Кіріспе
Польшалық мұнай өңдеу және бензин сатушы компания Orlen S. A. (бұрынғы Polski Koncern Naftowy Orlen Spółka Akcyjna, PKN Orlen SA), көбінесе Orlen деп аталатын, Польшаның халықаралық мұнай өңдеуші, бензин сатушы және табиғи газ саудагері. Компанияның еншілес компанияларына Чехия мен Литваның ірі мұнай және газ компаниялары, сәйкесінше Unipetrol және Orlen Lietuva кіреді. Корпорация Польшада, сондай-ақ Австрияда, Канадада, Чехияда, Германияда, Венгрияда, Латвияда, Литвада, Норвегияда, Пәкістанда және Словакияда қызмет ететін маңызды еуропалық акционерлік қоғам болып табылады. Компанияның ең ірі акционері – Польша мемлекеті (Мемлекеттік қазына арқылы) 49,9% акциямен, ал екінші ірі акционері Nationale Nederlanden OFE – 5,2% акциямен. Компания Варшава қор биржасында тіркелген және 2022 жылғы мәліметтер бойынша, оның түскен кірісі 278 миллиард PLN-нан астам (шамамен 62 миллиард АҚШ доллары). Компанияда 64 000-нан астам адам жұмыс істейді, 7 елде 3 400-ден астам жанармай құю станциясы бар және өнімдерін әлемнің 100-ден астам еліне экспорттайды. Orlen Орталық және Шығыс Еуропадағы ең ірі компания болып табылады және Fortune Global 500, Platts TOP250 және Thomson Reuters TOP100 сияқты жаһандық рейтингтерге енген.
Orlen S. A. (formerly Polski Koncern Naftowy Orlen Spółka Akcyjna, PKN Orlen SA. ), commonly known as Orlen, is a Polish multinational oil refiner, petrol retailer and natural gas trader headquartered in Płock, Poland. The company's subsidiaries include the main oil and gas companies of the Czech Republic and Lithuania, Unipetrol and Orlen Lietuva respectively. The corporation is a significant European publicly traded firm with operations in Poland as well as Austria, Canada, Czech Republic, Germany, Hungary, Latvia, Lithuania, Norway, Pakistan, and Slovakia. As of , the largest shareholder of the company is the Polish state (via the State Treasury) with 49.9% of the shares ahead of Nationale Nederlanden OFE with 5.2% of the shares. The company is listed on the Warsaw Stock Exchange and, as of 2022, its reported revenue constituted over PLN 278 billion (ca. US$62 billion). It employs over 64,000 people, owns more than 3,400 service stations in seven countries and markets its advanced products to over 100 countries worldwide. Orlen is the largest company in Central and Eastern Europe and is listed in global rankings such as Fortune Global 500, Platts TOP250 and Thomson Reuters TOP100.
Қор (1999-2002)
PKN Orlen 1999 жылы Польша Министрлер Кеңесінің алдыңғы жылы екі мемлекеттік мұнай-химия компаниясын ішінара жекешелендіру және біріктіру туралы шешім қабылдағаннан кейін құрылды: Centrala Produktów Naftowych, Коммунистік Польшаның мұнай бөлшек саудасы бойынша монополиясы, және Плоцк қаласындағы мұнай өңдеу зауыттарын басқаратын мемлекеттік компания – Petrochemia Płock, Польшадағы осындай кешендердің ең ірісі. Бұл бірігуден кейін компанияның атауы Polski Koncern Naftowy (PKN) болып өзгертілді, ал бірнеше айдан кейін консорциумның таңбалық атауы ретінде Orlen қосылды. Жаңа атау "орзеł" (поляк тілінде: бүркіт) сөзінен және оның "орли" деген сипаттағы түрінен, сондай-ақ "energia" (поляк тілінде: энергия) сөзінен құралған.
Орленгейт
Орленгейт – Польшаның қазіргі саяси тарихындағы ең ірі сыбайлас жемқорлық дауы. Оқиға 2002 жылдың 7 ақпанында ПКН Орленнің сол кездегі бас директоры Анджей Моджеевскийді УОП (Мемлекеттік қорғау басқармасы) ұстауымен басталды. Оған ішкі сауда жасау және құпия ақпаратты ашып беру айыбы тағылды. Збигнев Вробель тікелей бас директор болып тағайындалды және 2002 жылдың желтоқсанында британдық BP PLC компаниясынан 295 неміс бензин станциясын сатып алуға 160 миллион доллар ұсынды. Бұл Вробельдің батысқа қарай кеңейту стратегиясының бірінші қадамы болды. Сол кезде ПКН Орлен Польшаның ең ірі компаниясы болып, 7,2 миллиард долларлық сату көлеміне ие болды.
Халықаралық кеңейтулер (2003-2014 жж.)
2000 және 2001 жылдары заласы бар болғаннан кейін, 2002 жылы қор 25% кіріс тапты. 2003 жылдың шілдесіне дейін ол наурыздан бері үштен бір бөлігіне жуық өсті, ал жалпы алғанда 1994 жылдың басынан бері қор шамамен 60% өсті. 2003 жылы PKN Orlen компаниясы BP компаниясы Aral AG компаниясын сатып алған кезде, бәсекелестік заңнамасының талаптарына сәйкес, Солтүстік Германиядағы 500 жанармай құю станциясын BP-ден сатып алды. 2007 жылы Orlen Германияда 581 жанармай құю станциясына ие болды (484 станция Star брендімен, 58 станция Orlen брендімен және 29 станция супермаркет брендімен). 2003 жылдың қаңтарында PKN Orlen және MOL компаниялары Орталық және Шығыс Еуропа мұнай секторында ынтымақтастыққа бастама беру туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Олар бұл ынтымақтастықтың өзара синергияны пайдалануға және жаһандық бәсекеде тиімдірек болуға мүмкіндік беретініне үміттенді. 2003 жылдың шілдесінде хорваттың INA мұнай өңдеу зауыты PKN Orlen компаниясының бәсекелесі, венгрлік мұнай компаниясы MOL-ға 505 миллион долларға сатылды. Бұл MOL компаниясының Орталық Еуропа және Балқан аймақтарындағы жанармай нарықтарын бақылау үшін күрестегі позициясын нығайтты. Сонымен қатар, 2005 жылы PKN Orlen компаниясы MOL тобымен бірігу туралы келіссөздер жүргізді. Егер біріксе, екі компания өңірлік алыпқа айналып, Орталық Еуропаның мұнай өнеркәсібінің көп бөлігін бақылап отырған болар еді. Алайда, жоспарланған бірігу саяси себептерге байланысты сәтсіз аяқталды. Бірігу жоспарлары тоқтатылғаннан кейін PKN Orlen Czech Unipetrol компаниясының басым үлесін сатып алды. 2006 жылдың мамырында компания өзінің ең ірі инвестициясын жариялады – Литваның ең ірі компаниясы Mažeikių Nafta компаниясының 84,3% үлесін сатып алу. Бұл үлес желтоқсан айында ЮКОС компаниясынан (53,7%) және Литва үкіметінен (30,6%) бөліп сатып алынды. Бұрын, 12 қазан күні Mažeikių мұнай өңдеу зауытында өрт шығып, шамамен 75 миллион долларлық залал келді. Сатып алу аяқталғаннан кейін PKN Orlen Орталық Еуропаның ең ірі компаниясына айналды. 2007 жылдың мамырында Литва өзінің мұнай өңдеу зауытын PKN Orlen компаниясына сатқаннан кейін Ресей үкіметі Беларусь және Литва арқылы өтетін 2 миллиард долларлық жаңа құбырдың құрылысын мақұлдады. 2007 жылы поляк мұнай тобының бір бөлігі PKN Orlen PKNA. WA және Dwory Chemicals компаниялары синтетикалық каучук өндіретін Kaucuk компаниясын чехиялық мұнай тобы Unipetrol UNPEsp. PR компаниясынан сатып алды. Бұл сату Unipetrol компаниясының негізгі емес активтерден құтылуы және мұнай-химия, мұнай өңдеу және жанармай сату бизнесіне назар аударуының бір бөлігі болды. 2010 жылы PKN Orlen компаниясының кірісі 28,8 миллиард долларды құрады. Келесі жылы ол Польшадағы 2000-нан астам орны бар ең ірі жанармай сатушысы болды. Компания Еуропадағы терефталь қышқылын өндірудің ең озық және екінші ірі кешенін басқарды. PKN Orlen 2010 жылы ашылғаннан бері Плоцк қаласындағы Orlen Arena стадионының демеушісі болып табылады. 2013 жылы PKN Orlen және Klaipedos Nafta мұнай терминалы Литва үкіметінің қолдауымен жаңа құбыр желісін салу бойынша ынтымақтастық туралы келіссөздер жүргізді. Компанияны Канадада құру және мұнай өндіруші болу мақсатымен Орлен 2013 жылдың қыркүйегінде 169 миллион долларға TriOil Resources Ltd мұнай және газ компаниясын сатып алды. Бірінші шетелдік кеңеюден кейін компания 2014 жылдың мамырында өндірісін екі есеге арттыру үшін Birchill Exploration Ltd компаниясын сатып алды. PKN Orlen, голланд-американдық LyondellBasell компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрып, Польшаның ең ірі пластик өндіруші компаниясы Basell Orlen Polyolefins Sp. z o. o. компаниясына да иелік етеді.
Диверсификация (2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2019 жылы PKN Orlen өзінің алғашқы жанармай құю стансасын Словакияда чех еншілес компаниясы Unipetrol арқылы Benzina брендімен ашты. 2020 жылдың соңында Словакияда 20 Orlen станциясы жұмыс істеді. 2019 жылдың соңында PKN Orlen және PZU «Sigma Bis» медиа агенттігін құрды. PKN Orlen 2018 жылдан бері даму стратегиясын іске асырып келеді, ол компанияны көп салалы энергетикалық және коммерциялық топқа айналдыруды көздейді. 2020 жылдың сәуірінде Orlen Energa акцияларының 80% сатып алды, ал 2020 жылдың 14 шілдесінде 2018 жылы алғаш рет жарияланған Grupa Lotos компаниясын сатып алуға Еуропалық комиссияның рұқсатын алғанын мәлімдеді. 2022 жылдың 1 тамызында Orlen Lotos компаниясымен бірігуді аяқтады. 2020 жылдың қарашасында PKN Orlen қаржылық қиындыққа тап болған «Ruch SA» газет сату желісінің 65% акцияларын сатып алды. 2020 жылдың 7 желтоқсанында Orlen «Polska Press sp. z o.o.» компаниясының барлық акцияларын сатып алу туралы келісімге келді, ал мәміле 2021 жылдың 1 наурызында жүзеге асырылды. Бұл шешімді Польшаның Омбудсмені Адам Боднар сынға алды, өйткені бұл сатып алу сөз бостандығына қауіп төндіреді деп алаңдады, себебі PKN Orlen мемлекеттік компания және баспасөз бостандығына конституциялық құқық баспасөзге саяси ықпал ету мүмкіндігін, тіпті жанама түрде де, жоққа шығарады. 2020 жылдың желтоқсанында PKN Orlen «Bioenergy Project» ауыл шаруашылығы биогазы зауытын сатып алып, оны биометан зауытына айналдырды. Сондай-ақ, биогаз зауытымен қамтамасыз етілген жылу энергиясын сату және таратуды жүзеге асыратын «Biozec» компаниясы да сатып алынды. 2021 жылы Orlen 4 жел электр стансасын сатып алды: ақпанда 20 МВт қуаты бар «Kanin» фермасы, ал наурызда жалпы қуаты 89,4 МВт болатын тағы үш станса. 2020 жылдың 14 шілдесінде PKN Orlen «PGNiG» компаниясын сатып алу ниетін жариялады, ал 2021 жылдың 10 мамырында бәсекелестік және тұтынушыларды қорғау басқармасына сатып алу туралы өтініш берді. 2022 жылдың қазанында «PGNiG» акционерлері компанияны «PKN Orlen» компаниясының сатып алуын мақұлдады, бұл «PKN Orlen» акционерлерінің де сондай шешім қабылдағаннан кейін болды. 2020 жылы компания 2050 жылға қарай шығарындылардың мөлшерін бейтарап ету жоспарын жариялады, бұл Орталық Еуропадан шыққан алғашқы мұнай компаниясы болды. Осы мақсатқа жету үшін 2030 жылға қарай «Orlen» компаниясы қазіргі мұнай өңдеу және мұнай-химия активтерінен шығатын шығарындыларды 20%-ға, ал электр энергиясын өндіруден шығатын шығарындыларды 33%-ға /МВт сағ-қа азайтуды көздейді. 2021 жылдың маусым айында «PKN Orlen» Варшавада өзінің алғашқы «Orlen w ruchu» дербес дүкенін ашты, бұл сегментте «Carrefour Express», «Circle K» және «Żabka» компанияларымен бәсекелеседі. 2021 жылдың қыркүйегінде компания «Poczta Polska» компаниясымен бірлесіп, «Orlen Paczka» жобасын іске қосып, посылка шкафтары секторына енді. 2022 жылдың желтоқсанында «PKN Orlen» Венгрия нарығына «MOL» компаниясынан 143 жанармай құю стансасын сатып алып кірді, бұл келісім «Orlen» және «Grupa Lotos» компаниялары арасында жасалған келісім бойынша «MOL» компаниясының Польшадағы 410 жанармай құю стансасын сатып алуымен байланысты болды. Сатудың себебі – Еуропалық комиссияның «PKN Orlen» компаниясының «Grupa Lotos» компаниясын сатып алуын мақұлдауы үшін оның активтерін сатуын талап етуі болды, бұл ЕО-ның бәсекелестік заңнамасына сәйкес келеді. 2023 жылдың наурыз айында «PKN Orlen» «Stadion im. Kazimierza Górskiego» стадионына демеушілік жасауды бастады, ол «Orlen Arena» стадионының қарама-қарсы жағында орналасқан. Сол айда украиндық «Ukrnafta» мұнай компаниясы «PKN Orlen» компаниясымен келісімшартқа қол қойды, бұл «PKN Orlen» компаниясына мұнай-химия өнімдерін Украинаға экспорттауға мүмкіндік берді. 2023 жылдың 3 шілдесінде компанияның атауы «PKN Orlen»-нен «Orlen S.A.» болып өзгертілді, бұл оның табиғи отыннан басқа салаларға диверсификациясын көрсетеді. 2023 жылдың қыркүйегінде Еуропалық комиссия «Orlen Group» компаниясының «de» австриялық мұнай сауда компаниясының тұтынушылар бөлінісін сатып алуын мақұлдады, «de» компаниясы Австрияда 266 жанармай құю стансасын «de discount» брендімен басқарады. 2023 жылдың тамызында компанияның қадағалау кеңесі Балтық теңізінде орналасқан жағалаудағы жел электр стансасына инвестиция салуды шартты түрде мақұлдады. «Orlen» және «Northland Power» компанияларының бірлескен жобасы компанияның 2030 жылға дейін 9 ГВт жаңартылатын энергия қуатын өндіру мақсатына жетуіне бағытталған. Жағалаудан 23 шақырым қашықтықта орналасқан «Baltic Power» фермасы 76 жел турбинасынан тұрады, олардың қуаты 15 МВт-тан, аяқталғаннан кейін 1,5 миллионнан астам үй шаруашылығына энергия береді (2026 жыл). 2023 жылдың желтоқсанында Польша үкіметі елдегі алты нысанда 24 жаңа шағын модульді реактор (SMR) блоктарының құрылысын мақұлдады. «Orlen Synthos Green Energy» (OSGE) компаниясы, «Orlen» және «Synthos» химиялық компаниясының бірлескен кәсіпорны, Польшада алғашқы шағын реакторларды 2030 жылға дейін іске қосуды жоспарлап отыр.
Демеушілік
PKN Orlen Польшаның жеңіл атлетика қауымдастығына, Польшаның волейбол қауымдастығына, Польшаның Олимпиадалық және Паралимпиадалық комитеттеріне, сондай-ақ Бартош Змарзлик, Якуб Пригоньский, Бартек Маршалек, Grupa Żelazny және Войтек Богдаль сияқты түрлі польшалық автоспортшыларды демеушілік етті. 2019 жылы PKN Orlen Williams Racing және жүргізуші Роберт Кубицаны Формула-1 жарысында 10 миллион еуро көлемінде демеушілік етті. Кубица 2020 жылы резервтік жүргізуші ретінде Alfa Romeo Racing командасына өткеннен кейін, польшалық жанармай сатушысы 2020 және 2021 жылдары Alfa Romeo Racing Orlen командасының негізгі демеушісі болды, ал 2022 жылы – Alfa Romeo F1 Team Orlen. 2023 жылдың қаңтарында PKN Orlen Scuderia AlphaTauri командасымен көп жылдық серіктестік келісіміне қол қойды. 2023 жылдың қарашасында компания Германияның Оберстдорф қаласындағы шаңғыдан секіру трамплинінің ресми демеушісі атанды, қазіргі уақытта ол ORLEN Arena Oberstdorf деп аталады.
Orlen тобының құрылымы
Orlen Group structureNameDescriptionCEO divisionAnwil S. A. ПВХ, азотты тыңайтқыштар және басқа химиялық заттар өндіруOrlen Ochron қауіпсіздік қызметтеріOrlen Upstream шикі мұнайды іздеуSigma Bis S. A. маркетинг қызметтеріUnipetrol a. s. Чехияның жетекші мұнай өңдеу және петрохимиялық концерніCFO divisionOrlen Capital AB еврооблигациялар шығаруOrlen Centrum Usług Korporacyjnych кітап жүргізу және есептесу қызметтеріOrlen Holding Malta Limited басқа ұйымдардағы үлестік қатысуOrlen Insurance Ltd Orlen Group активтерінің сақтандыруыOrlen Usługi finansowe қаржылық қызметтерDevelopment divisionAB Orlen Baltics Retail сұйық отын саудасы және маркетингіOrlen Deutschland GmbH Германия бойынша отынның бөлшек сатуыProduction divisionAB Orlen Lietuva шикі мұнайды өңдеу, логистика және мұнай өнімдерін маркетингтеуBaltic Power электр энергиясын өндіру, тарату және сатуBasell Orlen Polyolefins полиэтилен және полипропилен өндіру, тарату және маркетингіOrlen Południe S. A. шикі мұнайды өңдеу, отын өндіру және маркетингіOrlen Serwis S. A. техникалық қызмет көрсетуRetail sales divisionOrlen Budonaft құрылыс және жанармай бекеттеріне қызмет көрсетуOrlen Centrum Serwisower бөлшек сауда нүктелеріне қызмет көрсетуOrlen Laboratorium S. A. зертхана қызметтеріOrlen Projekt S. A. азаматтық инженерия және технологиялық жобалау қызметтеріWholesale and international trade divisionOrlen trading Switzerland GmbH сауда бөліміIKS Solino S. A. шикі мұнай мен отынның жер асты сақтау орындары; тұз өндіру және сатуKopalnia Soli Lubień шикі мұнай мен отынның жер асты сақтау орындары; тұз өндіру және сатуOrlen Asfalt битум өнімдерін өндіру және сатуOrlen Aviation Sp. z o. o. сұйық отын саудасыOrlen KolTrans S. A. теміржолмен тасымалдау және теміржол паркін күтіп ұстауOrlen Oil майлар мен майлау материалдарын өндіру және сатуOrlen Paliwa Sp. z o. o. сұйық отын (бензин және дизель отыны) және Ekoterm Plus жеңіл жылу майыSHIP Service SA теңіз отынымен жабдықтау, теңіз және құрлықтағы жүк тасымалыCorporate divisionOrlen Administracja кеңсе, әкімшілік және тамақтандыру қызметтеріOrlen Ekowaste disposal, HSEPPPT S. A. технологияларды зерттеу және дамыту