Кіріспе

жоқ. еңбек = кәсіп = қарапайым тізім ауыл шаруашылығы: 4,2% өнеркәсіп: 62,8% қызмет көрсету: 33% (2008 ж. бағасы бойынша). Өнеркәсіп салалары = мұнай, мұнай өңдеу, сұйытылған табиғи газ, құрылыс, ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы, көлік. Экспорт = $5.885 миллиард (2017 ж. бағасы бойынша). Сонымен қатар, ол әлемде сұйытылған табиғи газды өндіру бойынша тоғызыншы орында.

Мұнай және газ өнеркәсібі

Бруней Shell Petroleum (BSP) – Бруней үкіметі мен Royal Dutch/Shell компаниялар тобының тең үлестеріне тиесілі бірлескен кәсіпорны, Брунейдегі мұнай және газ өндіруші бас компания болып табылады. Ол сонымен қатар елдің жалғыз мұнай өңдеу зауытын басқарады. BSP және оның төрт серіктес компаниясы Брунейдегі ең ірі жұмыс беруші болып табылады. BSP-нің шағын мұнай өңдеу зауытының дистилляциялық сыйымдылығы – бұл елдің мұнай өнімдерінің көпшілігінің ішкі сұранысын қанағаттандырады. Француздық Elf Aquitaine мұнай компаниясы 1980 жылдары Брунейде мұнай барлау саласында белсенділік танытты. Оның еншілес компаниясы Elf Petroleum Asia BV 1987 жылдан бері бұрғыланған төрт ұңғыманың үшеуінде коммерциялық тұрғыдан пайдалануға болатын мұнай мен газдың қорын тапты, соның ішінде 1990 жылдың басында жарияланған ерекше перспективалы ашылу бар. Жақында ғана Жаңа Зеландияның Fletcher Challenge компаниясымен серіктес болған UNOCAL компаниясына мұнай іздеуге концессия берілді. Бруней терең сулардағы мұнай мен газды барлау бойынша концессияларды тендерге салуға дайындалуда. Брунейдің мұнай өндірісі 1979 жылы рекордтық деңгейге жетті. Содан бері ол мұнай қорының қызмет ету мерзімін ұзарту және өндіріс деңгейін жақсарту мақсатында әдейі түрде қысқартылды. Қазіргі уақытта мұнай өндірісі шамамен құрайды. Жапония дәстүрлі түрде Брунейдің мұнай экспортының басты тұтынушысы болған, бірақ оның үлесі 1982 жылы жалпы өнімнің 45%-ынан 1998 жылы 19%-ға дейін төмендеді. Керісінше, Оңтүстік Кореяға мұнай экспорты 1982 жылы 8%-дан 1998 жылы 29%-ға дейін өсті. Басқа ірі тұтынушылар Тайвань (6%) және АСЕАН елдері (27%). Брунейдің АҚШ-қа экспорттаған мұнайының үлесі жалпы экспорттың 17%-ын құрады. Брунейдің табиғи газының көбісі Брунейдің сұйытылған табиғи газ (СЖГ) зауытында сұйытылады, ол 1972 жылы ашылды және әлемдегі ең ірі СЖГ зауыттарының бірі болып табылады. Брунейде өндірілген СЖГ-нің 82%-дан астамы 1993 жылы жаңартылған ұзақ мерзімді келісім бойынша Жапонияға сатылады. Келісім бойынша Бруней жылына үш жапондық энергетикалық компанияға 5 миллион тоннадан астам СЖГ жеткізуге міндетті. Жапондық Mitsubishi компаниясы Shell және Бруней үкіметімен бірлесіп Brunei LNG, Brunei Coldgas және Brunei Shell Tankers компанияларында серіктес болып табылады, олар бірлесіп СЖГ өндіреді және оны Жапонияға жеткізеді. 1995 жылдан бері Бруней Корея Газ Корпорациясына 700 000 тоннадан астам СЖГ жеткізді. 1999 жылы Брунейдің табиғи газ өндірісі күніне 90 вагонға жетті. Табиғи газдың шағын бөлігі елде электр энергиясын өндіру үшін қолданылады. Бруней Азия-Тынық мұхиты аймағында Индонезия, Малайзия және Австралиядан кейін төртінші ірі СЖГ экспорттаушысы болып табылады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Брунейдің дәлелденген мұнай және газ қоры кем дегенде 2035 жылға дейін жетеді. Теңіздің түбін зерттеу жаңа қосымша қорларды табуға мүмкіндік береді, бірақ бұл өте қымбат болуы мүмкін. Өткен он жылда үкімет экономиканы әртараптандыруға тырысты, бірақ нәтижелері шектеулі болды. Брунейдің экономикалық белсенділігінің басым бөлігі әлі де мұнай мен газға және мемлекеттік шығындарға байланысты. Брунейдің мұнай емес салаларына ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, балық аулау және банк ісі жатады. 2015 жылы Бруней үшінші жыл қатарынан экономикалық рецессияны бастан өткерді, бұл АСЕАН елдері арасындағы жалғыз жағдай. Мұнай бағасының төмендеуі және ірі мұнай ұңғымаларын күтіп-жөндеу жұмыстарына байланысты өндірістің төмендеуі елдің бюджетіне кері әсер етті, нәтижесінде 2015-16 және 2016-17 қаржы жылдарында тапшылыққа ұшырады. 2020 жылы Брунейде өндірілген электр энергиясының 99%-дан астамы қазба отындарына негізделген, ал жаңартылатын энергиядан өндірілген электр энергиясының үлесі 1%-дан аз болды. Климаттың өзгеруімен күресу шараларының бір бөлігі ретінде Брунейдің экономикасын қазба отындарына тәуелділіктен арылту және жаңартылатын энергияға көбірек назар аудару қажет.

Мұнай-химия өнеркәсібі

Қазіргі уақытта елдің батыс бөлігінде Лянг аймағында SPARK кешенінің құрылысымен үлкен даму орын алып жатыр. SPARK-тың алғашқы маңызды инвестициясы – Бруней Метанол Компаниясы салған 450 миллион АҚШ доллары көлеміндегі метанол зауыты. Бұл зауыт, Брунейдің «Petroleum Brunei» компаниясы және екі жетекші жапон компаниясы – «Mitsubishi Chemical Holdings» және «Itochu» арасындағы бірлескен кәсіпорын болып табылады. Зауыттың жобалық қуаты күніне 2500 тонна метанол (жылдық 850 мың тонна) өндіруге мүмкіндік береді. Зауыттың ресми ашылуы 2010 жылдың 25 мамырында Бруней сұлтаны Хассанал Болкианың қатысуымен болды.

Халал маркасы

Бруней Дар-Саламы 2009 жылдың шілдесінде «Бруней Халал» ұлттық халал брендтік жүйесін іске қосты, бұл Брунейдегі және басқа елдердегі өндірушілерге мұсылман тұтынушыларының саны көп елдердегі табысты нарықтарға енуге көмектесу үшін «Бруней Халал» сауда белгісін пайдалануға мүмкіндік береді. «Бруней Халал» бренді – бүкіл әлемдегі мұсылмандардың тұтыну қажеттіліктерін қанағаттандырудан туындайтын әлеуетті коммерциялық пайданы қамтитын жаһандық халал брендін құруға жасалған алғашқы дұрыс қадам болып табылады. Сұлтандық күткендей, «Бруней Халал» брендін пайдалану мұсылман тұтынушыларына өндірушілердің ислам шариятына қатысты заңдарға қатаң сәйкестігін көрсетеді. Бруней сонымен қатар өнімнің халал талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету және шикізаттың таңдалуы, өндіріс процесі, логистика және таратуды реттейтін белгіленген ережелерді мінсіз сақтау арқылы брендке сенімділік қалыптастыруды мақсат етеді. «Бруней Халал» брендінің иесі ретінде үкіметке тиесілі «Бруней Вафира Холдингс Sdn Bhd» жаңа компания құрылды. «Wafirah» компаниясы «Бруней Global Islamic Investment» және Гонконгтағы «Kerry FSDA Limited» логистикалық фирмасымен бірлескен кәсіпорын құрып, «Ghanim International Food Corporation Sdn Bhd» компаниясын құрды. «Ghanim International» «Бруней Халал» сауда белгісін пайдалануды басқарады. Брендті пайдаланғысы келетін өндірушілер алдымен «Бруней Халал» белгісін (немесе ислам шарияты бойынша қабылданған өндіріс және сою тәжірибелеріне сәйкестігін растайтын сертификатты) Шарият істері департаментінің Халал тағамдарды бақылау бөлімі арқылы алуы керек. Содан кейін олар брендті пайдалану туралы өтініштерімен «Ghanim» компаниясына жүгіне алады.