Кіріспе
Француз-испан музыканты Ману Чао (туған Жозе Мануэль Томас Артуро Чао Ортега 21 маусым 1961 жылы) – француз-испан әншісі. Ол француз, испан, ағылшын, итальян, араб, каталон, галисиан, португал, грек тілдерінде және кейде басқа тілдерде де әндейді. Чао музыкалық мансабын Парижде көшеде музыка ойнау арқылы бастады, Hot Pants және Los Carayos сияқты топтармен бірге әртүрлі тілдер мен музыкалық стильдерді үйлестірді. 1987 жылы достарымен және ағасы Антуан Чаомен бірге Mano Negra тобын құрды, бұл топ әсіресе Еуропада үлкен жетістікке жетті. 1995 жылы топ тарағаннан кейін ол жеке әнші болып, содан бері Radio Bemba тобымен үнемі гастрольдік сапарлар жасап келеді.
Manu Chao (ˈmanu ˈtʃao; born José Manuel Tomás Arturo Chao Ortega on 21 June 1961) is a French Spanish singer. He sings in French, Spanish, English, Italian, Arabic, Catalan, Galician, Portuguese, Greek, and occasionally in other languages. Chao began his musical career in Paris, busking and playing with groups such as Hot Pants and Los Carayos, which combined a variety of languages and musical styles. With friends and his brother Antoine Chao, he founded the band Mano Negra in 1987, achieving considerable success, particularly in Europe. He became a solo artist after its breakup in 1995 and since then tours regularly with his live band, Radio Bemba.
Ерте өмір
Чаоның анасы Фелиса Ортега – Баск елінің Бильбао қаласынан, ал әкесі, жазушы және журналист Рамон Чао – Галисияның Вилальба қаласынан. Олар Франсиско Франконың диктатурасынан қашу үшін Парижге көшіп келді. Манудың әкесі өлім жазасына кесілген еді. Ману дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай Чао отбасы Париждің шеттеріне қоныс аударды, ал Ману балалық шағының көп бөлігін Булонь-Билланкур мен Севрде өткізді. Ол өсіп келе жатып көптеген суретшілер мен зиялы адамдардың арасында болды, олардың көпшілігі оның әкесінің таныстары еді. Чао балалық шағындағы тәжірибесінің көп бөлігін кейбір әндеріне шабыттандырды дейді. Бала кезінде ол кубалық әнші-пианист Бола де Ниевеге қатты әуеленген. Чао және басқа музыканттар 1980 жылдардың ортасында испандық/ағылшындық рок-кабилли тобы "Hot Pants" құрды. 1984 жылы топ "Mala Vida" атты демо-диск шығарды, ол жергілікті сыншылардың мақтауына ие болды, бірақ одан көп назар алмады. 1986 жылы топ алғашқы альбомын шығарған кезде Париждің баламалы музыкалық аренасы дамып, Ману, оның інісі Антуан Чао және Лес-Вампастан Ален сияқты достары "Hot Pants" тобының рок-кабилли және панк стилімен үйлесетін дыбысты жасау үшін Los Carayos тобын құрды. Los Carayos сегіз жыл бойы музыканттардың қосымша жобасы болып қалып, алғашқы екі жылда үш альбом шығарды, ал 1994 жылы соңғы альбомын жариялады. 1987 жылы Чао аға-інілері мен туысы Сантьяго Касариего "Mano Negra" тобын құрды. Ману Чао 2011 жылы Alt. Latino бағдарламасында: "Mano Negra Париждегі метрода белгілі болғанға дейін және жазбаларын сата бастағанға дейін ойнай бастады. Біз метрода жұмыс істей бастадық. Осылай 'Мано Негра' музыканттары қалыптасты. Париж метросын пайдаланатын адамдар өте алуан түрлі болды. Олар әртүрлі елдерден, әртүрлі мәдениеттерден келген адамдар еді. Сондықтан метродағы барлық адамдарды қуанту үшін бізге әртүрлі музыка орындау қажет болды. Сондықтан бұл әртүрлі музыкалық стильдерді үйрену үшін тамаша мектеп болды" деді. "Mano Negra" сонымен қатар Колумбияның көп бөлігін "Ice Express" зейнеткерлік пойызымен гастрольдеді. Нәтижесіндегі музыка "Mano Negra" музыкасынан күрт өзгеше болды: әндер негізінен испан тілінде орындалды, француз тіліндегі тректер азайды, ал музыкалық стиль панк пен баламалы стильдерден Чаоның көздеген көше атмосферасына ауысты. Әндер 1998 жылы Ману Чаоның жеке атымен "Clandestino" альбомы ретінде жарық көрді. Бірден үлкен жетістікке жете қоймағанмен, альбом Францияда "Bongo Bong" және "Clandestino" сияқты хиттерімен тұрақты танымал болды, ал 1999 жылы Victoires de la Musique сыйлығында "Дүниежүзілік үздік музыка альбомы" аталымын жеңіп алды. Ол 5 миллионнан астам данада сатылды. Концерттер туралы сын-ескертпелерде 2007 жылғы сәуір айындағы Коачелла шоуында "La Radiolina" әндері тікелей орындалғаны айтылады.
Басқа жұмыстар
2003 жылы ол Amadou & Mariam тобына жақындады, кейін олардың 2004 жылғы «Dimanche à Bamako» («Бамакодағы жексенбі») альбомын жарыққа шығарды. 2005 жылы «Принцессалар» испан фильмі үшін жазған «Me llaman Calle» әні «Ең үздік түпнұсқа ән» номинациясы бойынша «Гойя» сыйлығын жеңіп алды. Бұл ән кейін 2007 жылғы «La Radiolina» альбомына енгізілді. Әннің вокалы Go Lem System тобының «Calle Go Lem» әнінде қолданылды. Time журналы «Me Llaman Calle» әнін 2007 жылғы ең үздік 10 әннің бірі деп таныды, оны 8-орынға қойды. Жазушы Джош Тиранджел былай деп атап өтті: Хосе Мануэль Гамбоа мен Карлос Эррероның құлпытас фламенко мелодиясымен үйлескен Чаоның жылы ән осы орта темпті балладаның мәніне тікелей эмоционалды байланыс жасайды. Оңай әуені мен әмбебап ырғағымен «Me Llaman Calle» әні Боб Марлидің ізімен мақтанышпен қадам басады, ол соңғы рет әлемдік музыканы осылай қарапайым етіп жасаған. Ману Чао Тутс пен Мейталстың «True Love» альбомында ойнады, ол 2004 жылы «Ең үздік регги альбомы» үшін «Гремми» сыйлығын жеңіп алды және Уилли Нельсон, Эрик Клэптон, Джефф Бек, Трей Анастасио, Гвен Стефани / No Doubt, Бен Харпер, Бонни Райт, The Roots, Райан Адамс, Кит Ричардс, Тутс Хибберт, Пол Дуглас, Джеки Джексон, Кен Бут және The Skatalites сияқты көптеген белгілі музыканттарды таныстырды. Оның «La Vida Tómbola» әні серб режиссері Эмир Кустурицаның «Марадона» деректі фильмінде пайда болды.
Музыкалық стиль және әсерлері
Ману Чао испан, француз, ағылшын, португал, галисиан, араб және волоф тілдерінде ән айтады, көбінесе бір әнде бірнеше тілді араластырады. Оның музыкасында панк, рок, француз шансоны, ибероамерикандық сальса, регги, ска және алжирлік раи сияқты көптеген ықпалдар бар. Бұл ықпалдар Франциядағы иммигранттардан, оның Иберия байланыстарынан және ең алдымен Мано Негра тобы тарағаннан кейін көшпелі өмір салған Мезоамерикадағы саяхаттарынан туындады. Мано Негра өз стилін пачанка (сөзбе-сөз "жұмбақ") деп атаса, Ману Чао музыка метиза туралы айтады, бұл рэп, фламенко, афрокубалық музыка, самба және кумбия элементтерін қамтитын музыкалық стиль. Ол көптеген шығармаларында әннің сөздерін, музыкасын және дыбыс жазбаларын бір-біріне үйлестіріп қолданады. Ұзындығы қысқа деректі фильм «Infinita tristeza» (негізінен Чаоның 2001 жылғы Оңтүстік Америка турнесінің бейнесапарлық есебі), оның 2002 жылғы «Babylonia en Guagua» DVD-сінің бонус бөліміне енген, Чао өзінің жалғыз жазба құралы – IBM ThinkPad ноутбугі екенін түсіндірді және оны өзімен бірге алып жүреді. Ол кейде барабан, электр гитарасы және духовой аспаптар сияқты аспаптарды үстіне қою үшін Париждегі Europa Sonor сияқты кәдімгі жазба студияларын пайдаланған, бірақ оның материалдарының басым бөлігі (радиостанциялардың, теледидардан алынған жазбалардың, фильмдердің, ескі винил пластинкалардың және «Próxima Estación: Esperanza» альбомындағы Мадрид метросының хабарламаларының үлгілерін қоса алғанда) тек ноутбугінде жазылған. Оның барлық жеке альбомында 1998 жылғы «Clandestino» альбомынан бастап кездесетін испан тіліндегі «Grabado en el Estudio Clandestino» («Clandestino студиясында жазылған») деген жазу, шын мәнінде ноутбукке сілтеме жасайды. Чао бұрынғы әндерден музыканы немесе сөздерді қайта пайдаланып, жаңа әндер құруға бейім. Франциядағы қазіргі хит-сингл «Bongo Bong» әнінің мәтіні The Clash стиліне ұқсас «King of Bongo» атты Мано Негра тобының бұрынғы хитінен алынған. «Bongo Bong» әнінің музыкалық қосымшасы, өз кезегінде, «Je Ne T'Aime Plus» (сол альбомнан) және «Mr. Bobby» мен «Homens» («Próxima Estación: Esperanza» альбомынан) сияқты басқа да бірнеше Чао әндерінде қолданылған. (Чаоның өзі «Próxima Estación» CD кітапшасында жазған мәлімдемесінде «Homens» әні осы қосымшаның бастапқыда жазылған және жазылған әні екенін, ал қалғандары кейінірек пайда болғанын айтқан.) Сондай-ақ, сол альбомдағы «La Primavera» әнінің мелодиясы LP-дегі басқа да бірнеше әндерде қолданылады, ал «Sibérie m'était contéee» альбомындағы бірнеше әннің мәтіні әртүрлі музыкамен бірнеше рет қайталанады, бұл әннің көңіл-күйіне байланысты әртүрлі түсіндірулерге мүмкіндік береді. Бұл альбомның бірнеше музыкалық тақырыптары мен үзінділері Amadou & Mariam тобының Чао продюсерлік еткен «Dimanche à Bamako» альбомында да пайда болады, бұл екі альбом шамамен бір уақытта шығарылған. Чао Еуропа мен Латын Америкасында кеңінен танымал болғанымен, Америка Құрама Штаттарында, Англияда және Австралияда осындай сәттілікке қол жеткізе алмады. Мано Негра тобымен АҚШ-та өткізілген турнелер басқа елдердегіден кем сәтті болды. АҚШ-та оның тікелей эфирдегі концерттері сирек болғанымен, Чао 2006 жылы Чикагодағы Lollapalooza 2006 фестивалінде бас рольде ойнаған, соның ішінде бірнеше рет өнер көрсетті. Ол 2008 жылы Остин Сити Лимитс музыка фестивалінде және Голден Гейт паркіндегі Оутсайд Лендс музыка фестивалінде бас жұлдыздардың бірі болды. 2012 жылдың қаңтар айында ол Сидней фестивалінің ашылу кешінде бас рольде ойнап, Австралиядағы алғашқы концертін өткізді.
Саяси көзқарастары мен белсенділігі
Чао біздің әлемде "ұжымдық терапияға" арналған кеңістіктердің жетіспейтінін айтады және концерттерін әртүрлі әлеуметтік топтан келген адамдардың бірге болатын шағын, уақытша кеңістіктер ретінде сипаттайды. Чаоның өлеңдері тыңдаушыларын иммиграция, махаббат, геттоларда өмір сүру, есірткі туралы ойлауға шақырады және көбінесе солшыл көзқарастарды көрсетеді. Бұл Чаоның жеке саяси ұстанымдарын көрсетеді – ол сапатистерге және олардың ресми өкілі, Субкоманданте Маркосқа жақын. Чао – ATTAC ұйымының негізін қалаушы мүшесі. Панк және регги тарихшысы Вивьен Голдман оның жұмысы туралы былай деді: "Мен Good Charlotte және The Police туралы жазып отырдым. Олар панктың атрибутикасын қабылдады. Олар жаман топтар емес, бірақ панк рухы Ману Чао сияқтыларда анық көрінеді. Ол – менің ойымша, ең панк рухты суретшілердің бірі. Бұл панктың біріктірушілік қағидасы". 1991 жылдан бері Чао Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Борда психиатриялық ауруханасының пациенттері мен бұрынғы пациенттерінен құралған Ла Колифата атты коммерциялық емес ұйыммен жұмыс істеп келеді. Чао өз веб-сайты мен Facebook желісін пациенттермен және бұрынғы пациенттермен бірлесе жасаған жұмыстарын көрсету үшін пайдаланады. Facebook парақшасында ол бұл ұйымның мақсаты – психикалық ауруларға деген стигманы азайту және психикалық денсаулық проблемалары бар адамдарға көмек көрсетуге бағытталған қызметтерді қолдау екенін түсіндіреді.