Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүгіру және жарысу спорты, жолдан тыс, таулы аймақта.
Sport of running and racing, off road, over upland country
Фел-жарысу, кейде таулы жердегі жүгіру деп те аталады, бұл жолдан тыс, таулы аймақта жүгіру және жарысу спорты, мұнда баурайдың тіктеп өрлеуі қиындықтың маңызды бөлігін құрайды. Бұл атау ағылшын спортының бастауын солтүстік Ұлыбританияның, әсіресе Лейк-Дистрикт аймағының төбелерінен алғандығынан туындайды. Онда трассалық жүгіру, кросс-кантри және тау жүгіру элементтері бар, бірақ бұл пәндерден де ерекшеленеді. Фел-жарыстарды ұйымдастырушылар қатысушылардың тау навигациясы дағдыларына ие болуын және ұйымдастырушы белгілеген, өмірді сақтауға қажетті жабдықтармен жабдықталуын талап етеді. Фел-жарысу кросс-кантримен ортақ белгілеріне ие, бірақ тік баурайлармен және таулы аймақпен ерекшеленеді. Ол кейде тау жүгіруінің бір түрі ретінде қарастырылады, бірақ тау жүгірумен байланысты тегіс жолдар мен алдын ала белгіленген бағыттарсыз.
Fell running, also sometimes known as hill running, is the sport of running and racing, off road, over upland country where the gradient climbed is a significant component of the difficulty. The name arises from the origins of the English sport on the fells of northern Britain, especially those in the Lake District. It has elements of trail running, cross country and mountain running, but is also distinct from those disciplines. Fell races are organised on the premise that contenders possess mountain navigation skills and carry adequate survival equipment as prescribed by the organiser. Fell running has common characteristics with cross country running, but is distinguished by steeper gradients and upland country. It is sometimes considered a form of mountain running, but without the smoother trails and predetermined routes often associated with mountain running.
Тарих
Алғашқы тіркелген төбелік жарыс Шотландияда өтті. Король Малкольм Канмор 1040 жылы немесе, мүмкін, 1064 жылы Брэмарда жарыс ұйымдастырды, көбінесе жылдам хабаршы табу үшін. Бұл оқиға Брэмар жиналысының алғашына саяхат еткеніне ұқсайды. Бұл оқиға мен 19 ғасырдағы төбелік жарыстардың арасында ешқандай құжатталған байланыс жоқ. 19 ғасырдан бері қоғамдық жәрмеңкелер мен ойындардың бөлігі ретінде өткен төбелік жарыстар туралы жазбалар сақталған. Бұл спорт түрі қарапайым болды және әр қауымның дене күшіне қатысты құндылықтарына негізделген. Төбелік жарыстар күрес, жүгіру және (әсіресе Шотландияда) балға тастау сияқты басқа спорт түрлерімен бірге өтті. Бұл жәрмеңкелер немесе ойындар мәдени болғанымен қатар, коммерциялық сипатқа да ие болды, олар музыка, би және спортпен қатар мал көрмелері мен сатуларын қамтыды. Малшылар мен ауыл шаруашылығы жұмысшыларының қауымдастығында жылдамдық пен күшті салыстыру көрермендерге қызығушылық тудырды, бұл бәсекелестер үшін кәсіби мақтаныш көзі болды. Англиядағы ең танымал оқиға – Көмбөлді аймақтағы Грасмир спорттық жиыны, оның «Гайд» жарысы жыл сайын тамыз айында өтеді. Төбелік жүгірушілер қауымдастығы 1970 жылдың сәуір айында әуесқой спорт үшін жарыс күнтізбесін ұйымдастыру үшін құрылды. 2013 жылдан бастап ол Ұлыбритания атлетикасымен байланыста Англиядағы әуесқой төбелік жүгіруді басқарады. Ұлыбританияның әр елінде жеке басқару органдары бар және әр елдің төбелік жүгіруде өзінің дәстүрі бар, бірақ спорттың өзі көбінесе бірдей. Жылдың ең маңызды жарыстарына 1937 жылдан бері үнемі өткізіліп келе жатқан Шотландиядағы Бен-Невис жарысы және Уэльстегі Сноудон жарысы жатады.
The first recorded hill race took place in Scotland. King Malcolm Canmore organised a race in Braemar in 1040 or perhaps as late as 1064, reputedly to find a swift messenger. This event appears to have been a precursor to the Braemar Gathering. There is no documented connection between this event and the fell races of the 19th century. From the 19th century records survive of fell races taking place as a part of community fairs and games. The sport was a simple affair and was based upon each community's values for physical ability. Fell races took place alongside other sports such as wrestling, sprint races and (especially in Scotland) heavy events such as throwing the hammer. These fairs or games events were often commercial as well as cultural, with livestock shows and sales taking place alongside music, dancing and sports. In a community of shepherds and agricultural labourers comparisons of speed and strength were interesting to spectators as a source of professional pride for competitors. The most famous of these events in England, the Grasmere Sports meeting in the Lake District, with its Guide's Race, takes place every year in August. The Fell Runners Association started in April 1970 to organise the duplication of event calendars for the amateur sport. As of 2013 it administers amateur fell running in England, in affiliation with British athletics. Separate governing bodies exist for each country of the United Kingdom and each country has its own tradition of fell running, though the sport is largely the same. The most important races of the year include the Ben Nevis Race in Scotland, run regularly since 1937, and the Snowdon Race in Wales.
Басқа спорт түрлерімен салыстыру
Түйіске ұшып жүгіру көбінесе, әсіресе Шотландияда, төбеге ұшып жүгіру деп аталады. Кейде оны таулы жүгіру деп атайды, мысалы Солтүстік Ирландияның таулы жүгіру қауымдастығының атынан, бірақ таулы жүгіру термині көбінесе WMRA жарыстарымен байланысты, олар көбінесе тегіс, құрғақ жолдарда өтеді және түйіске ұшып жүгіруде мүмкін болатын бағытты таңдау мүмкіндігінен айырылады. Түйіске ұшып жүгіру трассалары көбінесе кросс-кантри трассаларынан ұзын, тік және дөңгелектерде (кейбір ерекшеліктерден басқа) белгіленбеген болады. Түйіске ұшып жүгіру бағдарлаумен де байланысты. Курстар әдетте ұзағырақ, бірақ навигацияға көңіл аз бөлінеді. Таулы жерде, әсіресе маршруттарды анықтау және таңдау кезінде навигациялық дағдылар қажет болуы мүмкін, ал нашар ауа-райы навигация қажеттілігін арттыруы мүмкін. Дегенмен, көптеген түйіске ұшып жүгіру жарыстарында бағыт немесе бақылау пункттерінің тізбегі алдын ала жарияланады және жүгірушілер жарыс барысында қайда жүгіру керектігін анықтауға кеткен уақытты азайту үшін трассаны алдын ала танып білуі мүмкін. О санатындағы жарыстар мен тау марафондары (төменде қараңыз) навигациялық қабілетті сынап, бағдарлаушылар мен түйіске ұшып жүгірушілерді қызықтырады. Cotswold Way Relay және Long Mynd Hike сияқты көп жерлердегі жарыстар да Fell Runners Association ережелері бойынша түйіске ұшып жүгіру жарыстары болып саналады. Кейбір түйіске ұшып жүгіруді трайл жүгіру деп санауға да болады. Трайл жүгіру әдетте жақсы жолдарда немесе салыстырмалы түрде оңай бағытталатын жолдарда өтеді және түйіске ұшып жүгіруде қажетті үлкен биіктік көтерілімдерін міндетті түрде қамтымайды.
Fell running is often known as hill running, particularly in Scotland. It is sometimes called mountain running, as in the name of the Northern Ireland Mountain Running Association although the term mountain running often has connotations of WMRA races which tend to be on smoother, drier trails and lack the route choice which may be available in fell races. Fell race courses are often longer than cross country running courses, steeper and unmarked when out on the hills (with a few exceptions). Fell running also overlaps with orienteering. Courses are again typically longer but with less emphasis on navigation. Fell running does sometimes require navigational skills in a mountainous environment, particularly in determining and choosing between routes, and poor weather may increase the need for navigation. However, in most fell races, the route or sequence of checkpoints is published beforehand and runners may reconnoitre the course to reduce the risk of losing time working out where to run during the race. Category O events and Mountain Marathons (see also below), test navigational ability, attracting both orienteers and fell runners. Other multi terrain events, such as the Cotswold Way Relay and the Long Mynd Hike, also qualify as fell races under Fell Runners Association rules. Some fell running could also be classed as trail running. Trail running normally takes place on good paths or tracks which are relatively easy to follow and does not necessarily involve the significant amounts of ascent that are required in fell running.
Тастар
Жүгіру кезінде тауға өрмелеу қажет емес, ал жақын маңдағы жер тұрақсыз болса, бағыт өзгеруі мүмкін. Бірақ, тауға өрмелеумен де айналысатын жүгірушілердің шағын тобы, жүгіруге және қиын жерлерді еңсеруге, соның ішінде тауға өрмелеуге мүмкіндік беретін жоталарды басып өтуге тырысады – әсіресе рекорд 24 сағаттан кем болса. Ұлыбританиядағы ең танымал жол – бұл Скайдағы Куиллин негізгі қырқасының, Блэвенді және Лейкс классикалық тас айналымын қоса алғандағы, Ұлы траверсі.
Fell running does not involve rock climbing and routes are subject to change if ground nearby becomes unstable. A small number of fell runners who are also rock climbers, nevertheless do attempt records traversing ridges that allow running and involve scrambling and rock climbing – particularly where the record is 24 hours or less. Foremost of these in the UK is probably the traverse of the Cuillin Main Ridge on Skye, the Greater Traverse, including Blaven and the Lakes Classic Rock Round.
Ұйымдар
Фелл Руннерлер Ассоциациясы (Fell Runners Association, FRA) жылына 400-500 жарыстың күнтізбесін жариялайды. Ұлыбритания аймақтарында одан да көп, жақсы жарияланбаған жарыстар ұйымдастырылады. Британдық ашық фелл жүгірушілер қауымдастығы (BOFRA) кішірек күнтізбе жариялайды (әдетте 15 чемпионаттық жарыс және галалар немесе шоулар сияқты басқа да шаралар) – көбінесе Англия мен Шотландиядағы кәсіби жарыстардан шығарылған және чемпионат сериясын ұйымдастырады. Шотландияда барлық белгілі дөңгелек жарыстар (кәсіби де, әуесқой да) Шотландия дөңгелек жүгірушілерінің жылдық күнтізбесінде тізімделеді. Уэльсте Welsh Fell Runners Association қауымдастығы ұқсас қызмет көрсетеді. Солтүстік Ирландиядағы жарыстарды Солтүстік Ирландия тау жүгіру қауымдастығы ұйымдастырады. Бұл жарыстарда да қатысушылар тау навигациясын білуі және жеткілікті аман қалу құралдарымен жабдықталуы керек. Ирландияда жарыстарды Ирландия тау жүгіру қауымдастығы ұйымдастырады. Дүниежүзілік тау жүгіру қауымдастығы – тау жүгіруді басқаратын орган, сондай-ақ IAAF, Халықаралық жеңіл атлетика федерациясымен бекітілген және оған мүше. Ол тау жүгіруден әлем чемпионатын ұйымдастырады. Африка, Еуропа, Оңтүстік Америка және Солтүстік, Орталық Америка мен Кариб аймандарының тау жүгіру чемпионаттары сияқты континенттік чемпионаттар да бар.
The Fell Runners Association (FRA) publishes a calendar of 400 to 500 races per year. Additional races, less publicised, are organised in UK regions. The British Open Fell Runners Association (BOFRA) publishes a smaller calendar of races (usually 15 championship races, and other smaller events, such as galas or shows)>– mostly derived from the professional guide races – in England and Scotland and organises a championship series. In Scotland, all known hill races (both professional and amateur) are listed in the annual calendar of Scottish Hill Runners. In Wales, the Welsh Fell Runners Association provides a similar service. Northern Ireland events are organised by Northern Ireland Mountain Running Association. Again, races are run on the premise that a contender possesses mountain navigational skills and carries adequate survival equipment. In Ireland, events are organised by the Irish Mountain Running Association. The World Mountain Running Association is the governing body for mountain running and as such is sanctioned by and affiliated with the IAAF, the International Association of Athletics Federations. It organises the World Mountain Running Championships. There are also continental championships, such as the African Mountain Running Championships, the European Mountain Running Championships, the South American Mountain Running Championships and the North American Central American and Caribbean Mountain Running Championships.
Чемпионаттар
Бірінші британдық жолға жүгіру чемпионаты, сол кезде «Жылдың жолға жүгіршісі» деп аталған, 1972 жылы өткізілді және есептеу барлық жолға жүгіру жарыстарының нәтижелеріне негізделді. 1976 жылы жүгіршінің А санатындағы үздік он жарысы бойынша есептеуге өтті, ал кейінірек жылдары форматқа қосымша өзгерістер енгізілді. 1986 жылғы маусымнан бастап, жыл бойындағы әртүрлі ұзындықтағы жарыстардың нәтижелеріне негізделген ағылшын жолға жүгіру чемпионатының сериясы да өткізіле бастады.
The first British Fell Running Championships, then known as Fell Runner of the Year, were held in 1972 and the scoring was based on results in all fell races. In 1976 this was changed to the runner's best ten category A races and further changes took place to the format in later years. Starting with the 1986 season, an English Fell Running Championships series has also taken place, based on results in various races of different lengths over the year.