and its clone FPL Neu support both text and lining figures.
Тарих
Орта ғасырлық сандар атауынан көрініп тұрғанындай, мәтіндік цифрлар орта ғасырлардан бері қолданылып келеді, араб цифрлары 12 ғасырда Еуропаға жеткен кезде рим цифрларын бірте-бірте ығыстырып шығарды. Қаптамалы цифрлар жаңа орта тап құбылысы – дүкен иелерінің қолмен жазылған таңбаларынан пайда болды. Олар 1788 жылы Ричард Остин типтік негізін қалаушы және баспагер Джон Белл үшін жаңа қаріп ойғанда еуропалық типографияға енгізілді, ол үштен бір бөлігі биіктігіндегі қаптамалы цифрларды қамтыды. 19 ғасырдың типтік дизайнерлері оларды одан әрі жетілдірді және газет және жарнама типографиясы сияқты кейбір контекстерде мәтіндік цифрларды кеңінен ығыстырды. Қызығы, кейінірек бірнеше авторлар атап өткендей, баспагер Томас Курсон Хансард өзінің баспа ісі бойынша маңызды оқулығындағы жаңа үрдісті «абсурдты» деп сипаттады, бірақ кітап қаптамалы цифрлар мен ол сынға алған қазіргі заманғы қаріптерді пайдаланып басылды. Кәсіби баспагерлерде әрқашан танымал болған мәтіндік цифрлар фотожинақтаудың және шектеулі таңба жиынтығымен және баламалы таңбаларды қолдамайтын ерте цифрлық технологиялардың пайда болуымен сирек кездесе бастады. Уолтер Трейси фотожинақтау өндірушілері оларды қолданбағанын атап өтті, себебі (біркелкі биіктігі болмағандықтан) оларды бөлшек цифрларға айналдырып кішірейтуге болмады, сондықтан бөлшек таңбалардың қосымша жиынтығы қажет болды. Қазіргі заманғы кәсіби цифрлық қаріптер көбінесе OpenType форматының бір немесе басқа түрінде болады және мәтіндік және қаптамалы цифрларды OpenType баламалы таңбалары ретінде кодтайды. Мәтіндік цифрлар Unicode-та жеке кодталмайды, өйткені олар қаптамалы цифрлардан бөлек таңбалар емес, тек бірдей таңбаларды жазудың басқа тәсілі саналады. Adobe-нің алғашқы OpenType қаріптері әдеттегі емес сандар жиынтығы үшін Жеке пайдалану аймағын қолданды, бірақ соңғы нұсқалары тек OpenType мүмкіндіктерін пайдаланады.
As the name medieval numerals implies, text figures have been in use since the Middle Ages, when Arabic numerals reached 12th century Europe, where they eventually supplanted Roman numerals. Lining figures came out of the new middle class phenomenon of shopkeepers’ hand lettered signage. They were introduced to European typography in 1788, when Richard Austin cut a new font for typefounder and publisher John Bell, which included three quarter height lining figures. They were further developed by 19th century type designers, and largely displaced text figures in some contexts, such as newspaper and advertising typography. Amusingly, as several later writers have noted, the printer Thomas Curson Hansard in his landmark textbook on printing Typographia describes the new fashion as 'preposterous', but the book was printed using lining figures and the modern typefaces he also criticised throughout. While always popular with fine printers, text figures became rarer still with the advent of phototypesetting and early digital technologies with limited character sets and no support for alternate characters. Walter Tracy noted that they were avoided by phototypesetting manufacturers since (not being of even height) they could not be miniaturised to form fraction numerals, requiring an additional set of fraction characters. Modern professional digital fonts are almost universally in one or another variant of the OpenType format and encode both text and lining figures as OpenType alternate characters. Text figures are not encoded separately in Unicode, because they are not considered separate characters from lining figures, only a different way of writing the same characters. Adobe's early OpenType fonts used Private Use Area for non default sets of numerals, but the most recent ones only use OpenType features.